Müşfiq Borçalı - Turan.info.Az | "TURAN" İnformasiya Mərkəzi

Müşfiq Borçalı - Turan.info.Az | "TURAN" İnformasiya Mərkəzi https://turan.info.az/ tr Müşfiq Borçalı - Turan.info.Az | "TURAN" İnformasiya Mərkəzi DataLife Engine XƏLƏFLİ SÖZÜNƏ ABİDƏ https://turan.info.az/yeni-neshrler/6593-xlfl-szn-abd.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/6593-xlfl-szn-abd.html

Çağdaş ədəbi-mədəni mühitin ən parlaq nümayəndələrindən olan Əli Rza Xələfli haqqında müxtəlif vaxtlarda fikirlərimi bölüşmüşəm. Yeni çıxan kitablarını, mətbuat səhifələrindəki yazılarını oxuduqdan sonra içimdə yenə söz demək ehtiyacı yaranıbdır. Bu da təsadüfi deyildir. Əksinə, reallığa, mahiyyətə söykənən olduqca ciddi tərəfləri vardır. Çünki onun zəngin yaradıcılığı özünün problematikası, düşüncə fakturasının rəngarəngliyi ilə o qədər əhatəli və çoxlaylıdır ki, hər dəfə bir başqa istiqamət məni yazıya, sözə təhrik etmişdir. Onun çağlayan ilhamı, bədii düşüncəsinin bitib-tükənməyən sərhədləri bir sonsuzluqla, bəlkə də, çox az-az istedad sahiblərinin yetişə biləcəyi imkanlıqla səciyyələnir. Qaynaqları isə çox-çox dərinlərə işləyir. Burada bəşər övladının ayaq tutub üzü dünyaya addımladığı ilk zamandan günümüzə qədərki bir məkan və zaman məsafəsi boy göstərir. Əli Rza Xələfli həmin zamanın içindən sıyrılıb qılınc kimi çıxır və bu yolun olanlarını, bu yolu gələnlərin aqibətini üzünə oxuyur. Ona görə də məqalələri, kitabları bu qədər sözə və təhlillərə ehtiyac doğurur. Haqqında rəngarəng, cild-cild təhlillər aparılır. Ədəbi mühitin istedadlı və tanınan nümayəndələri Mədəd Çobanovun və Müşfiq Çobanlının “Xələflinin yaradıcılıq yolu” kitabı da bu sıradadır və bunun nümunəsidir.

Məhz bütün müstəvilərdə “Xələflinin yaradıcılıq yolu” monoqrafiyasının müəllifləri (M.N.Çobanov və M.M.Çobanlı) və monoqrafiyanın həsr olunduğu Əli Rza Xələfli mənə lazımi qədər tanışdırlar. Təhlillərə keçməzdən əvvəl onu da əlavə edim ki, M.Çobanovun və M.Çobanlının şair, yazıçı, publisist Ə.R.Xələfli haqqında belə bir araşdırma aparması təbii və uğurludur. Bir növ çağdaş ədəbiyyatımıza, elmimizə həssas münasibətin nəticəsidir. Onu da əlavə edim ki, burada lazımi qədər əhatəli ümumiləşdirmələr, olanların diqqətlə izlənməsi və deyilənlərin ciddi elmi-nəzəri şərhi vardır. Çünki aparılan müqayisələr, yürüdülən nəzəri fıkirlər olduqca əsaslı mənbələrə, faktlara söykənir. “Düşüncədən sözə, yaxud söhbət kimdən gedir” adlı başlanğıc yazıda xüsusi olaraq vurğulanır ki, “Əli Rza Xələflinin əsərlərində tarixiliyin müasirliyi və müasirliyin tarixiliyi prinsiplərinə məqsədəuyğun halda riayət olunmuşdur. Bu mənada onun bədii yaradıcılığının ümumi mövzusunun, məzmununun əsasında səkkiz-on min illik tarixə malik olan qədim türklərin, o cümlədən də Azərbaycan türklərinin tarixi keçmişi və müasir həyatı — Vətən, Xalq, Millət; Vətən qayğısı, Vətən məhəbbəti, Vətən sevgisi; Vətən tarixi, Vətən dərdi, Vətən həsrəti və Vətənin gələcək problemləri, xalqımızın tarixi mədəniyyəti, müasir mədəni irsi, mənəvi dəyərlərin gələcək inkişafı və istiqamətləri, vüsal arzusu, gələcəyə nikbin baxışları, yüksək insani duyğuları, insana inam və s. poetik ifadə vasitələri ilə tərənnüm olunmuşdur” (s.9-10). Doğurdan da, Əli Rza Xələfli yaradıcılığı haqqında düşüncələri birmənalı səviyyədə bölüşdürməyin özünün çətinlikləri vardır. Çünki bu zəngin bədii düşüncədə elə tərəflər vardır ki, onlara diqqət yetirmədən bir bütöv olaraq istedadlı çağdaşımızı açmaq özü problemə çevrilir. Bəzən elə ciddi və gərəkli problemlər qaldırılır ki, bunlar etnosun tarixinin, mədəniyyətinin, keçib gəldiyi yolun ən ümdə faktı kimi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onların isə yazıya gətirilməsi üçün bəlkə də oxucuya istedaddan başqa bəsirət gözü də gərəkdir. Şərqin böyük sufi şeyxlərindən olan Şiblinin təbrincə desək, “bunu ancaq Haqq-taalanın xüsusi bir ehsanına və böyük lütfünə layiq olanlar bilə bilərlər”.

Monoqrafiyada Ə.R.Xələflinin yaradıcılığı müxtəlif problemlər üzrə qruplaşdırılır. “Karvan yolu bir omür”, “Şair, publisist, alim”, “Sinəsində yanan Vətən”, “Yurd yerində işıq”, “Sənətdə azadlığın rəngi”, “Bayatı: sözün çiçəyi, gülü”, “Bizim Araz ağrımız”, “Odda yanmaz dərdlərimiz”, “Böyük fıkir aynasında”, “Kimi necə görürsə”, “Tədqiqatlarından qısa xronika” və s. başlıqlar altında həllini tapan problemlər şair, publisist, nasir Ə.R.Xələflinin bir ədəbi sima olaraq çağdaş mühitin qarışıqlıqlarında hansı ideala kökləndiyini, bu qədər yazma ilə nələri demək istədiyini, cəmiyyətə, bütünlükdə insanlığa çatdıracaqlarını oxuyur və öyrənirik. Çünki bu gün yaşadığımız dünya bəlkə heç vaxt olmayacaq problemlərlə üz-üzədir. Baş verən fəlakətlər, qırğınlar, ayrı-ayrı güclərin iddiaları, mənəm-mənəmlik düşüncəsi, coşan ehtiraslar, vəzifə iddiaları, tayfa mərəzləri dünya nizamına xidmətdən çox təhlükələrə, qorxulu tendensiyalara yol açır. İnsanın təbiətə qarşı başladığı amansız səlib yürüşü və təbiətin özünün verdiyi dərslər nəticə çıxarmaq əvəzinə daha böyük səhvlərin edilməsi ilə sonuclanır. Azərbaycan bu ziddiyyətlərin, ixtilafların məngənəsində sıxılır, təng-nəfəs olur. Təbriz, Dərbənd, Göyçə, Borçalı, Qarabağ dərdlərini yaşamalı olur və digər problemlərə təhrik edilir. Bütün bunlar həyati göstəriş olaraq Ə.R. Xələflinin içindən keçir. M.Çobanov və M.Çobanlı da apardığı təhlillərdə çox doğru olaraq vurğulayır ki, “Əİi Rza Xələfli sinəsində və yaradıcılığında yurd yarası göynəyən şairdir. Şübhəsiz, yeri-yurdu talan edilmiş, yandırılmış və işğal edilmiş şairi başa düşmək çətin deyil. Ancaq Ə.R.Xələflinin vətəndaşlıq poeziyasının yalnız Qarabağla, bu ağrının təsiri ilə sözə çevrildiyini də demək olmaz. O, bütün varlığı ilə vətəni (və vətəndaşlığı) bütöv dəyər kimi qəbul edir. Onun yaradıcılığında tarixə münasibət də, günümüzün problemləri ilə üzləşmələr də bu dəyərin toxunulmazlığını təqdim edir. İndi dünyada qloballaşma prosesinin ağrıları yaşanılır. Üstəlik yeni kapital mühiti özünün amansız qanunlarını diktə etməkdədir. Təzadlı bir həyat yaşamaqdayıq. Gözümüzün qarşısında kapitalın dəmir dabanları mənəviyyat saraylarını dağıdır” (səh. 39). Ən dəhşətlisi mənəvi dəyərlərin sarsıdılması qorxusudur. Fikrimizcə, bəşər övladının bütün olanları içərisində mənəvi sərvətdən ucada dayanan başqa nəsnəsi yoxdur. Bütün zamanlarda böyük ziyalılar, şairlər, ədiblər qoruyucu missiyasını yerinə yetirməyə, aşınmaların qarşısını almağa çalışıblar. Maariflənmənin bir problem kimi XVIII əsrin sonu və XIX əsrin əvvəllərindən güclənən istiqamətdə intişar tapması məhz qorxulu tendensiyaların qarşısını almağa, mədəni səviyyəni qaldırmağa hesablanmışdır. XXI əsrdə isə texnikanın, virtual aləmin sürətli inkişafi müsbət tərəfləri ilə yanaşı, ciddi, olduqca qorxulu tendensiyaların mövcudluğundan da xəbər verir. Məhz bütün bunların yekunu və nəticəsi olaraq Ə.R.Xələfli “kor döyüşü gedir neçə yüz ildi, bəbəklər oyulur, gözlər tökülür” deyir və son olaraq buraya çal-çarpaz dağlar çəkilmiş vətəni əlavə edir, “bəlkələr içində vətən sökülür” söyləyir. “Sökülən vətən”in nələr yaşadığını, hansı fəlakətlərlə üzləşdiyini və ona mövqe nümayiş etdirməyin gərəkliyini bir yaradıcı olaraq vurğulayır.

Azərbaycan mətbuat tarixində “Kredo” qəzetinin mühüm rolu vardır. Bu gün ictimai, siyasi, mədəni mühitin bütünlükdə siyasiləşdiyi bir vaxtda sırf elmə, ədəbiyyata xidmət edəcək qəzetin qorunub saxlanması özü çox müşkül hadisədir. Lakin Ə.R.Xələfli öz yüksək əzmkarlığı, bacarığı və qabiliyyəti sayəsində “Kredo” qəzetini qoruyub saxladı. Onu Azərbaycan mühitinə bir ədəbiyyat, mədəniyyət qəzeti kimi təqdim edə bildi. Bəlkə də bunun indi fərqində deyilik, ancaq az vaxtdan, bir neçə onillikdən sonra bu qəzet əsaslı mənbə olaraq ciddi fakta çevriləcək. Gələcək nəsil lazım olanı, istədiklərini daha çox onun səhifələrində tapacaq. Xalqa, ədəbiyyata, mədəniyyətə ləyaqətlə xidmət etməyin nümunəsini görəcəklər. Yazılarımın birində bir məsələni vurğulamışam və təkrar burada yenə deyərəm ki, “Kredo” qəzeti XIX əsrin sonlarında H.Zərdabinin yaratdığı “Əkinçi” qəzetinin ən layiqli varisidi, XXI əsrin “Əkinçi”sidir. Oradakı köşə yazıları, redaktordan adı ilə gedən məqalələr Ə.R.Xələflinin bədii təfəkkürünün, elmi müşahidələrinin, zəkasının zənginliyini və yazıya gətirmək bacarığını ifadə edir. Qəzetin səhifələrində gedən məqalələr problem aktuallığı, ədəbiyyatın çağdaş mənzərəsi, ədəbi-nəzəri fikrin nələrlə nəfəs alması haqqında dolğun informasiya verir. Son olaraq “Kredo” qəzeti müasir ədəbi prosesin ağırlığını öz çiyinlərində daşıyır. Bunun isə enerji qaynağı, gücü Ə.R.Xələflinin böyüklüyü, vətəndaşlıq sevgisinin sonsuzluğu, istedadı və ucada dura bilmək bacarığı ilə bağlıdır. Ədəbiyyatşünas alimimiz Q.Bayramov çox doğru olaraq vurğulayır ki, “Əli Rza Xələflinin bir ziyalı kimi fəaliyyəti göz önündədir, necə ki, “Kredo” qəzeti göz önündədir... O yaradıcı təfəkkürə malik təşkilatçıdır və istedadlı şəxsləri öz arxasınca aparmağı bacarır, təfəkkürünün şkalasına görə öndə getməyi bacarır” (səh.109).

Əli Rza Xələfli qüdrətli şair, yorulmaz tədqiqatçı, istedadlı nasir olduğu kimi, həm də alovlu publisistdir. Onun publisistikası zaman-zaman öyrəniləcək, nümunələri dərs vəsaitlərinə daxil ediləcəkdir. “Xələflinin yaradıcılıq yolu” kitabının müəllifləri Ə.R.Xələflinin publisistikamızın inciləri sayılacaq örnəkləri - nümunələri kitaba daxil etsəydilər, çox faydalı bir iş görmüş olardılar. Ə.R.Xələflinin “Söz qəlbimin səsidir”, “Kim yanmırsa, his verir”, Ağ buludun yağışı”, “Qəlbindəkini deməyən”, “Atamın türkəş çəliyi”, “Könül evindən sevinsin...” kimi yazılarının - bir dəfə oxunmaqla yaddaşlara yazılan və unudulmayan yazılarının hər biri oxucunu silkələmək gücündədir. Oxuyanlar mənimlə mübahisəsiz də razılaşar, qalanlarını Xələfli demiş, “ariflər bilər”.

Ədəbi-mədəni mühit Ə.R.Xələflinin yaradıcılığı haqqında lazımi qədər fikir yürütmüşdür və bu gün də yürütməkdədir. Onun hər bir əsəri ictimaiyyətə təqdim edilən kimi ciddi təhlillərin, elmi-nəzəri mülahizələrin faktına çevrilir. Bu da təsadüfi deyildir və ədibin yaradıcılığına marağın çoxluğunu aydınlaşdırır. Çünki istedadlı çağdaşımız nəyi necə deməyin gərəkliyini daha yaxşı bilir və yazılarında bilməkdən əlavə də etnosu, onun problemlərini, tarixini, müasir mənzərəsini verməyi bacarır. Poeziyası, nəsri, publisistikası bütün olanları bilib xalqa çatdırmağa köklənmişdir. Onun vulkanik enerji qaynağını isə böyük sevgi, milli və bəşəri ideallar təşkil edir. Mədəd Çobanovun və Müşfiq Çobanlının “Xələflinin yaradıcılıq yolu” kitabı məhz bu sevginin mahiyyətini açmaqdan, şair, yazıçı, publisist, alim Ə.R.Xələfli yaradıcılığının əhatəliliyinin, əzəmətinin sirlərini bütün tərəfləri ilə geniş Azərbaycan auditoriyasına çatdırmaqdan ibarətdir. Burada dilçi alimimiz Mədəd Çobanovun, tədqiqatçı Müşfiq Çobanlının və şair, yazıçı, publisist Əli Rza Xələflinin idealları, düşüncələri bir küll halında cəmlənir. Bütünlükdə Azərbaycan ədəbi-mədəni mühitinin məzmunu görünür.

Mahmud ALLAHMANLI,

filologiya elmləri doktoru, professor.

Respublika.-2018.- 22 mart.- S.6.]]> admin Thu, 19 Feb 2026 22:44:43 +0000 ŞƏRƏFLİ ƏMƏYİN LAYİQLİ QİYMƏTİ https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6579-rfl-myn-layql-qymt.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6579-rfl-myn-layql-qymt.html

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Fərmanı ilə təsis edilmiş “Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)” Azərbaycan Respublikasının Yubiley medalı ilə təltif olunması istedadlı jurnalist, ziyalı və dəyərli dostumuz Müşfiq Borçalının uzunillik, səmərəli və fədakar fəaliyyətinə verilən yüksək dövlət qiymətidir.
Müşfiq Borçalı xətrini istədiyim, qürur duyduğum dostlardandır. O, peşəsinə sədaqəti, sözə məsuliyyətli münasibəti, milli maraqlara söykənən mövqeyi ilə mətbuat cameəsində seçilən qələm sahiblərindəndir. Onun fəaliyyəti təkcə jurnalistika ilə məhdudlaşmır, həm də maarifçilik, ziyalılıq missiyası daşıyır. Bu baxımdan Prezident tərəfindən təltif olunması tamamilə qanunauyğun və ədalətlidir.
Müşfiq Borçalının formalaşmasında ailə mühitinin, xüsusilə də görkəmli alim, akademik Mədət Çobanov kimi böyük bir ziyalının ocağında böyüməsinin xüsusi rolu var. Elmi düşüncə, milli təfəkkür, vətənə və xalqa xidmət ideyası Müşfiqin yaradıcılığında və həyat yolunda açıq şəkildə hiss olunur. O, atasının adını daim uca tutaraq bu irsi ləyaqətlə davam etdirir.
“Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi” yubiley medalı Müşfiq Borçalının mətbuatımıza verdiyi töhfələrin, dürüst və prinsipial mövqeyinin, sözə vicdanla xidmətinin rəmzidir. Bu təltif həm də bütövlükdə Azərbaycan jurnalistikasına göstərilən dövlət qayğısının növbəti təzahürüdür.
Bu əlamətdar münasibətlə Müşfiq Borçalını ürəkdən təbrik edir, ona möhkəm cansağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları, qələminin daim kəsərli, sözünün sanballı olmasını arzulayıram. İnanıram ki, o, bundan sonra da Azərbaycan mətbuatının inkişafı, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması naminə fəaliyyətini eyni əzmlə davam etdirəcək.
Şərəfli yolun açıq olsun, əziz qardaş!

Şərafəddin İlkin,
Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, "Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı" laureatı.]]> admin Tue, 23 Dec 2025 20:19:51 +0000 Yeni medalınız mübarək, əziz eloğlumuz, çox hörmətli Müşfiq müəllim!.. https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6578-yeni-medalnz-mbark-ziz-elolumuz-ox-hrmtli-mfiq-mllim.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6578-yeni-medalnz-mbark-ziz-elolumuz-ox-hrmtli-mfiq-mllim.html

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Fərmanı ilə təsis edilmiş “Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)” Azərbaycan Respublikasının Yubiley medalı ilə təltif olunub.]]> admin Tue, 23 Dec 2025 20:17:01 +0000 Sözə məsuliyyətlə yanaşan, qələmini vicdanının tərəzisi ilə ölçən ziyalı - Müşfiq Borçalı https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6577-sz-msuliyytl-yanaan-qlmini-vicdannn-trzisi-il-ln-ziyal-mfiq-boral.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6577-sz-msuliyytl-yanaan-qlmini-vicdannn-trzisi-il-ln-ziyal-mfiq-boral.html

Azərbaycan milli mətbuatının 150 illik şanlı tarixi təkcə qəzet səhifələrində deyil, bu missiyanı ləyaqətlə daşıyan ziyalıların taleyində, ömür yolunda və ictimai mövqeyində yaşayır. Bu baxımdan çağdaş Azərbaycan mediasının simasında mühüm yer tutan, sözə məsuliyyətlə yanaşan, qələmini vicdanının tərəzisi ilə ölçən ziyalılardan biri də Müşfiq Borçalıdır (Müşviq Mədəd oğlu Çobanov).
Onun “Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)” yubiley medalı ilə təltif olunması təsadüfi bir hadisə deyil, uzun illərin fədakar əməyinə, prinsipial mövqeyinə və milli düşüncəyə sədaqətinin rəsmi təsdiqidir.

JURNALİSTLİK FƏALİYYƏTİ
Mətbuat yalnız informasiya daşıyıcısı deyil, cəmiyyətin mənəvi pasportu, tarixi yaddaşı və intellektual güzgüsüdür. Bu missiyanı layiqincə yerinə yetirmək isə yüksək peşəkarlıqla yanaşı, əxlaqi məsuliyyət, elmi dünyagörüş və vətəndaş mövqeyi tələb edir. Müşfiq Borçalının jurnalistlik fəaliyyəti məhz bu üç əsas sütun üzərində qurulub.
O, hələ ötən əsrin sonlarında Azərbaycan mətbuat tarixinə adlarını əbədi olaraq həkk eləmiş “Borçalı”, “Şərqin səsi”, “Təhsil” (daha sonralar “Elm və Təhsil”) qəzetlərini yaratmış və uzun müddət həmin redaksiyalara rəhbərlik etmişdir. Eyni zamanda, son iyirmi ildə, “ZİYA” qəzetinin və “ZiM.Az”, “Ziya.info.Az”, “Elm.info.Az” kimi informasiya resurslarının baş redaktoru kimi, həm klassik mətbuat ənənələrini qoruyub saxlamış, həm də rəqəmsal medianın çağırışlarına adekvat cavab verən yeni jurnalist modelinin formalaşmasına töhfə vermişdir.

ELMİ YANAŞMA İLƏ PUBLİSİST İFADƏNİN SİNTEZİ

Müşfiq Borçalının yaradıcılığının fərqləndirici cəhətlərindən biri də elmi yanaşma ilə publisist ifadənin sintezidir. Onlarla kitabın, yüzlərlə elmi və elmi-publisistik məqalənin müəllifi olan alim-jurnalist üçün fakt yalnız məlumat deyil, düşüncənin əsaslandığı sübutdur. Onun məqalələrində tarix yalnız keçmiş kimi deyil, bu günə və gələcəyə ünvanlanan dərs kimi təqdim olunur.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru kimi Müşfiq Borçalı sözün semantik yükünü, mətndaxili ideya qatlarını və milli düşüncə kodlarını dərindən dərk edir. Bu, onun publisistikasını sırf informativ çərçivədən çıxarıb, elmi-analitik səviyyəyə yüksəldir. Elə bu səbəbdəndir ki, onun yazıları həm akademik mühitdə, həm də geniş oxucu auditoriyasında maraqla qarşılanır.

Azərbaycan Texniki Universitetində 35 illik elmi və pedaqoji fəaliyyəti isə Müşfiq Borçalının ziyalı portretini tamamlayan mühüm xəttdir. O, elm, təhsil və mətbuat arasında körpü yaradan nadir simalardandır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Təhsil və Mətbuat haqqında qanunlar hazırlayan iş¬çi qruplarının üzvü olması və qanunların hazırlanmasında yaxından iştirak etməsi də onun intellektual potensialının dövlət səviyyəsində qiymətləndirildiyini sübut edir.

Türk dünyası kontekstində mədəni missiya

Müşfiq Borçalının fəaliyyətinin coğrafiyası Azərbaycan sərhədləri ilə məhdudlaşmır. Əgər o, əvvəllər “Borçalı” nəşriyyatı, “Borçalı” qəzeti, “Borcali.org” və “Bolnisi.Az” saytları ilə vasitəsilə həm də Borçalıya və Borçalılılara xidmət edirdisə, son illərdə yaratdığı və rəhbərlik etdiyi “TURAN” (turan.info.az), “YURD” (yurd.info.az), “ZİRVƏ” (zirve.info.az)və “ZƏFƏR” (zefer.info.az) İnformasiya Mərkəzləri ilə bütün türk dünyası miqyasında mədəni, elmi və ideoloji körpülər yaradan platformalar kimi çıxış edir.
Türk dünyası ilə bağlı ideoloji, ədəbi və mədəni əlaqələrin inkişafı onun yaradıcılığında aparıcı xətt təşkil edir. Qardaş Türkiyə Cümhuriyyətində “Mustafa Kamal Atatürk” Qızıl medalı ilə təltif olunması bu fəaliyyətin beynəlxalq miqyasda tanınmasının göstəricisidir.
Bu mükafatlar sadəcə fərdi nailiyyət deyil, bütövlükdə Azərbaycan ziyalısının türk dünyasında qazandığı etimadın və nüfuzun təcəssümüdür.

İCTİMAİ FƏALİYYƏTİ
Müşfiq Borçalının ictimai fəaliyyətində diqqət çəkən mühüm məqam dövlətçilik təfəkkürünə sədaqətidir. O, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin milli mətbuata, jurnalist əməyinə və söz azadlığına göstərdiyi diqqəti daim yüksək qiymətləndirən ziyalı mövqeyi ilə seçilir. Yubiley medalının məhz Prezident Fərmanı ilə təsis olunması və Medianın İnkişafı Agentliyində təqdim edilməsi mətbuatın dövlət siyasətində tutduğu strateji mövqenin bariz göstəricisidir.

MÜŞFIQ BORÇALI FENOMENİ
Müasir Azərbaycan mətbuatında ziyalı məsuliyyətinin, alim elmi düşüncəsinin və vətəndaş mövqeyinin vəhdətidir. Onun “Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi” yubiley medalı ilə təltif olunması bir şəxsin deyil, bütöv bir ideyanın – milli sözə sədaqətin, qələmin şərəfinin və ziyalı fədakarlığının təntənəsidir.
Bu təltif, eyni zamanda, gələcək nəsil jurnalistlər üçün mənəvi örnək, milli mətbuatımız üçün isə etibarlı istiqamət göstəricisidir.
Müşfiq Borçalı kimi ziyalılar olduqca, Azərbaycan mətbuatının sözü də, mövqeyi də həmişə uca olacaq.
Aygün Məmmədova Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
AMİDTV.AZ və YENİNEWSTV24.AZ saytlarının rəhbəri,]]> admin Tue, 23 Dec 2025 20:15:54 +0000 TƏBRIKLƏR, UĞURLAR... https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6576-tbriklr-uurlar.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6576-tbriklr-uurlar.html

TƏBRIKLƏR, UĞURLAR...
Hörmətli Müşfiq Borçalı, Sizi Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi münasibətilə təsis olunmuş yubiley medalı ilə təltif olunmağınız münasibətilə böyük qürur və sevinc hissi ilə təbrik edirik. Zəngin elmi-pedaqoji fəaliyyəti, sanballı publisistikası və milli sözə sədaqətli xidmətiniz Sizi cəmiyyətimizdə dəyərli bir ziyalı kimi tanıtmışdır. Sizə möhkəm cansağlığı, tükənməz yaradıcılıq enerjisi və daha böyük uğurlar arzulayırıq.

]]> admin Tue, 23 Dec 2025 20:13:11 +0000 Qələmin məsuliyyətini, sözün çəkisini və jurnalist vicdanını hər zaman uca tutan ziyalı - Müşfiq Borçalı https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6575-qlmin-msuliyytini-szn-kisini-v-jurnalist-vicdann-hr-zaman-uca-tutan-ziyal-mfiq-boral.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/6575-qlmin-msuliyytini-szn-kisini-v-jurnalist-vicdann-hr-zaman-uca-tutan-ziyal-mfiq-boral.html

Hörmətli Müşfiq müəllim!
Sizi Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi münasibətilə yubiley medalı ilə təltif olunmağınız münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm.
Bu yüksək mükafatı Sizin illər boyu mətbuat sahəsində göstərdiyiniz fədakar əməyin, prinsipial mövqeyinizin, peşəkarlığınızın və milli dəyərlərə sədaqətinizin layiqli qiymətləndirilməsidir. Siz qələmin məsuliyyətini, sözün çəkisini və jurnalist vicdanını hər zaman uca tutan ziyalı kimi böyük hörmət qazanmısınız.
Arzu edirəm ki, bundan sonra da sağlamlığınız möhkəm, yolunuz açıq, qələminiz iti olsun. Azərbaycan mətbuatına xidmətiniz davamlı, uğurlarınız bol olsun.
Bu əlamətdar təltif münasibətilə bir daha Sizi səmimi-qəlbdən təbrik edir, ən xoş arzularımı çatdırıram.]]> admin Tue, 23 Dec 2025 20:11:26 +0000 Baş redaktorumuz Müşfiq Borçalı daha bir medalla təltif olunub https://turan.info.az/elm/humanitar/6572-ba-redaktorumuz-mfiq-boral-daha-bir-medalla-tltif-olunub.html https://turan.info.az/elm/humanitar/6572-ba-redaktorumuz-mfiq-boral-daha-bir-medalla-tltif-olunub.html

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Fərmanı ilə təsis edilmiş “Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)” Azərbaycan Respublikasının Yubiley medalı ilə təltif olunub.]]> admin Sat, 20 Dec 2025 21:55:41 +0000 Bəxtiyar Vahabzadə haqqında elmi araşdırmalar toplusu işıqüzü görüb https://turan.info.az/yeni-neshrler/6570-bxtiyar-vahabzad-haqqnda-elmi-aradrmalar-toplusu-iqz-grb.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/6570-bxtiyar-vahabzad-haqqnda-elmi-aradrmalar-toplusu-iqz-grb.html

Bəxtiyar Vahabzadə haqqında elmi araşdırmalar toplusu işıqüzü görüb

XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri Bəxtiyar Vahabzadə haqqında elmi araşdırmalar toplusu çap olunub.

“Bəxtiyar Vahabzadə zirvəsi” adlanan kitabı çapa Bakı Dövlət Universitetinin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının professoru Vaqif Sultanlı hazırlayıb.

Kitaba “Həyatın rəngləri, zamanın təzadları, sözün ağrıları” adlı “Ön söz” yazan Vaqif Sultanlı şairin yaradıcılığı ilə bağlı düşüncələrini belə ifadə edir: “Bəxtiyar Vahabzadə sənətə yaşadığı dönəmin şərtləri ilə uyuşmayan cəsarət örnəyi gətirib. Özəlliklə, xalqın tarixinə, taleyinə münasibətdə şairin sərgilədiyi barışmaz vətəndaşlıq mövqeyi olduqca önəmlidir. Təkcə yazıları ilə deyil, ictimai mövqeyi ilə də cəmiyyətə cəsarət ruhu verdiyi üçündür ki, ən çətin dönəmlərdə siyasi şəxsiyyətlərə deyil, bir sənətkar kimi ona güvənilməsi burdan qaynaqlanır.

Bəxtiyar Vahabzadənin iki fərqli siyasi sistemdə yaşayıb yaratması, həyatının böyük bir dövrünün imperiya illərinə, daha az dönəminin ölkənin bağımsızlığa qovuşduğu çağlara təsadüf etməsi yaradıcılığının məzmununa təsirsiz ötüşməyib. Lakin imperiya illərinin sərt senzura yasaqlarına baxmayaraq o, milli mövqeyini tərk etməmiş, ideologiyanın əsirinə, rejimin quluna çevrilməmiş, sovet cəlladlarının qanlı repressiyalarından qorxmadan ölümün gözünə dik baxan bir çox sələfləri kimi yazıları ilə ən sərt dönəmlərdə belə həqiqəti söyləməyin mümkünlüyü örnəyini göstərib”.

Bəxtiyar Vahabzadənin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə hazırlanmış kitaba görkəmli elm adamlarının, ədəbiyyatşünasların məqalələri daxil edilib.]]> admin Thu, 18 Dec 2025 21:39:10 +0000 BDU-da Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunmuş Respublika elmi konfransı keçirilib https://turan.info.az/tehsil/bdu/6561-bdu-da-xalq-airi-bxtiyar-vahabzadnin-anadan-olmasnn-100-illiyin-hsr-olunmu-respublika-elmi-konfrans-keirilib.html https://turan.info.az/tehsil/bdu/6561-bdu-da-xalq-airi-bxtiyar-vahabzadnin-anadan-olmasnn-100-illiyin-hsr-olunmu-respublika-elmi-konfrans-keirilib.html

Bakı Dövlət Universitetində (BDU) Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunmuş “Sənət və sənətkar” mövzusunda Respublika elmi konfransı keçirilir.

Konfransın açılışında çıxış edən BDU rektoru Elçin Babayev “Bəxtiyar Vahabzadənin 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 21 fevral 2025-ci il tarixli Sərəncamının əhəmiyyətini vurğulayıb. Rektor qeyd edib ki, Bəxtiyar Vahabzadə yalnız böyük şair və ictimai xadim kimi deyil, həm də uzun illər Bakı Dövlət Universitetinin professoru kimi Azərbaycan elminə və təhsilinə dəyərli töhfələr verib: “O, 1947-ci ildə BDU-nun Filologiya fakültəsinə qəbul olub və ali təhsilini burada başa vurub. Təhsil illərində də poeziya ilə məşğul olub. Sonralar öz elmi-pedaqoji fəaliyyətini Universitetlə bağlayıb, BDU-nun Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında müəllim, daha sonra dosent, professor kimi çalışıb. Uzun illər ərzində Azərbaycan poeziyası, Ədəbiyyat tarixi, Poetika, Müasir ədəbiyyat fənlərini tədris edib. Bəxtiyar Vahabzadə elmi-pedaqoji fəaliyyətində tələbələrə sadəcə nəzəri bilik verməklə kifayətlənməyib, həm də onlara milli düşüncə, ana dili və ədəbiyyata sevgi aşılayıb. Çox sayda filoloq, müəllim, şair və tədqiqatçı məhz onun elmi-ədəbi mühitdə yaratdığı məktəbin davamçıları olub. İnanıram ki, konfransda milli ədəbiyyatımızın zənginliyi, ana dilimizin saflığının qorunması istiqamətində, ümumiyyətlə milli kimliyimiz, milli ideologiyamızın, azərbaycançılıq ideyasının müxtəlif aspektlərinə işıq tutan maraqlı məruzələr ediləcək”.

BDU-nun Ümumi dilçilik kafedrasının müdiri, AMEA-nın həqiqi üzvü Nizami Cəfərov, Əməkdar elm xadimi, professor Qəzənfər Paşayev, BDU-nun Dünya ədəbiyyatı kafedrasının müdiri Cəlil Nağıyev, Filologiya fakültəsinin dekanı Elçin Məmmədov, şair Qəşəm Nəcəfzadə çıxışlarında Bəxtiyar Vahabzadənin XX əsrin ikinci yarısından etibarən Azərbaycan bədii-ictimai fikir tarixində özünəməxsus yeri olduğunu vurğulayıblar. Bildirilib ki, onun Vətənə, millətə və doğma ana dilinə sonsuz məhəbbət ifadə edən, dərin poetik-fəlsəfi düşüncələrlə zəngin irsi daim mədəni-mənəvi dəyərlərə ehtiram, milli azadlıq ideallarına bağlılıq və istiqlal məfkurəsinə sədaqət hissi aşılayıb. Sənətkar ədəbi və elmi yaradıcılığını uzun illər pedaqoji fəaliyyəti ilə uğurla əlaqələndirərək, bir neçə nəslin milli təfəkkürünün formalaşmasında müstəsna rol oynayıb. Bəxtiyar Vahabzadə ictimai xadim kimi xalqın taleyüklü məsələlərinə münasibətdə həmişə əsl ziyalı mövqeyi nümayiş etdirib.

Sonra BDU-nun Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının professoru Vaqif Verdiyev “Bəxtiyar Vahabzadə yaradıcılığının metaforik qatları: mətn, oxucu, araşdırıcı müstəvisində”, Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı kafedrasının dosenti Etibar Talıblı “Böyük istiqlal şairi Bəxtiyar Vahabzadə: zaman, şəxsiyyət və milli yaddaş” mövzularında məruzələr ediblər.
Konfrans öz işini bölmə iclasları ilə davam etdirir.]]> admin Tue, 09 Dec 2025 22:46:37 +0000 MÜŞFİQ BORÇALI: "BORÇALIŞÜNASLIQ BAĞLAMINDA Prof. ŞURƏDDİN MƏMMƏDLİNİN TƏDQİQLƏRİ" https://turan.info.az/elm/humanitar/6559-mfq-borali-boralinasliq-balaminda-prof-urddn-mmmdlnn-tdqqlr.html https://turan.info.az/elm/humanitar/6559-mfq-borali-boralinasliq-balaminda-prof-urddn-mmmdlnn-tdqqlr.html MÜŞFİQ BORÇALI: "BORÇALIŞÜNASLIQ BAĞLAMINDA Prof. ŞURƏDDİN MƏMMƏDLİNİN TƏDQİQLƏRİ"

MÜŞFİQ BORÇALI: "BORÇALIŞÜNASLIQ BAĞLAMINDA Prof. ŞURƏDDİN MƏMMƏDLİNİN TƏDQİQLƏRİ"

Azərbaycan ədəbiyyatı, Azərbaycan bədii məfkurəsi tarixən olduğu kimi, bu gün də yalnız milli coğrafiya ilə məhdudlaşmır, onun sərhədlərini aşaraq daha geniş bir ərazini əhatə edir. Qədim əzəlliyə malik Azərbaycan ədəbiyyatının bu xüsusiyyəti 20-ci yüzildə də davam etmiş, anadilli ədəbiyyatımız Gürcüstanda da inkişaf etmişdir. Qonşu ölkədəki Azərbaycan dilli bədii düşüncə milli ədəbiyyatımızın kamil bir qolu olaraq onu mövzu, problematika, obraz, dil, üslub və s. baxışlarından zənginləşdirir. Hətta bir müddət Tiflisdəki Azərbaycan ədəbi mühit bütövlükdə Azərbaycan mədəniyyətinin fövqündə dayandığı bəllidir. Abbasqulu ağa Bakıxanov, Mirzə Şəfi Vazeh, Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə kimi klassiklərin Tiflis ədəbi ortamında yazıb-yaratmaları, Nəriman Nərimanov, Ömər Faiq Nemanzadə, Abdulla Şaiq kimi klassiklərin məhz bu ədəbi mühitdə yetişməsi, “Tiflis əxbarı”, “Ziya”, “Ziyayi Qafqaziyyə”, “Kəşkül”, “Molla Nəsrəddin”, “Şərqi Rus”, “Dan yıldızı” vs kimi mətbuatların burada nəşr edilməsi, bu mühitin Azərbaycan ədəbi prosesiylə bütünləyici əlaqəsini tənzimləmişdir. Dədə Qorqudla köklənən ozan aşıq sənətimiz saz-söz yurdu, igid ərənlər məkanı, salğarlı Borçalı mahalında şair Nəbi, Alxas ağa, Emin Hacallı, Həsən Məcruh, Mühəqqər, şair Ağacan, Xındı Məmməd, Təhlə Novruz, Musa Qaraçöplü, Aşıq Teymur, Sadıq Sultan, Quşçu İbrahim və başqalarının nəfəsiylə isinmiş, ozanlığın qoşa qanadları Dədə Əmrahın və Hüseyn Saraçlının səsiylə rövnəqlənmiş, Xan Kamandarın sazıyla zirvələr fəth etmişdir.
Bu sürəc 20-ci yüzilin 50-ci illəri sonrası dönəmdə də uğurla gəlişmişdir. Poeziya günəşimiz xalq şairi Zəlimxan Yaqub başda olmaqla Məmməd Hüseyn Bəxtiyarlı, Dünyamalı Kərəm, Əli Səngərli, Abbas Abdulla, İsa İsmayılzadə, Vilayət Rüstəmzadə, Eyvaz Borçalı, Tahir Hüseynov, Hamlet İsaxanlı, Hidayət Bayramov, Eldar Eloğlu, Mədəd Coşqun, Alxan Binnətoğlu, Nəriman Əbdülrəhmanlı, Eyvaz Əlləzoğlu, Nizami Saraclı, Səadət Buta, Osman Əhmədoğlu, Rafiq Hümmət, Allahverdi Təhləli və bir çox başqaları məhz bu ədəbi bağçanın bəhrələridir, bu ədəbi ocağın kamillik göstərgələridir.
Gürcüstanda yaşayıb-yaradan şair və yazarların yaradıcılığı bir zamanlar yalnızca “Sovet Gürcüstanı” / “Gürcüstan” adlı respublika qəzetində və rayon qəzetlərində, “Çeşmə” (Tbilisi, 1980), “Dan ulduzu” (Tbilisi, 1987, 1989, 1990), “Ağır elli Borçalı” (Bakı, 1990, Ərzurum, 1997), “Aşıqlar” (Bakı, 1991), “Dağlar dərdə düşsə” (Marneuli, 1992), “Addımlar” (Bakı, 1995, 1996, 1997) və s. ədəbi toplu və məcmuələrdə, “Qarapapaqlar”, “Meydan” jurnallarında, “Çənlibel”, “Təhsil”, “Maarif”, “Region-Press”, “Ədəbi Gürcüstan”, “Varlıq”, “Yeni yol” və s. qəzetlərində işıq üzü görürdüsə, sonralar Bakıda və Tbilisidə nəşr edilən “Aşıq Pəri Məclisi” (Bakı, 2004), “Ədəbi Gürcüstan” (Tbilisi, 2007, 2012), “Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası: Borçalı” (Bakı, 2008), “Sazlı-sözlü Başkeçid” (Bakı, 2015-2025), “Sazlı-sözlü Borçalı” (Bakı, 2015-2025), “Bolnisi: dünən və bu gün” (Bakı, 2020-2025), “Vətən” (Bakı, 2020-2025), “Canım Azərbaycanım” (Bakı, 2020-2025), “Zirvə” (Bakı, 2015-2025), “Zəfər” (Bakı, 2020-2025), “Ziya”, “Şərqin səsi”, “Şah dağı”, “Ləlvər dağı” (Bakı, 2020-2025) və s. kitab toplularında yer almışdır. Bu xüsuslar Gürcüstandakı Azərbaycan ədəbi prosesinin bir mühit faktı olaraq araşdırılmasını və öyrənilməsini güncəlləşdirən önəmli amillərdir.]]> admin Fri, 28 Nov 2025 07:00:02 +0000 MÜŞFİQ BORÇALI: "CƏSARƏTSİZLİK" (Hekayə) https://turan.info.az/edebiyyat/nesr/6547-mfq-borali-csartszlk-hekay.html https://turan.info.az/edebiyyat/nesr/6547-mfq-borali-csartszlk-hekay.html

Bu sərlövhəni düz bir həftə gecə-gündüz düşündükdən sonra seçməli oldum…
Keçən həftənin bu günkü günü, yəni bazar ertəsi idi. Son günlərdə redaksiyaya daxil olmuş hekayələrdən çapa layiq olan-ları dərc üçün hazırlayırdım. Birdən qapı döyüldü.
- Buyurun, - söylədim.
İçəri uca boylu, enli kürək, iyirmi səkkiz-otuz yaşında bir kişi daxil oldu.
-Gün aydın!
-Gün aydın!
-Ədəbiyyat şöbəsinin müdiri?..
-Bəli, buyurun, əyləşin. Eşidirəm sizi. Aydın Dəmirli - deyə özümü təqdim etdim. O, əlimi sıxıb mənimlə üzbəüz oturdu.
-Ərxan Boruslu. Şəhər xəstəxanasında uşaq həkimi işləyirəm - söylədi.
- Çox gözəl.
- Gözəl… - Deyəsən «Gözəl bəxtin olsun», - demək istədi, la-kin tez düzəliş Verdi: - Gözəllik sizə yar olsun, Aydın bəy!
Mən başımla minnətdarlığımı bildirdim.
- Bir-iki hekayə qələmə almışam. Dedim bəlkə… hər halda fikrinizi bilmək, məsləhətinizi eşitmək istərdim.
-Borcumuzdur. Vəzifəmiz də elə bunu tələb edir.
Ərxan bəy «diplomat» çantasından üç hekayə çıxarıb masanın üstünə qoydu. Mən hekayələri götürüb həmişəki qayda üzrə, əvvəlcə sərlövhələrə nəzər yetirdim: «Sevilin Rasifə kələyi», «Şahmərdan və Validə Əbüdəal» və «Cəsarətsizlik». Üçüncü sər-lövhə diqqətimi cəlb etdi. Eynəyimi taxıb hekayəni oxumağa başladım:
«Yaxşı yadımdadır. Mən orta məktəbi bitirmişdim. O ili sə-nədlərimi instituta verib, imtahanlardan yaxşı qiymətlər alsam da müsabiqədən keçə bilməmişdim. Odur ki, kəndimizdəki sov-xozda fəhlə işləyirdim. Bir gün yolum şəhərə düşmüşdü. Sinif yoldaşım Məhsətinin…»
«Məhsəti!» Doğrusu, bilirəm hamı - xüsusilə ədəbiyyatçılar və eləcə də ədəbiyyatla maraqlananlar, bu adı eşitcək xalqımızın öl-məz sənətkarı Məhsəti Gəncəvini xatırlayırlar. Amma mən… Məhsəti xanım, bağışla məni, baş əyirəm ehtiramla sənin ruhun qarşısında. Əminəm ki, sən məni «duyursan». Axı, belə anları özün də yaşayıbsan. Yanıbsan…
Gözlərimi yumdum. Zəhra kimi mərhəmətli, ürəyi-yumşaq, Rabiə kimi xeyirxah və Bilqeys kimi ağıllı bir qız - o uzun saçlı, gözəl Məhsəti «gəlib durdu» gözlərim önündə…
Qeyri ixtiyari:
-Ərxan bəy, bağışlayın, yersiz də olsa, hansı eldən, hansı obadansınız?
-Qarayazının Qaratəpə obasından.
Az qaldım özümü itirəm. Hətta «Məhsətinin yerlisisən. Necə-dir Məhsəti?» - deyə sual vermək fikrinə də düşdüm. Amma həmsöhbətimə biruzə vermədən özümü ələ aldım. Gözlərimi vərəqə dikib, oxumağımı davam etdirdim:
«Sinif yoldaşım Məhsətinin universitetə daxil olması xəbərini bir az əvvəl eşitmişdim. «Gəlmişəm, gedim görüşüm, sevinəcək, həmişə bir-birimizə bacı qardaş demişik. Həm də universitet hə-yatı ilə tanış olum…» - deyə fikrimdən keçirdim.
Məhsəti məni görcək sevincini gizlədə bilmədi:
-Təsadüfə bir bax! Elə bu gün mənim ad günümdür.
On səkkiz yaşım tamam olur.
Mən onu təbrik etmək istədikdə, - Yoox, - dedi Məhsəti. - Axşam balaca bir «gecə» keçiririk. Səni də dəvət edirəm. Xahiş edirəm ki, gələsən və məni elə tələbə yoldaşlarımın yanında təb-rik edəsən. Mən də fərəhlənərəm, deyərəm, sinif yoldaşım məni unutmayıb, ad günümdə yada salıb, təbrik etməyə gəlib.
…Bir-birinə bənzəməyən maraqlı, mənalı, sevinc və fərəh dolu tələbələlik illəri! Hər bir günü, hər bir saatı şirin bir nağıl, şən bir nəğmə olan beynəlmiləl yataqxana həyatı! Necə də gözəl-dir!.. Hamı rəqs edirdi. 87 nömrəli…»
Bizim sabiq yataqxanadır; Məhsətinin ad günü… - Bu sözləri ürəyimdə söylədim. Hətta əlimlə ağzımı da tutdum ki, birdən özümdən asılı olmayaraq, dilim də ürəyimdən keçəni söyləyər.
«87 nömrəli otaq böyük və işıqlı rəqs məclisinə bənzəyirdi. Burda mərmər döşəmələr, ipək pərdələr, büllur çilçıraqlar olmasa da çılğın ehtirasla rəqs edən gənclərin dövrə vurub fırlanması üçün rəqs salonlarına məx-sus genişlik var idi. Hər tərəf qızılı rəngə qərq olmuşdu.
Doğrusu, mənrəqs etməyisevməsəm də, bu havadan xoşum gəlirdi. Hətta onu bəzən dodaqaltı zümzümə edib yamsılayırdım da. Birdən gözüm pəncərənin yanında dayanmış uca boylu bir qıza sataşdı. Qızın ala gözləri oyur-oyur oynayırdı. Sehrlədi bu baxışlar məni. Harada olduğumu da belə unutdum. Və… gözlə-nilmədən qızın ipək kimi yumşaq olan baxışını üzümün soyuq əzələsi üstə hiss etdim. Baxışlar toqqaşdı…
Hər tərəfdən qəh-qəhələr, məlahətli səslər eşidilsə də mən təkcə ona, hamıdan incə və qəşəng görünən qıza baxırdım.
- Qəşəng qız, sizi rəqsə dəvət etmək olarmı?
Qız dönüb mənə baxdı. İlk dəfə görürmüş kimi başdan ayağa süzdü, sonra saçlarını tilsimli bir şəkildə yellənərək sol əlini mənə uzadıb başını aşağı əydi. Mən onun ağ yumşaq əlindən tutdum, ovsunlanmış bir halda gözümü qırpmadan rəqs «meydançası»na daxil oldum. Qız xüsusi əda ilə əllərini çiyinlərimə qoydu. Mən də öz növbəmdə qollarımı onun nazik belinə «doladım». Qız nazik paltarda mənə çılpaq kimi göründü. «İlahi, bu naziklikdə də qız olar? Elə bil indicə üzüləcək…» Ehtiyat edib qollarımı «açdım», əvəzində çiyinlərindən «yapışdım». Rəqsə başladıq… Çılpaq qız çiyinləri…. Ovuclarımın içi yanırdı. Sanki nağıllar aləmindəydim. Haoldan-hala düşürdüm. Həyəcandan qırıq nəfəs alırdım. Nəfəsimqızın üzünə toxunacağından qorxaraq üzümü azacıq yana çevirərək saçlarının ətrini dodaqlarımın üstündə dadırdım. Gözlərinə belə Baxa bilmirdim. Qorxurdum ki, gözlə-rindən çıxan Alov birdən özlərimi qarsayar və bununla da ona baxmaqdan həmişəlik məhrum olaram. Qız isə deyəsən analmışdı məni. Mənim indicə ona eşqə, sevgiyə dair nəsə deyəcəyimi qabaqcadan duyaraq rəqsin qurtarmasını gözləyirdi. Lakin rəqs nədənsə uzanır-uzanırdı… Mə nonu rəqsə dəvət etdiyimə görə özümdən çox razı idim. Və rəqs məclisinin uzanmasını arzulayırdım. Amma…
«- Sizinlə rəqs edərkən bilirsən nə qədər sevinirəm!
Elə bu oldu sözümüz-söhbətimiz. Elə bu qaldı mənim xati-rimdə. Qız, qəşəng qız. Elə bir qız ki, qaşları kaman, gözləri şəh-la, yanaqları lalə, dodaqları qönçə, saçı nuripək, burnu hind fın-dığı, sinəsi Səmərqənd kağızı, yerişi tovuz yerişi; baxanın ağlını aparır. Bir sözlə, elə bil ki, allah-taala dünyada olan gözəlliyin hamısını bu qızın başına tökmüşdü… Mən o qıza çox sözlər de-mək istəyirdim. Amma… Allah, insanı dildən nə qədər aciz ya-ratmısan və nə qədər ki, sən insana hiss-həyəcan vermisən, bu-nun müqabilində dünyanın sözləri dəryanın yanında damla deyil-mi?.. Bəli, mən o qızı itirdim. Adını belə bilmədim. Səbəbi? - Susmaq! Utanmaq! Bir kəlmə söz deməyi bacarmamaq! Cəsarət-sizlikdir bu! Sevən gəncin, aşiqin ən böyük düşməni olan CƏSA-RƏTSİZLİK!..»
Gözlərimi vərəqdən çəkib Ərxan bəyə bir-iki kəlmə deyib, söhbət etmək istədim. Ancaonun, mənim ürəyimi gözlərimdən oxuyacağından ehtiyat edib gözlərimi vərəqdəq ayırmadım.
- Pis deyil, - dedim: - İlk qələm təcrübəsi olmasına baxmaya-raq yaxşıdır. Məncə, bunlar haqqında da, - mən masanın üstün-dəki digər iki hekayəyə işarə etdim, - müsbət rəylər söyləməli olacağıq… Baxarıq, hər halda redaksiya ilə əlaqə saxlamanızı məsləhət bilirik…
Ərxay bəy «Sağ olun» deyib qalxanda, «Məhsətini görəndə məndən salam söyləyin» gəldi dilimin ucuna. Amma dodaqlarımı açammadım. Ərxan bəyə demək istədim ki, sənin aşiq olduğun gözəl hazırda bizim redaksiyada işləyir, adı Məryəmdir, məhsəti türküdür. Deyəsən o «cəsarətsiz» də «səni» gözləyir. Hekayədəki bu sözlər gəlib durdu gözlərim önündə: «Mən o qızı itirdim. Adını belə bilmədim.» Fikrimdən daşındım. Ərxan bəyə təsəlli vermək istədim:
«Sən bir dəfə görüb və itiribsən. Mən yazıq beş il bir qrupda təhsil almışam, beş il bir yataqxanada, bir binada, hətta bir mər-təbədə - beşinci mərtəbədə yaşamışam. Nə fayda? O, 87-ci otaq-da, mən 90-cı otaqda olurdum. «Aramızda» ikicə otaq vardı… Nə fayda? Könlümü aça bilməmişəm. Beş il ürəyində, son ayrılıq günü isə dili ilə üzümə qarşı yarıciddi-yarızarafat «Cəsarətsiz ya-zıq» deyən Məhsəti dörd il məni gözlədi. Faydası?.. Altı bacının ilkiydi Məhsəti. Beş bacı yolu kəsmişdi Məhsəti. Açmalıydı o yolu… Dördüncü kursun sonuna yaxın «nişanlandı»… Açarı da 1945-ci ilin 6 avqustunda Xirosima şəhərində vayşüyan zamanı it-bata düşmüşdü… Görürsən, Ərxan qardaş, əsil cəsarətsizlik mənim cəsarətsizliyimdi. Ən cəsarətsiz də elə mən özüməm - Aydın Dəmirli!..» Amma yenə də özümü ələ aldım: «Qoy təsəl-lim qalsın sonraya…» Nə isə… Səbəbi? Cəsarətsizlik! Mənim cəsarətsizliyimin səbəbi isə - o, məndən gözəl idi, o, məndən savadlı idi. (Universiteti bitirdikdən sonra məni «Borçalı» qəze-tinə müxbir, onu isə Qarayazı rayon qəzetinə redaktor müavini təyin etdilər. İndii o redaktordur, mən şöbə müdiri.) Nə isə…
* * *
Bu sərlövhəni düz bir həftə gecə-gündüz düşünəndən sonra seçməli oldum. «Hadisə» düz bir həftə əvvəl, yəni keçən bazar ertəsi baş vermişdi. Bu gün Ərxan Boluslu, qəzetimizdə özünün ilk iki hekayəsini oxuyacaq. «Bəs, müdirin «yaxşıdır» söylədiyi «Cəsarətsizlik»?, deyə düşünəcək… Günlər ötüb keçəcək. Və bir gün… Ərxan bəy qəzeti gözədən keçirərkən «Cəsarətsizlik» adlı sərlövhəyə rast gələcək, sevinəcək, hamı kimi o da hekayəni oxumamış imzaya baxacaq. Baxacaq ki, imza onun imzası deyil. İmza yerində yazılıb:
«Cəsarətsiz Yazıq, Tiflis, 5.02.1990»…
Darvaz, 1990.
«Milli Qurtuluş» qəzeti, 3 avqust, 1993.]]> admin Wed, 22 Oct 2025 23:43:04 +0000 Müşfiq Borçalının “Böyük istiqlal şairi Bəxtiyar Vahabzadənin yaradıcılığında ana dili və azadlıq, millilik və tolerantlıq, ədəbi əlaqələr və Gürcüstan konsepti” adlı növbəti elmi məqaləsi çap olunub https://turan.info.az/yeni-neshrler/6539-mfiq-boralnn-byk-istiqlal-airi-bxtiyar-vahabzadnin-yaradclnda-ana-dili-v-azadlq-millilik-v-tolerantlq-dbi-laqlr-v-grcstan-konsepti-adl-nvbti-elmi-mqalsi-ap-olunub.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/6539-mfiq-boralnn-byk-istiqlal-airi-bxtiyar-vahabzadnin-yaradclnda-ana-dili-v-azadlq-millilik-v-tolerantlq-dbi-laqlr-v-grcstan-konsepti-adl-nvbti-elmi-mqalsi-ap-olunub.html

TƏBRİK EDİRİK!..

Tanınmış ədəbiyyatşünas alim, Azərbaycan Texniki Universitetinin “Ziya” qəzetinin, “ZiM.Az”, “Ziya.İnfo.Az” və “Elm.İnfo.Az” saytlarının baş redaktoru, AYB-nin, AJB-nin və Turan YB-nin üzvü, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Prezident təqaüdçüsü Müşfiq Borçalının (Müşviq Mədəd oğlu Çobanovun - ORCİD 0009-0008-86842722 - mborcali@gmail.com) “ELMİ TƏDQİQAT” Beynəlxalq elmi jurnalının (“SCIENTIFIC RESEARCH” International Scientific Journal, ISSN: 3104-4670; e-ISSN: 2789-6919 2025, Volume: 5 Issue: 8) 2025-ci il 5-ci cildinin 8-ci sayının 18-30-cu səhifələrində Azərbaycanın xalq şairi, görkəmli ədəbiyyatşünas alim, tanınmış ictimai xadim, akademik Bəxtiyar Vahabzadənin anadan olmasının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş“Böyük istiqlal şairinin yaradiciliğinda ana dili və azadliq, millilik və tolerantliq, ədəbi əlaqələr və Gürcüstan konsepti” (“Mother Tongue and Freedom, Nationality and Tolerance, Literary Relations and the Concept of Georgia in the Work of the Great Poet of İndependence”) adlı növbəti elmi məqaləsi (DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/48/18-30) dərc olunub.

Məqalədə Azərbaycanın Xalq şairi, akademik Bəxtiyar Vahabzadənin bədii və elmi yaradıcılığında ana dili və azadlıq, millilik və tolerantliq, ədəbi əlaqələr və Gürcüstan konsepti araşdırılır, xüsusilə də, gürcü və Gürcüstan mövzusu ilk dəfə olaraq tədqiqata cəlb olunur. Göstərilir ki, böyük istiqlal şairinin yaradıcılığı janr, forma, növ, üslub baxımından zəngin olduğu kimi, müxtəlifdir. İstər poeziyasında, istər publisistika, nəsr, ssenari və dramaturgiyasında, istərsə də, elmi əsərlərində və monoqrafiyalarında insanla təbiətin harmoniyasını, tarixilik və müasirlik düşüncəsini əks etdirir. Məhz bu vətəndaşlıq motivlərinin alim-şairin yaradıcılığında Gürcüstan mövzusunu şərt-ləndirən amillərdən olduğunu vurğulan Müşfiq Borçalı yazır ki, Gürcüstanın təbiəti, gözəllikləri ilə yanaşı, həm də şairi burada yaşayan həmvətənlərimizin taleyi maraqlandırır. Milli azadlıq mübarizə-sində ilk şəhid verən xalqlardan biri də gürcü xalqı idi. “İkibaşlı qartal” şeirində Rusiyanın xalqların və millətlərin “qəsdinə durmasını”, “məmləkətləri bir-birinin üstünə salmasını” təsvir edir. B.Vahab-zadə yaradıcılığının başqa bir faktoru isə Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlı şairlərin yaradıcılığını izləmək və onu bədii-estetik cəhətdən yüksək dəyərləndirmək olmuşdur. Məlumdur ki, gürcü şair və yazıçıları Azərbaycana bir çox şeirlər, hekayələr yazmışlar. Bu proses Azərbaycan ədəbiyyatında da baş vermişdir; S.Vurğun, S.Rüstəm, R.Rza, M.Dilbazi, O.Sarıvəlli, M.Araz, A.Babayev və başqa onlarla şair Gürcüstanı tərənnüm etmişdir. B.Vahabzadə yaradıcılığında bu proses başqa istiqamətdə getmişdir. Onun yaradıcılığında gürcü ədəbiyyatı ilə ideya cəhətdən səsləşən əsərlər olduğu kimi, burada yaşayıb-yaradan Azərbaycan şairlərinin yaradıcılığına diqqət göstərərək geniş bir məqalə yazmışdır. Eyni zamanda, onun şeirləri gürcü dilinə tərcümə olunmuşdur.]]> admin Fri, 29 Aug 2025 22:56:39 +0000 Müşfiq Borçalının “Azərbaycan ədəbiyyatında gürcü obrazları” adlı məqaləsi “Qədim diyar” Beynəlxalq Elmi jurnalında dərc olunub https://turan.info.az/yeni-neshrler/6538-mfiq-boralnn-azrbaycan-dbiyyatnda-grc-obrazlar-adl-mqalsi-qdim-diyar-beynlxalq-elmi-jurnalnda-drc-olunub.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/6538-mfiq-boralnn-azrbaycan-dbiyyatnda-grc-obrazlar-adl-mqalsi-qdim-diyar-beynlxalq-elmi-jurnalnda-drc-olunub.html

Tanınmış ədəbiyyatşünas alim, Azərbaycan Texniki Universitetinin “Ziya” qəzetinin, “ZiM.Az”, “Ziya.İnfo.Az” və “Elm.İnfo.Az” saytlarının baş redaktoru, AYB-nin, AJB-nin və Turan YB-nin üzvü, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Prezident təqaüdçüsü Müşfiq Borçalının (Müşviq Mədəd oğlu Çobanovun - ORCİD 0009-0008-86842722 - mborcali@gmail.com) “ELMİ İŞ” Beynəlxalq elmi jurnalının (“SCIENTIFIC WORK” International Scientific Journal) 19-cu cildinin 8-ci sayının 32-47-ci səhifələrində “Çağdaş Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələri: Dilarə Əliyeva və Leyla Eradze” adlı növbəti elmi məqaləsi dərc olunub.
Məqalədə görkəmli Azərbaycan və gürcü ədəbiyyatşünas alimləri Dilarə Əliyeva və Leyla Eradzenin yaradıcılıqları konteksində Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələri araşdırılır. Qeyd olunur ki, XX əsrin ortalarından başlayaraq, Azərbaycan və gürcü ədəbiyyatlarında, bədii düşüncədə, xüsusilə də, poeziyada olan ədəbi dostluq, elmi müstəvidə ədəbiyyatşünaslıq kontekstində yeni bir mərhələ təşkil etmişdir. Görünür, bunu doğuran müəyyən səbəblər vardı; hər şeydən əvvəl, Azərbaycanın xalq şairi, akademik Səməd Vurğunun gürcü şair və yazıçıları arasında məşhur olması, tez-tez Gürcüstana səfər etməsi və İttifaq miqyasında şöhrəti, eləcə də, Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlı şair və yazıçıların həmin prosesdə yaxından iştirakı bu ədəbi əlaqələri intensivləşdirmişdir.
Ədəbiyyatşünaslıq müstəvisində bu əlaqələr tanınmış Azərbaycan ədəbiyyatşünas-alimi, yazıcısı, tərcüməçisi və ictimai xadimi Dilarə Əliyeva (1929-1991) və tanınmış gürcü ədəbiyyatşünas-alimi, şairi, tərcüməçisi və diplomatı Leyla Eradze (1930-1998) arasında özünün yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur.
Araşdırmalarında gürcü ədəbiyyatı mühüm yer tutan ədəbiyyatşünas-alim, filologiya elmləri doktoru Dilarə Əliyeva ardıcıl olaraq elmi yaradıcılıqla məşğul olmuş, Azərbaycan və gürcü ədəbi əlaqələrini, xüsusilə də, “Koroğlu” dastanının gürcü variantını, görkəmli Azərbaycan və gürcü şairləri Nizami Gəncəvi və Şota Rustaveli mövzusunu araşdırmaqla yanaşı, Azərbaycan və gürcü ədəbi dostluğunun təbliğatçısı rolunu oynamışdır.
Dilarə Əliyeva həm də həm də təcrübəli tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmiş, o, bir sıra tanınmış gürcü yazıçı və şairlərinin əsərlərindən tərcümələr etmişdir. İlk dəfə 1972-ci ildə gürcü dilindən tərcümə etdiyi hekayələri “Qardaşlar” adı altında çap etdirmiş, sonra özünün “Bir gecənin sevinci” adlı hekayələr kitabını oxucuların ixtiyarına vermişdir. Bundan sonra ədəbiyyat-şünasın yaradıcılığında gürcü ədəbiyyatından tərcümələr yenidən önə çıxmışdır. Arçil Sulakau-rinin “Aşağı-yuxarı” povest və hekayələr, Mixail Cavaxaşvilinin “Torpaq çəkir”, İlya Çavçavadzenin “Dilənçinin həyatı”, eləcə də, “Kür Xəzərə qovuşur” (gürcü ədəbiyyatından seç-mələr) kitablarını nəşr etdirərək Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrində önəmli bir mərhələni müəyyənləşdirmişdir. Dilarə Əliyevanın bu xidmətləri nəzərə alınaraq ona “Gürcüstanın Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adı verilmişdir.
1970-1980-ci illər Azərbaycan ədəbi mühiti Azərbaycan ədəbiyyatının gürcü dilinə qızğın tərcüməçilərindən olan şair və ədəbiyyatşünas alim Leyla Eradzeni yaxşı tanıyırdı. Onun Azərbaycan ədəbiyyatını gürcü dilinə çevirməsində böyük xidmətləri olmuşdur. Leyla Eradze Azərbaycanda keçirilən bir çox mədəni, ədəbi tədbirlərdə yaxından iştirak etmiş, iki qonşu, iki dost xalq arasındakı mədəni və ədəbi əlaqələrin genişlənməsinə xüsusi səy göstərmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələri Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Nəbi Xəzri, Nəriman Həsənzadə, Cabir Novruz, İsa İsmayılzadə və başqalarının şeirlər kitabını gürcü dilinə çevirmiş və nəşr etdirmişdir.
Leyla Eradze Azərbaycan ədəbiyyatından bir çox yazıçıların nəsr nümunələrini də tərcümə etmişdir. Mirzə İbrahimovun “Pərvanə”, İsmayıl Şıxlının “Dəli Kür”, İlyas Əfəndiyevin “Söyüdlü arx”, Həsən Seyidbəylinin “Telefonçu qız” əsərlərini, eləcə də Cəlil Məmmədquluzadənin, İsa Hüseynovun, Ələviyyə Babayevanın və başqalarının roman və hekayələr kitablarını gürcü oxucularına tədqim etmişdir.
Leyla Eradzenin bu xidmətləri nəzərə alınaraq ona “Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adı verilmişdir.
Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrinin akademik şəkildə tədqiqinə və təbliğinə hələ ötən əsrin 2-ci yarısında başlandığını vurğulayan, Leyla Eradzenin tanınmış gürcü türkoloq alimləri Venera Cankidze, Elizbar Çavelidze, Georgi Şaqulaşvili, Mixeil Çinçaladze və başqaları ilə yanaşı tanınmış Azərbaycan alimi, görkəmli türkoloq, 60-dan artıq kitabın, yüzlərlə elmi və publisistik məqalələrin müəllifi, uzun müddət A.S.Puşkin (sonralar S.S.Orbeliani) adına Tbilisi Dovlət Pe-daqoji Universitetində filologiya fakültəsinin Azərbaycan şöbəsində çalışmış filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Çobanovla da daim elmi təmasda olmasını qeyd edən Müşfiq Borçalı professor Mədəd Çobanovun da Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrinin inkişafı naminə xeyli əmək sərf etdiyini diqqətə çatdırır. Bildirir ki, ilk dəfə olaraq Azərbaycan və gürcü dillərinin qarşılıqlı əlaqəsini tədqiqata cəlb edən və bu mövzuda onlarla məqalə çap etdirən, o cümlədən, “A.Bakıxanov və Tiflis mühiti” (“Qələbə bayrağı”, 21.06.1969), “Ə.Haqverdiyev və Gürcüstan” (“Qələbə bayrağı”, 16.05.1970), “Azərbaycan şairləri və Gürcüstan” (“Qələbə bayrağı”, 23.05.-1970), “Koroğlu dastanı gürcü dilində” (“Gürcüstan”, 15.07.1972), “Gürcü alimi Füzulini öy-rənir” (“Gürcüstan”, 19.08.1972) və s. kimi dəyərli məqalələrin müəllifi olan professor Mədəd Çobanov Güney Qafqaz xalqlarının tarixində ilk dəfə olaraq, “Azərbaycanca-gürcücə qısa danışıq lüğəti” hazırlayıb (M.Çinçaladze ilə birlikdə) üç dəfə 1977, 1991 və 2000-ci illərdə nəşr etdir-mişdir (Tbilisi, “Qanatleba”, 1977, 1991. Bakı, “Borçalı”, 2000). Bu lüğətlərin Azərbaycan və gürcü xalqlarının mədəni və mənəviyyat cəhətdən yaxınlaşmasında böyük rolu olmuşdur.
"Azərbaycan və gürcü xalqlarının mədəni və mə'nəviyyat cəhətdən yaxınlaşmasında da lüğətçilik az rol oynamamışdır. Hələ 1977-ci ildə Tbilisinin "Qanatleba" /"Maarif"/ nəşriyyatı "Azərbaycanca-gürcücə qısa danışıq lüğəti"ni çapdan buraxmışdır. İki qardaş xalqın leksikoqrafiyasında ilk addım olan bu kitabı A.S.Puşkin adına TDPİ-nin dosentləri M.Çobanov və M.Çinçaladze tərtib etmişlər. Kitab istər azərbaycanlı, istərsə də gürcü oxucuları üçün qiymətli vəsaitdir". /N.Əbdülrəhmanov, F.Xubanov, Lüğətçiliyə yeni hədiyyə, "Azərbaycan müəllimi", N:40 /6822/, 24.V.1989/
Həmçinin professor Mədəd Çobanovun tərtib və nəşr etdirdiyi “Sevirəm Gürcüstanı” (Bakı, “Azərnəşr”, 1977) və “Dostluq nəğmələri” (Tbilisi, “Merani”, 1978) adlı almanaxlar Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrinin genişlənməsinə atılmış ilk və önəmli addımlardandır. Hər iki kitab Azər-baycan və gürcü oxucuları tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır.
"Sevirəm Gürcüstanı" /almanax, Azərbaycan şairləri Gürcüstan haqqında, tərtib edəni Mədəd Çobanov, Bakı, “Azərnəşr”, 1977/ kitabı haqqında yazılmış rəylərdə oxuyuruq:
"Azərbaycan xalqı ilə gürcü xalqının dostluğu, qardaşlığı qədimdir. Bu məhəbbətin poetik ifadəsi olan "Sevirəm Gürcüstanı" kitabında Azərbaycan şairlərinin qardaş Gürcüstana, onun füsunkar təbiətinə, şən, mehriban adamlarına həsr etdikləri şeirlərdən nümunələr verilmişdir. Top-lunun tərtibçisi Mədəd Çobanovdur" /"Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti, N:2, 7.I.1978/.
"Qədim Gürcüstan torpağı", "qonaqpərvər gürcü xalqı", "Qafqazın Paris"i Tbilisi", Qafqazın vena damarı Kür. Bunlar ta lap qədimdən tutmuş bu günə qədər Azərbaycan ədəbiyyatının dönə-dönə, həvəslə müraciət etdiyi mövzulardandır. Çox az Azərbaycan yazıçısı və şairi tapmaq olar ki, onun yaradıcılığında Gürcüstanla bağlı motivlər olmasın... Əgər şair Məmməd Arazın dili ilə desək: "poetik münasibət ən ülvi münasibətdir... bir xalqın digər xalqa bundan əziz, bundan müqəddəs töhfəsi ola bilməz". Bizcə, məhz Azərnəşrin bu yaxınlarda çapdan buraxdığı "Sevirəm Gürcüstanı" adlı kitabı gürcü xalqı üçün belə bir layiqli töhfə hesab etmək olar. Kitabı A.S.Puşkin adına TDPİ-nin müəllimi Mədəd Çobanov tərtib etmişdir". /”Azərnəşr”in bədii ədəbiyyat redaksiyasının redaktoru, şair Səfalı Nəzərli, "Sevirəm Gürcüstanı", "Sovet Gürcüstanı" qəzeti, N:63/7748/, 26.V.1977/.
"Azərbaycan və gürcü xalqlarının mehriban qardaşlıq, qonşuluq əlaqələrinin kökləri qədim-dir... Hər iki xalq yadelli düşmənlərə qarşı illərlə mübarizə aparmış, bir-birinə arxa olmuşdur. Tarixin neçə unudulmaz səhifələrində bu birgə mü-barizənin əks-sədası həkk olunub yaşayır... Bu yaxınlarda çapdan buraxılmış "Sevirəm Gürcüstanı" kitabında qardaş xalqlarımızın sarsılmaz dostluğunu tərənnüm edən şe'rlər toplanmışdır. Məcmuəni Mədəd Çobanov tərtib etmiş, şair Məmməd Araz ön söz yazmışdır". /Dilsuz Musayev, "Sevirəm Gürcüstanı", "Qızıl bayraq", N:122/3804/, 11.X.1977; "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti, N:9, 25.II.1978/.
"Sevirəm Gürcüstanı" kitabı haqqında filologiya elmləri namizədi Həmid Vəliyevin rə'yi və kitabın şəkli Tbilisidə rus dilində, nəşr olunan "Молодежь Грузии" qəzetində /N:63 /8078/, 26.V.1977/, Tbilisidə erməni dilində nəşr olunan "Sovetakan Vrastan" qəzetində /N:66 /11856/, 2.VI.1977/, Y.Boboxidzenin geniş rəyi və kitabın şəkili Bolnisi şəhərində Azərbaycan və gürcü dillərində nəşr olunan "Qələbə bayrağı" - "Qamardjvebis droşa" qəzetində /N:55/4679/, 26.IV.1980/ dərc olunmuşdur. "Sevirəm Gürcüstanı" kitabından Azərbaycan Sovet Ensiklopedi-yasının VI cildində "Gürcüstan SSR" məqaləsində istifadə olunmuşdur. /Bakı, 1982, VI c., səh.135/.
1. Professor Mədəd Çobanovun XII əsrdən bəri klassik Azərbaycan şairlərinin Gürcüstan və gürcü xalqı haqqında qələmə aldıqları səmimi hiss və duyğularını toplayaraq tərtib etdiyi və 1977-ci ildə Bakıda “Azərnəşr” Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında çap olunmuş “Sevirəm Gürcüstanı” adlı kitabı yüksək dəyərləndirən tanınmış gürcü alimi və şairi Leyla Eradze, yenə də Mədəd Çobanovun tərtib etdiyi, müasir Azərbaycan şairlərinin Gürcüstanla bağlı deyilmiş poetik nümu-nələrinin toplandığı “Dostluq nəğmələri” [3] adlanan kitabı gürcü dilinə tərcümə etmiş və 1978-ci ildə Tbilisidə “Merani” Gürcüstan Dövlət Nəşriyyatında çap etdirmişdir. “Dostluq nəğmələri” (Azərbaycan sovet şairləri Gürcüstan haqqında; tərtib edəni: Mədəd Çobanov; gürcü dilinə çevirəni: Leyla Eradze; ön sözün müəllifi: Bəxtiyar Vahabzadə, redaktoru: Qriqol Abaşidze). Tbilisi, “Merani” nəşriyyatı, 1978. 112 səh.
"Dostluq nəğmələri" (Müasir Azərbaycan şairləri Gürcüstan haqqında, gürcü dilində, tərtib edəni Mədəd Çobanov, tərcümə edəni Leyla Eradze, redaktoru Qriqol Abaşidze, Tbilisi, “Merani”, 1978) kitabı haqqında yazılmış rəylərdə oxuyuruq:
“..Mədəd Çobanovun tərtib etdiyi, Leyla Eradzenin isə gürcü dilinə çevirdiyi bu kitabda müasir Azərbaycan şairlərinin Gürcüstan haqqında yazılmış əlliyə yaxın şe'ri toplanmışdır... Həmin şe'rlərin ruhu gürcü poeziyasına yaxın olduğu üçün geniş oxucu kütləsi tərəfindən səmimi qarşılanır... "Dostluq nəğmələri" kitabını Azərbaycan və Gürcüstan ədəbi əlaqələri sahəsində təq-dirəlayiq hal hesab etmək lazımdır" /V.Cangidze, Ə.İsmayıllı, "Dostluq nəğmələri", "Sovet Gürcüstanı", N:139 /7979/, 21.XI.1978/.
Bəli, "Gürcüstan lap əzəldən bəri şairlərimizin dönə-dönə müraciət etdikləri mövzulardan biri olmuşdur. Hələ XII əsrdə Əfzələddin Xaqani "Baqrationların qapısı mənim üçün açıqdır" demişdir... Şübhəsiz, bu, onların yaradıcılıqlarında öz bariz ifadəsini tapmaya bilməzdi... Azər-baycan şairləri Gürcüstan mövzusundan öz yaradıcılıqlarında dostluq rəmzi, qardaşlıq, mehriban qonşuluq simvolu kimi daha geniş istifadə etmişlər. Bu yaxınlarda Tbilisidəki "Merani" nəşriyyatının gürcü dilində çapdan buraxdığı "Dostluq nəğmələri" məcmuəsində Azərbaycan şairlərinin Gürcüstana həsr etdikləri şe'rlər toplanmışdır. Bu işdə tərtibatçı, tanınmış alim Mədəd Çobanovun və tərcüməçi Leyla Eradzenin zəhmətini qeyd etmək lazımdır". /Şurəddin Məmmədov, Qardaşlıq rəmzi kimi, "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti, N:1/1876/, 4.I.1980/.

Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələri və bədii tərcümə sahəsində filologiya elmləri doktoru, professor Dilarə Əliyeva ilə eyni işi görərək, Azərbaycan ədəbiyyatının və Azərbaycan mədəniy-yətinin Gürcüstanda təbliğatçısına çevrilən tanınmış alim, şair-tərcüməçi və diplomat Leyla Eradze da şüurlu ömrünü məhz bu işə həsr etmiş, Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrində möhkəm bir körpü rolunu oynamışdır.
Hər ikisi mənsub olduqları xalqların ədəbi əlaqələrinə həsr olunmuş namizədlik dissertasiya-larını Tbilisidə müdafiə etmişlər: D.Əliyeva “Azərbaycan və gücrü xalqlarının dostluğunun XIX əsr ədəbi əlaqələrində əksi” mövzusunda yazdığı dissertasiyasını 1954-cü ildə müdafiə edərək, 25 yaşında Azərbaycanın ilk qadın elmlər namizədlərindən biri olmuşdur. L.Eradze isə “Azərbaycan yazıçıları və Gürcüstan” mövzusunda yazdığı dissertasiyanı 1971-ci ildə Tbilisidə müdafiə etmişdir.
Hər ikisi doktorluq dissertasiyalarını Bakıda müdafiə etmişlər: D.Əliyeva 1984-cü ildə “Nizami və gürcü ədəbiyyatı” mövzusunda, L.Eradze 1990-cı ildə “Gürcü-Azərbaycan ədəbi əla-qələri” mövzusunda.
Müdafiə etdikləri dissertasiyaların adlarından da göründüyü kimi, görkəmli ədəbiyyatşünas alimlər, filologiya elmləri doktorları, professorlar Dilarə Əliyeva və Leyla Eradze XX əsrin ikinci yarsında Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrin inkişafında bir körpü rolunu oynamış, hər ikisi eyni işi görərək, mənalı ömrlərini şüurlu şəkildə məhz bu şərəfli işə həsr etmiş, Azərbaycanda gürcü ədəbiyyatının və gürcü mədəniyyətinin, Gürcüstanda isə Azərbaycan ədəbiyyatının və Azərbaycan mədəniyyətinin təbliğatçısına çevrilmişlər.
“Bu da bir həqiqətdir ki, Dilarə Əliyevanı yad edərkən, həmişə onun yaxın dostu olmuş Leyla Eradzeni də yada saldığımız kimi, Leyla Erazdzeni də xatırlayanda mütləq şəkildə Dilarə Əliyevanı yada salır və onun əziz və unudulmaz xatirəsini böyük ehtiramla yad edirik. Bunu etməyə bilmərik. Çünki onların həyat yolları və yaradıcılıq fəaliyyətləri o qədər yaxın idi və eynilə səsləşirdi ki, istər-istəməz ayrı-ayrı insan talelərində cazibə qanununun hökmü haqda düşünməli olursan.” – qənaətinə gələn Müşfiq Borçalı onların tək bircə fərqləri olduğunu yazır: “Dilarə xanım istedadlı tribun və yazıçı-publisist, Leyla xanım isə diplomat və lirik şairə idi. Bu da onların ictimai-siyasi fəaliyyəti ilə bağlı idi.”
Müşfiq Borçalı oxuculara təqdim etdiyi məqaləni belə bir nəticə ilə bitirmişdir: “Dilarə Əliyevanın araşdırmalarında gürcü ədəbiyyatı, Leyla Eradzenin yaradıcılığında Azərbaycan ədəbiyyatı və ya qarşılıqlı araşdırmalar hər iki xalqın mədəni, mənəvi irsinin ortaya çıxması ilə yanaşı, ədəbi əlaqələrin çoxcəhətliliyini, qarşılıqlı təsir və zənginləşmə prosesini sürətləndirmiş, qədimdən davam edən bu dostluğu yeni bir mərhələyə daşımışdır. Azərbaycan və gürcü xalqlarının dostluğunun bədii ədəbiyyatda təcəssümü bu iki alimin yaradıcılığında elmi müstəviyə keçmiş, elmi təfəkkürdə öz geniş əksini tapmışdır. Hər iki alim öz araşdırmalarında bu tendensiyanı yaşadaraq yeni bir mərhələyə ötürmüşdür.”
ZiM.Az]]> admin Thu, 28 Aug 2025 23:09:19 +0000 Müşfiq Borçalının Vyananın nüfuzlu jurnalında daha bir elmi məqaləsi çap olunub https://turan.info.az/yeni-neshrler/6594-mfiq-boralnn-vyanann-nfuzlu-jurnalnda-daha-bir-elmi-mqalsi-ap-olunub.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/6594-mfiq-boralnn-vyanann-nfuzlu-jurnalnda-daha-bir-elmi-mqalsi-ap-olunub.html

TƏBRİK EDİRİK!..

AzTU-nun “Ziya” qəzetinin, "ZiM.Az", "Ziya.info.Az" və "Elm.İnfo.Az" saytlarının baş redaktoru, AYB-nin, AJB-nin və Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Prezident təqaüdçüsü MÜŞFİQ BORÇALInın (Müşviq Mədəd oğlu Çobanovun) Baş ofisi Mərkəzi Avropada – Avstryanın paytaxtı Vyana şəhərində yerləşən və Çex Respublikasının paytaxti Praqa şəhərindəki "PREMIER PUBLISHING" nəşriyyatdında çap olunan nüfuzlu - İnpakt faktorlu – “ERİH+”, "Copernicus" və s. yüksək indeksli “European Science Review” ("Avropa Elmi icmalı” adlı elmi jurnalının 2025-ci ildə nəşr olunan 5-6-cı sayında (ISSN 2310-5577) - "“GÜRCÜ ƏDƏBİYYATININ AZƏRBAYCAN DİLİNƏ TƏRCÜMƏSİ PROBLEMLƏRİ”" ("THE TRANSFER OF GEORGIAN LITERATURE TO THE AZERBAIJAN LANGUAGE TRANSLATION PROBLEMS") adlı daha bir elmi məqaləsi işiqüzü görüb.

Məqalədə gürcü ədəbiyyatından tərcümə problemləri araşdırılır. Qeyd olunur ki, gürcü dilindən tər¬cü¬mədə burada yaşayıb-yaradan qələm sa¬hib¬¬¬ləri mühüm rol oynayır. Gürcü ədə¬biyya-tından ən yaxşı nü¬mu¬nə¬ləri ana dili¬mi¬zə çe¬vir¬mək, qonşu xalqın mə¬nəvi söz sər¬vətini Azərbaycan oxu¬cu¬suna çatdır¬maq işindən başqa, xalq¬larımız ara¬sında əsr¬lərdən bə¬ri möv¬¬cud olan mənəvi dost¬luq kör¬püsünün tağ¬larını daha da möh¬¬kəm¬lən¬dirməyə xidmət edir. Bu proses XX əsrin 50-ci illərindən sonra daha intensiv xarakter alıb. Bədii tərcümə sənəti praktik və nəzəri əsaslara söykənir. Hər şey tərcümə mətninin keyfiyyətindən asılı olur. Gürcü ədəbiyyatından edilən tərcümələrdə nəzəri və parktik xüsusiyyətlər gözlənilir. M.H.Bəx¬¬tiyarlı, T.Hüseynov, D.Əliyeva, Ə.Sa¬raclı, İ.İs¬ma¬yıl¬zadə, V.Rüstəmzadə, A.Ab¬dul¬-la, Z.Yaqub, D.Kərəm, Ə.Bin¬nət¬oğlu, M.Ço¬banov, H.Vəliyev, E.El¬sevər, S.Sü¬leymanlı, V.Ha¬cıyev, İ.Məm¬mədli, N.Əbdülrəhmanlı, O.Kazımov və başqalarının fəa¬liy¬yə¬tində tərcümə yaradıcılığı mühüm yer tutur. Hər hansı bir fikir gürcü dilində dilimizə çevrilərkən erroziyaya uğramır, adekvatını tapır və ifadə imkanları genişlənir. Gürcü dilindən edilən tər¬cümələr maksimum orijinala yaxın olur, semantik uyğunluq üst-üstə düşür.

https://ppublishing.org/media/uploads/journals/journal/ESR_5.6.pdf

https://ppublishing.org/archive/publication/1522-the-transfer-of-georgian-literature-to-the-az
https://ppublishing.org/media/uploads/journals/article/ESR_5.6_p18-21.pdf

Cite: Chobanov Mushfig. (2025). The Transfer of Georgian Literature to the Azerbaijan Language Translation Problems. European Science Review, 2025, No 5–6, pp.18-21. https://doi.org/10.29013/ ESR-25-5.6-18-21

Biz də dəyərli həmkarımız – tanınmış alim, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, çox hörmətli Müşfiq Borçalını yeni nailiyyəti münasibəti ilə ürəkdən təbrik edir və ona yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

ZiM.Az]]> admin Tue, 22 Jul 2025 00:08:13 +0000 Müşfiq Borçalı "MUSTAFA KEMAL ATATÜRK" Qızıl medalı ilə təltif olunub https://turan.info.az/esas/6528-mfiq-boral-mustafa-kemal-atatrk-qzl-medal-il-tltif-olunub.html https://turan.info.az/esas/6528-mfiq-boral-mustafa-kemal-atatrk-qzl-medal-il-tltif-olunub.html

TƏBRİK EDİRİK!..
Bu günlərdə, AzTU-nun “Ziya” qəzetinin, "ZiM.Az", "Ziya.info.Az" və "Elm.İnfo.Az" saytlarının baş redaktoru, eyni zamanda, "TURAN" İnformasiya Mərkəzinin və Turan.İnfo.Az saytının rəhbəri, tanınmış jurnalist, ədəbiyyatşünas alim, istedadlı yazıçı, zəhmətkeş tədqiqatçı, prinsipial tənqidçi, onlarla kitabın, yüzlərlə elmi və elmi-publisistik məqalələrin müəllifi, 1997-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, 1998-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2015-ci ildən Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, 2016-cı ildən filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 2024-cü ildən Prezident təqaüdçüsü, həmçinin,"Abulla Şaiq", "Nəriman Nərimanov", "Zirvə", "Zəfər", "Qızıl Qələm" və s. mükafatların laureatı olan MÜŞFİQ BORÇALI (Müşviq Mədəd oğlu Çobanov) - anadan olmasının 55 və Azərbaycan Milli Mətbuatının 150 illik Yubileyi münasibətilə daha bir fəxri mükafata layiq görülüb.
O, Türk Dünyası və türk xalqları arasında ədəbi-mədəni əlaqələrin qurulması, dostluq və qardaşlıq əlaqələrinin daha da inkişaf etdirilməsi naminə göstərdiyi böyük xidmətlərə görə,
qardaş Türkiyə Cumhuriyyətinin Çukurova Ədəbiyyatçılar Dərnəyinin təsis etdiyi
"MUSTAFA KEMAL ATATÜRK" Qızılı medalı ilə təltif olunub.
Medalı yubilyara Dünya Türklərinin Koordinasiya Mərkəzinin rəhbəri, AYB üzvü, Prezident təqaüdçüsü İlqar Türkoğlu təqdim edib. O, öz adından, eləcə də, Türkiyənin Çukurova Ədəbiyyatçılar Dərnəyinin rəhbərliyi adından Müşfiq Borçalını anadan olmasının 55, Azərbaycan Milli Mətbuatının 150 illik Yubileyi, həmçinin, qardaş Türkiyənin "MUSTAFA KEMAL ATATÜRK" Qızılı medalı ilə təltif olunması münasibətilə ürəkdən təbrik edib, ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı, elmi axtarışlarında, ədəbi-bədii yaradıcılığında, həmçinin, ictimai və jurnalistlik fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayıb.
Bu dəyərli təltifə, yüksək səviyyədə təqdimata və xoş arzulara görə çox hörmətli İlqar Türkoğluna, həmçinin Çukurova Ədəbiyyatçılar Dərnəyinin rəhbərliyinə öz minnətdarığını və dərin təşəkkürünü bildirən yubilyar - Müşfiq Borçalı sonda öz fikrini belə tamamlayıb:
"Türk Dünyası və türk xalqları arasında ədəbi-mədəni əlaqələrin qurulması, dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin daha da möhkəmləndirilməsi bu gün böyük əhəmiyyət kəsb edir, bu yolda şərəflə xidmət etmək isə mənim üçün böyük fəxrdir və olduqca qürurvericidir!..”
REDAKSİYADAN:

Biz də fürsətdən istifadə edərək,
Redaksiya Heyətimiz və
Yaradıcı kollektivimiz adından
əziz və sevimli həmkarımız,
dəyərli ziyalımız,
çox hörmətli qələm dostumuz
Müşfiq müəllimi bir daha
anadan olmasının 55,
Azərbaycan Milli Mətbuatının
150 illik Yubileyi, həmçinin
Qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin
"MUSTAFA KEMAL ATATÜRK"
Qızılı medalı ilə
təltif olunması münasibətilə
ürəkdən təbrik edir,
ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı,
şəxsi həyatında, ədəbi-bədii yaradıcılığında,
eləcə də, şərəfli elmi-pedaqoji, həmçinin,
jurnalistlik və ictimai fəaliyyətində
yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..]]> admin Mon, 14 Jul 2025 18:02:44 +0000 Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunda “Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri (1918–1922-ci illər)” kitabının təqdimatı olub https://turan.info.az/yeni-neshrler/6529-trk-mdniyyti-v-rsi-fondunda-azrbaycan-grcstan-mnasibtlri-19181922-ci-illr-kitabnn-tqdimat-olub.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/6529-trk-mdniyyti-v-rsi-fondunda-azrbaycan-grcstan-mnasibtlri-19181922-ci-illr-kitabnn-tqdimat-olub.html

2025-ci il iyulun 10-da Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun mərkəzi qərargahında Fondun aparat rəhbəri Fəxri Valehoğlu-Hacıyevin müəllifi olduğu “Azərbaycan–Gürcüstan münasibətləri (1918–1922-ci illər): Diplomatik missiyaların fəaliyyəti prizmasından baxış” adlı kitabın təqdimat mərasimi keçirilib.
Azərbaycan Respublikası diplomatik xidmət orqanları əməkdaşlarının peşə bayramına həsr olunan tədbirdə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti. professor Aktotı Raimkulova, Beynəlxalq Türk Akademiyasının Prezidenti, akademik Şahin Mustafayev, TÜRKPA-nın baş katibinin müavini Sakı Sadıqov, Milli Məclisinin üzvləri, Xarici İşlər, Təhsil, Müdafiə nazirliklərinin, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin və Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin rəsmiləri, Azərbaycanın bəzi xarici ölkələrdəki səfirləri və baş konsulları, eləcə də Türk ölkələrinin və Gürcüstanın Azərbaycandakı diplomatik təmsilçiliklərinin səfir və müşavirləri, görkəmli alimlər və ziyalılar iştirak ediblər.
Tədbir Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti, Qazaxıstan Respublikasının dövlət xadimi, Əməkdar mədəniyyət işçisi, sənətşünaslıq elmləri doktoru, professor Aktotı Raimkulovanın açılış nitqi ilə başlayıb.
Professor Aktotı Raimkulova əvvəlcə qonaqları səmimi salamlayıb, sonra Fondun yaranma tarixi, son illərdə həyata keçirdiyi əsas layihələr, uğurlu beynəlxalq əməkdaşlıq proqramları və yeni təşəbbüslər barədə ətraflı məlumat verib. Qeyd edib ki, qurum 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü və Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə liderlərinin dəstəyi ilə yaradılıb və o vaxtdan bəri türk mədəni irsinin qlobal miqyasda təbliği istiqamətində fəal beynəlxalq fəaliyyət göstərir.
Həmçinin, xüsusilə də gənclərlə iş sahəsinə toxunan Fondun prezidenti Aktotı Raimkulova, bildirib ki, artıq Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan universitetlərində Türk İrsi Mərkəzləri fəaliyyət göstərir, yaxın zamanlarda oxşar mərkəzlərin Azərbaycan, Türkiyə, Türkmənistan və hətta Polşada da açılması planlaşdırılır. Həmçinin söyləmişdir ki, yaxın gələcəkdə Fond tərəfindən rəqəmsal mədəniyyət və irs bazası yaradılacaq.
Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Aktoti Raimkulova daha sonra qeyd edib ki, təqdim olunan nəşr Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Gürcüstan Demokratik Respublikası arasında qeyd olunmuş dövrdə diplomatik və siyasi münasibətlərin təhlilinə həsr olunub. Bu kitab yalnız tarixi araşdırma xarakteri daşımır, eyni zamanda xalqlar arasında mədəni körpülərin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən dəyərli bir təşəbbüsün göstəricisidir.
“Azərbaycan və Gürcüstan əsrlər boyu qarşılıqlı hörmət və strateji əməkdaşlıq əsasında münasibətlər nümayiş etdirir”, – deyən professor Aktoti Raimkulova vurğulayıb ki, iki ölkə arasında diplomatik əlaqələrin araşdırılmasının regionun ortaq mədəni irsinin və tarixi ənənələrinin daha dərindən dərk olunmasına şərait yaratdığını bildirib.
Çıxışının sonunda professor Aktoti Raimkulova tədbirdə iştirak edən Azərbaycan diplomatlarını peşə bayramları münasibətilə təbrik edib.
Tədbirdə kitabın müəllifi Fəxri Hacıyev çıxış edib. O, qeyd edib ki, Gürcüstanın coğrafi mövqeyi əsrlər boyu türk xalqları arasında bir körpü rolu oynayıb və bu amil bu gün də öz aktuallığını qoruyur.
“Bizi birləşdirən çox sayda amil var. Gürcü xalqının mədəniyyəti, mənəvi dəyərləri, mətbəxi və daha bir çox sahələr türk xalqlarının ənənələri ilə sıx bağlıdır. Bu baxımdan kitabın məhz Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun xətti ilə çap olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır”, – deyən müəllif onu da vurğulayıb ki, bu gün Gürcüstan bütün türk dövlətləri ilə etibarlı tərəfdaşlıq münasibətləri qurur və gələcəkdə türk əməkdaşlıq qurumlarında müşahidəçi statusu qazanmağa səmimi istək var.
“Bu kitab klassik mənada elmi tədqiqat işi deyil. Bu, dərin şəkildə yenidən nəzərdən keçirilmiş və faktiki olaraq yenidən yazılmış bir əsərdir”, – deyən F.Hacıyev həmçinin Tbilisidəki diplomatik fəaliyyəti zamanı şəxsi xatirələrini bölüşüb. Bildirib ki, səfirlikdə və baş konsulluqda çalışarkən tez-tez düşünürdü ki, yüz il əvvəl Azərbaycanın adından burada kimlər diplomatik missiya aparıb, onların qarşısında hansı vəzifələr olub, kimlərlə görüşüblər, harada yaşayıblar?
“Əldə olan mənbələrdə kifayət qədər məlumatın olmaması məni narahat edirdi. Hər dəfə düşünürdüm ki, münasib vaxt gələcək, vaxt ayırıb gürcü dilini öyrənəcəyəm və bu mövzunu daha dərindən araşdıracağam, amma hər dəfə təxirə salırdım”, – deyə o əlavə edib.
F.Hacıyev bildirib ki, Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi ilə bağlı Sərəncam imzaladıqdan sonra bütün səfirliklərə göndərildi və konkret tapşırıqlar verildi: fəaliyyət göstərdikləri ölkələrdə Cümhuriyyət irsi ilə bağlı materialları toplamaq, araşdırmaq və toplanmış materialları mərkəzə - Bakıya göndərmək. Elə həmin sərəncamı rəhbər tutaraq, arxiv sənədləri və yeni tədqiqat materialları əsasında həmin bu kitabı hazırladım və oxuculara yeni tarixi baxış təqdim etdim.
Təqdimat mərasimində çıxış edən Beynəlxalq Türk Akademiyasının prezidenti, akademik Şahin Mustafayev, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisin deputatı Rizvan Nəbiyev, AMEA Tarix İnstitutunun direktoru, kitabın elmi redaktoru, tarix elmləri doktoru, professor Kərim Şükürov, Azərbaycan Respublikasının Türkmənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Qismət Gözəlov, Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin Kadrlar idarəsinin rəisi Raman Məmmədov, Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirliyinin rəsmisi Elcan İmamverdiyev, tarix elmləri doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi Solmaz Tohidi-Rüstəmova, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor, Bədirxan Əhmədli, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Asif Hacılı və b. təqdim olunan monoqrafiyanı yüksək dəyərləndirərək onun Azərbaycan və ümumilikdə Türk tarixşünaslığına mühüm töhfə olduğunu vurğulayıblar. Çıxışlarda bu istiqamətdə elmi fəaliyyətin gələcəkdə də davam etdirilməsinin vacibliyi xüsusi qeyd olunub.
Eyni zamanda, Azərbaycan diplomatiya irsinə göstərdiyi diqqət və dəstəyə görə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti Aktotı Raimkulovaya təşəkkürlərini ifadə ediblər.
AYB-nin Gənclər Şurasının sədri, Prezident təqaüdçüsü Fərid Hüseynin aparıcılıq etdiyi tədbirdə görkəmli elm və mədəniyyət xadimləri, tanınmış alimlər, dövlət rəsmiləri, diplomatlar, ictimai-siyasi xadimlər, media təmsilçiləri, həmçinin, xarici ölkələrin Azərbaycan Respublikasında akkreditə olunmuş səfirləri, diplomatik korpusların nümayəndələri və b. iştirak ediblər.
Təqdimat mərasimində AzTU-nun “Ziya” qəzetinin, "ZiM.Az", "Ziya.info.Az" və "Elm.İnfo.Az" saytlarının baş redaktoru, eyni zamanda, "TURAN" İnformasiya Mərkəzinin və Turan.İnfo.Az saytının rəhbəri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Prezident təqaüdçüsü MÜŞFİQ BORÇALI da iştirak etmiş, müəllifi yeni uğuru münasibətilə ürəkdən təbrik etmiş və ona yeni-yeni nailiyyətlər arzulamışdır.

Müşfiq BORÇALI,
ZiM.Az]]> admin Mon, 14 Jul 2025 16:45:41 +0000 Müşfiq Borçalının Avropanın nüfuzlu jurnalında elmi məqaləsi çap olunub https://turan.info.az/elm/humanitar/6525-mfiq-boralnn-avropann-nfuzlu-jurnalnda-elmi-mqalsi-ap-olunub.html https://turan.info.az/elm/humanitar/6525-mfiq-boralnn-avropann-nfuzlu-jurnalnda-elmi-mqalsi-ap-olunub.html

AzTU-nun “Ziya” qəzetinin, ZiM.Az və Ziya.info.Az saytlarının baş redaktoru, AYB-nin, AJB-nin və Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Prezident təqaüdçüsü Müşfiq Borçalının Mərkəzi Avropada - Macarıstanın paytaxti Budapeşt şəhərində nəşr olunan nüfuzlu - İnpakt faktorlu - "Copernicus" indeksli "THE SCİENTFİC HERİTAGE" ("ELMİ İRS") elmi jurnalının 162-ci (2025) sayında "Contemporary Azerbaijani-Georgian literary relations: Elizbar Javelidze and Isa Habibbeyli" ("Çağdaş Azərbaycan-Gürcü ədəbi əlaqələri: Elizbar Cavelidze və İsa Həbibbəyli") adlı daha bir elmi məqaləsi işiqüzü görüb.
Məqalədə Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrinin çağdaş dövrü araşdırılır. Azərbaycan və gürcü ədəbi əlaqələri bədii düşüncə ilə yanaşı, elm sahəsində də həmişə paralel olaraq inkişaf etmişdir. Ötən əsrin 80-ci illərində elmi müstəvidə ən yaxşı dövrünü yaşayan Leyla Eradze - Dilarə Əliyeva elmi tandemi müstəqillik dövründə də davam etmişdir. Lakin bu əlaqələr inersiya ilə deyil, ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin yaradıcılığı ilə mümkün olur. Belə demək mümkün olarsa, ədəbi əlaqələri və mühiti şəxsiyyətlər formalaşdırır və inklişaf etdirir. Bu mənada, yeni mərhələdə Azərbaycan və gürcü ədəbi mühiti akademiklər İsa həbibbəyli və Elizbar Cavelidze kontekstində formalaş¬mışdır. Məhz bu tanışlıq və ədəbi əalqələr kontekstində E.Cavelidzenin bir neçə monoqrafiyası Azərbaycanda nəşr olunub. İsa Həbibbəylinin elmi fəaliyyətinin böyük bir hissəsi yaradıcılığı Tiflis ədəbi mühitində formalaşan və inkişaf edən Cəlil Məmmədquluzadənin yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Onun elmi araşdırmalarında olduğu kimi, faəliyyətində də qardaş Gürcüstan faktoru əsas rol oynamışdır.
C.Məmmədquluzadənin yaradıcılığı ilə bağlı araşdırmalarında Gürcüstan mövzusu mərkəzi xətt kimi keçir. Bu, təkcə ədibin Tiflisin arxivlərindən əldə edilən tərcümeyi-hal material¬larında, fakt və sənədlərdə deyil, həm də bu mühit kontekstində düşünməsi və hərə¬kət etməsi baxımından əhəmiyyətli idi.
Biz də həmkarımızı təbrik edir və yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

https://www.scientific-heritage.com/wp-content/uploads/2025/06/The-scientific-heritage-No-162-162-2025.pdf?fbclid=IwY2xjawK72ftleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFsQ0VESHJaRDU0T1JwY2JpAR5ValS2RWoALq2Tz-IitBic9y8CwqFOBjlCtUTBC8yXIZ8BBMm33H6A_EXf-Q_aem_kAt6A7mKdzSJu-H7DgOKNg]]> admin Sun, 15 Jun 2025 17:53:26 +0000 Milli Məclisin Komitə sədri Baş redaktoru təbrik etdi https://turan.info.az/esas/6509-milli-mclisin-komit-sdri-ba-redaktoru-tbrik-etdi.html https://turan.info.az/esas/6509-milli-mclisin-komit-sdri-ba-redaktoru-tbrik-etdi.html

TƏBRİK EDİRİK!..

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri Fazil Mustafa
dəyərli ziyalımız, tanınmış alim, istedadlı yazıçı və təcrübəli jurnalist,
Azərbaycan Texniki Universitetində “Ziya” qəzetinin, həmçinin “ZiM.Az”,
"Ziya.İnfo.Az" və "Elm.İnfo.Az" saytlarının Baş redaktoru,
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (1997), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (1998)
və Yeni Azərbaycan Partiyasının (2017) üzvü,
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru (2016), Prezident təqaüdçüsü (2024),
“Abdulla Şaiq”, “Nəriman Nərimanov”, “Həsənbəy Zərdabi”, “Ö.F.Nemanzadə”, “Zirvə”, “Zəfər” və iki dəfə "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı MÜŞFİQ BORÇALIya təbrik məktubu ünvanlayıb.

“ZiM.Az” xəbər verir ki, tanınmış alim-yazıçı-jurnalist və ictimai xadim Müşfiq Borçalının (Müşfiq Mədəd oğlu Çobanovun) 55 illik yubileyi ilə bağlı yazılan məktubda, onun elmi, ictimai fəaliyyətinin ən ümdə məqamlarına toxunulub. Məktubda deyilir:]]> admin Sat, 25 Jan 2025 21:28:00 +0000 “turan.info.az”-ın rəhbəri Müşfiq Borçalı Prezident təqaüdünə layiq görülüb https://turan.info.az/esas/6477-turan.info.az-n-rhbri-mfiq-boral-prezident-tqadn-layiq-grlb.html https://turan.info.az/esas/6477-turan.info.az-n-rhbri-mfiq-boral-prezident-tqadn-layiq-grlb.html

“turan.info.az”-ın rəhbəri Müşfiq Borçalı Prezident təqaüdünə layiq görülüb

TƏBRİK EDİRİK!..

“Ziya” İnformasiya Mərkəzinin və turan.info.az saytının təsisçisi və baş redaktoru, tanınmış jurnalist, ədəbiyyatşünas alim, istedadlı yazıçı, zəhmətkeş tədqiqatçı, prinsipial tənqidçi, 1997-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, 1998-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, 2016-cı ildən filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, "Abulla Şaiq", "Nəriman Nərimanov", "Zirvə", "Zəfər", "Qızıl Qələm" və s. mükafatların laureatı olan MÜŞFİQ BORÇALI - bu günlərdə AYB-nin təqdimatına və Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin "Azərbaycan Yazıçılar Birliyi üzvlərinin yaradıcılıq şəraitinin yaxşılaşdırılması tədbirləri haqqında" müvafiq sərəncamına əsasən Prezident təqaüdünə layiq görülüb.

Bu münasibətlə əziz və sevimli həmkarımız, dəyərli ziyalımız, çox hörmətli qələm dostumuz Müşfiq müəllimi ürəkdən təbrik edir, ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı, şəxsi həyatında, elmi-pedaqoji, ədəbi-bədii və ictimai fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Qeyd edək ki, Müşfiq Borçalı - eyni zamanda, Azərbaycan Texniki Universitetinin əməkdaşı - AzTU Press nəşriyyatının, "Ziya" qəzetinin və Ziya.İnfo.Az saytlarının Baş redaktorudur. O, həmçinin, “Borçalı”, “Şərqin səsi”, “Elm və Təhsil qəzetlərinin qurucusu və Baş məsləhətçisi, eləcə də, "Zirvə" İnformasiya mərkəzinin, "Borçalı" və "Yurd" nəşriyyatlarının, "Zirve.info", "Zirve.info.az", "Yurd.info.az, elm.info.az, Bolnisi.az, Borcali.org saytlarının da qurucusu və rəhbəridir.

turan.info.az

]]> Nicat Əmirov Thu, 18 Jul 2024 17:37:32 +0000 DƏYANƏT OSMANLI (1965) https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/942-dyant-osmanli-1965.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/942-dyant-osmanli-1965.html

DƏYANƏT OSMANLI
(1965)
1965-ci ildə qədim türk yurdu Borçalıda - Bolnisi rayonunun Saraclı kəndində anadan olub. 1991-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib.1992-2006-çı illərdə “Azərbaycan” qəzetində reportyor olaraq çalışmışdır. İlk şeirləri 1989-cu ildə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetində və “Ulduz” jurnalında dərc olunub. Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus üslubu olan yenilikçi şair kimi tanınır. 1992-cü ildə mətbuatda öz yaradıçılıq manifestini yazaraq bütün əski poetik qəliblərdən imtina edib. Bu səbəbdən uzun zaman bir coxları onun poetik mətninə qarşı çıxmışlar.
1992-cü ildə yeni ədəbiyyat uğrunda çalışmaları ilə Avanqard Ədəbi Birliyini yaradıb ona rəhbərlik etmişdir. 1995-ci ildə Azər¬baycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, 1997-ci ildən isə Yazıçılar Birliyinin İdarə Heyətinin üzvüdür. “Ağ kitab” (1997), “İlk... Və... Son...” (2009) şeir kitabları, sonrakı illərdə isə altı pub¬lisistik kitabı nəşr olunub. Şeirləri bir sıra xarici dərgilərdə ya¬yım¬lanmışdır. Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin Baş redakto¬ru¬dur.
Qələm dostumuz Oqtay Hacımusalı «Şərqin səsi» qəzktində çap olunmuş «Dəyanət Osmanlı: Bu mənəm - poeziyanın sükuta döndərdiyi adam” sərlövhəli məqaləsində çox haqlı olaraq yazır:
Dəyanət Osmanlı - deyəndə oxucular və ədəbiyyatsevərlər gözlərinin önündə artıq öz poetik sistemini yaratmış, Modern Azərbaycan şeirinin ilkin cığırdaşlarından biri, bəlkədə birincisi canlanır. Amma o, bu gün nəyinsə iddiasında deyil. Buna görə də bəzən tənqidçilər onun şeirlərini təhlil etməyiblər (ya da çəkiniblər onun şeirlərini təhlil etməkdən!). İndi o, Azərbaycan ədəbiyyatında baş alıb gedən müəyyən qruplaşmaların heç bi¬rin¬də yer almamağı və mətbuatda görüməməyə üstülük verir. Və Bakıda oturub sakitcə sözlərini yandırır... Qışın son nəfəsi kimi, qarlı bir gecə keçir masamdan. Tənhayam bu kağız göyüzündə, sən üşüyürsən, mən sözləri yandırıram... Də¬yərli qələm dostumuz Dəyanət qardaşımıza yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!

Nizami Cəfərov
Prof. Dr. Azərbaycan MEA-nın müxbir üzvü
İlk və Son arasında
(Dəyanət Osmanlının yaradıcılığı haqqında mülahizələr)
Azərbaycan poeziyasının tarixində müxtəlif üslublarla, müxtəlif məktəb¬lər¬lə rastlaşırıq. Bu üslubların, məktəblərin hər biri bütöv və zəngin Azərbaycan poeziyasını təşkil edir. Müasir dövrdə Azərbaycan mədəniyyətının, ədəbiyyatının dünyaya inteqrasiyasıyla bağlı, bu inteqrasiyanın müxtəlif mər¬hələləri və hər mərhələnin də uğurlu və məhdud cəhətləri barədə də mü¬lahizələr yürüdə bilərik. Bu inteqrasiya nəticə etibarilə ədəbiyyatda rəngarəngliyə gətirib cıxarır. Azərbaycan poeziyasının tarixindən gələn cox güclü ənənə vardır - hümanizm, dünyaya acıqlıq, insanın daxili aləminə, ruhuna meyl etmək, müəyyən qədər sufi-ruhani düşüncə. Bu elə bir poeziya yaradıcılığı, poeziya mədəniy¬yətidır ki, müasir dövrdə də özünün özəlliklərini qoruyub saxlayır. Və poeziyada baş verən bütün eksprementlər, özünü büruzə verən bütün yeniliklər Azərbaycan şairinin yüzillərlə daxilində daşıdığı bu möhkəm kökə, təmələ əsaslanır. O şair ki, Böyük tarixdən gəlmir, məxsus olduğu millətin özünəqədərki şeir yaradıcılığı ənənəsini ən azından stixiyalı şəkildə özündə ehtiva edib gəlmir, onun apardığı ekspre¬mentlər də havadan asılı qalacaq, bir növ köksüz, əsassız təsiri bağışlayacaq. Amma o şair ki müasirliyə, modernliyə müasir dünyanın və müasir insanın mənəvi-ruhi tələblərinə məhz tarixdən gələn o zəngin potensialla müraciət edir, onda əlbəttə, böyük ədəbiyyat, böyük poeziya yaranır. Və mən Dəyanət Os¬manlının yaradıcılığını bu böyük poeziyanın nümunəsi hesab edirəm.
D.Osmanlı yalnız özünəqədərki poeziyanın üsullarını, priyomlarını, geniş mənada potensiyasını stixiya ilə mənimsəmiş bir şair deyil, həm də onu dərindən öyrənmiş bir şairdir. Onun poetik yaradıcılığında səmimi, sənət ücün vacib olan sadəlövhlüklə yanaşı, yüksək bir intellektuallıq vardır. Mən, ümumiyyətlə, böyük sənətin formulası olaraq, daha cox bunu qəbul edirəm ki, böyük sənət sadəlövh bir şəkildə, yəni səmimilikdən yoğrulmuş bir sadəlövhlüklə ortaya cıxmalıdır və xüsusilə, bu onun ifadə texnologiyasında özünü göstərməlidir. Bu qurama olma¬yan, süni olmayan, təbii surətdə gələn sadəlövh və səmimi ifadə texnologiyasının arxasında da böyük intellekt dayanmalıdır. İntellektsiz şair nə qədər sadəlövh və səmimi olsa da, o yenə də bəsit görünə bilər. Ya da əksinə, sadəlövh və səmimi düşüncə ifadə texnologiyasını özündə daşımayan şair nə qədər intellektli olsa da o şair deyil.
Dəyanət öz yaradıcılığını ilk dəfə bütöv şəkildə bu kitabda təqdim edir: “İlk...Və...Son...” kitabında. Onun cox gənc yaşlarında, eyni zamanda son illərdə yazdığı şeirlər də bir kompleks halında, yəni bir insan həyatının, bir şair yaradıcılığının tarixi kimi burada toplanmışdır. Biz bu şeirlərdə dəqiq , konkret bir xronologiya müşahidə etmirik. Bu mənada, Dəyanətin yaradıcılığını mən bizim böyük şairlərin, orta əsrlərin klassik yaradıcığı ilə müqayisə edirəm. Məsələn, Füzulinin yaradıcılığına fikir versək və onun yüzlərlə qəzəlini bir xronologiyaya düzmək istəsək nə qədər böyük tədqiqatcı olsaq da bunu seçə bilmirik. Çünki müəyyənləşdirmək mümkün deyil ki, Füzuli bu qəzəllərin hansılarını orta, hansılarını ahıl yaşlarında yazıb. Ümumiyyətlə, bu da sənətin sirridir və şərq poeziyasının bir özəl texnologiyası, keyfiyyətidir ki, şair əlinə qələm alandan, ürəyinə söz gələndən həmişə demək olar ki, xaraktercə eyni şeyləri yazır. Yəni mövzular dəyişə bilir, ideyalar dəyişə bilir, amma o yaradıcılığın tipi, xarakteri, şairin maraq dairəsi demək olar ki, dəyişmir. Kitabın “İlk... Və... Son...” adlanmasına baxmayaraq, bir parodoksdur ki, burada İlk və Son arasında bir keyfiyyət fərqi yoxdur. Cadəcə olaraq, bu, şarin iddiasıdır. Şairin maraqları səviyyəsində olan məsələdir ki, o, əlbəttə, nəyi nə zaman, hansı ovqatda yazdığını yaxşı xatırlayır. Amma yenə də bizim ücün, oxucu ücün şeirin məzmunu əsasdır. Kitabdan görünən ümumi ideya, təəssürat, estetik zövq əsasdır. Ona görə də bu xronologiyanı müəyyənləşdirmək həm çətindir, həm də o qədər də maraqlı deyil. Yəni biz burda nəyin İlk, nəyin Və, nəyin Son olduğunu təbii olaraq müəyyənləşdirə bilmirik. Amma bütövlükdə Dəyanətin yaradıçılığını səciyyələndirəndə, xarakterizə edəndə Füzuli yaradıcılığından gətirdiyim misal kimi, burda da xronologiya görünmür. Burada görünən poeziyadır, burada görünən şairin istedadıdır, şairin mühakimələridir. Böyük fikrin, böyük zövqün, böyük düşüncənin də metafizikası var, xronologiyası yoxdur. Və bu mənada, sanki Dəyanətin bütün şeirləri bir uzun şənbə gününün payız nəğmələridir:
Bu uzun şənbə günü
yağış oxuyur
xəzəl altında qalmış
payızın nəğməsini...
Dəyanətin kitabını oxuyanda ilk baxışdan bir bədbin leksikonla qarşılaşırsan. Yəni bunu çox tez-tez görürük (məhz görürük). Baxmayaraq ki, poeziyada bəlkə də görmək yox, eşitmək əsasdır. Amma bu şeirləri oxuyanda mən elə bil həmişə o lövhələri, o hisslərin fiziologiyasını, sözlərin fiziologiyasını görürəm.

Hər gecə,
hər soyuq,
hər ölüm.
Sükut ular dünyanın
çarəsiz qocalığını.
Uyğular ölüm saatıdı günlərin,
Gecələr hər şeyin səsi batanda...

Söz burada sadəcə deyilib eşidilən bir şey deyil, söz burda elə mükəmməl, bütün üzvləri ilə, əzaları ilə görünən elə bir obraz yaradır ki, istər-istəməz an¬layırsan ki, burda hisslərin, duyğuların fiziologiyası verilib. Ağrı öz fiziologiyası ilə, Kədər, Dərd öz fiziologiyası ilə görünür. Əgər Dəyanət şeirdə “soyuq” sözünü işlədrsə, “soyuqdur” sözünü işlədirsə, “donmaq” sözünü işlədirsə bunu elə bir kontekstdə, həm də elə qəribə təsir gücü ilə işlədir ki, istər-istəməz üşüyürsən, donursan, bu soyuğu ruhunla hiss edirsən. Və əslində istedadlı şair üçün, yəni şair üçün prinsipial olan məsələlərdən biri budur. Bəzən ikicə misra ilə belə böyük, canlı, unudulmaz bir lövhə yaratmaq:

... İndi soyuqdu,
gecədi,
quşlar da yatmış olar...

Qeyd etdiyim kimi, Dəyanət bədbin anlayışlarla, bədbin poetik termi¬nologiya ilə bizim hisslərimizə müdaxilə edən şairdir. Onun şeirlərini oxuduqca dərhal “soyuq”, “qaranılıq”, “gecə”, “yalqızlıq”, “suçlu” və onlarla bu tipli sözlər keçən bədbin poetik leksikona rast gəlmək mümkündür. Mən bunu şairin bədbinliyi ilə yox, üslubu ilə əlaqələndirirəm. Yəni şair bu səviyyədən, bu nöqtədən, bu kimsəsizlik, qaranlıq, ağrı və soyuqluq içərisindən dünyanı görə bilir.

Yürümək istərmisən
qaranlığın sonunadək,
mən orda suçlu və kimsəsizəm,
bəlkə
Tanrı daha suçlu və kimsəsiz.

Və ola bilər ki, bu bədbin leksikon içərisində dünya, mənəvi aləm, insan təhlil olunmasın, qaralansın, görünməz olsun. Amma Dəyanətin yaradıcılığının önəmli xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, o məhz bu leksikon altında dünyanın, insanın dəyərini, həyatın mənasını müəyyənləşdirir. Və nəticə etibarilə, bu bədbin poetik leksikon o qədər də bədbin həyat təqdim etmir. Yəni bu cür poetik parodokslar daxilində o, dünyanın, insanın, həyatın fəlsəfəsinə müdaxilə etməyə çalışır. Və istəyir ki, bu poetik-fəlsəfi terminologiya ilə dünyada nəyin var, nəyin yox olduğunu göstərə bilsin, görə bilsin.

Qışın son nəfəsi kimi,
qarlı bir gecə kecir masamdan.
Tənhayam bu kağız göy üzündə,
sən üşüyürsən,
mən sözləri yandırıram.

Bizim poeziyamızda, xüsusilə ötən əsrin 60-70-ci illər poeziyasında içini yeyən, daxilinə hopan, daxilindəki ağrıları üzə çıxaran hisslərlə belə bir ədəbiyyat yaranmışdı. O şairlər ancaq insanın daxili ilə məşğul idilər, bununla da özlərinin fərdi duyğularnı, yaşantılarını təqdim edrdilər. Bu, bəlkə də öz növbəsində 30-40-50-ci illərin psevdoictimai, həddindən artıq vulqar-ictimai poeziyasına bir etiraz idi ki, bu qədər fərdilik, subyektivlik əmələ gəlmişdi. Mən Dəyanəti bu məktəbin nümayəndəsi hesab edə bilmirəm. Ona görə ki, onun daxili aləmi ifadə eləmək maraqları, ehtirasları, hissləri hədindən artıq ictimaidir. Yəni onun təhlil və təqdim etdiyi ovqat - yalqızlıq, nisgil və s. sadəcə olaraq bir fərdin ovqatı deyil.

Bu gerçək dünyanın ömrü
qocaman bir qış nağılı,
aradabir zalım sükut
vərəqləri dağıdar.
Harda qalmışdıq deyə,
sorar hərdən
məndən əfəndim Tanrım.

Bu, eyni zamanda, Dəyanət Osmanlının özünü təqdim eləməsi də deyil, burda çox güclü daxili bir ictimailik var. Ona görə ki, hər bir insan, güclü poetik zövqü, lap elə orta poetik zövqü olan hər bir insan Dəyanətlə razılaşa bilir. Və belə deyək, hətta onunla mükaliməyə girir ki, nə dərəcədə bu hisslər ona yaxındır, nə dərəcədə ondan uzaqdır. Cünki tək yaxınlığın yox, həm də uzaqlığın mükaliməsinə girmək də əlbəttə, şair ücün o ictimailiyi göstərən bir məsələdir. Ola bilərdi ki, Dəyanət Osmanlı mümkün qədər 30-cu, 40-cı, 50-60-ci illərin şairləri kimi ictimai olsun və o, bu leksikonla, poetik düşüncələrinə daha cox daxilindən yox, çox-çox özündən xaricdən başlayaydı. Amma bu da poetik düşüncə, ifadə texnologiyaları ücün cox vacib olan səmimilik və bədii sadə¬lövhlük prinsipindən uzaq olardı. Bu mənada, Dəyanətin yaradıcılığında hə¬qiqətən ictimai bir səmimilik var və yaxud səmimi bir ictimailik var ki, bu da böyük poeziya ücün cox vacib bir məsələdir.

Yurdun qanlı köynəyitək
qırmızı bayraq olaram –
ucalığı əsdirib,
qaranlığı yırtaram
başınızın üstündə.

Dəyanətin ifadələrində olan səmimiliyin, sadəlövhlüyün və təbiiliyin kökü içəridən, ruhundan gəlmədi. Yəni hiss edirsən ki, bu ifadənin, bu düşüncə tərzinin kökü insanın ruhundadır və elə min illərdir insanın icərisində olubdur. Biz bu ifadələri, onların anologiyasını, oxşarını lap qədim türk poeziyasında da tapa bilərik. Və bu da onu göstərir ki, aydın, səmimi, kifayət qədər rahat, insani ehtiraslarla doğulmuş bu ifadələr, bu misralar məhz Azərbaycan poeziyasının məhsuludur, məhz Azərbaycan şairinin tapıntısıdır. Bu ifadələrin hər birini mən bir əsər hesab edirəm. Çünki burada elə ifadələr, elə sözlər var ki, elə obrazlar var ki, şeir onun üzərində qurulur, onunçün yazılır və bəzən ondan ibarət olur. Və bu cür ifadələrin özünü də ayrıca bir əsər hesab etmək olar. Məsələn:
...ürəyim nəm cəkir sinəmdə, ...zülmətin qorxusundan ulduz-ulduz titrəyir göy üzü, ...başımız üstündən quşlar göy üzünü daşıyır harasa, ...əyildi boynum gözlərimin ağırlığından, ...əzizləyib saxladığın sevgi canına düşmən kəsilər, ...yollar dərviş məzarlığı, ...mənim sərgərdan ruhum ayağına yer tapmaz, göy tapmaz qanadına, ...hər gün acından, sevgidən ölənlər tək ölür Allahını sevənlər, ...güllər can verir əsgər məzarlığında...
Onlarla bu cür səlis misallar gətirmək olar. Dəyanətin yaradıcılığındakı həmin misallar göstərir ki, o, dili sadəcə olaraq işlətmir, dildən yalnız ünsüyyət vasitəsi kimi istifadə etmir, öz böyük sələfləri kimi sübut edir ki, dilin həqiqətən böyük funksiyası var. Dil həqiqətən bədii əsərdir. Özü də bunu bizim bəzi şairlərimiz kimi bir dəfə, iki dəfə deyil, hər dəfə sübut edir, hər şeirində acıq-aydın göstərir. Onun elə bir şeiri yoxdur ki, onda dil, ifadə qüsuru göstərəsən. Elə düşünəsən ki, bu şeir dildən sözləri, ifadələri ayrı-ayrılıqda secməklə yaranıb. Onun bütün şeirləri bir obrazdır və bir obraz daxilində təbiətən gələn bir dil var. Bu dil məhz böyük təfəkkürün, böyük yaradıcı düşüncənin, böyük yaradıcı idrakın dilidir və sanki elə şeir ücün yaranıb. Bu mənada, onun bu dildən istifadə məharəti, həqiqətən, böyükdür.

Eşidirsənmi,
bir də qayıtmaram,
qaldır gözünü, əzizim,
gedim, gedim, gedim,
qəzaya uğrayım sən olmayan yerdə.

Dəyanət dili, dilin poeziyasını dərk edən şairdir. O dil ki, Dəyanətə məxsusdur, o hec kimə məxsus deyil. Onun şeirlərində dillə özünəməxsus bir ünsiyyət var. Yəni dil özü ünsüyyət vasitəsidir, amma Dəyanət dillə ünsüyyət vasitəsi olamqdan daha cox ürəyi ilə ünsüyyət saxlayırmış kimi davranır. Və bunun ücün elə vasitə tapır ki, dil, poetik dil, dildən poetik istifadə Dəyanət ücün, həqiqətən, böyük bir sənət texnologiyası səviyyəsinə qalxır.

Yağışlı oktyabr
Payıza həsr olunmuş
şirin bir yapon tankası
bitdi bir fincan cay kimi...

Qeyd etdiyim kimi, Dəyanətin yaradıcılığında fərdi-üslubi məqam və fərdi-üslubi münasibətlə yanaşı, həm də cox güclü bir ictimailik var və onun duyğuları hər bir insan ücün doğmadır, bu etiraf olunsa da, olunmasa da cox doğmadır. Məsələn, bu mənada onun yaradıcılığı ücün bəlkə də ən səciyyəvi olacaq bir məqam Dəyanətin hisslərində, düşüncələrində cox geniş yer tutan bir genetik yurd, coğrafiya hissinin olmasıdır. Dəyanət İntellektli bir uşaq , səmimi, sadəlöhv, amma intellektli bir uşaq yaddaşıyla öz vətənini tanıyır və o vətən haqqında, özü də bütün genişliyi ilə o genetik vətən haqqında, türklüyün vətəni haqqında o qədər səmimi, o qədər aydın, o qədər sadəlövh mənəmlik iddiası ilə danışır ki, istər-istəməz sən özün də düşünürsən: Bəli, həqiqətən, bu geniş coğrafiya mənimdir, bu coğrafiyada mənim babalarımın ruhu dolaşır, həqiqətən, bu coğrafiya ücün mən tarixi məsuliyyət daşıyıram.

Axır İlkdən Sona doğru
yeddi arxın anası Dunay...
Ulu suların xatirində
ulu yurdun sonuncu ocaq yerləri.
Ulu bir ağacın doqquz budağı,
ulu göyün doqquz işığı
və qaziliyin haqqına
yaşanmış ömrün sümükləri...

Dəyanət vətənə münasibətdə, o genetik yurda münasibətdə o qədər səmimi və oqədər doğma əhval-ruhiyyə ilə, o qədər doğma bir hiss fəlsəfəsi ilə yanaşır ki, hətta birdən qayıdıb “Viranə vətən” deyəndə də sən razılaşırsan və bunu səmimi qəbul edirsən. Yəni, içərisində , daxilində vətən olmayan hər hansı konyuktur şair “viranə vətən” desəydi mən onunla mübahisə edə bilərdim, amma Dəyanətlə mübahisə edə bilmirsən, cünki o bu viranəliyi icinin, daxilinin viranəliyi qədər hiss edir. Və sən inanırsan ki, o vətən, o genetik yurd yalnız bir geniş fiziki coğrafiya deyil, həm də Dəyanətin daxilindədir.
Dəyanətin bu ictimai poeziyasında ən cox soyuqluqla, qarla, qışla, küləklə, yağışla, boranla üzləşirsən. Yəni o, nə qədər soyuq məzmunlu ifadələr işlətsə də, nə qədər soyuq məzmunlu hisslər ifadə etsə də onun poeziyasında çox qəribə bir istilik var və mən bu soyuq terminologiya ilə verilmiş bu qəribə istiliyi bütün o ifadələrdə, sözlərdə hiss edirəm.

Fevral, qar, cərşənbə.
Külək qışı qovur, əzizim,
elə bil cərşənbədə, fevralda
qar icinə qovulmuşam könüllərdən...
...Mənim üzüm soyuq, sənin ürəyin,
hər gün bir az da qar yağır
dünən diri olan umudun üstünə...

Dəyanətin şeirlərində yağış, külək, qar, yol, gecə, göy üzü,yovşanlıq, vadi, cöl, qələbəlik, tənhalıq, səhra, ağaclar, adamlar... kimi dəfələrlə işlətdiyi sözlər var və həmin anlayışlar onun poeziyasına bir keyfiyyət, rəng gətirir, yəni o hisslərin aparıcı (həm də təkrarsız) rəngini müəyyənləşdirir.

Məndən üz döndərənlər,
Yorğunam yol ayrıcında.
ağacların,
adamların,
səhraların arasında
gözləməkdən,
dinşəməkdən,
yaşamaqdan yorğunam...

Bu baxımdan, Dəyanət Osmanlı, həqiqətən, böyük şair hesab oluna bilər, nə mənada, cünki bizim müasir poeziyamızda çox zaman bir necə sözü ardıcıl olaraq rəngləyən və bu sözləri əsərə cevirən şairlərimiz demək olar ki, yoxdur. Yəni bu da o dil ilə ilahi təmasın, səmimi, intellektual təmasın nəticəsidir. Əgər bir rəssam daha cox hansısa bir rəngdən istifadə edirsə, o sənətə nöqsan gətirmir, o sənəti motivləndirir, o sənəti ünvanlandırır, yaradıcılığa yeni bir xarakter verir, səciyyə verir. Bu, rəssamın da , şairin də özündən asılı deyil, bu təbiətdir, onun istedadının, hisslərinin, düşüncəsinın rəngidir, bu rəngə etiraz etmək olmaz. Əksinə, məhz bu rənglərlə o rəssamı, o şairi qəbul edirsən, oxuya bilirsən, dərk edə bilirsən. Yəni bu da bir əsərdir və əsər belə yaranır.

Əlvida, əlvida, istəklilər,
ürəyimdə olsanız da
xatirələrin şəkli
bu boyda, bu boyda cırılmış...

Və o sözləri oymaqla, onları işlədə-işlədə o sözlərin semantik yaddaşını oyadır Dəyanət. O sözlər şeirdə işləndikcə həm itirilmiş mənalarını bərpa edir, həm də yeni məna qazanır. Yəni sözü əsər səviyyəsinə qaldırmaq şair ücün çox böyük istedaddır. Bunu hər şairdə görmək mümkün deyil. Tək-tək şairlər var ki, onlar üçün söz bu qədər dəyərlidir. Və onlar üçün sözün daxilinə girmək, o sözlə işləmək, o sözü sənətə çevirmək hadisəsi baş verir.
Dəyanət üçün ən müqəddəs anlayışlardan biri də elə onun poeziyasının mahiyyətini, ideya məzmununu açan ana obrazıdır, ana anlayışıdır. Və o ananı yurd kimi də dərk edə bilir.

Nəğmələrin uyuduğu qeybdən
görünür arabir
üfüqlər kimi sökülən üzüm.
Mübarək üzlü igid anam,
o kimin ruhuydu,
laylası savaş türküsü...

Ana anlayışı onun şeirlərində yurd mənasından başlayıb, bizim ən sadə məzmunda duyduğumuz mənaya, məzmuna qədər gəlib çıxa bilir. /Ana qa¬nadlarının altı ən azad vətən torpağı/. Hər dəfə də onun bu ana anlayışı, məfhumu üzərində qurulmuş poetik düşüncələri adamı cəlb edir və çox müxtəlif spektrlər səviyyəsində düşündürə bilir, hisslərinə təsir göstərir. Nəticə etibarilə, sözə söykənmiş poetik düşüncə, həm də adi sözə deyil, böyük poetik-semantik məna daşıyan, şairin düşüncəsinin, ruhunun təzyiqinə məruz qalmış və özünün bütün parlaqlığı ilə ortaya çıxan sözə, şairin özünün yaratdığı poetik mənaya söykənmiş poeziyada, əlbəttə, hisslərin fəlsəfəsini verir.
Bildinmi nələr oldu,
canımın divarlarından sızdı
ruhumun əzabları o gün.
Əlimdə bəxtiyarlığın şəkli
qara çərçivədə,
qovuldum gecənin sahillərinə...

Dəyanət bədii təfəkküründə çox dəqiqdir. Bu dəqiqlik fəlsəfiliyə gətirib çıxarır. Onun bir çox şeirlərində əgər biz eyni sözə rast gəliriksə, mütləq həmin söz fəlsəfədə olduğu kimi eyni mənanı verir, eyni poetik dərinliyə gedib çıxır. Dəyanətin yaratdığı obrazlar dəqiq olduğundan dağılmır, sökülmür və onun yaradıcılığında bütöv bir sistem əmələ gətirir. Bu mənada, Dəyanəti hisslər filosofu kimi də təqdim etmək mümkündür.
Səndən gizlətdiyim
utancaq sözlər damır
uşaqlığımın yeganə şahidi
nimdaş şəkillər üstə
ürəyim dolanda.

Dəyanətin işlətdiyi qəribə ifadələrdən biri də “Dünyamızın Tanrısı ixtiyar, şeytanı cavan” ifadəsidir. Bu elə bir poetik kontekstdə verilir ki, Tanrının qocalığı, müdrikliyi, təmkini, eyni zamanda şeytanın cavanlığı, çevikliyi... bunu bir insana da tətbiq etmək olar. Yəni insanın içərisində Tanrıdan gələn nələr var, Şeytandan gələn nələr var... Tək bu ifadələrin ətrafında böyük bir psixoloji konsepsiya, bir hisslər fəlsəfəsinin konsepsiyasını yaratmaq mümkündür. Budur şairin hünəri. Əgər şair bir sözü ilə, bir misrası ilə bir şeiri ilə bir böyük fəlsəfi konsepsiya yaratmaq ehtiyacını ortaya qoyursa, o şairdir. Əlbəttə, o, konsepsiyanı yaratmır, amma o ehtiyacı hiss edir və bu da şairin böyüklüyünə bir nümunədir.
Dəyanət bəzi şeirlərində sıravi insan həyatının, sıravi insan ömrünün mən¬zə¬rələrini çox həssaslıqla verə bilir. Qatarda, tramvayda ağır işdən sonra evinə dönən bir fəhlənin, bir zabitin, bir əsgərin hisslərini, əhval-ruhiyyəsini o qədər aydın, o qədər dəqiq şəkildə təqdim edir ki, sanki bütün bunlar Dəyanətin öz avtoportretidir. Burda onun ümumi yaradıcılığı ücün səciyyəvi konseptual mə¬qam var. Ən fərdi olanlar və ən ictimai olanlar – bunların rabitəsi, münasibəti əsasında o öz lirik qəhramanını təqdim edir.
Dəyanətin yaradıcılığında İlk-dən və Və-dən çox həmişə Son çox ma¬raqlıdır. O həmişə Sona can atır, Sonu demək istəyir. Bu da onun yenə də bədii-fəlsəfi düşüncəsinin xarakteri, səviyyəsidir.
Uyğusuz həyatım-
güllə qabağından
can qurtarmış quş ürəyi
Ilk və Son arasında
Ilk və Son kimi titrər...
Mən əminəm ki, oxucular bu kitabla – “İlk... Və... Son...”la Dəyanətin yaradıcılığına daha yaxından bələd olacaq, bir daha tanıyacaqlar. Elə bilirəm ki, bu kitabdan sonra ədəbiyyatı sevənlər, böyük poeziyanı bilənlər, bizim ədəbi-ictimai mühit onu ən görkəmli şairlərimizdən biri kimi qəbul edəcək və bir daha sevəcəklər.

2009]]> Müşviq BORÇALI Mon, 10 Jun 2024 18:07:39 +0000 Professor Abbas Hacıyev: ÜMUMİMARAQ SƏVİYYƏSİNDƏ https://turan.info.az/tehsil/adpu/700-abbas-haciyev.html https://turan.info.az/tehsil/adpu/700-abbas-haciyev.html

Keçmiş tələbəm- Müşfiq Çobanlı cavandır, istedadlıdır, hissləri, duyğuları mənəviyyatı və əməli fəaliyyəti ilə Borçalıya bağlı, Borçalını hərtərəfli yaşayan ziyalıdır. O, Borçalının bağlı-büsatlı, səfalı, həmişə qonaqlı-qaralı, sazlı-sözlü bir kəndində - Darvazda dünyaya gəlmiş, orta məktəbi də elə həmin kənddə əla qiymətlərlə - Gürcüstan Respublikası Təhsil Nazirliyinin xüsusi “Tərifnamə”si ilə bitirmiş və elə həmi il A.S.Puşkin adına (indi S.S.Orbeliani adına) Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuşdur.
Müşfiqə Borçalı sevgisi ana laylasından, ata qayğısı və müdrikliyindən keçmişdir. Hər il bir neçə dəfə bu cavan alim-jurnalist Borçalını kəndbəkənd gəzir, ziyalılarla görüşür, ədəbi məclislərdə iştirak edir, şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələri toplayır, Borçalı aşıqlarının ailələri, qohumları dost və tanışları ilə mənalı söhbətlər aparır.
Müşfiq Çobanlıda bədii yaradıcılıqlağa, öncə jurnalistikaya maraq tez, orta məktəbdə oxuduğu illərdən oyanmışdır. Ağılı bir şey kəsəndən, evlərində qalaq-qalaq kitab, qəzet və jurnal görmüşdür. Bu gənc təkcə mütaliyə etməmiş, imkanı daxilində klassik və müasir Azərbaycan ədəbiyyatını mənimsəməyə çalışmış, həm də orta məktəbdə təhsil aldığı illərdə məqalələr yazmışdır. Onun "Gürcüstan", "Azərbaycan gəncləri", "Azərbaycan pioneri", “Ədəbiyyat və incəsənət”, "Qələbə bayrağı" və digər qəzetlərdə, "Pioner" və “Göyərçin” jurnallarında çap olunan məqalələri cari səciyyə daşımışdır. Onlar - ilk məqalələr kiçik həcmlidirlər, ancaq məzmunludurlar, ifadəli dildə yazılmışdır. Bu məqalələr Borçalıda yayılmış, Müşfiq Çobanlıya hörmət qazandırmışdır; hətta, cavan yazarın haqqında söz deməyə, tərif söyləməyə ehtiyac duyulmuşdur. 1986-cı ildə mərhum professor, "Sovet Gürcüstanı" qəzetinin redaktoru Teymuraz Cəfərli Müşfiq Çobanlı haqqında yazmışdır: "...gəncdir, zəhmətkeşdir, istedadlıdır, operativdir. Faktların dəqiqliyi daim onun diqqət mərkəzindədir. Redaksiya ilə əlaqəsi, yazılarında janr rəngarəngliyi sübut edir ki, Müşfiq Çobanlının jurnalistkaya marağı böyükdür..."]]> Müşviq BORÇALI Sat, 20 Apr 2024 20:28:14 +0000 Müşfiq Borçalı: «MÜQƏDDƏS MƏKTUB» (Hekayə) https://turan.info.az/edebiyyat/nesr/6416-mfiq-boral-mqdds-mktub-hekay.html https://turan.info.az/edebiyyat/nesr/6416-mfiq-boral-mqdds-mktub-hekay.html

Müşfiq Borçalı: «MÜQƏDDƏS MƏKTUB» (Hekayə)

Axşam üstü idi. Burula-burula uzanan yol ilə hərbi hissəmizdən bir az aralıda, Soyuqbulaq dağının başında yerləşən «poliqona» qalxırdım. Düşünə-düşünə addımlayır, dağı arana aparırdım, aranı dağa… Birdən UAZ-69 maşınının yanımda saxlaması ilə qapının açılması bir oldu:
-Yuxarı qalxırsan, yoldaş Məmmədli? - Kapitan Abbas Allahverdi idi.
-Bəli, yodaş kapitan!
-Əyləşin.
-Oldu! - söyləyib maşina oturdum: - Çox sağ olun, təşəkkür edirəm…
Maşın «poliqona» çatanda yaman külək əsiridi. Maşından düşüb irəli bir addım belə atmaq mümkün deyildi. Bir təhər «burulğanı yarıb» palatkaya - çadır alaçığa gəlib çatdım. Sıravi əsgər Kəpənəkçi Tengiz Göyüşlüdən növbətçiliyi qəbul edib, bu barədə telefonla komandirə məlumat verdim. Sonra radionu açdım. Bakıdan bir şey yox idi. Təbriz radiosuna çevirdim. Təbriz radiosu da həzin musiqi sədaları altında öz verilişini sona yetirirdi: «- Sağ olun. Sizi Allaha tapşırırıq…»
Peçi qalamaq istədim. Külək heç qoyar ki, peç yana? Tüstü bürüdü «palatkanı». Hava isə soyuq idi, «bir növ peçin qalanmasını tələb edirdi». «Nə etməli?» Poçtalyon Xudayberqenovun elə bu gün verdiyi məktubu da oxumamışdım. Və cavab da yazmalıydım…
Masanın arxasına keçib, zərfi açdım. Gözlərimi yumdum. Yumdum ki, Vüsaləni görüm…
… Elə ilk günlərdən öz gözəlliyi ilə diqqətimi cəlb etmişdi Vüsalə. Amma gecikmişdim. Gec idi. Artıq, necə deyərlər, qatar getmiş - onun barmağına hələ instituta qəbul olunmamışdan əvvəl nişan üzüyü taxılmışdı. Elə buna görə də susmağa, ürəyimdə bəxtimdən şikayətlənməyə məcbur olunmuşdum.
Bir gün mühazirədən sonra mərkəzi kitabxanaya gedir¬dim. İnstitutdan həyətə çıxanda Vüsalə ilə rastlaşdım. Yolumuz bir tərəfə idi. (Vüsaləgil kitabxananın yanında yaşayırlar)…
Univermağın yanında avtobusdan düşdük. Yolun o biri tərəfinə keçməliydik. Yeraltı keçidə endik. Keçiddə… birdən… Vüsalə qolumdan tutdu: - Xahiş edirəm, Mahir, zəhmət olmazsa, beş dəqiqəliyinə univermağa qalxaq.
Qalxdıq univermağa… Düşdük… Qapıdan çıxanda Vüsalə yenidən qolumdan yapışdı: - Mahir, çox xahiş edirəm, sözümü yerə salma…
İtirdim özümü. Gözümü yumdum, açdım. Yox, yuxu deyildi!..
Gəldiyimiz yollaca geri - instituta doğru addımladıq. Sakitcə. Nə Vüsalə dinirdi, nə də mən. Onu bilmirəm, mənim dilim sanki yapon kilidi ilə kilidlənmişdi…
Sükutu Vüsalə pozdu:
-«Mziuri» parkına enək.
Endik. Özü də Vüsalə çoxdanın sevgililəri kimi qolumdan «yapışmışdı», həm də bərk-bərk... Elə bil əsən külək məni onun əlindən alıb aparacaqdı… Günəş dağlar arxasına ke¬çənə kimi Vüsalə «buraxmadı» məni. Axşam üstü evləri¬nədək ötürdüm onu. Vüsalə üzr istəyib, “sabah görü¬şə¬nədək”, -söylədi…
Mən həmin gün yataqxanaya kitabxanaya dəyməmiş qayıtdım…
Səhəri institutda görüşdük. Mən nə qədər tezdən gəlsəm də, o məndən əvvəl gəlmişdi. Hal-əhval tutduqdan sonra Vüsalə:
- Bilirsən, - dedi, gözlərini gözlərimdən çəkdi, sanki uta¬naraq, udquna-udquna əlavə etdi: - dünən biz keçiddən keçəndə «nişanlımı» gördüm. Gözlərimə inanmadım. Həqiqət olduğunu müəyyən edəndə az qaldım dəli olam. Axı, mən onu axşam, yəni srağagün qatarla Bakıya yola salmışdım. Sən demə, səhəri təyyarə ilə geri qayıdıb məni izləmək fikrinə düşə. Mənim isə düzü belə işlərdən xoşum gəlmir. Bir də ki, mən ona həmişə deyirdim: «Sən gəl mənə şübhə ilə baxma. Şübhə çox pis şeydir. İnan mənə. Heç vaxt sənə xəyanət etmərəm…» Cavab verirdi: «Narahat olma. Onsuz da sən mənim gözümdə alçalmaz uca bir dağsan, Sənan dağı…» Elə buna görə, mən də dünən qəsdən, necə deyərlər, onu yoxlamaq məqsədilə sənə… yaxın oldum; dedim, görüm nə edəcək… Axşam evə girəndə gördüm ki, bizdədir. Qaş-qabaqlı oturub. Salam verdim, almadı. Hirsim vurdu təpəmə. Üzüyü barmağımdan çıxarıb qoydum qabağına. «- Mən boyda uca dağ nə tez alçaldı sənin gözündə?» - deyib öz otağıma keçdim. Anam gəldi: - “A bala”, - dedi: - “dəli olmayıbsan…” Belə-elə… Mən susdum. Heç nə deməyi lazım bilmədim… Nə isə, bağışla, dünən səni işindən etdim, sənə əziyyət verdim…
- Allah bağışlasın…
«Doğrudan da şübhə nə pis şeymiş!...»
Və… Birinci kursu bitirib, hərbi komissarlığa ərizə yazdım və könüllü olaraq əsgərliyə gəldim. Gəldim ki, bəlkə bu iki ildə unudum Vüsaləni. Günəşi duman gizlər, deyiblər, dərdi zaman… Amma… belə də deyiblərmiş: Yaşı gözdən silməklə qübarı qəlbdən qovmaq olmaz!..
Soyuq və tüstü bürümüş «palatka»da gözü yumulu Vüsaləni bir qədər xatırladıqdan sonra gözlərimi açdım, onun məktubu oxumağa başladım. Gözlərimə inana bilmirdim. Oxu¬yub sona yetdim. Bir də yenidən təkrarən oxumaq istədim. Bir neçə cümlə oxumuşdum ki, işıq söndü. «Eh, tüstü az maneçilik edirdi, işıq da bir yandan…» Ayağa qalxdım, kib¬rit yandırıb keçən həftə evdən gətirdiyim, yanıb gödəlmiş şa¬mı tapdım. Şam da deyəndə bir qız qarışı uzunluğunda nazik şamcıq… O da yanıb qurtardı. Nə etməli? Tüstü də bir yandan məni ağladırdı. Öskürürdüm. «Bəlkə, yıxılıb yatmalı? Yox-yox…» Yanmış şamın əriyib tökülmüş mumunu yığdım, bir köhnə parçın içinə atıb peçin üstünə qoydum. Papağımın iç üzünə sancıb ehtiyat üçün gəzdirdiyim iynənin ucundan ağ sapı açdım. Üç-dörd qat edib, ərimiş şamın donmuş mumunu yenidən əritdiyim parçın içinə atdım. «İslanmış» sapı çıxardıb, sərdim. Ərimiş mumu sap uzunu damcıladıb, dondurmaq üçün pəncərəyə qoydum. Gülməli də olsa, «şam» «istehsal etdim». Neyləyim, dağ başında özgə nə et¬mək olar?..

***

Düşünürdüm: «On günlük məzuniyyət verələr, Tiflisə gedəsən. Özü də Novruz bayramı ərəfəsində. Vüsaləni isə görüb təbrik etməmiş geri qayıdasan…» Elə bu vaxt palatkaya işıq doldu. Sevindim. Sevincim - sevincə qarışdı. Arzu edirəm ki, Uca Allah həmişə bütün cəmi sevənləri sevindirsin. Mən həmin an yaşadığım sevincimi təsvir etməkdə çox çətinlik çəkirəm…
Məktubu bir də təzədən oxumağa başladım:

MÜQƏDDƏS MƏKTUB!

Vəfalı dostum, əziz və mehriban tələbə yoldaşım, mənim sevimli Mahirim!
Əvvəla, qəlbimin ən dərin guşələrində bəslədiyim qı¬zılgül ətirli, qönçə təravətli, bahar nəfəsli, bənövşə qoxulu, atəşin salamlarımı bu gün MƏHZ sənə təqdim etməklə özümü dünyanın ən bəxtəvər qızlarından biri hesab etmək istəyirəm.
Salamdın sonra, məlumun olsun ki, bu cansız kağız vasitəsilə sənin vəziyyətinlə tanış olmaq istəyən sabiq tələbə dostun…səni öz canından artıq sevən Vüsalədir.
Necəsən? İşin-gücün? Kef-əhvalın? Xidmətin necə keçir? Nə var, nə yox?.. Allahdan arzu edirəm ki, hər şey öz qaydasında, canın-başın da sağ-salamat olsun.
Biz də yaxşıyıq. Yeni xəbərlərdən biri odur ki, mən… “Nişan üzüyümü”… geri qaytardım. Bunun da əsas səbəbi, inan, ondan ibarətdir ki, mən onu heç vaxt sevməmişdim. Valideynlərimin xətrinə «nişanlanmışdım». Ancaq bu son günlərdə mən hədsiz pis vəziyyətə düşdüm. Elə bil, zəhəri bal, şərbət əvəzinə içmişdim… Nə isə… axır ki, evdə açıb dedim, mən onu sevməmişəm, sevə də bilmərəm…
Tale mənim bəxtimi belə yazıbmış… Sevmədiyim bir adama nişanladılar, bu isə mənim üçün çox çətin idi… Beləliklə də,.. çırpdım… Mənə elə gəlir ki, istər qız, istərsə də oğlan, gələcək ömür-gün yoldaşını özü seçsə daha yax¬şıdır. Yaxşı yox e, özün sevib-seçmək ən böyük xoşbəxtlikdir!..
Hə, eşitdim ki, məzuniyyətə gəlibsənmiş, institutda da olubsan… Təəssüflər olsun ki,.. mən görə bilməmişəm. Heç olmazsa, bir də gələndə elə et ki, görüşə bilək. Mütləq gö¬rüşək!.. Düzü, səni görmək üçün burnumun ucu göynəyir…
Daha nə yazım? Hələlik bu qədər. Yəqin ki, məni başa düşəcəksən Elə buna görə də, əminəm ki, mənim bu qısa məktubum sonuncu yox, BİRİNCİ, daha doğrusu, İLK məktubum olacaqdır. Əlbəttə, bu… səndən asılıdır, təkcə SƏN-DƏN!..
Sağ ol. Sağlıqla qal. Xudahafiz.
Sənin Vüsalən, 25 mart, Tiflis.»

***
… Düşünürdüm: Belə bir müqəddəs məktuba necə cavab yazım? Necə? Hansı sözdən başlayım? «Salam»mı yazım? Salamı deyirlər dillə-ağazla… Bəs, necə başlayım? Bəlkə, Vüsalə kimi sadəcə olaraq - «Müqəddəs məktub»… Bəlkə, səhər tezdən teleqramm vurum… Bəlkə, komandirdən xahiş edim, iki-üç günlüyə qısa müddətli məzuniyyətə buraxalar… Bəlkə… Bəlkə… Nə isə… Nəhayət, bir də gördüm ki, gecə keçib arxada qalıb, artıq dan yeri qızarmağa başlayır. Masanın üstündəki ağ kağıza isə hələlik cəmi bircə cümlə yazılmışdı: «Qələm tutub, məktub yazan barmaqlarına qurban olum, VÜSALƏM!..»
Soyuqbulaq, 1989.
«Ziya» qəzeti, 26 fevral, 1993.]]> Nicat Əmirov Fri, 19 Apr 2024 21:36:40 +0000 DƏYƏRLİ İNSAN https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/6311-dyrl-nsan.html https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/6311-dyrl-nsan.html

Müşfiq Borçalının doğum gününə

Bir təbrik yazmışam sənin adına,
Ad günün mübarək dəyərli insan.
Arada bu sətri sal bir yadına,
Ad günün mübarək dəyərli insan.

Neçə bahar gördün, neçə qış gördün,
Qəlbində çağlayan sel, yağış gördün,
Gözəl övlad oldun, hey alqış gördün,
Ad günün mübarək dəyərli insan.

Sən Mədəd müəllimin nişanəsisən,
Yurdunda iz qoyan təntənəsisən.
Vətən övladısan, ruhun səsisən,
Ad günün mübarək dəyərli insan.

Bu şeiri ərmağan eyləyim sənə,
100 il ömür yaşa söyləyim sənə.
Hər arzun çin olsun deyirəm yenə,
Ad günün mübarək dəyərli insan!..

Pərixanım MİKAYILQIZI,
Dövlət qulluğunun baş müşaviri,
AJB-nin üzvü, şair-publisist]]> Nicat Əmirov Mon, 22 Jan 2024 01:49:16 +0000 Nizami Saraclı: "BİZİM MÜŞFİQ BORÇALI" https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4915-nizami-saracl-bzm-mfq-borali.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4915-nizami-saracl-bzm-mfq-borali.html

QOPUZ QUNDAĞINDAN
QOPAN BİR HARAY

“Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi” kitabının müəllifi, gənc alim Müşfiq Çobanlıya
sayğılarımı sunuram.

Hər səni ananda el düşür yada,
Döndərir Borçalım kamana məni,
Varlığım kabab tək bürünür oda,
Ağladır, sızladır zamana məni.

Sən hələ cavansan, eh, nə yaşın var,
Zirvələr yolçusu könül quşun var,
İrəldə həyatla çox savaşın var,
İllər eyləyibdir virana məni.

Budur, qarşımdadır ilk böyük işin,-
Sənət dünyasıdı sərraf gəzişin...
Qardaşım, mübarək bu yüksəlişin,
Çəkdin dağa məni, arana məni...

El-oba qayğılı, a cavan alim,
Duyğulu qəlbin var,mehriban həlim...
Vətən! Vətən! -deyə tütüyən dilim
Döndərib dilində dastana məni.

Xəyalım oynadı, qalxdı yerindən,
Keçdi ana yurdun xeyir-şərindən;
Mən səni duymasam belə dərindən
Ellər tay utmazdı sarbana məni.

Ucal yüksəklərə, en dərinlərə,
Ovu bərəsində vurmalı hərə,
Nə deyim kəmfürsət ötən illərə,
Yetirməz o gedən karvana məni...

Bəzən tüğyan edir ağrım, əzabım,
Dönür ağzı üstə könül rübabım,
Yazılıb-pozulan ömür kitabı
Döndərib dəli bir ozana məni.

“Ayrılıq yayalığı”, “Sevgi dəftəri”...
Azman bir oğuzun əvgü dəftəri...
Qoy yansın şerimin ülgü dəftəri,
Çəkib çıxarmasa bir yana məni.

Gəldi qəhri-qəza düşdük çöllərə,
Əlim yetişmədi doğma ellərə,
O vaxtsız saralıb solan güllərə
Bu qürbət eyləyib “Divanə” məni.

Mən ömrü odlara yaxıb gəlmişəm,
Qopuz qundağından çıxıb gəlmişəm,
O qəlbi dağlardan axıb gəlmişəm,
Tale qovuşdurub ümmana məni.

Bu incə sənətin cəfası böyük,
Səması misilsiz, şəfası böyük,
Olsun bu qələmim qoy bölük-bölük
Əgər göstərməsə cahana məni.

Eşit harayımı Müşfiq Çobanlı,
Bir ömür yaşadım ahlı amanlı,
Vətəndə bir dağdı başı dumanlı,
Bu qürbət döndərdi dumana məni.

Acı bağırsaq tək uzandı şerim,
İtirməz, bilirəm, qazandı şerim,
Saraclı, elə bil talandı şerim,
Dost möhtac etdikcə yamana məni.

BİZİM MÜŞFİQ

Əllidən yüzə hayqırdım Müşfiqimin səsi gəldi...
N.P.S

Bizim Müşfiq Borçalımız atasının tək oğludur,
o səbəbdən anasının ürəyi titrək oğludur.

Anasının saçın qoxlar, atasını başda saxlar,
bacıların tez-tez yoxlar evin gül-çiçək oğludur.

Yanı gediş-gəlişlidir, yazı-pozu vərdişlidir,
əkə-bükə yerişlidir, soyunun ipək oğludur.

Arzulardan doğulubdur, tək fidandı, bağ olubdur,
yarla qol-boyun olubdur, nəslinin mələk oğludur.

Bir cüt çiçək balası var, -gözünün ağ-qarası var,
hər dərdinin çarəsi var-saz oğlu, tütək oğludur.

İkidəbir Darvaz deyir, yurdun darvazasın döyür,
ağlar gözlə gülümsəyir,... o yurdun gerçək oğludir.

Aşiqdi qara zurnaya,qanadlanar toydan-toya,
hec baxmaz pula-paraya, -toyların bəzək oğludur.

Sözun tutar qaymağını,fikrin atar maymağını
Azərbaycan bayrağının qayım-qədəm bərk oğludur...

Sırada çıxar qabağa,dönüb baxmaz sola-sağa
belə dosta can sadağa,vətənin pələng oğludur.

Sözüm hasilə yetirər, əllini yüzə götürər,
İnşallah ki, narın dərər Mədədin o zirək oğludur.

Yazdım aşıqlar oxusun,arısı pətək toxusun,
almayaq sözün qoxusun, şair bal-pətək oğludur...]]> Müşviq BORÇALI Sat, 20 Jan 2024 03:52:35 +0000 Müşfiq BORÇALI: RUHUN ŞAD OLSUN, USTAD AŞIQ HÜSEYN SARAÇLI!.. https://turan.info.az/edebiyyat/folklor/5665-mfiq-borali-ruhun-ad-olsun-ustad-aiq-hseyn-sarali.html https://turan.info.az/edebiyyat/folklor/5665-mfiq-borali-ruhun-ad-olsun-ustad-aiq-hseyn-sarali.html Müşfiq BORÇALI: RUHUN ŞAD OLSUN, USTAD AŞIQ HÜSEYN SARAÇLI!..

Müşfiq BORÇALI: RUHUN ŞAD OLSUN, USTAD AŞIQ HÜSEYN SARAÇLI!..

XX əsr Azərbaycan Aşıq sənətinin ən məşhur nümayəndələrindən biri, görkəmli saz-söz ustadı Aşıq Hüseyn Saraçlı 1916-cı ildə qədim Borçalı mahalının Bolulus (indiki Bolnisi) rayonundakı Saraçlı kəndində tanınmış el ağsaqqalı Qurban ağanın* ocağında dünyaya göz açmışdır. O, hələ kiçik yaşlarından saz-söz sənətinə meyl göstərmiş, əvvəlcə Saraçlı Aşıq İsmayılın şagirdi olmuş, sonra isə Borçalının azman sənətkarlarından olan Aşıq Quşçu İbrahimin, Saraçlı şair Hüseynin və Faxralı şair Nəbinin yanında kamilləşmiş, Şair Ağacandan, Qul Allahquludan, Aşıq Bayramdan və Borçalının başqa şair və aşıqlarından mükəmməl dərs almışdır. Elə o vaxtdan da el-el, oymaq-oymaq gəzmiş, Borçalıda, Göyçə mahalında, Dəmirqapı Dərbənddə, Bakıda, Naxçıvanda, Şirvanda, Muğanda, Qarabağda, Azərbaycanın daha bir sıra rayonlarında, Qırğızıstanda, Özbəkistanda, Türkmənistanda ağır məclislər yola salmışdır. Özünün hələ sağlığındaykən dediyi kimi, hər dəfə də məclis əhli ilə üz-üzə gələndə mənən cavanlaşıb. Necə deyərlər, yorğunluğu bir növ rahatlıq olub. Həmişə də 11 telli sazını sinəsinə sıxıb, «Aşıq el anasıdı, gərək həmişə elin içində olsun», - söyləyib. İstedadlı alim-jurnalist bacımız Şərəf xanım Cəlilli demiş, Aşıq Hüseyn on dörd şəyirdi ilə sazı sinəsinə sıxanda qışın qarında-boranında Qaraqayada gül bülbülü, bülbül gülü çağırırdı...
Ustad Aşıq Hüseyn Saraçlının on dörd şəyirdi olub. Onlardan Əhməd Sadaxlı, Məhəmməd Sadaxlı, Nürəddin Qasımlı, Sədi Ulaşlı, Aşıq Murad və b. el içində xüsusilə sayılıb seçilən aşıqlardandır.
Bəli, Allah ona - Ustad Aşıq Hüseyn Saraçlıya altı övlad vermişdi: üç oğlan - İsfəndiyar, Abbas, Əli; üç qız - Şəhriyar, Zərnigar, Mehriban… Amma 14 şəyirdinin heç birini doğma övladlarından ayırmazdı…
Aşıq Hüseyn Saraçlı, sözün əsl mənasında, yaradıcı aşıq-sənətkar idi. O, təkcə gözəl saz çalıb-oxuması və nəcmələr, şeirlər qoşması ilə deyil, həm də yeni saz havaları və dastanlar yaratmaqda, eləcə də həmin havaları ifa etməkdə və dastan danışmaqda da Azərbaycan aşıq sənətində əvəzsiz idi. Aşıq Hüseyn Saraçlı «Qızıl dastan», «Kərəm Burcoğlu» dastanlarını, «Bağdat dubeyti», «Qürbəti-Kərəm» və s. saz havalarını yaradıb. «Koroğlu» dastanının «Zərnişan xanımın Çənlibelə gətirilməsi» və «Bolu bəy və qoç Koroğlu» qolları ilk dəfə məhz Aşıq Hüseyn Saraçlı söyləməsində qələmə alınıb.
Görkəmli Xalq şairimiz, tanınmış professor Bəxtiyar Vahabzadə yazır:
«Bir neçə dəfə Aşıq Hüseyn Saraçlının söylədiyi dastanları dinləmişəm. Xüsusən Aşıq Ələsgərin Gəncə səfərini ustad aşıq elə bədii və obrazlı danışır ki, vəziyyət teatr tamaşası kimi gözümüzün qarşısında canlanır. Elə bil gözəl bir operaya baxırsan. Bu operanın rejissoru da o özüdür, dirijoru da, ifaçısı da, müşayiət edəni də. Eyni zamanda o, həm libretto müəllifidir, həm də bəstəkar.
Məsələnin əsl tərəfi aşığın danışığındakı deyim tərzindəki təbiilik və səmimilik, şirinlik və gözəllikdir. Onun dilindəki «Bizi borana qırdırma», «A çıran keçsin», «Ağzı qırqovullu gəlmisən», «Yel vurub yengələr oynayır», «Ağzımı boza vermə» kimi xalq deyimləri təbii olduğu qədər obrazlı, obrazlı olduğu üçün də dəqiqdir, təsirlidir».
Bu «Gəlimli-gedimli dünya, son ucu ölümlü dünya»-ya qədəm qoyan gündən şifahi xalq ədəbiyyatımızın söz xəzinəsinə öz töhfəsini bəxş edən Aşıq Hüseyn Saraçlı yüzlərlə şeir, qoşma, təcnis, gəraylı, müxəmməs, dodaqdəyməz, qıfılbənd və onlarla dastanın müəllifidir. Onun ilkin tədqiqatçılarından olan Süleyman Əfəndi (Süleyman Süleymanov) sənətkarın 60 illik yubiley təntənələrində ona «Gürcüstanın Əməkdar mədəniyyət işçisi»** fəxri adı veriləndə, nəinki onun haqqında bədii-sənədli kinofilmə ssenari yazıb Gürcüstan televiziyasının mavi ekranında aşığa şöhrət qazandırmış, həmçinin ustad aşığın hələ sağlığındaykən külliyyatını toplayıb ədəbiyyatşünas-alim, şair Əflatun Saraçlının redaktorluğu ilə «Yazıçı» nəşriyyatına təqdim etmişdir. Şeirlərindən nümunələr «Çeşmə» (1980), «Dan ulduzu» (1987, 1989, 1990), «Ağır elli Borçalı» (Bakı, 1990; Ərzurum, 1996), «Aşıq Pəri məclisi. Aşıqlar. El şairləri» (Bakı, «Yazıçı»,1991) ədəbi məcmuələrində, «Azərbaycan» jurnalında və bir sıra dövri mətbuat orqanlarında, xüsusilə də «Cürcüstan» (əvvəllər «Sovet Gürcüstanı») və «Bolnisi» (əvvəllər «Qələbə bayrağı») qəzetlərində işıq üzü görmüş, «Mən», «Sazım», «Xalqımızın», «Olmaz-olmaz», «Gözəldir» və s. kimi şeirləri neçə-neçə illərdən bəri dillər əzbəri olan ustad sənətkarımız Aşıq Hüseyn Saraçlının ilk kitabı - «Şeirlər, söyləmələr» nəhayət ki, yalnız ölümündən beş il sonra, 1992-ci ildə Bakıda «Yazıçı» nəşriyyatı tərəfindən oxucuların ixtiyarına verilmişdir.
Redaktorun «Ön söz»də qeyd etdiyi kimi, bu kitab ustadın yaradıcılığını tam əhatə etməsə də, mərhum sənətkarın sənət xəzinəsindən insanlara yadigar qalmış bir çələngdir. Qocaman el sənətkarının qoşma, gəraylı, divani, müxəmməs və deyişmələriylə yanaşı, onun el-oba məclislərində, şənliklərdə, radio və televiziya verilişlərində söylədiyi qaravəllilərin, maraqlı əhvalatların və folklorumuzun incilərindən sayılan dastanların da daxil edildiyi həmin çələng ustadın «Addanıram mən» şeiri ilə açılır:

Əlimə alanda sədəfli sazı,
Elə bil səfərə atdanıram mən.
Gah Koroğlu kimi çəkirəm nərə,
Gah da Kərəm kimi oddanıram mən.

Arzular ürəkdə qol-qanad atır,
Nəğməli sinəmdə yüz dastan yatır.
Elə ki sevənlər muraza çatır,
Sevincə bürünüb şaddanıram mən.

Əzəldən bir şirin dilə vuruldum,
Sazımda səslənən telə vuruldum.
Bu doğma obaya, elə vuruldum,
Hüseyn Saraçlı addanıram mən.

Kitabdan da göründüyü kimi, ustad sənətkar təkcə klassik aşıq poeziyasının ifaçısı deyildi, o, həm də bir çox gözəl, oynaq, axıcı, təsirli qoşmalar, gəraylılar, müxəmməslər müəllifi idi. O, bu Zirvəyə heç də asanlıqla nail olmadığını, bu Zirvəyə qalxan yolların, xüsusilə də sənət və zəhmət yollarının çətin, mürəkkəb və müxtəlifliyini öz şeirlərində dönə-dönə vurğulayır:
Aman lələ, tanıyıram yolları,
Bu yol mənə ərən yolu, ər yolu.
Biri xeyrə, biri şərə çağırar,
Allah yolu, iblis yolu, şər yolu.

Nəyə lazım sandıq dolu xəzinə?
Qızıl üstə qızıl ilan gəzinə.
Mən düşmüşəm həqiqətin izinə,
Gərək deyil sərvət yolu, zər yolu.

Hər bir kəsin əməli var, işi var,
İştahı var, tamahı var, dişi var,
Aşiqlərə meydan verən kişi var,
O göstərər bəndəsinə hər yolu.

Saraçlıyam, yaralarım bitişər,
Can bağında şux bülbüllər ötüşər.
Bir gün gedib Yaradana yetişər,
Sənət yolu, zəhmət yolu, tər yolu.

Aşıq Hüseyn Saraçlı daha sonra isə özünü oxucuya belə təqim edir:

Məni ulu dərgahına çağıranda ol Xuda,
Dedi, gərək qonağını dilləndirə, oxuda,
Ağam gəldi, mətləb aldım, mətləb verdim yuxuda,
Məhəbbətin dəftəriyəm, sevginin kitabıyam.

Doğma elim Borçalıdı, Saraçlı kəndim mənim,
İtməz huşum, çaşmaz ağlım, pozulmaz zəndim mənim,
Telli sazdı uçmaz qalam, dağılmaz bəndim mənim,
Özüm ulu, yaşım qədim, min ilin hesabıyam.

Bu, eləcə də «Dünyada», «Görmüşəm», «Gərək», «Sayır» və s. şeirləri Aşıq Hüseyn Saraçlının sözün əsil mənasında layiqli sənətkar - saz-söz ustası olmasını sübut edir. Şair-aşığın xalq ruhlu bu qoşmalarında, gəraylılarında, müxəmməslərində saza, sözə hörmət, el-obaya, insanlara məhəbbət, yurd sevgisi, vətənpərvərlik və dostluq duyğuları həvəslə tərənnüm olunur.
Aşıq Hüseyn Saraçlı doğma Borçalımızın dünənini və bu gününü, sevincini və kədərini, acrı və acılarını, burada yaşayan yurddaşlarımızın, vətənpərvər və qonaqpərvər soydaşlarımızın tarixi qəhrəmanlıqlarını böyük bir poetik ustalıqla qələmə alır, sanki bir rəsam fırçası ilə Borçalımızın əsrarəngiz gözəlliklərinin rəsmini çəkir:

Qan-qan deməz, can-can deyər, dosta verər canını,
Dodağımda çiçək açıb, dilimdədi Borçalı.
Min illərdi ürəyimdə yaşadıram saz kimi,
Barmağımda, mizrabımda, telimdədi Borçalı.

Tarix yazan mürəkkəbdi, dastan yazan qələmdi,
Sevinci az, kədəri çox, daşıdığı ələmdi,
Bu yollarda mən Kərəməm, o da mənim Lələmdi,
Ocağımda, atəşimdə, külümdədi Borçalı.

Gör nə qədər odu sönmüş odumdan od apardı,
Dəyişdirdi adımızı, adımdan ad apardı,
Mən səpdim, mən becərdim, mən biçdim, yad apardı,
Başı üstə zalımlar var, zülümdədi Borçalı.

Ağrılarda, azarlarda canı sökülüb gedir,
Zamanından tez qocalır, qəddi bükülüb gedir,
Ovcumuzda tutammırıq, qumtək tökülüb gedir,
Ürək edib deyəmmirəm, əlimdədi Borçalı.

Quranın ayəsi kimi müqəddəsdi, müqəddəs,
Hər gün Borçalı deyir içərimdən gələn səs,
Aşıq Hüseyn Saraçlıya həmi candı, həm nəfəs,
Dua kimi axşam-səhər, dilimdədi Borçalı.

Klassik aşıq poeziyasında olduğu kimi, aşıq Hüseyn Saraçlıda da sevgi, məhəbbət motivləri güclüdür. Məhəbbətsiz həyatın boş və mənasız olduğunu başa düşən sənətkar həmişə öz dinləyicilərini sevgi, məhəbbət yolunda hər cür əzab-əziyyətə qatlaşmağa çağırardı. Onun «Gəlmədin» müxəmməsində, eləcə də «Yenə», «Gələrəm», «Gəlmədin» və s. kimi qoşmalarında daim insanı ucaldan məhəbbət duyğuları aydın görünür.

Məhəbbət dərdinə dərman diləsə,
Məcnun tək dağları gəzərəm yenə -

- deyən ustad sənətkar oda düşüb atəşlərdə yansa belə, bu haqq yolundan əl çəkməyəcəyini söyləyirdi. O, məhəbbətə, gözəlliyə Məcnun tək vurulduğunu «Gələrəm» rədifli qoşmasında belə bildirirdi:

...Doymamışam məhəbbətdən, gözəldən,
Gözəlliyin aşiqiyəm əzəldən.
Payız vaxtı üşüyəndə xəzəldən,
İsinməyə ocağına gələrəm.

Saraçlıyam, talasan da canımı,
Atəşlərə qalasan da canımı,
Cəllad olub sən alsan da canımı,
Cənnət deyib qucağına gələrəm.

Ustad aşığın «Görmüşəm» şeirində isə oxuyuruq:

Yoxdur əzəlindən ömrün vəfası,
Çox boşalıb, çox da dolan görmüşəm.
Əlvan bənövşəli, laləli, çöllü,
Xəzəl olub birdən solan görmüşəm.

Aşıq Hüseyn Saraçlının «Olmaz-olmaz» sərlövhəli şeiri neçə illərdir ki, Borçalı gənclərinin təlim-tərbiyyəsinə əhəmiyyətli dərəcədə böyük təsir göstərir:

Halal tut mayanı həmişə, oğul,
Haramlıqla dövlət-mal ola bilməz.
Əyri gözlə baxsan özgə şanına,
Boş qalar pətəyin, bal olmaz-olmaz.

Mərifətlə giriş tutduğun işə,
Söz gərək ağızdan çıxmamış bişə.
Bağında gül-çiçək bitər həmişə,
Tikan yarpağından gül olmaz-olmaz.

İbrət götür Saraçlının sözündən,
Müxənnətlər düşər elin gözündən.
Pəhləvan olsan da, demə özündən,
Hər güləşən Rüstəm-Zal olmaz-olmaz.

Sevimli Xalq şairimiz, tanınmış ictimai xadim, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri Zəlimxan Yaqub ölməz sənətkarı «Ulu ozan» adlandırmış, «Həyatıma xoş gəldin, Ozanlar ozanı! Dədələr sirdaşı, lələlər yoldaşı, igidlər qardaşı!» - söyləmiş, onun haqqında «Hüseyn Saraçlı dastanı» (Bakı, «Pedaqogika», 2007) adlı olduqca sanballı və dəyərli bir kitab yazmış və nəfis şəkildə nəşr etdirmişdir. Həmin kitabda oxuyuruq:
«Qadir Allah elə bil ki, Aşıq Hüseyn Saraçlını bu dünyaya hazır aşıq libasında gətirmişdi. Uca boyu, düz qəddi, incə beli, enli kürəyi, şəvə, qara eşmə bığları, səliqəli, gümüşü saçları, çopura çalan qara sifəti, açıq alnı, qonur gözləri, incə yerişi, ağayana duruşu, turşməzə, baldan şirin danışığı, buxara papağı, salama, gümüş kəməri, par-par parıldayan qara, xrom çəkməsi, Trabzon tütünündən dolu tənbəki qutusu - hamısı bir yerdə ona xüsusi yaraşıq və gözəllik verirdi. Özü demişkən, ilahinin əlinin boş, meylinin xoş vaxtına düşüb kişilərin gözəli kimi onu qüdrət qələminnən çəkmişdi. Allahın əziz bəndəsiydi. Tanrı onu xoş gündə, xoş saatda dünyaya gətirmişdi.
Ona görə də ozanların, ustadların getdiyi yolun yolçusuna çevriləndə Allaha doğru əl açdı, sözünü dedi. Allah da ondan bir sənətkar kimi heç nəyi əsirgəmədi.»

Tanınmış tədqiqatçı Kərəm Nəbiyevin «Borçalı» jurnalında dərc etdirdiyi «Onun haqqında az-çox bildiklərimdən» sərlövhəli məqaləsində qeyd etdiyi kimi, Hüseyn Saraçlı sənətində bir sufilik yönümü də var. Axı, hələ XIII əsrdə yaşamış sufi şair Mövlanə Cəlaləddin Rumi, onun yolçularından Yunis İmrə, Nəsimi insanların ruhunu, əməlini hər cür çətinliklərdən təmizləməyin və onların haqqa, ilahiyə yaxınlaşmasının bir yolunu da musiqidə və onun təranələri altında qəzəl və qəsidələrin oxunmasında görürdü. Təsadüfi deyildir ki, XVI-XVIII yüzillərdə sufilərin mövləviyyə qolundan faydalanan bir çox sənətkar aşıqlar incidilsələr də, sufi aşıq kimi tanınmış, böyük ad-san qazanmışdılar. Aşıq Hüseyn Saraçlı da məhz belə yolun yolçularından idi. O, «Dünyada» qoşmasında deyir:

Yemək dostu bil ki, nanı itirər,
Şöhrət dostu başa qaxınc gətirər.
Ürək dostu mətləbini bitirər,
Dar günündə verər canı dünyada.

Aşıq Hüseyn Saraçlı ömrü boyu sağlam ünsiyyətli, dəyanətli, etibarlı dost harayında idi. O, hər yetənə dost deməzdi. Dostluğu çox müqəddəs saydığından dostu seçərkən, onu taparkən insanları ağıllı və tədbirli olmağa çağırırdı:

Ürək dostu tək-tək olar dünyada,
Yaxşı dostu seçən hanı dünyada.
Yaxşı dostun ürəyimdə yeri var,
Bekar dostun nə çox sanı dünyada.

Yazıçı Əzim İsmayıllı yazır: «...Dostluq və yoldaşlıqda sədaqətli, sənətdə isə təvazökar olan Aşıq Hüseyn Saraçlı heç vaxt, heç kəslə kin saxlamaz, həmişə qarşısındakı adama və ya sənətkara üstünlük verməyə çalışardı. Şahidi olduğum bir hadisəni xatırlamaq yerinə düşərdi. «Çeşmə» ədəbi məcmuəsinin «El sənətkarları» bölməsində Aşıq Hüseyn Saraçlı birinci, Aşıq Əmrah Gülməmmədov isə ikinci verilmişdir. Aşıq Hüseyn təkid etdi ki, gərək Aşıq Əmrah birinci veriləydi, mən ikinci. Ustad Əmrah cavab verdi ki, əgər saz-söz olsaydı, əlbəttə, mən öndə getməliydim. İndi ki, söhbət söz-sazdan gedir, sənin sözünə-kəlamına kim nə deyə bilər? Bax, beləcə Borçalının iki sənət dühası bir-birinin könlünü alıb, mənim də xətrimə dəymədilər. Aşığın hazırcavablığına, sözü yerində sərrast deməsinə, ən qarışıqlı məclisi bir kəlmə ilə ələ almasına, yalnız Borçalının deyil, Azərbaycan və dünya aşıq sənəti bilicilərinin söz xəzinəsini sinədəftər etməsinə kimin şübhəsi ola bilərdi...»
Bütün ilhamını xalqdan alan, el-obanın adət-ənənəsi ruhuna qonan mərhum sənətkar Aşıq Hüseyn Saraclı adamın gözündə bir folklorçu aşıq kimi də canlanır. Onun yazdığı gəraylıların («Qocalığım», «Dədə Şəmkir», «Bulaq», «Elə gedər» və s.) ruhunda xalq yaradıcılığı gözəl duyulur. Sadə və oynaq dildə yazdığı «Dağlarda» adlı gəraylısında xalqın dağ-aran köçü, yaylaq ovqatı, el məclisləri çox gözəl göstərilib:

Köç eyləyər yenə aran,
Haray qopar bu dağlarda.
Neçə məclis, neçə külfət
Çadırlanar bu dağlarda.
Kəkliklər ötər yazınan,
Bülbül ötər avazınan,
Saraçlı da öz sazıynan
Qanadlanar bu dağlarda.

Ustad sənətkarın kitabında özünə yer tapmış divanilərdən «Çəkər» xüsusilə maraqlıdır:

Adam var ki, insan kimi
Yaşamağa can çəkər,
Əyri yoldan üzü dönməz,
Doğru yolda qan çəkər.

Adam var ki, heç açılmaz
Başı dava-şavadan.
Desələr ki, nanəcibsən,
And üçün Quran çəkər...

Hüseyn Saraçlının yaradıcılığında aşıq poeziyasının çox maraqlı və geniş yayılmış qollarından olan deyişmə də diqqəti cəlb edir. Onun Aşıq Şəmşirlə, türk aşığı, ladiqarstanlı İslamla, istanbullu Qul Mehdi ilə, həmyerliləri Əflatun Saraçlı və Nizami Saraçlı ilə, kəlbəcərli Dəmirçi Abbasla deyişmələri aşığın bir ustad kimi bacarığını, istedadını, dünyagörüşünü və biliyini tamam-kamal aşkar edir.
Əvvəlcə Aşıq Hüseyn Saraçlının Aşıq Şəmkirlə deyişməsinə diqqət yetirək:

Aşıq Hüseyn Saraçlı:
Havalandı dəli könlüm,
Kəlbəcərdə, Dədə Şəmşir!
Qocalırsan, necə dözüm,
Belə dərdə, Dədə Şəmşir!

Aşıq Şəmşir:
Yeriniz var göz üstündə,
Kəlbəcərdə, ay Saraçlı!
Arxamızda zirvələr var,
Düşmə dərdə, ay Saraçlı!

Aşıq Hüseyn Saraçlı:
İnsanlıqda mehirlisən,
Aşıqlıqda sehirlisən,
Səməd Vurğun möhürlüsən,
Huşda, sərdə, Dədə Şəmşir!

Aşıq Şəmşir:
Şər işlərdə izimiz yox,
Yerə düşən sözümüz yox,
Sənətkarıq, gözümüz yox,
Pulda, zərdə, ay Saraçlı!

Aşıq Hüseyn Saraçlı:
Bu dünyada möhlət azdı,
Xudam özü belə yazdı,
Umudumuz telli sazdı,
Belə yerdə, Dədə Şəmşir!

Aşıq Şəmşir:
Eşqi qəlbimin təpəri,
Borçalıdan ver xəbəri,
Qoy ucalsın «Süsənbəri»,
Pərdə-pərdə, ay Saraçlı!

Aşıq Hüseyn Saraçlı:
Borçalı bir ağır eldi,
Saz qanımda daşan seldi,
Oylaqları Çənlibeldi,
Mərddi mərdə, Dədə Şəmşir!

Aşıq Hüseyn Saraçlı deyişmələrində qıfılbənd, bağlama, ustadnamə, dodaqdəyməz, hərbə-zorba kimi çeşidli şeir növlərini ustalıqla işləmiş və deyişmə zamanı üstünlüyünü heç vaxt əldən verməmişdir. Həmin deyişmələrdən başqa birinə nəzər yetirək.

Aşıq İslamın:

Cəbrin zindanında zira dəst olan,
Çarxın çəpərindən keçməyən bilməz.
Yetən olmaz od mövlanın sirrinə,
Fanidən baqiyə keçməyən bilməz.

-sözlərinə görün Aşıq Hüseyn Saraçlı necə cavab verib:

Kim deyər şirindi, kim deyər acı,
Eşqin badəsini içməyən bilməz.
Kim deyər asandı, kim deyər çətin,
Ustad kürəsində bişməyən bilməz.

Ustad Aşıq Hüseyn Saraçlının doğma eloğlusu, tanınmış şair Nizami Saraçlı ilə 1985-ci ildə qələmə alınmış deyişməsi də olduqca maraqlıdır:

Şair Nizami Saraçlı:
Yetmişində qırğı kimi ötən dost,
Fikir vermə bu dünyada yaşa sən.
Bel bükülməz, diz titrəməz, əl əsməz,
Bundan belə yetmiş il də yaşasan.

Aşıq Hüseyn Saraçlı:
Bağban gülər bağçasıyla, bağıyla,
Borclu olma ömürə sən, yaşa sən.
Zülmü boğdum çarığımın bağıyla,
Dərdim yoxdur yetmiş il də yaşasam.

Şair Nizami Saraçlı:
Ötən günə çox deyibsən qar, a qar,
Dağ başında mehman olub qara qar.
Baxtımıza qoy yağmasın qara qar,
Bu sinində dözəmməzsən yaşa sən.

Aşıq Hüseyn Saraçlı:
Mən itirdim tər yanağı, tər gülü,
Qoy sulasın yanağın da tər, gülü.
Üzdə solar, içdə açar tər gülü,
Bənzəyirik quruya mən, yaşa sən.

Şair Nizami Saraçlı:
Sən itirdin, mən də tapdım, yarıyıq…
İkimiz də Saraçlının yarıyıq.
Nəyin vardı yarı payla, yarı yığ,
Eh, məni də qocaldacaq yaş asan…

Aşıq Hüseyn Saraçlı:
Saraçlıyam, könlün mənə imrəndi,
İmrən bala, imrən quzum, imrən di.
Məndə bu saz, səndə qələm imrandil,
Mən qocaldım, bunnan belə yaşa sən.

Bəli, «Ustad kürəsi»ndə bişmiş Aşıq Hüseyn Saraçlının kitabında özünə yer tapmış dörd qaravəlli də («Keçəlnən kosa», «Dəvə, tülkü, bir də keçi», «Təhnə də qalaylanarmı?» və «Fil sağaltmaq»), deyişmələri kimi, bir-birindən maraqlı, gülməli və düşündürücüdür.
Kitabı vərəqlədikcə bir daha aydın olur ki, yuxarıda artıq qeyd etdiyimiz kimi, Hüseyn Saraçlı aşıq yaradıcılığında geniş yayılmış dastan janrına da həmişə böyük maraq göstərmişdir. O, yaxşı bilirdi ki, toy nişan məclislərində, ağır el yığnaqlarında xalqın bədii zövqünü oxşamaq, onun tarixi qəhrəmanlarından, ulu keçmişindən söhbət açmaq üçün dastan söyləmək daha uğurlu yoldur. Buna görə də, Hüseyn Saraçlı qədimdən bəri olan qəhrəmanlıq və məhəbbət dastanlarımızı - «Əsli və Kərəm», «Koroğlu», «Yusif və Züleyxa», «Qaçaq Nəbi» və s.-ni dərindən mənimsəmiş, onların mahir ifaçısına çevrilmişdi.
Tədqiqatçı Kərəm Nəbiyevin məqaləsində çox doğru olaraq qeyd edildiyi kimi, dastan danışmaqda, məclis aparmaqda Aşıq Hüseyn Saraçlı bənzərsiz sənətkar idi. O, elə güclü sənətkar idi ki, bildiyi dastanları heç vaxt olduğu kimi danışmazdı. Həmişə dastanın dilini şirinləşdirməyə çalışar, hətta yeri gələndə bəzən ona gözəl əlavələr də edərdi. Biz onun «Əsli-Kərəm» dastanına dəfələrlə qulaq asmışıq. O, dastanda Kərəm yanğısından danışarkən əlavə edərdi ki: Deməzsənmi bir gün Kərəmə deyirlər, sən haqq aşığısan, elə oxu ki, göydə gedən durna sənin ahından dayansın və qanadından bir lələk salsın. Kərəm götürüb elə qəmli və yanıqlı hava oxuyur ki, o saat durna dayanır və onun qanadından bir lələk düşür.

Aşıq Hüseyn Saraçlı «Koroğlu», «Qaçaq Nəbi» və başqa dastanları danışanda da uyarlı əlavələr edərdi. Bax, Aşıq Hüseyn Saraçlı belə yaradıcı sənətkar idi. O, nəinki özünəqədərki dastanların mahir ifaçısı idi, həm də dastan yazan sənətkar idi. Bunu ustadın kitabında özünə yer tapmış dastan və əhvalatlar da («Zərnişan xanımın Çənlibelə gətirilməsi», «Gürcü qızınnan Qaçaq Kərəm», «Aşıq Şenniyin Borçalı səfəri», «Mehdi bəyin dastanı», «Cahangirnən Mələksima dastanı», «Şair Ağacanın Ərzurum səfəri», «Aşıq Ələsgərin səfəri», «Aşıq Ələhvərnən şəyirdi Aşıq Qara əhvalatı») sübut edir. Onu da əlavə edək ki, Aşıq Hüseyn Bozalqanlı demişkən, dastan danışmaq, məclis aparmaq Aşıq Hüseyn Saraçlı boyuna biçilmişdi...
...1985-ci ilin yaz günlərinin birində Bağdaddan Aşıq Hüseyn Saraçlıya xurma göndərirlər. Xurmanın içindən iki qulac uzunluğunda qadın saçı çıxır. Aşıq Hüseyn Saraçlı xurmanı götürüb sevimli eloğlusu, Borçalının istedadlı şairi Nizami Saraçlının yanına gətirir. Zaman-zaman Təbriz həsrətində qovrulan Nizami Saraçlının qəlbini od götürür. Dərdini, hicranını Araz, Güney niskilinə qatıb, üzünü Aşıq Hüseyn Saraçlıya tutur, «Bağdaddan gələn sovqat» (Dedim, dedi) sərlövhəli şeirini söyləyir. Sonralar «Qələbə bayrağı» qəzetində çap olunmuş həmin şeirdə oxuyuruq:

Dedim: Aç boxçanı ay ustad görək,
Nə sovqat göndərib o Bağdad qızı?
Dedi: Öz saçını büküb xurmaya
Bir damət göndərib o Bağdad qızı!

Dedim: Ölçdüm saçı, iki qulacdı,
Dedi: On iki min dərdə əlacdı.
Dedim: Hüseyn əmi, bu necə saçdı, -
Bir sərvət göndərib o Bağdad qızı!

Dedi: Öz sazımın itmiş simiydi,
Gəzirdim mən onu neçə iliydi.
Oğul, Hüseyn əmin ölha-ölüydü,
Bir möhlət göndərib o Bağdad qızı!

Dedim: Keçəmməzsən hayıf izindən,
Dedi: Qoy bir öpüm saçın üzündən.
Dedi: Sevir səni, öz sevgisindən,
Əlamət göndərib o Bağdad qızı!

Dedi: Yadımdadı o şux qəzəllər,
Dədə Füzulidən oxuyan dillər.
Mənim zinətsizdi sazım əzəllər,
Bir zinət göndərib o Bağdad qızı!

Dedim: Heç unutmaz el əməyini,
Dedi: Oğul bala, yaz diləyimi.
Dedim: Saç adıyla öz ürəyini,
Əmanət göndərib o Bağdad qızı!

Nizami Saraçlı «Yalan ola ayrılıq...» poemasını da ustad Aşıq Hüseyn Saraçlıya ithaf etmiş və «Gürcüstan» qəzetinin 16 aprel 1988-ci il tarixli nömrəsində dərc etdirmişdir.
Gürcüstanın «Şərəf» ordenli Əməkdar jurnalisti, Borçalının el ağsaqqalı, tanınmış şair-tərcüməçi Dünyamalı Kərəm isə Ustad Aşıq Hüseyn Saraçlının xatirəsinə həsr etdiyi «Yaz vədəsində» sərlövhəli şeirini belə başlayır:

Ozanlar ozanı, məclislər şahı,
Susmaq yaraşarmı yaz vədəsində?
Ağır yığnaqların, a söz sərrafı,
Qədrini bilmədik biz vədəsində***.

Ağır elli, qədim saz-söz diyarı Borçalı mahalının məşhur sənətkarı Aşıq Əmrah Gülməmmədovun vəfatından düz 40 gün sonra, Gürcüstan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi Aşıq Hüseyn Saraçlı 1987-ci il aprelin 19-da ömrünün 71-ci baharında dünyasını dəyişdi. Beş övladı, 24 nəvəsi, 9 nəticəsi qaldı. Saz-söz dünyamız bir ustad aşığını da itrdi...
Elə həmin gün Ustad aşığın Vida mərasimində sevimli şairimiz Zəlimxan Yaqub bu sətirləri söylədi:

İstər alış, istər tutuş, istər yan,
Torpaq altda cahan canlar apardı.
Çox oğullar köç elədi dünyadan,
Sinəsində çox dastanlar apardı.

Köç günüdü, ay obalar, ay ellər,
Çox sevdiyi bir havanı çaldırın.
Qoy boşalsın dolu gözlər, könüllər,
Onu yerdən «Mansırı»yla qaldırın.

Xəbər verin səs yetişsin hər yana,
Bizi Ləlvər, Lök, Ağlağan dinləsin.
Saraçlını tapşırırıq torpağa,
Qoca dağlar qəmli dastan dinləsin.

Saraçlını tapşırırıq torpağa,
Dərə, ağla, təpə, ağla, düz, ağla.
Qaynar bulaq, dostun köçür dünyadan,
Göz yaşını daşdan-daşa süz, ağla.

Ozan baba, dünya qalan, sən gedən,
Ayrılırıq «Ruhani»dən, «Cəngi»dən,
Yası görüb öz toyunu ləngidən,
Gəlin, ağla, oğul, ağla, qız, ağla.

Bəd xəbərlər biz-biz edər tükümü,
Dağ götürməz dağdan ağır yükümü,
Əcəl yaman baltaladı kökümü,
Könül, ağla, ürək, ağla, göz, ağla.

Teldən ayrı təzənələr nəm çəkər,
Duyan ürək dərd daşıyar, qəm çəkər,
Səndən ötrü min cür nazı kim çəkər?
Pərdə, ağla, sədəf, ağla, saz ağla.

Yüz dəfə çək, yersiz ahdan nə çıxar,
Qəlbi yasda saxlamaqdan nə çıxar,
Ay Zəlimxan, ağlamaqdan nə çıxar?
Az sızılda, az inildə, az ağla,
Saraçlının taleyindən əsər yaz,
Saraçlının dastanını yaz, ağla!

Elə həmin gün ustad aşığın sevimli həmyerlisi, 3 dəfə Beynəlxalq poeziya müsabiqələrinin mükafatçısı, «Şərəf» ordenli, tanınmış şair Nizami Saraçlı «Dünya» şeirini yazdı və ölməz sənətkarın Vida mərasimində oxudu:

Saraçlı köç edir, mən ağlayıram,
Tale sırğa verib bir ona, Dünya!
Eşilib-burulub qara bığları,
O yenə dağ çəkir yamana, Dünya!

Aşıq eldən gedir, elin yasıdır,
Əyninə geydiyi toy libasıdır.
Çalın, ürəyimi onun sazıdır,
Bülbülə nə gərək virana, Dünya!

Tifaqım dağılıb, o yol üstədir,
Barmaq təzanədə, ürək səsdədir.
Ay ellər, eloğlum son nəfəsdədir,
Bürünüb çisginə-dumana Dünya!

Bu da qismətimə düşən yazıymış,
Xındıdan aldığım yara azıymış…
Yoxsa ki, yurduma Tanrı asıyımış,
Qəddim dönəsiymiş kamana, Dünya!

Təpəmdən çıxartdı Əmrah tüstümü,
Hüseynə çəkdiyim bu ah, tüstümü?!
Bu gün odumu gör, sabah tüstümü,
Qoy yansın atəşə pərvana Dünya!

O kimdir təklənən ər meydanında?-
Məni yalqız qoydu Şir meydanında.
Qorxuram dəfn edə balabanında,
Bu ulu sənəti zamana, Dünya!

O gedir sazını tapşırıb bizə,
Gedir həsrət gedir Hoya, Təbrizə.
Bu gediş dağ çəkir ürəyimizə,
Gəlməyir bir dinə-imana Dünya!

Boylanıb sahibsiz saza ağlaram,
Bürünüb bu vaxtsız yasa ağlaram.
Hərdən səsi gələr, ayaq saxlaram,
Bir də yolu düşməz bu yana, Dünya!

Nizami Saraçlı, olma bədgüman,
Gələr, bir də gələr su gələn arxdan.
Burada Şair Nəbi, Şenlik, Ağacan…
Dərin lövbər atıb ümmana, Dünya!

Ustad Aşıq Hüseyn Saraçlının şəninə sonralar yüzlərlə şeirlər yazıldı, nəğmələr qoşuldu, dastanlar yarandı… Hamısının da mövzusu, dəst-xətti, üslubu müxtəlif olsa da, ünvanı bir idi. Həmin ünvan isə… Ustad Aşıq Hüseyn Saraçlı idi…
«Gürcüstan» qəzetinin 21 aprel 1987-ci il tarixli nömrəsində dərc olunmuş nekroloq bu cümlə ilə sona yetir:
«Aşıq Hüseyn Saraçlının əziz xatirəsi, sənətkar siması qəlbimizdən silinən deyil!»

Bəli, Ustad Aşıq Hüseyn Saraçlının ölməz xatirəsi həmişə hörmətlə yad edilir. Onun 75, 80, 85, 90 illik yubileyləri 1991, 1996, 2001, 2005 və 2010-cu illərdə Bakıda və Borçalıda böyük təntənə ilə qeyd edilmişdir.
2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası «Təhsil» Mərkəzi Gürcüstan Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzi ilə birlikdə filoloq-jurnalist Müşfiq Borçalının Ustad aşıq Hüseyn Saraclının 95 illik Yubileyinə həsr olunmuş «Aşıq Hüseyn Saraçlı və onun yaylaq səfəri» adlı kitabını «Borçalı» nəşriyyatı vasitəsilə nəfis şəkildə oxucuların ixtiyarına vermişdir. (Kitabın məsləhətçi: Gürcüstan Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyətinin sədri Fazil Həsənov,Redaktoru: Gürcüstan Mədəniyyət, İncəsənət və Aşıqlar Birliyinin sədri Dərviş Osman,Rəyçilər: Filologiya elmləri doktoru, professor Mahmud Allahmanlı və Filologiya elmləri namizədi, dosent Şakir Albalıyevdir.) Bu kitabda görkəmli saz-söz ustadı Aşıq Hüseyn Saraçlının həyatı və yaradıcılığı haqqında ətraflı məlumat verilmiş, aşığın böyük oğlu İsfəndiyar Həsənovdan əldə edilmiş və indiyə kimi heç harada çap olunmamış «Aşıq Hüseyn Saraçlının Yaylaq səfəri» adlı dastanı, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri, Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun «Aşıq Hüseyn Saraslı» və şair Nizami Saraçlının Ustad aşığa həsr etdiyi «Yalan ola ayrılıq!» poemaları müəlliflərin dilinə toxunmadan oxuculara təqdim edlmışdir.
Qarşıdan Ustad Aşıq Hüseyn Saraçlının 100 illik Yubileyi gəlir. Biz də bu kiçik yazımızı ölməz və həmişəyaşar sənətkarımızın anadan olmasının 100 illik Yubileyinə ərməğan edir və bir daha «Allah rəhmət eləsin! Ruhun şad olsun, Ustad!» - deyirik!...

ƏDƏBİYYAT:

1. Mədəd Çobanov. «Koroğlun»nun yeni qolu. «Gürcüstan» qəzeti, 10 yanvar, 1978;
2. Bəxtiyar Vahabzadə. Vətən ocağının istisi. B, «Gənclik», 1982, səh. 75.
3. Xalqımızın deyimləri və duyumları. Toplayıb yazıya alanı və tərtib edəni Mürsəl Həkimov. B., 1986.
4. Dəyanət Bayramov. Ustadla üz-üzə. «Bakı Universiteti» qəzeti, 26 oktyabr, 1987.
5. Müşfiq Çobanlı. «Ağır elli Borçalı» (Bakı, 1990; Ərzurum, 1996), səh. 5, 12, 34.
6. Aşıq Hüseyn Saraçlı. «Şeirlər, söyləmələr», Bakı, «Yazıçı», 1992
6. Müşfiq Mədədoğlu (Çobanlı). Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi. «Azərbaycan» nəşriyyatı, Bakı, 1994. səh. 58-65;
7. İsmayıl Ömərov, Müşfiq Çobanlı. Borçalı aşıqları. Bakı, 1996, səh. 25-32;
8. Zəlimxan Yaqub. «Hüseyn Saraçlı dastanı». Bakı, «Pedaqogika», 2007.
9. İsmayıl Ömərov, Müşfiq Çobanlı. Borçalı aşıqları. Tehran, 2009, səh. 25-32;
10. “Gürcüstan” qəzeti, 21 aprel 1987; 20 aprel, 1991; 25 may, 1991.
11. Müşfiq Borçalı. Aşıq Hüseyn Saraçlı və onun Yaylaq səfəri. Bakı, “Borçalı”, 2011.
12. “Gürcüstan” qəzeti. (1960-2015).]]> Müşviq BORÇALI Sat, 23 Dec 2023 20:05:32 +0000 RUHUN ŞAD OLSUN, ELDAR MÜƏLLİM! https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/676-eldar-haciyev.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/676-eldar-haciyev.html

Bu gün ELDAR HACIYEVin Anım günüdür!.. (1938-2006)
Eldar Yəhya oğlu Hacıyev 1938-ci il avqust ayının 1-də qədim Borçalı mahalında - indiki Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonundakı Darvaz kəndində anadan olub. Orta təhsilini doğma kəndində başa vurduqdan sonra o, Azərbaycan Sənaye İnstitutunu (sonralar Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutu adlanan indiki Azərbaycan Neft Akademiysını) bitirib. Əmək fəaliyyətinə B.Sərdarov adına Bakı Maşınqayırma zavodunda başlayıb: mühəndis, sex rəisi, baş mexanik, baş mühəndisin müavini, baş mühəndis vəzifələrində çalışıb. Sonralar bir müddət M.Əzizbəyov adına təcrübə-sınaq zavodunda baş mühəndis vəzifəsində işləyib. Daha sonralar isə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub, Bakı Politexnik və Maşınqayırma Texnikumlarında dərs deyib. Ömrünün son gününə kimi Bakı Texniki Kollecində metodist-müəllim işləyib.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 27 Nov 2023 00:59:59 +0000 YUBİLEYİNİZ MÜBARƏK, HÖRMƏTLİ SALMAN QAZİ!... https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/921-yubleynz-mbark-hrmtl-salman-qaz..html https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/921-yubleynz-mbark-hrmtl-salman-qaz..html

YUBİLEYİNİZ MÜBARƏK, HÖRMƏTLİ SALMAN QAZİ!...

Dost dostuna ağız büzməz,
Olmayana olar deməz,
Salman Qazi, haqqa gəlməz,
Bir ürək ki, düz olmasa!]]> Müşviq BORÇALI Sun, 22 Oct 2023 16:42:12 +0000 HƏM ZİYALI, HƏM XEYİRXAH XANIM - PƏRİXANIM MİKAYILQIZI https://turan.info.az/media/elmvetehsil/4459-hm-zyali-hm-xeyrxah-xanim-prxanim-mkayilqizi.html https://turan.info.az/media/elmvetehsil/4459-hm-zyali-hm-xeyrxah-xanim-prxanim-mkayilqizi.html

HƏM ZİYALI, HƏM XEYİRXAH XANIM - PƏRİXANIM MİKAYILQIZI

Azərbaycan ədəbiyyatı hər il yüzlərlə yeni-yeni yazarların əsərlərini oxuculara bəxş etməklə yanaşı, bu əsərlərin müəlliflərini də onlara tanıdır. Müəlliflərin meydana çıxardıqları əsərlər öz oxucu auditoriyasına publisist, bədii, ədəbi, lirik əsərlərlə birlikdə, yeni elmi əsərlər də gətirir. Xüsusilə də bu yeni əsərlər Azərbaycan ədəbiyyatının, mədəniyyətinin klassik ədiblərinin həyat və yaradıcılğından bəhs edərsə, oxucu üçün daha maraqlı və oxunaqlı olur. Belə maraqlı əsərlərdən Pərixanım Mikayılqızının müəllifi olduğu “Ümmətdən-millətə doğru” əsərini misal göstərə bilərik.
Müəllifin bu əsərində Azərbaycanın görkəmli pedaqoqu, dəyərli ədəbiyyatşünas Firidun bəy Köçərlinin həyat və yaradıcılığından bəhs edilir. Əvvəlcə Pərixanım Mikayılqızı ilə tanış olaq və onun Firidun bəy Köçərlinin yaradcılığına müraciət etməsinin və bu əsərin meydana gəlməsi səbəblərini öyrənək.
Pərixanım Mikayılqızı şair, publisist, jurnalist, redaktor, naşir və nəhayət araşdırmaşı-tədqiqatçıdır. Bu nəcib, ziyalı xanım uzun illərdir ki, Azərbaycan mətbuatında şeirləri və publisist yazıları ilə tanınır. Onun özünün qeyd etdiyi kimi, “çox sağ olsunlar, məni şair kimi qəbul edirlər, amma mənim üçün şair adı çox ucadır, mən sadəcə yazaram” deyə söyləyir.
Pərixanım, hələ orta məktəbdə oxuduğu illərdən Firidun bəy Köçərli yaradıcılığına marağı olduğunu deyir. Aradan çox uzun illər keçsə də onun bu dahi şəxsiyyətin həyat və yaradıcılığına olan marağı ötüb keçmədi.
Pərixanım Mikayılqızı, hər zaman öz xeyirxahlığı, nəcibliyi və ziyalılığı ilə nümunə olmağa çalışıb. O, 2009-dən görkəmli şəxsiyyət Firidun bəy Köçərlinin tədqiqatı ilə məşğuldur. İlk olaraq, 2013-cü ildə ədibin 494 səhifəlik “F.b.Köçərli: Əsərləri” kitabını transliterasiya edərək oxucuların ixtiyarına vermiş, 2016-cı ildə isə ədibin “Balalara hədiyyə” adlı kitabını nəşr etdirərək, körpə balalarımızı sevindirmişdir.
Pərixanım, 2016-cı ildə ədibin yaradıcılığından bəhs edən 488 səhifəlik “Ümmətdən-millətə doğru” irihəcmli elmi əsərini oxuculara təqdim edibdir. On bir bölmədən ibarət başlıqla nəşr olunmuş kitabın üzərində müəllif doqquz ilə yaxın bir müddətə çalışmış və üç yüzdən artıq qəzet, jurnal və kitaba müraciət etmişdir. 2007-ci ildən Firidun bəy Köçərlinin yaradıcılığına həsr edilmiş mövzuya aid onlarla materialları toplamaqla məşğul olan Pərixanım, nəhayət ki, 2016-cı ildə müəllifi olduğu bu əsəri meydana çıxara bilir.
Pərixanım Mikayılqızı, Firidun bəy Köçərlinin 150 illik yubileyinin keçirilməsi ilə əlaqədar, cənab Prezident İlham Əliyevin 14 fevral 2013-cü ildə imzaladığı 2720 saylı sərəncam əsasında, ədibin ruhuna ərməğan olaraq “F.b.Köçərli: Əsərləri” kitabını transliterasiya etmək həvəsi ilə bir neçə ay “Ümmətdən-millətə doğru” əsrini arxa plana keçirməli oldu. O, sərəncamdan irəli gələn müddəanı əsas tutaraq, gərgin zəhməti sayəsində üç aya ədibin “Əsərləri” kitabını nəşr etdirdi.
O zaman, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Siyasi Sənədlər Arxivində böyük bir şöbənin rəhbəri olan Pərixanımın nəşr etdiriyi bu əsərin, arxiv rəhbərliyinin təşkilatçılığı ilə geniş təqdimatı keçirilmişdi. Tədbirdə millət vəkillərindən: Ziyad Səmədzadə, Fəzail İbrahimov, Azərbaycan Pedaqoji Universitetini rektoru Cəfər Cəfərov, PrezidentYanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının prorektoru Əlikram Abdullayev, tarixçi Firdosiyyə Əhmədova, professor Yaqub Mahmudov, Solmaz Tohidi, BDU-nin alim və professorlarından Şirməmməd Hüseynov, Şamil Vəliyev, Polşa Respublikasının səlahiyyətli və fövqəladə səfiri Həsən Həsənov, jurnalist Etibar Babayev və digər səlahiyyətli qonaqların iştirak etdiyi bu tədbir maraqlı çıxışlar ilə yadda qaldı. Görülən iş tədbir iştirakçıları tərəfindən yüksək dəyərləndirildi və bu əsərin Azərbaycan ədəbiyyatına, Azərbaycan mədəniyyətinə çox dəyərli töhfə olduğu qeyd edildi.
Pərixanım Mikayılqızının daha sonra, 2016-cı ildə nəşr etdirdiyi “Ümmətdən-millətə doğru” əsərinin də Yeni Azərbaycan Partiyası Binəqədi Rayon Təşkilatında təqdimatı keçirildi. Rayon İcra Hakimiyyəti nümayəndələrinin, eləcə də elm və ictimai xadimlərin, ziyalıların iştirak etdiyi bu təqdimatda “Ümmətdən-Millətə doğru” əsəri öz dəyərli qiymətini aldı. Bu münasibətlə Azərbaycan Dövlət Televiziyasına və İctimai Televiziyaya dəvət olunan Pərixanım, Firidun bəy Köçərli haqqında və nəşr etdirdiyi əsərlər haqqında tamaşaçılarına geniş məlumat verdi. Bütün bu işləri öz şəxsi vəsaiti hesabına edən bu xanımın amalı, məqsədi yalnız tariximizi və tarixi şəxsiyyətlərimizi balalarımıza tanıtdırmaqdır.
Firidun bəy Köçərlinin yaradıcılığı ilə tanışlığı olan hər bir Azərbaycan oxucusu “Ümmətdən-millətə doğru” əsərində ədibin istər pedaqoji, ədəbi və istərsə də digər sahələrdə olan fikirləri ilə tanış ola bilərlər. Əsərin maraqlı cəhəti ondadır ki, bu kitabda ədibin yaradıcılığının bütün sahələrinə aid cavab tapmaq mümkündür.
Firidun bəy Köçərlinin Azərbaycan mədəniyyəti tarixində rolu, onun publisitikasında maarifçilik dəyərləri, pedaqoji fəaliyyəti, ictimai-siyasi həyat baxışları, ana dilinin saflığı uğrunda mübarizəsi, dinə münasibəti, qadına ailədə və cəmiyyətdə olan münasibət və digər məsələlər bu kitabda öz əksini tapmışdır. Kitabın ali məktəblərdə dərslik kimi istifadə olunması da məqbul hesab edilə bilər. Məlumdur ki, Firidun bəy Köçərli yaradıcılığı, ədəbiyyatımızın klassikləri arasında ən az işlənmiş mövzudur. Müəllif bu kitabın ərsəyə gəlməsində aşağıda adları qeyd olunan müəlliflərin əsərlərinə müraciət etdiyini söyləyir. Akademiklərimizdən mərhum Bəkir Nəbiyev, Kamal Talıbzadə, Həmid Araslı, Mirzə İbrahimov, professorlardan Mircəlal Paşayev, Hüseyn Əhmədov, Şamil Vəliyev, Xeyrulla Məmmədov, Əziz Mirəhmədov, İnayət Bektaşi və digərlərinin. Pərixanım Mikayılqızının qeyd etdiyi kimi “Özümü çox xoşbəxt hesab edirəm ki, mən belə bir alimlərin əsərlərinə müraciət edərək bəhrələnmişəm və bu əsəri meydana çıxara bilmişəm.
Pərixanım Mikayılqızı Firidun bəy Köçərlinin yaradıcılığına həsr etdirdiyi onlarla məqaləsi müxtəlif qəzet və jurnal səhifələrində dərc olunmuşdur. Pərixanımın F.Köçərli yaradıcılığına olan marağı onu ədibin, 1918-ci ildə açmış olduğu Qazax Müəllimlər Seminariyasına qədər apardı. Oradan maraqlı məlumatlarla geri dönən Pərixanım, “Firidun bəy Köçərlinin izi ilə Qazax Müəllimlər Seminariyasına” adlı məqalə ilə bir vaxtlar özünün redaktoru, indi isə Baş redaktoru olduğu “Elm və Təhsil” qəzetində məqalə ilə çıxış etdi.
Çox humanist və xeyirxah olan Pərixanımın özünün də yaradıcılığı maraqlı və rəngarəndir. O, əsl ziyalı xanım olaraq dayanmadan öz üzərində çalışır. Əsasən klassik irsimiz ilə maraqlanan Pərixanım, təkcə tədqiqatçısı olduğu Firidun bəy Köçərli haqqında deyil, eləcə də Azərbaycanın görkəmli klassiklərinin yaradıcılığına həsr etdiyi onlarla məqalələri müxtəlif mətbuat orqanlarında dərc etdirmişdir. Həsənbəy Zərdabi, Əlibəy Hüseynzadə, Abbas Səhhət, Nəriman Nərimanov, Məhəmməd Hadi, Ceyhun Hacıbəyov və digər şəxsiyyətlərimiz haqqında məqalərlər yazmışdır. Bundan başqa o klassik ədəbi irsimizin zərif nümayəndələri haqqında da maraqlı yazıları ilə qəzet və jurnallada çıxış edir. Qəmər bəyim Şeyda, Şəfiqə Əfəndizadə, Heyran xanım, Aşıq Pəri, Xədicə Ağayeva, Sara xanım Vəzirova, Şahnigar Rəncur, Şövkət Səlimova və başqaları haqqında yazıları işıq üzü görmüşdür. Pərixanımın klassik irsimizin zərif nümayəndələrinə həsr etdiyi kitabı da tezliklə işıq üzü görəcəkdir.
Hətta, “Ümmətdən-millətə doğru” əsərinin oxucular tərəfindən yüksək qarşılandığını və bu əsərə olan tələbatı nəzərə alan müəllif, kitabı ikinci dəfə nəşr etdirmək qərarına gəldi. Hər kəsə təmənnasız hədiyyə olunan bu əsər, hal-hazırda oxucular tərəfindən sevilə-sevilə oxunur.
Pərixanım Mikayılqızı uzun illər zəhmətinin nəticəsi olaraq, görkəmli ədib Firidun bəy Köçərlinin həyat və yaradıcılığına həsr etdiyi “Ümmətdən-Millətə doğru” əsərini özünün yaradıcılığının zirvəsi, “Şah əsər” i hesab edir.
Pərixanım həm ictimai, həm də əməli fəaliyyətində çalışmaqdan zövq alır. O müxtəlif mövzuları araşdırmaqla yanaşı eyni zamanda poeziya həvəskarıdır. Ailə, məişət, məhəbbət şeirləri yazsa da, şeirlərinin çoxu vətənpərvərlik mövzusundadır. 300-dən artıq bayatıları olan Pərixanımın onlarla da uşaq şeirləri vardır. Onun özünün dediyi bir sözü oxucuların nəzərinə çatdırmaq istəyirəm. “Əgər mən bir gün bir sətir, bir vərəq də olsa yazı yazmasam, o zaman ömrümün sonunun yaxınlaşdığını hiss edərəm”. Vaxtın azlığından şikayətlənən bu ziyalı xanım yazdıqlarını toplayıb kitab halına salmaq üçün vaxtın azlığından gileylənir.
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyin üzvü olan Pərixanımın şeirlərindən ibarət iki kitabı da işıq üzü görmüşdür. Bundan başqa onun 2017-ci ildə “Borçalı” nəşriyyatı tərəfindən hazırlanmış “Zirvə” poeziya antologiyasının IV cildində və Türkiyənin Adana şəhərində keçirilən “Şiir və müzik” festivalında iştirakı, Şairlərdən Bir Demet-“Şiir Seçkisi” adlı kitabın isə II cildində şeirləri çap olunmuşdur. On beşdən artıq şeirlərinə mahnılar bəstələnmiş Pərixanımın “Azərbaycanım” mahnısı əməkdar müğənnilər Lalə Məmmədova və Cahangir Qurbanov tərəfindən “Buta” sarayda keçirilən dövlət səviyyəli bir tədbirdə səslənmişdir. Bəstəkarı Ruslan Zeynalov olan bu mahnı dinləyicilər tərəfindən sevilir. AZ.TV-nin solisti Fuad Musayevin ifasında bir neçə mahnısı dövlət kanalında və dövlət tədbirlərində səslənmişdir. Pərixanım “Şərqin Səsi” və “Elm və Təhsil” qəzetləri ilə mütəmadi əməkdaşlıq edir. Hal-hazırda isə “Elm və Təhsil”in Baş redaktoru vəzifəsini daşıyır.

Pərixanım Mikayılqızı ona müraciət edən insanlara xeyirxahlıq köməyini də əsirgəmir. Çalışır imkanına görə müraciət edənləri naümid qaytarmasın. Bundan başqa Pərixanım bəzi xeyriyə işləri ilə də məşğul olur. 1988-ci ildən ölkəmizə qarşı edilən işğal nəticəsində qaçqın və köçkünlərimizə vətəndaşlıq mövqeyindən yanaşan Pərixanım, onların dərdinə şərik olaraq, bacardığı köməyini onlardan əsirgəməmişdir. Bundan başqa o, qocalar evlərində, uşaq müəssisələrində, qadınların cəzaçəkmə müəssisələrində də olur və lazımı yardımını göstərir.

Vətənpərvər xanım bir neçə dəfə Milli Qəhrəmanımız Mübariz İbrahimovun evində də olmuş, qəhrəmanımızın valideynləri ilə görüşmüşdür. Pərixanım Mübariz İbrahimova həsr etdiyi məqaləsi və şeirləri ilə mətbuatda çıxış etmişdir.
İctimai işlərdə fəal iştirak edən Pərixanım 2019-cu ilin mart ayında jurnalist həmkarları ilə birlikdə ağacəkmə kompaniyasında iştirak etdi.
Ziyalı ailəyə sahib olan bu xanımın öz övladları ilə də fəxr etməyə haqqı vardır. Pərixanım deyir: “Allahıma çox şükür edirəm ki, övladlarım üçün çəkdiyim zəhmətim öz nəticəsini verdi.Əziyyətim yerdə qalmadı. Qızım uzun illərin ali təhsilli müəllimidir. Bir oğlum da ali məktəbdə dərs deməklə yanaşı, həm də iqtisad elmləri üzrə alimdir. Kiçik oğlum isə biznes sahəsini seçmişdir. Gəlinlərim də ali təhsillidirlər və əmək fəaliyyəti ilə məşğuldurlar. Ailəmdə böyüyə hörmət, kiçiyə rəğbət vardır. Pərixanım fəxrlə deyir ki, ailəmdə bəxtəvər ana, sevimli nənəyəm, hər kəs qayğımı çəkir”. Biz də öz növbəmizdə bu ziyalı, xeyirxah xanıma hər zaman xoş günləri davamlı yaşamağını arzulayırıq.
Yorulmaq bilmədən çalışan bu ziyalı, mehriban, humanist və xeyirxah xanıma gələcəkdə görəcəyi yaradıcılıq işlərində uğurlar diləyir və yeni əsrlərini meydana gətirməsini gözləyirik. Uğur daim Sizinlə olsun hörmətli Pərixanım!]]> Müşviq BORÇALI Thu, 14 Sep 2023 01:37:17 +0000 DƏDƏ MƏDƏD https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/6142-dd-mdd.html https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/6142-dd-mdd.html

Dünya şöhrətli alim, filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Namaz oğlu Çobanova
uca Allahdan rəhmət diləyirəm inşaAllah. Unudulmaz şəxsiyyətin oğlu Müşfiq müəllimə
dərin hüznlə başsağlığı verir və Yaradandan möhkəm səbr diləyirəm. Dəyərli insana ithaf etdiyim " Dədə Mədəd" şerimi sizlərə
təqdim edirəm. Var olun.

İçib elmin badəsini,
Lap dəm oldu Dədə Mədəd.
Meylin salıb kitablara,
Həmdəm oldu Dədə Mədəd.

Borçalıdan doğdu günəş,
Qədəmləri nurla dolu,
Getdiyi yol Turan yolu,
Haqqa doğru Dədə Mədəd.

Ağsaqqaldır elimizə,
Öndər oldu elmimizə,
Təmiz ana dilimizə,
Sipər durdu Dədə Mədəd.

Ürək böyük saf dəryadı,
Əsərləri bir dünyadı,
Oyatdı xalqı fəryadı,
Namazoğlu Dədə Mədəd.

Şöhrəti var dünya qədər,
Öyünmədi çoxu kimi,
Ömrü ötdü yuxu kimi,
Belə köçdü Dədə Mədəd.
Lətif AĞAOĞLU (ƏHMƏDOV).]]> Müşviq BORÇALI Wed, 28 Jun 2023 22:21:29 +0000 ABBAS HACIYEV - 90 https://turan.info.az/tehsil/adpu/5954-abbas-haciyev-90.html https://turan.info.az/tehsil/adpu/5954-abbas-haciyev-90.html

UNUTSAQ, UNUDULARIQ!.. Artıq 12 ildir ki, professor Abbas Hacıyev cismən bizim aramızda olmasa da, onun əziz xatirəsi bizlərin - minlərlə tələbələrinin, eləcə də bütün onu tanıyanların qəlbində yaşayır və əbədi olaraq yaşayacaqdır!..]]> Müşviq BORÇALI Sun, 01 Jan 2023 00:24:54 +0000 İBRAHİMXƏLİL (1957) https://turan.info.az/edebiyyat/musabiqe/968-brahmxll-1957.html https://turan.info.az/edebiyyat/musabiqe/968-brahmxll-1957.html

İBRAHİMXƏLİL TAMIOĞLU
(1956)

İbrahimxəlil 1957-cı il mayın 10-da qədim Borçalı mahalının Bolus (indiki Bolnisi) rayonundakı Dəllər (Aran Dəlləri; kəndin adı son vaxtlar dəyişdirilərək Muşevani adlandırılmışdır) kəndində dünyaya göz açıb. APİ-nin filologiya fakültəsini bitirib. Öz dili ilə desək, Ucqarda - Kazreti qəsəbəsində müəllim və şair ömrü yaşayır,
İbrahimxəlil «Bütün Vaqiflərə salam» («Dan ulduzu», 1987), «Məhəbbət dastanları», «Qulların üsyanı» («Dan ulduzu», 1989), «Yəhərlər, üzənglər», «Dərman bitkiləri» («Dan ulduzu», 1990), «Dəniz nağılı», «Qızıl ehtiyatı», «Anamızın alxışıdır üstümüzdəki…» («Gənclik» jurnalı, 1988, № 5), «Tülkülər», «Cəlladların ad günü», «Ağ paltarlı qadınlar» («Ulduz» Jurnalı, 1988, № 10) və s. kimi maraqlı şeirlərin müəllifidir.
«Cəllad günü» adlı kitabı 2004-cü ildə çap olunub.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür, dörd övlad atasıdır.

Aşağıda onun bir şeirini nəzərinizə çatdırır və İbrahimxəlil qardaşımıza uzun ömür, möhkəm cansağlığı və yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!..

Müşfiq BORÇALI.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 13 Apr 2022 23:59:10 +0000 Səadət BUTAnın ithaf şeirləri https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/1183-sadt-butann-ithaf-eirlri.html https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/1183-sadt-butann-ithaf-eirlri.html

MÜŞFİQ

Əziz qardaşım Müşfiq Borçalıya
Başkeçiddən namə

Yurdun divanəsi Dağlar qızından,
Apar badi-səba salam Müşfiqə.
Ürəyində Vətən boyda sevgisi,
Qardaşım Müşfiqə, balam Müşfiqə.

Alimdən dərs alıb qiyməti beşdir,
El deyib yaxşılar həmişə başdır.
Tarixə yazılıb dillərə düşdü,
Oxşadı ürəkdə qalan Müşfiqə.

Əla bağban oldu sevgi bağına,
Səpdi diləyini yurd torpağına,
Adaşı Müşfiq tək, sənət dağına,
Qələm külüngünü çalan Müşfiqə.

Aqilin, nadanın dilini bildi,
Böyüyün, kiçiyin yerini bildi,
Ay Buta, obasını, elini bildi,
Alqış qüdrətinə, varam Müşfiqə.

Vətən oğlu

Borçalının balası
Sahil Vətənoğluna

Yurd möhnəti sinən üstə od oldu,
Alovlanıb dil açdı, Vətənoğlu.
Sənin qəlbin param-parça yurd oldu,
Yaradana əl açdı, Vətənoğlu.

Nə vəzifə, nə də şöhrət, mal dedin,
Haqqa qurban, nahaq qana qan dedin.
“Ellərin yolunda can qurban!”,-dedin,
Duyğuların gül açdı, Vətənoğlu.

Bu gənc yaşda ürəyində ağrı nə?
Buta qurban Vətən adlı ağrına,
İz salmışdır Təbriz, Dərbənd bağrına,
Ol Qarabağ yol açdı Vətənoğlu.
Səadət Buta,
“Şərəf” ordenli şairə,
“Abdulla Şaiq” və “Qızıl Qələm”
mükafatları laureatı.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 16 Mar 2022 13:24:28 +0000 SOLMAZ ŞİRVANLI (1955) https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/3923-solmaz-rvanli-1955.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/3923-solmaz-rvanli-1955.html

Orta məktəbi bitirdikdən sonra istehsalata atılmış,1976-cı ildə "1975-ci İLİN YEKUNLARINA GÖRƏ" döş nişanı ilə təltif edilmiş və Sovxozun göndərişi ilə Mühasib sənətinə yiyələnmək üçün oxumağa göndərilmiş, Məktəbi"FƏRQLƏNMƏ" ilə bitirmiş və mərkəzi muhasibatda isə başlamışdır.

Təhsil aldığı 1976-1977-ci illərdə ilk məqalələri və yazıları ilə rayonda dərc olunan "Yeni Şirvan"rayon qəzetinin redaksiyası ilə sıx əlaqədə olmuş daim müxtəlif səpgili yazıları ilə çıxış etmişdir.Ele o vaxtdan da rayon və respublika mətbuatınin müxtəlif qəzetlərində müharibə veteranları,əmək qabaqcıllari barədə, müxtəlif mövzularda yazılar yazaraq mətbuat səhifələrində çap olunmuşdur. Uzun müddət mərkəzi mühasibatda məsul vəzifələrdə çalışmış,
1994-1996- çı illərdə yazdığı şeirlərini çap etdirmək arzusu onu İsmayıllıya ustad şair Musa Yaqubun redaktoru olduğu"CAVANŞİR YURDU" qəzetinə gətirmiş və qəzetdə işlədiyi müddətdə həm də Rayonun Radio Qovşağı ilə də əlaqə saxlayıb, tez-tez yazıları və şəhidlər barədə hazırladığı materiallarla çıxışlar etmişdir.

Rayonda keçirilən bütün tədbirlərə dəvət edilərək şeirləri ilə çıxışlar etmişdir. Ailə vəziyyəti ilə əlaqədar Şamaxıya qayıtmışdır, Şamaxı rayon Qadınlar Şurasının xətti ilə bütün tədbirlərə dəvət edilmiş və müntəzəm olaraq bu tədbirlərdə iştirak etməklə yanaşı, dəfələrlə bölgələrə səfər edərək,"N"saylı Hərbi hissələrdə əsgərlər qarşısında Vətənpərvər şeirləri ilə çıxışlar etmişdir. Elə o vaxtdan Şamaxı və İsmayıllıda keçirilən tədbirlərə dəvət alan şairə öz şeirlərində dilə gətirdiyi Vətən sevgisi, şəhidlər və digər mövzularda şeirləri ilə müxtəlif məclislərdə çıxışları onu xalqa sevdirmisdir. Hələ kiçik yaşlarından aşıq musiqisi,xalq dastanlarına bağlı olmuş, Aşıq musiqisi və kitablar onun könül həmdəminə çevrilmişdir. Sifahi xalq ədəbiyyatından bəhrələnmiş və ilk şeirini anasını vaxtsız itirdikdən 40 gün sonra 1984-cü ilin iyun ayında yazmışdır! Şeir aləminə gəldiyi günə kimi daim rayon və respublika mətbuatında müxtəlif səpgili yazıları cap olunmusdur. İlk şeiri İsmayıllıda şair Musa Yaqubun redaktoru olduğu "Cavanşir yurdu" rayon qəzetində çap olunmuşdur.YAP-ın üzvüdür.2003-cü ildə keçirilən "AZƏRBAYCAN QADINLARININ ll-ci QURULTAYININ" nümayəndəsi olmuşdur.2004-2014-cü illər Bələdiyyə seçkilərində iki dəfə camaat ona səs verərək yüksək səs toplamış kənd bələdiyyəsinin sədr müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Neçə-neçə Seçilmiş Şairlər Antologiyasında,Türkiyənin Sivas şəhərində çap edilən Seçkin Şairlər 9-cu Antolojidə,
2018-ci ildə ASKEF-də çap olunan Antolojidə,2020-ci ildə İzmirin Manisa şəhərində Gündüz Aydının "ÖNCƏ VƏTƏN" HECA ŞAİRLƏRİ ANSİKLOPEDİSİ " KİTABİNDA,
"ZİRVƏ" Antologiyasında, 2019-cu ildə "Nəsimi"Poeziya almanaxında,dəfələrlə "XƏZAN" Ədəbi-bədii jurnalında,
Türkmənistan mətbuatında "TÜRKMƏN YAZARI" dərgisində, ÇANAQQALA savaşının 103-cü ildönümü üçün BAĞDAD şəhərində xüsusi hazırlanmış sayında "VƏTƏN SARI" başlıqlı şeiri,
ƏlCƏZAİRDƏ "ARXA"qəzetində "GÖZLƏRİM" başlıqlı şeiri çap edilmişdir.
"TÜRKMƏN YAZARI" dərgisində tez-tez çap olunan şeirlərinə görə 2018-ci ildə dərginin "TƏQDİRNAMƏ" si ilə təltif olunmuşdur.
"İRAQ-TÜRKMƏN ƏDƏBİYYATÇİLAR ÖRGÜTÜ" nün "FƏXRİ ÜJELİK KİMLİGİ"-ni almışdır.

"ƏSRİN ZİYALISI",
"REAL-PRESS","ULU ZİRVƏ"
"TALİSMAN", "MƏDƏNİ İRS","YURD"ədəbi-bədii jurnalında,

Cənubi Azərbaycanda çap olunan "Saqiye-Azərbaycan " ruznaməsində,

Cənubi Azərbaycanda USTAD ŞƏHRİYARIN ADINI DASIYAN ƏDƏBİ DƏRNƏYİN XƏTTİ İLƏ çap olunan "NƏĞMƏ HAYE ƏRĞƏVANİ" YƏNİ "AL NƏĞMƏLƏR: QANLI NƏĞMƏLƏR" KİTABINDA "MƏNƏ XANIM DEMƏYİN " adlı şeiri çap olunmuşdur.

Müxtəlif mövzularda yazıları və şeirləri tez-tez gündəlik mətbuatda qəzet və jurnallarda çap olunur.

Bundan başqa şeirləri "XƏBƏRAL" AZ,"KƏND" İNFO,AZ,"DJB"-nin,,ARAS-İNFO" ,AzgundemAz","TURAZTV.AZ SAYTLARINDA, TÜRKİYƏ NİN "KAFİYE"NET RADİOSUNDA"YENİ VEZİN" DƏRGİSİNDƏ dəfələrlə şeirləri çap olunmuş və digər saytlarda və portallarda yerləşdirilmişdir. Dəfələrlə televiziya kanallarında və Dövlət radiosu ilə çıxışlar etmişdir. Vətənin hüdudlarından uzaq Türkmənistan mətbuatında,Böyük Türkiyədə şeirləri dərgilərdə çap olunmaqla yanaşı Radio-televiziyası ilə də dünyaya yayımlanır,necə- necə şeirlərinə mahnılar bəstələnmisdir.

"Bilə-bilə", "Sən qayıtmadın", "Bir bəzəkdir elə Şırvan""SƏN NİYƏ ÖYRƏTDİN ÖZÜNƏ MƏNİ","QURBAN DEYƏRƏM","YAŞAYIRAM". adlı şeirləri mahnıya cevrilmisdir.Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin İraq-Turkmən Ədəbiyyatı Yazarlar Birliyinin, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Şamaxı Bölməsinin, "Beytüs-Səfa" və "Dağ Çiçəkləri" Ədəbi Məclislərinin,"Sazlı-sözlü Borçalı"Ədəbi Məclislərinin üzvüdür.

"YURD"Ədəbi Bədii Jurnalının xüsusi müxbiridir."HƏKƏRİ" QƏZETİNİN ŞÖBƏ MÜDİRİDİR,Turkiyənin #ANASAN# Anadolu Sanatçılar və Bilim Adamları Birliyinin Şamaxı Azərbaycan təmsilçisidir.
QARABAĞ AZADLIQ TƏŞKİLATININ "SAMAXI" bölgəsi üzrə sədridir.

"NƏSİMİ" -650" POEZİYA Diplomu",

"Aprel Döyüşləri layihəsində" Şəhidlərə həsr etdiyi şeirlər üçün ŞAİRƏ MƏHSƏTİ GƏNCƏVİ adına "DİPLOM"la təltif edilmişdir Turkiyədən "TÜRKİYƏ SEVDASI" diplomları,"İRAQ-AZƏRBA YCAN"MƏDƏNİ ƏLAQƏLƏR CƏMİYYƏTİNİN "DİPlOM"u və bir neçə adları qeyd olunmayan diplomlara layiq görülüb, mükafatlandırılmışdır.Hər səpgidə şeirlər yazır.2017- çi ilin may ayında Türkiyənin Adana şəhərində |||-cü ULUSLARARASI ŞİİR-MUZİK FESTİVALINDA iştirak etmiş,"OYAN VƏTƏN OĞLU"şeiri ilə çıxış edib diplomlarla qayıdan şair Böyük Turan eli Qardas Türkiyəyə də saysız şeirlər ithaf etmişdir, dəfələrlə möhtəşəm tədbirlərə dəvət almasına baxmayaraq səhhəti ucbatından əfsuslar olsun ki,bu tədbirlərdə iştirak edə bilmədiyi üçün çox əndişələnir.

Əsrin faciəsi olan Qarabağ dərdiylə alışan iti qələm sahibi Vətənpərvərlik mövzusunda şeirləri ilə daim gündəmdə olan qələm əhlidir!! 30 illik QARABAG həsrətinə,44 günlük Qarabağ savaşında canını fəda edən şəhidlərin xatirəsinə yazdığı saysız şeirlərə görə "YURD"JURNALI TƏRƏFİNDƏN "İLİN VƏTƏNPƏRVƏR SAİRİ" DİPLOMU İLƏ MÜKAFATLANDIRILIB. ƏN BAŞLICASI VƏTƏN SƏHİDLƏRİNİN XATİRƏSİNƏ HƏSR ETDİYİ "SƏHİD LAYLASI,ANA LAYLASI" adlı şeiri 2020- çi ilin dekabr ayında Dünya şöhrətli müğənni Yaqub Zurufçunun xahişi ilə yazılmış və bəstələnmişdir.

Həmin mahninin sözləri və musiqisi ürəyi oğul dağlı analara ən böyük ərməgan olmuşdur.
15 May 2021-ci ildə 45 MİLYONLUQ CƏNUBİ AZƏRBAYCANDA OLAN SOYDAŞLARIMIZ USTAD ŞƏHRİYAR ƏDƏBİ DƏRNƏYİNİN SƏRƏNCAMI İLƏ "XALQ ŞAİRİ"adına layiq görülmüş və Ona "{AYNAZ CƏVAHİR KƏLAM" TƏXƏLLÜSÜ verilmişdir. O tay,bu tay Azərbaycanlılar arasında illərin sınağından keçmiş "KÖRPÜ" TELERADİO JURNALININ ƏMƏKDAŞI VƏ ÜZVÜDÜR."
"MƏN ŞİRVANIN SƏSİYƏM","Salamdan sonra" rubrikaları ilə çıxış edir. Onu yaşadan yalnız şeirləridir.Gəlin bu yolda şairə uğurlar arzulayaq!!!

VƏTƏN SARI
(Hacı Əkbər Rustəmovun "Yuxularda Vətənə gedirəm" sözündən təsirlənib yazdım)

Darıxıb özünə zülüm edirsən,
Röyalarda Vətən sarı gedirsən,
Gün gələr düşməni məğlub edərsən,
Bax onda qoyarsan üz Vətən sarı!

Gəzdiyin oylağı gəzərsən bir də
Gör neçə illərdi dözürsən dərdə,
Tükənməz o zaman hər dərdi-sər də,
Qoyarsan qədəmimiz Vətən sarı!

Gələcək o günlər,ay Hacı Əkbər,
Yetəcək hasilə bir gün diləklər,
Qələbə xəbərin verər küləklər,
Atarsan torpağa, diz Vətən sarı!

Yigarsan başına obanı-eli,
Silərsən ürəkdən qəmi-nisgili,
Sən şəhid vermisən Vətən bülbülü,
Sayları bilinmir,yüz Vətən sarı!.

Yadların əlində məzarlarımiz,
Sözlə nalə çəkir yazarlarımız,
Vətən həsrəti dur azarlarımiz,
Axıdır,yaş tökür, göz Vətən sarı!

Yurddan perik düşüb bülbüllərimiz,
Sahibsiz qalıbdır,şux güllərimiz,
Haçan qayıdacaq bəs ellərimiz,
Qalayam,bir ocaq, köz Vətən sarı!

Sızladı,ay qardaş, yandı ürəyim,
Gözləmə, heç kəsdən olmaz köməyin,
Götür qılıncını,bərkit biləyin,
Doğra,yad-yağını,düz Vətən sarı!

Doğra öz əlinlə, yadı-yağını,
Azad et düşməndən Qarabağını,
Qurtar,xilas eylə öz torpağını,
Yol alaq, Şuşaya, biz Vətən sarı.

Alaq Kəlbəcəri,alaq Laçını,
Analar yolmasın,bir də saçını,
Alaq Xocalını,dərd Əlacıni,.
Axır,düşmən qanın,süz Vətən sarı!

Gedək Cəbrayıla,Füzuliyə biz,
Yurda həsrət qalıb körpələrimiz,
Virandır yağıda gör nələrimiz,
Bəsdir,qan ağladı,göz Vətən sarı!

Bəsdir,daha susduq,bəsdir dayandıq,
Bəsdir,ağlar yatıb, ağlar oyandıq,
Bəsdir qara geydik,qara boyandıq,
Düzülün cərgəyə, siz Vətən sarı!

Solmazam,şəhidə ağlayan diləm,
Alına torpaqlar,göz yaşın siləm,

Əlimdə piyalə,sevincdən güləm,
Kaş deyəm,bir sağlıq,söz Vətən sarı!
Gedəm Xankəndinə, düz Vətən Sarı!!!
02-06-2017]]> Müşviq BORÇALI Sun, 30 Jan 2022 16:08:13 +0000 "BORÇALI ŞƏHİDLƏRİ" adlı kitabın yeni nəşri işıqüzü görüb https://turan.info.az/yeni-neshrler/4727-borali-hdlr-adl-kitabn-yeni-nri-iqz-grb.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/4727-borali-hdlr-adl-kitabn-yeni-nri-iqz-grb.html

Tanınmış tədqiataçı-alim, filioloq-jurnalist, “Ziya” qəzetinin və “turan.info.az saytının Baş redaktoru Müşfiq Borçalının hələ 1996-2000-ci illərdə nəşr etdirdiyi "BORÇALI ŞƏHİDLƏRİ" adlı kitabının yenidən işlənmiş və əlavələr olunmuş beşinci nəşri bu günlərdə nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilib. (Kitabın redaktoru və məsləhətçisi Azərbaycan Texniki Universitetinin prorektoru, professor İsa Xəlilovdur.)
Kitab müəllifin “Ruhunuz şad olsun, şəhidlərimiz!..” sərlövhəli önsözü ilə açılır.
Sonra Azərbaycanımızın azadlığı, müstəqilliyi, bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş Gürcüstan əsilli qəhrəman oğullarımız, o cümlədən, Qanlı 20 Yanvar faciəsində şəhid olmuş 6 nəfər dəyərli eloğlumuz haqqında ətraflı məlumat verilir:
1. Professor İsmayıl Həsən oğlu Mursaqulov (1939, Borçalı, Qızılhcılı, -1990),
2. Rəşid İslam oğlu İsmayılov (1949, Qarayazı, Ağtəhlə -1990),
3. İlqar Hümmət oğlu Əhmədov (1965, Bolnisi, Faxralı -1990),
4. Tenqiz Məmməd oğlu Turabov (1966, Bolnisi, Kəpənəkçi -1990),
5. Ələsgər Yusif oğlu Qayıbov (1966, Qaraçöp, Yormuğanlı -1990),
6. Vəfadar Osman oğlu Eminov (1966, Marneuli, Kirənc Muğanı -1990).
Daha sonra Qarabağ uğrunda döyüşlərdə böyük şücaət göstərərək “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” Fəxri adına layiq görülmüş üç nəfər igid soydaşımız haqqında məlumat diqqətə çatdırılır:
1. Cəlil Əziz oğlu Səfərov (1962, Marneuli, Leçbəddin - 1992),
2. Vəzir İsa oğlu Sədiyev (1961, Marneuli, Aşağı Qullar - 1993),
3. Eldar Əsgər oğlu Ağayev (1955, Tbilisi -2013. O, həm də "Azərbaycan Bayrağı" orden ilə də təltif olunmuşdur).

Kitabda Qarabağ uğrunda döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuş digər dəyərli soydaşlarımızın mənalı ömür yolları da böyük ehtiramla xatırlanır, onlar haqqında geniş və əhatəli məlumatlar oxuculara təqdim olunur:
1. Mayor Vaqif Dursun oğlu Musayev (1961, Borçalı, Kürdlər -1992),
2. Canpolad Orucəli oğlu Əliyev (1961-1992),
3. Ədalət Cahangir oğlu Əlləzov (1965, Bolnisi, Darvaz -1992),
4. Yaşar Vahid oğlu Bədəlov - (1966, Bolnisi, Kəpənəkçi.-1992),
5. Elşad Məcid oğlu Budaqov (1973, Bolnisi, Kəpənəkçi, Talıblı - 1992),
6. İlqar Zərrar oğlu Mahmudov (1973, Başkeçid, Hüseykəndi -1992, Bakı Şəhidlər Xiyabanı),
7. Fariz Şahməddin oğlu Babanlı (1973, Rustavi -1992, Aqstafa Şəhidlər Xiyabanı),
8. Yusif İsa oğlu Şirinov (1966, Qaraçöp -1993, -"Azərbaycan Bayrağı" ordeni- Bakı, Şəhidlər Xiyabanı),
9. Ramiz Sayad oglu Əliyev(25.08.1968, Bolnisi, Saraclı -15.01.1993, Ağdərədə şəhid olub. Saraclı kənd qəbirsanlığında dəfn olunub),
10. Raim Ənvər oğlu Məmmədov (1972, Bolnisi, Darvaz -1993, Bakı Şəhidlər Xiyabanı),
11. Aydın Nəbi oğlu Zeynalov (1973-1993),
12. Fuad Mürvət oğlu Mirzəyev (1974-1993),
13. Nadir Səməd oğlu Əliyev (1958, Başkeçid, Ormeşən -1994, Bakı, Şəhidlər Xiyabanı),
14. Ramiz Ümid oğlu Əhmədov (1960, Başkeçid, Kirovisi -1994).
15. İlkin Hamlet oğlu Mərdanov (1962-1994)
16. İlyas Əbdül oğlu Sədrəddinov (1967, Başkeçid, Şindilər -1994),
17. Binəli Həsrət oğlu Musayev (Daşdəmirli) (1968 Bolnisi, Saraclı -1994, Bakı, Şəhidlər Xiyabanı),
18. Ədalət Nadir oğlu Gülməmmədov (1970, Bolnisi -1994),
19. Elçin Nəbi oğlu Qaranizadə (1973, Bolnisi, Saraclı -1994),
20. Akif Mustafayev (1975-1994),
21. Əlyar Bəxtiyar oğlu Abdullayev (1957, Borçalı, Kürdlər -1995),
22. Mayor Sahib Almaz oğlu Məmmədov (1972, Bolnisi, Darvaz -2002)
23. Elşən Vaqif oğlu Məmmədov (1992, Bolnisi, Zol-Güvəc - 2015)
24. Mayor Təbriz Taryel oğlu Musazadə (1981, Başkeçid, Yaqublu. -2016, Bakı, Fəxri Xiyaban) və başqaları.
Kitabda müəllif onu da qeyd edir ki, 1990-cı illərdə Gürcüstanda milli münaqişə zamanı Borçalı oğulları quldur dəstələrinə (svan, gürcü, erməni, rus və s.) qarşı çox amansız olmuşlar. Həmişə öz igid, cəsur oğulları ilə fərqlənən Arıxlı camaatı həmin illərdə doğma torpağın, müqəddəs yurdun və xalqın rifahı uğrunda dörd cavan oğlunu şəhid vermişdir. Kitabda həmin dörd nəfər haqqında məlumat oxucuların diqqətə çatdırılır:
1. Yusifov Tapdıq Suleyman oğlu (1954-1993),
2. Yusifov Nəsib Əhməd oğlu (1958-1993),
3. Əhmədov Arif Əhməd oğlu (1963-1993),
4. Əliyev Tengiz Məhəmməd oğlu (1972-1994).
Daha sonra isə müəllif Gürcüstanın ictimai-siyasi həyatında çətin dövrlərdən biri olmuş 1990-cı illəri xatırlayır, qeyd edir ki, ağır iqtisadi, siyasi şərait, millətçilik siyasəti ölkə daxilində çaxnaşmaya və nəhayət müharibəyə səbəb olmuşdur. Həmin ağır dövrdə Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlılar da vətəndaşı olduğu dövlətin ərazi bütövlüyünü müdafiə etmək üçün ayağa qalxmışdılar. Məlumdur ki, tarixin ən çətin məqamlarında Gürcüstanın ərazi bütövlüyünün qorunmasında 500-dən artıq azərbaycanlı iştirak etmişdir. Onlardan bir qismi bu yolda şəhid olmuş, bəziləri isə göstərdiyi rəşadətə görə təltif edilmişlər. Onlardan - Ənvər Hümbətov (1950-1994), Zaur Abdullayev(1974-1992), Qəhrəman Musayev (1952), Mustafa Novruzov (1971) və başqaları haqqında da kitabda məlumat verilmişdir. Kitabın sonunda müəllifin oxuculara “Sözardı” səhlövhəli müraciəti verilmişdir.
Müraciətdə müəllif oxuculardan xahiş edir ki, Qarabağ uğrunda döyüşlərdə ŞƏHİDLİK ZİRVƏSİNƏ YÜKSƏLMİŞ Gürcüstan əsilli qəhrəman soydaşlarımızdan kimlərsə onudulubsa, onların haqqında məlumatı (M-Borcali@mail.ru) elektron ünvana və ya turan.info.az saytına göndərsinlər ki, kitabın növbəti nəşrlərində onlar haqqında da məlumatlar dərc olunsun...
Heç kim unudulmasın, heç kim yaddan çıxmasın!
Unutmayaq ki, Unutsaq, Unudularıq!..]]> Müşviq BORÇALI Thu, 20 Jan 2022 03:08:16 +0000 BOLUS (BOLNİSİ) RAYONU - 01 https://turan.info.az/elm/elmi-meqaleler/564-bolus-bolns-rayonu-01.html https://turan.info.az/elm/elmi-meqaleler/564-bolus-bolns-rayonu-01.html BOLUS (BOLNİSİ) RAYONU - 01

Coğrafi mövqeyi: Ölkənin cənub-şərqində, 1917-ci ile qədər Tiflis Quberniyasnin Borçalı qəzasına, 1929-cu ilədək Gurcüstan SSR-in Lüksenburq rayonuna daxil olmuş, 1929-cu ildən Lüksenburq rayonu statusu almışdı, 1947-ildən Bolnisi rayonu adlanır. 1963-66-cı illərdə Marneuli və Dmanisi rayonlarını da əhatə etmişdi, 1966-cı ildə indiki sərhədləri daxilində Bolnisi rayonuna çevrilib. Hüduları cənubda Ermenistan, qərbdə Dmanisi rayonu, şərqdə və cənub-şərqdə Marneuli rayonu, şimalda Tetricigaro rayonu ilə əhatələnib. Ərazisindən Xram, Maşaver çayları axır, avtomobil və dəmiryolu keçir.

Ərazisi: 804 kv. km., o cümlədən kənd təsərrüfatına yararlı 390 kv. km. Təməl qazıntı zənginliyi barit, tuf, Madneulə polimetal yatağıdır. İqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı, o cümlədən üzümçülük, tərəvəzçilik, faraş kartofçuluq, heyvandarlıq təşkil edir.

Əhalisi: 1989-cu ildə 67700 nəfər, 2002-ci ildə 74301 nəfər (hər kv/km-ə 92,4 nəfər; ölkə əhalisinin 1.7%-i)

Mərkəzi: Bolnisi şəhəri.

İndiki Bolnisi şəhərinin ərazisi də tarixən onun qərb tərəfindəki qurtaracağında yerləşmiş Cürük Qəmərli kəndinin torpaqları olub.

Çar Rusiyası Güney Qafqazda öz işğalını başa çatdırdıqdan sonra 1815-1818-ci illərdə bu ərazilərə almanlar köçürülüb yerləşdirildi. Beləcə də, Bağ Borçalısının mərkəzi hissəsində yeni bir alman yaşayış məntəqəsi yarandı. Bu məntəqə Yekaterinfeld adlandırıldı. 1921-ci ildə Gürcüstanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Yekaterinfeldin adı dəyişdirilib Lüksemburq qoyuldu. 1941-ci ildə Almaniya-SSRİ müharibəsi başlanan kimi SSRİ hökuməti tərəfindən bu ərazidə təxminən 125 illik tarixə malik olan almanlar Sibirə, Qazaxıstana və Orta Asiyaya sürgün edildilər…Bundan sonra, Lüksemburq qəsəbəsinə Cürük Qəmərli kəndinin əhalisi köçürüldü və kənd ləğv edildi. Eyni zamanda Lüksemburq qəsəbəsinə Qərbi Gürcüstandan gürcülər gətirildi. Beləliklə, sabiq Lüksemburq qəsəbəsinin də adı dəyişdirilib, Bolnisi qoyuldu. 1967-ci ildən Bolnisi qəsəbəsinə şəhər statusu verildi. Bu şəhərdə bir sıra xalqların nümayəndələri, o cümlədən, gürcülər, azərbaycanlılar, ermənilər, ruslar, osetinlər, yunanlar və başqaları yaşayırdılar. Bolnisi şəhərində 740 azərbaycanlı ailəsi, başqa sözlə, 3 min nəfərdən çox soydaşımız məskunlaşmışdı. Təəssüflər olsun ki, 70 il dünyaya meydan oxuyan SSRİ imperiyası çökdüyü zaman keçmiş SSRİ hökuməti xalqlar arasında «milli-ədavət toxumu» səpdi. Bu «toxum» tez cücərti verdi. Z.Qamsaxurdiya hökuməti Azərbaycan millətindən olan əhalini Gürcüstandan çıxarmağa başladı. Onların arasında ilk «çıxarılanlar, qovulanlar» Bolnisi şəhərinin azərbaycanlı sakinləri oldular.
1989-cu ildə əhalinin siyahıya alınmasına görə Bolnisi rayonunda soydaşlarımız 53808 nəfər olub, bu da rayon əhalisinin 66%-i deməkdir. 2002-ci ildə isə, soydaşlarımız 49025 nəfər olub. Bu da kənd əhalisinin 85% deməkdir. Çünki 1990-cı illərdə rayonun Bolnisi şəhərindən və Kazreti şəhər tipli qəsəbəsindən soydaşlarımız qeyri-qanuni olaraq çıxarılmışdır...
Bu da Bolnisi rayonunda yaşayan soydaşlarımızın təxminən 5000 nəfər azalmasına səbəb olmuşdur. Hazırda Bolnisi rayonunda 1 şəhər, 2 qəsəbə, 11 kənd məclisi, 45 kənd var. 37 kəndin əhalisi elliklə azərbaycanlılardır. Rayonun indi 80.000 nəfərə yaxın əhalisi var ki, onun da təxminən 70 %-ini soydaşlarımız təşkil edirlər.
Bolnisi şəhərində isə hazırda cəmi 36 azərbaycanlı ailəsi yaşamaqdadır… Onu da qeyd edək ki, 1970-1980-i illərdə rayon əhalisinin 65%-dən çoxunu azərbaycanlılar təşkil etdiyi kimi, o dövrün rayon-inzibati təşkilatlarında işləyənlərin, bəlkə də, 70%-ə qədəri də azərbaycanlılar idi. İndi əhalinin faiz nisbəti qalxsa da, rayon - inzibati təşkilatlarında işləyənlərin sayı, bəlkə, heç 1%- də təşkil etmir. Güman ki, bu barədə həm Gürcüstan hökuməti, həm də Bolnisi rayonuna rəhbərlik edən təşkilatlar düşünəcəklər…]]> Müşviq BORÇALI Mon, 13 Sep 2021 16:47:06 +0000 BOLUS (BOLNİSİ) RAYONU - 02 https://turan.info.az/elm/elmi-meqaleler/5379-bolus-bolns-rayonu-02.html https://turan.info.az/elm/elmi-meqaleler/5379-bolus-bolns-rayonu-02.html BOLUS (BOLNİSİ) RAYONU - 02

İNCƏOĞLU - Qədim Borçalının Bağ bölgəsinin güney tərəfində meşəli dağların qoynunda Bolulus (indiki Bolnisi) rayonunda kənd adıdır. Xalq arasında isə, «İncioğlu» kimi də tələffüz olunur. Azərbaycanın Göyçay və Şəki rayonlarında da İncə adlı kəndlər, Qazax rayonunda isə İncə dərəsi adlı hidronim və oronim vardır. Bu toponim, ehtimal ki, Oğuz-Səlcuq-Türkman soylu İncəoğlu tayfasının və ya Qıpçaqların Əncə tayfasının adı ilə bağlı olaraq yaranmışdır.
Bolnisçayın sol sahilində, rayon mərkəzindən 12 km cənub-şərqdə, dəniz səviyyəsindən 615 m yüksəklikdə yerləşən bu kəndin əhalisi 620 nəfərdir. Kənddə Azərbaycan məktəbi 1927-ci ildən fəaliyyət göstərir. Professor Tengizxan Musayev, İlham Musayev, ictimaiyyətçi Cəlal Yaqubov və b. bu kəndin yetirmələridir.

KAZRET - Qədim Borçalının Bağ bölgəsinin güney tərəfində meşəli dağların qoynunda Bolulus (indiki Bolnisi) rayonunda, Maşaver çayının vadisində, rayon mərkəzindən 18 km günbatarda, dəniz səviyyəsindən 680 m yüksəklikdə salınmış qəsəbənin adıdır. Əhalisi əsasən gürcü, azərbaycanlı, rus, yunan və s. ibarətdir. Bu oykonim qədim türkköklü «Xəzər» - «kas» etnomini əsasında yaranıb. Deməli, bu kəndin (sonralar qəsəbənin) ilk sakinləri soydaşlarımız olub, hətta, bu kəndin yaxınlığında «Xəzərli dərə» deyilən dərə və yer adı vardır.
XX əsrin sonunda Z.Qamsaxurdiya hakimiyyətinin «şovinist» ictimai ab-havası Kazret qəsəbəsindən yan keçməmişdir. Bu qəsəbədə 1000 nəfərdən çox soydaşlarımız yaşayırdı. Onların təxminən 85%-i çıxarıldı. Hal-hazırda bu qəsəbədə 200 nəfərə yaxın soydaşımız yaşayır. Qəsəbədə gürcü, rus məktəbləri ilə yanaşa, həm də Azərbaycan orta məktəbi fəaliyyət göstərir. 1990-cı ildə bağlanmış Azərbaycan məktəbinin yenidən bərpasında özünü «Əyalət şairi» adlandıran İbrahimxəlilin böyük əməyi olmuşdur.

Əhalisi 8 min nəfərə yaxındır. Kənddə Azərbaycan məktəbi 1919-cu ildən fəaliyyət göstərir.
1912-ci ildə Tiflisdə çapdan çıxmış «Bəsdi, oyan!» kitabının müəllifi, 1915-ci ildə Tulada çapdan çıxmış sənədli memuar-povestin qəhrəmanı, 1918-ci ildə Qars İslam Şurasının sədri olmuş Emin ağa Hacallı, el şairləri Alxas ağa Hacallı, Rəşid Hacallı, el ağsaqqaları Allahverdi Göyüşoğlu, İsa Mahmudov, Məhəmmd Bayramov, alimlər Lətif Güləhmədov, Arif və Vidadi Acalovlar, Azərbaycan Milli Məclisinin üzvü olmuş Xalq şairi, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri Zəlimxan Yaqub, Azərbaycan Milli Məclisinin üzvü olmuş «İctimai» Televiziya və Radio Yayımları Şirkətinin Baş direktoru İsmayıl Ömərov, Gürcüstan Parlamentinin üzvü olmuş Ramiz Bəkirov, Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı və Bakı şəhəri Baş Təhsil İdarəsinin müdiri olmuş Məhəbbət Qarabağlı, Azərbaycan Müdafiə Nazirinin müavini olmuş polkovnik Ziyadxan Bəkirov, Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının direktoru olmuş Elxan Ocaqov, veteran müəllimlər Rəşid Yaqubov, Hidayət Göyüşov, həkim Ziya Bayramov və b. bu kəndin yetirmələridir.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 13 Sep 2021 16:45:30 +0000 Qədim DARVAZ kəndi https://turan.info.az/elm/elmi-meqaleler/1397-qdim-darvaz-kndi.html https://turan.info.az/elm/elmi-meqaleler/1397-qdim-darvaz-kndi.html

DARVAZ - Qədim Bağ Borçalısının qərb hüdudlarında - təbiətin gözəl bir guşəsində - Bolulus (Bolnisi rayonu) bölgəsində, başı göylərə ucalan Şindi dağının şərqində Gədə çayının sahillərində (əsasən sol sahilində), Şindi dağından şərq istiqamətdə qalın meşələrlə örtülü sıra dağlar arasında, rayon mərkəzindən 22 km qərbdə, dəniz səviyyəsindən 822 m yüksəklikdə yerləşir. Kənd şimal tərəfdən Ağbaba dağına söykənib, sanki, ondan güc alır. Darvaz kəndi coğrafi mövqeyinə görə, qərbdən Dağ Borçalısının Başkeçid bölgəsinin Azqanlı (Azgəyliyən), Ormeşən və Şorşelet kəndləri, şimaldan isə Ehram (Xran) çayı ilə həmsərhəddir. Əhalisi 4 min nəfərə yaxındır. Kənddəki Azərbaycan orta məktəbi 1919-cu ildən fəaliyyət göstərir və hazırda tanınmış xeyriyyəçi-mesenat Ziya Abbasovun adını daşıyır. Osmanlıda paşalıq rütbəsinə yüksəlmiş Qəhrəman Mehralı bəy, sərkərdə general-mayor Ayvaz İsmayılov, müharibə veteranları və el ağsaqqalları Nadir Əhmədov, Cəlal və Ənvər Aşirovlar, İsgəndər Əlləzov, İlyas Əliyev, Mürsəl Gülməmmədov, Nəbi Çobanov, tanınmış alimlər Nyu-York Elmlər Akademiyasının akademiki Mədəd Çobanov, Məhəmmədəli və Murtuz Məmmədovlar, Fərman Gülməmmədov, Valeh, Əli və Fəxri Hacıyevlər, İbrahim Güləhmədzadə, Məhər Aşirov, Tofiq Məmmədov, Məmməd (Mels) və Everest Əliyevlər, Fazil Bəxtiyarov, Paşa Əhmədov, Yaşar Ömərov, Faiq Namazov, tanınmış jurnalistlər Musa və Müşfiq Çobanovlar, Şərif Salmanlı, əməkdar müəllim Mədəd Muradov, Alı Orduxanov, Hacıməmməd Hacıyev, Süleyman Salmanov, Müseyib Qəmbərov, Vəli Abbasov, Heydər Abbasov, Nadir Abbasov, Süleyman Orucov, Oruc Nəbiyev, Hüseynəli Hacıyev, şairlər Eldar Hacıyev, Yəhya Borçalı, Əlləz Novruz, Rafiq Hümmət, Asif Ozan, Xıdır Orucoğlu, Ziyadxan Qəliz, Taryel Sarıoğlu, Yaşar Darvazlı, həkimlər Güləhməd Güləhmədzadə, Şamil Əliyev, Səməd Çobanov, Məşkür və Zakir Nəbizadələr, Məhərrəm Məmmədov, Etimad Nəbiyev, hərbçilər və hüquq-mühafizə işçiləri Almaz Məmmədov, Firdovsi, Vaqif və Zaman Bayramovlar, Adil Əliyev, Bayram İsayev, Nazim Musayev, Cümşüd Orucov, Nazir Əlləzov, Sahib Məmmədov, İman Əliyev, Qənbər və Nizami Aşirovlar, Rəşid və Anar Hacıyevlər, Müqzər Abdullayev, Oqtay Nəbiyev, Rizvan Əliyev, Mais Salmanov, iqtisadçı Əbülfət Nağıyev, toylarımızın bəzəyi istedadlı müğənni Marat Darvazlı, ictimaiyyətçilər Fədli Məhərrəmov, Süleyman Əhmədov və b. bu kəndin yetirmələridir.

«Darvaz» oykonimi türk köklü qədim «darvaz» etnonimi (qəbilə və ya tayfa adı) əsasında təşəkkül tapmışdır.
Gürcü mənbələrinin verdiyi məlumatlara görə, Bağ Borçalısının Bolulus bölgəsində bir-birinə yaxın Darvaz (sonralar Darbazi), Darvaz tala, Darvaz cala adlı kəndlər də olub. Həmçinin, Şərqi Gürcüstanda - Telavi rayonunun ərazisində indi də Darvaz bulağı]]> Müşviq BORÇALI Mon, 13 Sep 2021 16:42:30 +0000 Nəriman Nərimanov irsini təftiş edən səbatsızlara professor Şamil Qurbanovun LAYİQLİ CAVABI https://turan.info.az/edebiyyat/edebi-tenqid/4184-nriman-nrimanov-irsini-tfti-edn-sbatszlara-professor-amil-qurbanovun-layql-cavabi.html https://turan.info.az/edebiyyat/edebi-tenqid/4184-nriman-nrimanov-irsini-tfti-edn-sbatszlara-professor-amil-qurbanovun-layql-cavabi.html

REDAKSİYAMIZIN ARXİVİNDƏN:

Böyük dövlət xadimi, görkəmli yazıçı və dramaturq, tanınmış publisist və həkim Nəriman Nərimanov Azərbaycan xalqının mənəvi dayağı, gücü və qüvvətidir. O, Azərbaycan xalqı üçün çox böyük işlər görmüşdür. Biz həmişə və hər zaman onu belə tanımış və tanıyırıq. Zaman-zaman N.Nərimanovun seçilmiş əsərləri çap olunmuş, tədqiqatçıların diqqətini cəlb etmiş, onun haqqında çoxlu əsərlər, qalın-qalın kitablar yazılmış, filmlər çəkilmiş, əbədi yaşayacaq tunc heykəli Bakının mərkəzində ucaldılmış və bu gün də onun heykəli bütün şəhərə nur çiləyir...
Təəssüflər olsun ki, son zamanlar bəzi “demokratik ziyal¬lılar” insafsız¬casına Nəriman Nərimanova “hücumlar” edir, ona böhtanlar atır və bu günkü gəncləri çaşdırmağa çalışırlar. Lakin nə yaxşı ki, belə “Demok¬ratlara” tutarlı cavab verən alimlərimiz də var! Bu mənada tanınmış alim və ictimai xadim, Millət vəkili, BDU-nun professoru, filologiya elmləri doktoru Şamil Qurba¬novun təzəcə “Azərnəşr” tərəfindən çapdan çıxmış “Nəriman Nərimanov dünyası” adlı kitabı təqdirəlayiqdir.
Kitabda son vaxtlar Nəriman Nərimanovu haqsız yerə təftiş və tənqid edənlərin fikirləri təkzib olunur, “həmin demok¬ratların” səhv olduqları faktlar əsasında sübut olunur.
Kitaba müəllifin 1991-ci ildən 2001-ci ilədək Nəriman Nərimanovu müdafiə edən məqalə və müsahibələri də daxil etmişdir.
Kitab müəllifin ön sözü ilə açılır.
İlk məqalə “Nəriman Nərimanovu təftiş etmək heç kəsə baş ucalığı gətirməz” adlanır. Burada müəllif öz fikirlərini “N.Nərimanov: Mən millətimi sevi¬rəm, çünki anamı sevirəm”, “N.Nərimanov mən bircə gün də qoymaram Qarabağ erməni tapdağı altında qalsın”, “Nərimanovun şəxsiyyəti ziddiyyətli olmayıb”, “N.Nərimanov “kommunizm ilə islamiyyəti barışdırmaq istəyirdi” sərlövhəli başlıqlar altında aydın və ətraflı açıqlayır.
Bəli, həyatda səhvsiz adam olmamamışdır. N.Nərimanovun səhvləri özündən doğmurdu, mühitdən, şəraitdən və təklikdən irəli gəlirdi. Müəllif “N.Nərimanov zəmanəsinin övladı idi” sərlövhəli məqaləsində bu fikirləri bir daha təsdiq edir və Aydın Balayevə, Həmid Əliyə, Nəsiman Yaqubluya və başqalarına layiqli cavab verir: N.Nərimanovun ünvanına deyilən hər bir əsassız söz xalqın üstünə tökülən çirkab, qara ləkə əsası olmayan bir iftira kimi qəbul olunmalıdır.
“N.Nərimanov Borçalını heç kəsə hədiyyə etməmişdir” adlı məqalə isə kitabının məziyyətlərini daha da artırır. Kitabda oxuyuruq:
“...Borçalı Azərbaycanın ən müqəddəs və sağlam yerlərin¬dən biridir. Burada böyük və görkəmli yazıçılar, dövlət xadim¬ləri yetişmişdir. 1918-ci ildən 1988-ilə qədər, 70 ildə Borçalı Azərbaycana dörd dövlət rəhbəri ver¬mişdir. Bunlar son dərəcə möhkəm əqidəli, beynəlmiləlçi və alovlu vətən¬pərvər idilər. Bun¬ların haqqında nə qədər ürək açıqlığı ilə danışmaq və yaz¬maq olar! Heç biri haqqında zərrə qədər fakt tapmaq olmaz ki, onların barəsində sabitləşmiş fikri dəyişsin. Bunlar Əlimər¬dan bəy Top¬çubaşov, Nəriman Nərimanov, Həsən Se¬yi¬dov, Həsən Həsənov kimi xas poladdan tökülmüş insanlardır. Xas polad¬dan tökülmüş ona görə deyirəm ki, şəxsiy¬yətləri və ideyaları ilə ən sağlam adam¬lardır, üstəlik “Aza qayıl, çoxda gözü olmayan” liderlərdir. Xalqına, vətə¬ninə min bir tellə bağlı olan şəxsiy¬yətlərdir.
Bəzən Nərimanovu tənqid edənlər Bor¬çalını da onun ayağına yazır, qeyri-elmi fikir söyləyirlər. Onlara elə gəlir ki, arxiv materiallarını heç kəs oxumayıb və heç kəsin də bu işlərdən xəbəri yoxdur!...
...Borçalı vaxtı ilə Nadir şah tərəfindən gürcü knyazlığına verilmişdir. O vaxtdan çox keçmişdir. Borçalı məsələsi ilk dəfə 1918-ci ildə qaldı¬rıl¬dı. Bu məsələ o vaxt pıçıltı ilə deyilirdi. Mübahisəli zona adla¬nırdı. Mən 80-ci illərdə Ömər Faiq Nemanzadə haqqında tədqiqat apa¬randa Borçalı haqqındakı dövlət qərarını tapıb həm monoqrafiyaya, həm də rusca və azərbaycanca onun əsərlərinin tam külliyatına daxil etdim ki, gələcək tədqiqatçılar ondan öyrən¬sinlər. Axı Ömər Faiq Gürcüstan İnqilab Komitəsinin üzvü idi. “Ba¬kinskiy ra¬bo¬çi” qəzetinin 1921-ci il 21 fevral tarixli nömrəsində Ömər Faiq daxil olmaq¬la Gürcüs¬tan İnqilab Komitə¬sinin 10 nəfər üzvünün imzaladığı bəyannamədə deyilirdi: “Azərbaycan, Abxaziyanın və Osetiyanın qardaş xalqları öz talelərini özləri həll edə¬cəkdir. Amma üsyana qalxmış Borçalının zəhmətkeş insanları 3 res¬pub¬likadan birinə - Azərbaycana, Gürcüsta¬na, Ermənistana birləşdir¬məklə məsələni öz istədikləri kimi həll edəcəklər.”
Borçalının əhalisi hiss etdi ki, qardaşlıq dünyası qurulur, onlara mərkəz lazımdır, buradan 500 kilometr Bakıya getmək¬dənsə, Tiflis qulağının di¬bindədir. Ona görə də qaldı Gürcüs¬tanın tərkibində. Bu, bəyəm hədiyyə¬dir? Axı, danışanda bir gərək insafla danışasan. Digər tərəfdən o vaxtı elə ha¬disələr vardı ki, onları mütləq nəzərə almaq lazımdır. Borçalının Dağ Borçalısı vardır. Ermənistanın bir hissəsini tuturdu. Dağın o üzündə Çavaxe¬tiyada Axısqa türkləri idi, bunları nəzərə almadan danışmaq düzgün olmaz...”
Nəhayət, professor Şamil Qurbanovun yeni, həm də olduqca dəyərli, vaxtında yazılmış bir kitabının işıq üzü görməsi münasibəti ilə ürəkdən təbrik edir və ona yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!
Müşfiq BORÇALI.
Bax:”Şərqin səsi” qəzeti,
N 15-16(55-56), sentyabr, 2001.
“Borçalı ensiklopediyası”, 4-cü cild B., 2002, səh.17.20. P.S. Əziz və unudulmaz Şamil müəllim!
Öz xalqını, millətini və müəllimlərini sevən və bu barədə nəinki məqa¬lələr, hətta ayrıca və bir-birindən sanballı kitablar yazan bir şəxsi-görkəmli alimi və ictimai xadimi və sözün əsl mənasında Müəllimlər Müəllimini unutmaq olarmı? Əsla yox!!!
Hörmətli Şamil müəllim! Siz bütün Sizi sevənlərin-bütün Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayacaqsınız! Ruhunuz şad olsun!
Həmişə özünü sizin tələbəniz hesab edən Müşfiq Borçalı.
10.02.2004.

Bunlar]]> Müşviq BORÇALI Wed, 04 Aug 2021 12:18:57 +0000 Borçalı söhbətləri: “Borçalı ədəbi mühiti: dünən və bu gün” https://turan.info.az/elm/humanitar/5668-borali-shbtlr-boral-dbi-mhiti-dnn-v-bu-gn.html https://turan.info.az/elm/humanitar/5668-borali-shbtlr-boral-dbi-mhiti-dnn-v-bu-gn.html

Layihəmizin növbəti qonağıborçalışünas alim, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Borçalı tarixinə, mədəniyyətinə, ədəbiyyatına, toponimikasına dair bir çox monoqrafik əsərlərin, elmi məqalələrin, ensiklopedik tədqiqatların müəllifi, Borçalı əsilli ziyalı Müşfiq Mədəd oğlu Çobanovdur (Borçalı).]]> Müşviq BORÇALI Wed, 09 Dec 2020 14:18:24 +0000 Təbrik edirik, HÜSEYN ARTIKOĞLU!... https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/806-var-olun-hseyn-artikolu.html https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/806-var-olun-hseyn-artikolu.html

Hüseyn Artıkoğlu (Xəlilov) - 1950-ci il oktyabrın 5-də qədim Başkeçidin (indiki Gürcüstanın Dmanisi rayonunun) Qəmərli kəndində anadan olmuşdur. O, Ulu Borçalının ən sərt iqlim qurşaqlarından birinə malik olan məşhur “Əyriqar” dağ silsiləsinin ətəyində yerləşmiş, qışda başı dümağ qarlı, yayda isə yamyaşıl cənnətlikləri ilə göz oxşayan, olduqca qədim və maraqlı bir tarixi ilə daim öyünməyə haqqı olan doğma Qəmərli kəndindəki səkkizillik məktəbi bitirdikdən sonra, təhsilini Marneuli şəhərindəki 1 nömrəli orta məktəbdə davam etdirmişdir. 1967-ci ildə Bakıya gəlmiş, Azərbaycan Dövlət Politexnik İnstitutunun İnşaat fakültəsinin (indiki Azərbaycan Dövlət Memarliq və İnşaat Universitetinin) Sənaye və mülki tikililər ixtisasının axşam şöbəsinə daxil olmuşdur. 1973-cü ildə ali məktəbi bitirmiş və əsgəri xidmətə getmişdir.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 05 Oct 2020 00:16:39 +0000 Əlixan YƏHYAOĞLU (MƏMMƏDOV) (1951) https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/935-lixan-yhyaolu-mmmdov.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/935-lixan-yhyaolu-mmmdov.html

Əlixan Yəhyaoğlu (Məmmədov)
1951-ci il martın 10-da qədim Borçalı mahalında - indiki Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Dəllər kəndində doğulub. (Borçalıda Dəllər adında bir neçə kənd vardır. Xalq onları bir-birindən fərqləndirmək üçün Bolnisi rayonundakı Dəllər kəndinə - Aran Dəlləri, Başkeçid (indiki Dmanisi) rayonundakına isə Dağ Dəlləri adlandırır;
Aran Dəlləri kəndinin adı təəssüflər olsun ki, XX əsrin sonlarında bir çox milli toponimlərimiz kimi dəyişdirilərək "gürcüləşdirilmiş" və Muşevani adlandırılmışdır.)
1977-ci ildə N.Tusi adına ADPU-nin filologiya fakültəsini bitirib.
Uzun illər təhsil sistemində çalışıb və bu sahədəki xidmətlərinə görə 2001-ci ildə Gürcüstan Prezidenti tərəfindən “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib.
Uzun müddət “Gürcüstan” qəzeti ilə əməkdaşlıq edib və “Region plus” jurnalının Gürcüstan üzrə müxbiri vəzifəsində çalışıb.
Hazırda Bolnisi Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri və "Ümid" qəzetinin Baş redaktorudur. Üç şeir kitabının müəllifidir.
Ailəlidir, bir oğul, üç qız atasıdır.

Biz də aşağıda istedadlı qələm dostumuz, hörmətli Əlixan Yəhyaoğlunnun bir neçə şeirini dərc edir, ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı, ictimai fəaliyyətində və yaradıcılıq işlərində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..
Müşfiq BORÇALI.

Kəklik

Qanad saxla, dinlə məni,
Qayalardan enən kəklik.
Sevincindən mənə də böl,
Qaqqıldayıb dinən kəklik.

Tək başına dolanıbsan,
Varlığınla sınanıbsan.
Tora düşüb qınanıbsan,
Kol dibinə sinən kəklik.

Gül çiçəyi məst eylədin,
Dərdini şikəst eylədin,
Əlixana qəsd eylədin,
Oğrun-oğrun gülən kəklik.

Borçalı maarifində uzun illər xidmətləri olmuş, tanınmış şair-publisist və jurnalist Əlixan Yəhya oğlu Məmmədov

1951-ci il mart ayının 10-da Bolnisi bölgəsinin Dəllər (indiki Muşevan) kəndində anadan olub. 1968-ci ildə Marneuli internat məktəbini bitirib və həmin ili Muşevan 8 illik məktəbində bədən tərbiyəsi müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. 1970-ci ildən 1972-ci ilədək hərbi xidmətdə olub. 1977-ci ildə indiki N.Tusi adına ADPU-nin filologiya fakültəsini bitirib. 1979-cu ildən 1984-cü ilədək Muşevan orta məktəbində ”Sinifdənxaric və məktəbdənkənar tərbiyə işləri” üzrə direktor müavini, 1984-cü ildən 1999-cu ilədək Muşevan orta məktəbində direktor, 2003-cü ildən 2006-cı ilədək Bolnisi rayon maarif şöbəsində “Baş metodist” vəzifələrində çalışıb.

Əlixan YƏHYAOĞLU (MƏMMƏDOV) (1951)

ƏLİXAN YƏHYAOĞLU – 65

Borçalı maarifində uzun illər xidmətləri olmuş, tanınmış şair-publisist və jurnalist Əlixan Yəhya oğlu Məmmədov 1951-ci il mart ayının 10-da Bolnisi bölgəsinin Dəllər (indiki Muşevan) kəndində anadan olub. 1968-ci ildə Marneuli internat məktəbini bitirib və həmin ili Muşevan 8 illik məktəbində bədən tərbiyəsi müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. 1970-ci ildən 1972-ci ilədək hərbi xidmətdə olub. 1977-ci ildə indiki N.Tusi adına ADPU-nin filologiya fakültəsini bitirib. 1979-cu ildən 1984-cü ilədək Muşevan orta məktəbində ”Sinifdənxaric və məktəbdənkənar tərbiyə işləri” üzrə direktor müavini, 1984-cü ildən 1999-cu ilədək Muşevan orta məktəbində direktor, 2003-cü ildən 2006-cı ilədək Bolnisi rayon maarif şöbəsində “Baş metodist” vəzifələrində çalışıb.

Pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı 2003-cü ildən 2008-ci ilədək ,,Gürcüstan” qəzetinin Bolnisi rayonu üzrə müxbiri, 2006-cı ildən 2008-ci ilədək ,,Region plus” analitik jurnalının (Azərbaycan Respublikası) Gürcüstan üzrə müxbiri, 2008-ci ildən 2013-cü ilədək ,,Regionpress” qəzetinin müxbiri işləyib. 1998-ci ildə “Ayrılığın dağ çəkibdi sinəmə” (179 gəraylı) və 1999-cu ildə isə “Sinəm söz körüyüdü” (120 qoşma) şeir kitabları işıq üzü görüb. Bir neçə şeirini mərhum şair-tərcüməçi Avtandil Çakadze gürcü dilinə çevirib. 2001-ci ildə Gürcüstan prezidentinin fərmanı iləo, “ŞƏRƏF” ordeni təltif edilib.
Bolnisi Mədəniyyət Mərkəzinin (BMM) orqanı olan “Ümid” qəzetinin redaktoru işləməklə yanaşı, Muşevan məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyir. Dörd qızı, bir oğlu, on üç nəvəsi var.
2007-ci və 2012-ci illərdə nəşr edilən iki cildlik “Ədəbi Gürcüstan antologiyası”nda Ə.Yəhyaoğlunun şeirləri çap olunub.
Azərbaycan klassik ədəbiyyatında əsas obraz kimi tərənnüm edilən insan, onun vətənpərvər və insanpərvərliyi, zəhmətsevərliyi, yaşadığı torpağı gözəlləşdirməyi, gələcəyin qurucularınıın yetişdirilməsi, gəncləri elm və texnikanın zirvəsinə yüksəldilməsi kimi, fəlsəfi-didaktik, tərbiyəvi görüşlərlə kamilləşdirilmə ənənəsini çağdaş dövrümüzdə də qələm və ilham sahibləri tərəfindən tərənnümü davam etdirilir. Məhz ona görə insan yaşadığı vətəndə ədəbiyyat və incəsənətin əsas tərənnüm predmetidir.
Başqa Borçalı şairlərində olduğu kimi Əlixan Yəhyaoğlunun da yaradıcılığında humanizmin və vətənpərvərliyin tərənnümü əsas yer tutur. İstər insanpərvərlik, istərsə də vətənpərvərlik sevgisi hər bir kəsin öz evindən, torpağından, ata-anasından, bacı-qardaşlarından, övladlarından, el-obasından, vətəndaşı olduğu ölkədən başlayır. Haqlı olaraq vətənpərvər şair Ə.Yəhyaoğlunun “Sinəm söz körüyüdü” şeirlər kitabı “Dəllər” şeiri ilə başlayır.
...Kişi gördüm Koroğlu tək qüdrətli,
Ərənlərin Eyvaz kimi qeyrətli,
Gözəllərin Nigar kimi ismətli,
“Qaladağ” sən, “Çənlibel” sən, Dəllər, hey!..

İnsanpərvərlik və vətənpərvərliyin, mənsub olduğu xalqa və torpağa bağlılığın, sevgi və ehtiramın tərənnümü şairin “Dəllər” rədifli şeirinin əsas ideya mahiyyətini və qayəsini təşkil edir. Azərbaycan xalqının tarixdə böyük ad-san qoymuş qəhrəmanlığı, şifahi və yazılı ədəbiyyatımızda həmişə gözəl tərənnüm edilmişdir. “Kitabi-Dədə Qorqud”, “Koroğlu” dastanlarının baş qəhrəmanlarının və yer adları, ədəbiyyatımızda geniş işlənmə ənənəsi Ə.Yəhyaoğlunun şeirlərində də davam etdirilmişdir. Onun şeirlərində dastan qəhrəmanlarının adları bənzətmə kimi tərənnüm edilir. Şair bu şeirində doğma, təbii mənzərə və İlahi gözəlliklərlə, vüqarlı dağlar və şiş təpələrlə, yaşıl meşələrlə əhatə olunmuş Dəllər kəndi Borçalının ən gözəl məkanında yerləşidiyini oxuculara çatdırır. Bununla şair Azərbaycan xalqının ən gözəl adət-ənənələrini, qonaqpərvərliyini, duz-çörəkliyini, insanpərvərliyini, xeyirxahlığını bu şeiri vasitəsiləgöstərmişdir. O, yüksək insani keyfiyyətləri, milli-mənəvi dəyərləri altı bəndlik şeirdə müştərək tərənnüm etməsi şeirin poetik dəyərini artırır.
Şeirdə Dəllər kəndinin tarixdə izi, sözü qalmış, yaddaşlara hopmuş, xatirələrə dönmüş, doğma yurdun, vətənin, keşiyində mərdanə dayanmış, xalqın qayğısına qalmış kişilərini Koroğlu qüdrətli, gənclərini Eyvaz qeyrətli, qadınlarını isə Nigar ismətli kimi tərənnüm edir. Dəlləri Çənlibelə bənzədir, qibləgah, and yeri adlandırır. Şair kəndin torpağını da, adi qara daşını da çox qiymətləndirir, çünki bunlar elin varlığına, başına yalnız mərdlik və qeyrət tacdır.
Vətənpərvərliyin, insanpərvərliyin, Azərbaycançılığın, türkçülüyün tərənnümünə Ə. Yəhyaoğlunun xüsusi diqqət göstərməsi çox sevindiricidir. Bu ruhda yazılmış “Vətən” rədifli şeiri çox diqqət çəkəndir:

...Borçalıda gülməz ollam,
Ər yanında dönməz ollam.
Ocaq ollam, sönməz ollam,
Göz dikilsə sənə, Vətən...

Şair bunu ana Vətəninə, ata Yurduna müraciətən yazmışdır. O, Vətən qarşısında and içir: “hansı düşmən vətən torpağına göz diksə qanadlı yelə, qasırğaya, dağı-daşı yerindən oynadan selə dönüb yağı düşmən üstünə yeriyər”.
Vətənpərvərlik, bahadırlıq, qəhrəmanlıq ruhu şairin “Göy Tanrının türk bəndəsi”, “Qalx ayağa, Azərbaycan!” və b. şeirlərində də tərənnüm edilmişdir. Türk-Azərbaycan xalqlarının müştərək ədəbiyyatında Dədə Qorqud oğuzlarının Dədəsi, yol göstərən ağsaqqalı, alimi, şairi, ozanlar ozanı, “Dədə Qorqud” qəhrəmanlıq dastanının yaradıcısı, türk igidlərini qəhrəmanlığa səsləyən dahi bir şəxsiyyət kimi tərənnüm edir. Bütün dövrlər üçün aktual olan bu mövzuya dəyərli ziyalımız Ə.Yəhyaoğlu biganə qala bilməzdi:

Dədəm Qorqud sözdən çələng bağladı,
Buğac, Qazan məlikləri dağladı.
Burla Xatun için-için ağladı,
Qurban olum gözlərinin yaşına.

və yaxud:

Hanı mənim xoş niyyətli Ozanım?
Hanı mənim münəccimim, yazanım?
Hanı mənim xan Beyrəyim, Qazanım?
İgidlərin yarağına qovuşam.

Vətənpərvərlik haqqında Nəriman Nərimanov yazır:
“Vətənin qədrini o kimsə bilər ki, Vətən ilə onun ruhən rabitəsi olsun, Vətən ilə bir yerdə ağlasın, bir yerdə gülsün. Siz ata-babalarınızın müqəddəs yerlərinə o vaxt vətən deyə bilərsiniz ki, onun sahibi olasınız”.
*** *** ***
20 Yanvar qəhrəmanlıq faciəsində yüzlərlə dinc əhali-uşaqlar, qadınlar, gənclər şəhid oldu, günahsız insanların qanı Bakı küçələrində axıdıldı. Həmin gün Borçalı oğullarından professor İsmayıl Mursaqulov, ADU-nun tələbəsi Vəfadar Eminov, Rəşid İsmayılov, İlqar Əhmədov, Tenqiz Turabov, Ələsgər Qayıbov və b. şəhid oldular. Bütün dünya azərbaycanlılarının qələm sahibləri öz şeirləri, publisistik məqalələri ilə Qorbaçova öz qəzəb və nifrətini bildirdilər. Vətənpərvər şair Ə. Yəhyaoğlu ,,Ağlayar” rədifli şeiri ilə göz yaşları içində şəhid olanların atalarına başsağlığı verir:
Dindirməyin, çarə yoxdur dərdimə,
Ürəyim ağlayır, gözüm ağlayır.
Ələnib ömrümə dağların qarı,
Baharım ağlayır, yazım ağlayır.
Ermənilərin havadarları ilə birlikdə apardıqları işğalçılıq siyasətinə, vəhşiliyinə Azərbaycan yazıçıları yazdıqları əsərləri ilə öz qəzəb və nifrətlətini bildirdilər. Şair Ə.Yəhyaoğlu da öz səsini çoxsaylı yazıçıların səsinə qataraq, “Qalx ayağa, Azərbaycan!”, “Qurban olum”, “Qayıdıb gəlləm” və b. şeirləri ilə öz mübariz səsini ucaltdı:
...Ürək dözmür, olub xəstə,
Bir haray var neçə səsdə.
Qılınc əldə ,,Cəngi” üstə,
Qalx ayağa, Azərbaycan!

Azərbaycanın Borçalı əsilli oğulları erməni cəlladlarına qarşı vuruşlarda Vətəninin, xalqının xoşbəxtliyi uğrunda qəhrəmancasına şəhid oldular. Borçalı şair və yazıçıları qələmə sarılıb erməni cəlladlarına, qaniçənlərinə qarşı öz qəzəb və nifrətlərini bildirdilər. Bütün varlığı ilə vətəninə, xalqına bağlı olan şair Əlixan Yəhyaoğlu səsini “Qayıdıb gəlləm”, “Tələsməsin, sevinməsin, qoy ölüm”, “Qalıbdı mənə” və s. şeirləri ilə ucaltd.
Şair Ə.Yəhyaoğlu şeirlərində Azərbaycan gənclərinə bir daha xatırladır ki, bizim əslimiz, soykökümüz, Ulu babalarımız Alp Ər Tonqa, Atilla, Qazan Xan, Şah İsmayıl Xətai, Koroğlu kimi qəhrəman türklərdir. Türklərin tarixdəki qəhrəmanlığı bütün dünyaya məlumdur. Şair Azərbaycan oğullarını Vətəni göz bəbəyi kimi qorumağa çağırır.

*** *** ***
Əlixan Yəhyaoğlunun yaratdığı Ana obrazı öz möhtəşəmliyi ilə oxucu diqqətinə hakim kəsilir. O, “Qoruyun”, “Anama”, “Anam ağrımasın”, “Öldürmə, fələk”, “Amanat verirəm anamı, torpaq” şeirlərini və “Analar qocalmır, analar ölmür”, “Qaytar ana borcunu” publisist yazıları daha çox diqqəti cəlb edir. Şair “Qoruyun” şeirində övladları ocağımızın ilk odu, közü, nitqimizin ilk sözü, insan ömrünün qaranlıq yollarında varlığını günəş kimi yandıran, şam kimi əridən Anaları qorumağa çağırır:
...Əlixan, qəlbinin sirrini bilin,
Şirin laylasının ətrini bilin,
Dünyadan köçməmiş qədrini bilin,
Anaları, anaları qoruyun
Şair anaların övladlarına verdiyi tərbiyənin, nəsihətin hər bir kəlməsini saralıb-solmayan, öz dəyərini heç bir zaman itirməyən, həmişə yaşayan ən qiymətli daş-qaşa, inciyə bənzədir. Ana laylasının həzin və şirinliyinin, qətrə-qətrə yanmasının əvəzini heç bir övlad qaytara bilməz. Şair üzünü bütün Azərbaycan gənclərinə tutaraq tövsiyə edir ki, “sağ ikən ata-anaların qədrini bilin. Onlara ahıl çağlarında diqqət və qayğı yetirməsiniz, hörmət və ehtiram göstərməsəniz, siz qocalanda da övladlarınız sizə qarşı laqeyd olacaqlar”.
Əlixan Yəhyaoğlu “Qaytar ana borcunu!” publisist məqaləsində yazır: “Anaların nisgilli ürəyi Vətən sarıdan həmişə narahat olub. İkinci cahan savaşında olduğu kimi, Qarabağ savaşı başlanandan bəri anaların bir gözü ağlayır, bir gözü gülür. Ana gözlərini yaşlı görəndə rahatlıq tapmırıq, sanki Vətən göylərini bürüyən qara buludların yağışı anaların gözlərindən tökülür. Vətən dağlarının uca zirvələrinin üstü açılanda anaların qaş-qabağı açılır, üzləri gülür. Övladının “Əlini başına yığana kimi” Ananın saçlarına dən düşüb ağarır, gül çöhrəsi solur, gözlərinin nuru azalır, qaməti əyilir. Gündən-günə zəifləyən ağbirçək analar oğul-qız qulluğu, nəvə-nəticə qayğısı gözləyirlər”.
Şairin dağlardan da ağır qəm-kədər və göz yaşları ilə misralara düzülmüş matəm libaslı sözlərlə ərsəyə gəlmiş “Amanat verirəm anamı, torpaq” şeiri diqqətimi daha çox çəkir:

...Ömrünü keçirib ağlı, qaralı,
Ürəyi nisgilli, qəlbi yaralı.
Kindən, küdurətdən olub aralı,
Amanat verirəm anamı, torpaq!

*** *** ***
Azərbaycan şifahi xalq yaradıcılığının zəngin qolunu təşkil edən klassik aşıq yaradıcılığı Azərbaycan hüdudlarından kənarda yaşayan azərbaycanlıların ədəbi mühitinə də öz təsirini göstərmişdir. Bu zəngin mühitdən təkcə yaradıcı aşıqlar deyil, həm də şairlər barınmışlar. Gürcüstan azərbaycanlılarının üçyüzillik ədəbi mühitinin bütün dövr və mərhələlərində Azərbaycanın ustad şair və aşıqların yaradıcılığı çağdaş şair və yaradıcı aşıqlarımız üçün böyük məktəb olmuşdur. Bu ədəbi məktəb əlli milyonluq bir xalq üçün doğma və əzizdir, çünki yad, işğalçı xalqın şeir vəzninin təsiri altına düşməyən milli heca vəznimizdə yazıb-yaratmaq böyük səadət və xoşbəxtlik deyilmi?!...
Ə.Yəhyaoğlu Azərbaycan aşıq yaradıcılığına, heca vəznli şeirlərimizə, könül mülkünün nəğməkar bülbülü tavar saza bütün eşqi, qəlbi, coşqun ilhamı ilə bağlı şairdir. O, Dədə Ələsgərə, Aşıq Şəmşirə, Borçalı aşıqlarından Xındı Məmmədə, Aşıq Əmrah Gülməmmədova, Aşıq Hüseyn Saraclıya, Nurəddin Qasımlıya ithaf etdiyi şeirləri ilə ustad aşıqlarımızı və İlahi sədalı tavar sazı necə də gözəl tərənnüm etmişdir:
...Əmrah Dədə Saraclını səslədi,
Telli sazı bir kök üstə köklədi,
Ayrılığı, bax, beləcə təklədi,
Yaşa, ,Ulu Borçalının varı, saz.

Ə.Yəhyaoğlu saz-söz mühitində böyümüş, sədəfli saza vurğun olan Borçalı şairidir. O, saz haqqında yazır:
“Dünyaya göz açalı ana laylası ilə uyuyub, saz səsi ilə oyanmışam...”
Onun yaradıcılığında Azərbaycan xalq şeirinin və aşıq poeziyasının vəhdətini tədqiq etdiyim anlarda bu təsirin parlaq nümunələrini 72 bayatısında, 107 gəraylısında, 100-dən artıq qoşmasında tərənnümünü şeirlər kitabında gördüm. Şair Əlixanın şeirlərinin əsas dəyərlərindən birini də ana laylası kimi şirin və dəyərli olan heca vəznində, xalq ruhunda, bulaq suyu kimi təmiz, saf və bədii dildə yazılmasında gördüm. Onun şeirlərinin poetik ruhunu humanizm, vətənpərvərlik, fəlsəfi-didaktik və etik-estetik motivlər təşkil edir. Azərbaycan folklorunu, onun ən böyük və zəngin qolu aşıq poeziyasını kamil bilən və çox sevən şair bu ruhda çoxsaylı şeirlər yazmışdır.

Şair Ə.Yəhyaoğlu Borçalının ustad aşıqlarının saz-söz dünyasına-Borçalı sazının, 80-dən artıq saz havalarının şöhrətini Qafqazda göylərə qaldıran, ağır məclislərdə dastan danışmaq, dastan yaratmaq məharətini Alosmana çatdıran, aşıq Şenliklə çiyin-çiyinə, döş-döşə deyişə-deyişə, yeddi gün davam edən böyük toy məclislərinin iştirakçılarını heyran edən Borçalının ustad aşıqlarına bir neçə şeir ithaf etmişdir. Xındı Məmmədin anadan olmasının 100 illik yubileyi münasibətilə “Ay Dədə Xındı” şeirində şair yazır:

...Kərəmi yandırıb külə döndərdin,
Zavallı Lələni qula döndərdin,
Keşişi bir qara pula döndərdin,
Kürsən ürəklərdə, ay Dədə Xındı!

Əlixan Yəhyaoğlu çoxşaxəli yaradıcılığa malik olan məhsuldar qələm sahibidir. Onun yazdığı məqalələr öz orijinallığı ilə seçilir. Onun cəsarətini, kəsərli qələmini ,,Borçalıdan xanəndə çıxmayıb” və ya “Borçalıya kənardan baxış”, “Məktəblərimizi bağlatmaq istəyənlərə açıq məktub”, “Güldürmək üçün ölənlər” və ya “Şəngülümü, Şüngülümü yeməyəydin...”, “Kor nalbəndin kor atı”, “Mənə yazıq deməyin”, “Od olmayan yerdən tüstü çıxmaz...” və s. ədalətli tənqidə söykənən publisistik məqalələrində oxucuları doğma Azərbaycanlıları, doğma Azərbaycan dilini və doğma Vətəni Gürcüstanı, Borçalını sevməyə çağırır. O, Azərbaycan dilinin saflığını, gözəlliyini əcnəbi sözlərdən, yad meyillərdən, mücərrədlikdən qoruya-qoruya oxucuların sevimlisi olub.

Uzun əsrlər boyu Ulu Babalarımız gürcü xalqı ilə dostluq, qardaşlıq şəraitində yaşamışlar. Bu böyük tarixin bütün dövrlərində gürcü hökmdarları biz Azərbaycanlıların dilinə, dininə, milli-mənəvi dəyərlərinə hörmətlə yanaşmışlar. Bu gün bir qrup ali məktəb tələbələrinin Azərbaycandilli məktəblərin gürcüdilli məktəblərə çevirilməsini iddia edənləri hazırlayanlar həmişə Gürcüstanda azlıqda olan xalqlarla gürcülər arasında qarşıdurma yaratmaq istəyən xarici düşmənlərimizin hiyləsi və təxribatıdır. Gürcü və Azərbaycan xalqlarının dostluq və qardaşlığını əsərlərində tərənnüm edən Əlixan Yəhyaoğlu, 5-10 nəfər gəncin milli-mənsibiyyətinə, doğma dilinə kölgə salanlara öz məqamında tutarlı cavab verir: “Əgər milli-mənəvi dəyərlərimizi aşağılayan hər hansı bir məsələ ictimailəşdirilirsə, xalqın Qaymağı sayılan biz ziyalılar ona münasibət bildirməyə borcluyuq. Mən-Sən, Biz-Siz yanmasaq, bəs kim yanmalıdır? Yanaq ki, yandıra bilək!...”

Milli-mənəvi ləyaqət və mənsubiyyətini itirən, Azərbaycan dilində eşitdiyi, bir insan ömründən də şirin olan ana laylasını, ata-anasını danan, bəzi əqidəsiz, məsləksiz, dinsiz-imansızlar, dünyanın böyük dövlətlərinin müsəlman xalqına, o cümlədən, elə azərbaycanlılara, türklərə qənim kəsildiyi dəhşətli illərdə sabahını, gələcəyini görə bilməyən bir ovuc nadana Əlixan Yəhyaoğlunun cavab məktubu Böyük Türk dünyası qarşısında onu dirəksiz, sütunsuz göylərə ucaltdı! Əhsən sənə, Borçalının qeyrətli və istedadlı müəllimi, cəsarətli jurnalisti Əlixan Yəhyaoğlu!...

Əlixan Yəhyaoğlunun milli-mənəvi dəyərlərlə, vətənpərvərlik və humanizmlə cilalanmış şeir və məqalələri gənclərimizin soykökü, milli-mənəvi dəyərlər üstündə, doğma ana dilimiz, dinimiz-inancımız üstündə köklənməsi və formalaşmasında, Azərbaycan dilinə, doğma Azərbaycanlılara, Ata Yurdunu, əziz Vətəni Gürcüstana bağlanmasında, tərbiyələnməsində müstəsna əhəmiyyəti olacağına şübhə etmirəm!...

Yusif Yusifli,
Marneuli rayonu,
Qaş Muğanlı eli.

YAZ GƏLİR

Təzə libas geyinibdi təbiət,
Yurdumuza bahar gəlir, yaz gəlir.
Başdan-başa bəzənibdi təbiət,
Yurdumuza bahar gəlir, yaz gəlir.

Günəş doğur, şölə saçır, nur saçır,
Qüssə-kədər ürəklərdən gen qaçır.
Quşlar ötür, nəğmə deyir, dil açır,
Yurdumuza bahar gəlir, yaz gəlir.

Bahar fəsli ömrün gənclik şağıdır,
Sevgi adlı bağçasıdır, bağıdır.
Əzəl gündən aranıdır, dağıdır,
Yurdumuza bahar gəlir, yaz gəlir.

Havasından müşki-ənbər qoxuyur,
Çaylar həzin nəğmə deyir, oxuyur.
Gül-çiçəkdən zili, xalı toxuyur,
Yurdumuza bahar gəlir, yaz gəlir.

Çox şirindir bu həyatın nəşəsi,
Artır eşqin, yaşamağın həvəsi.
Ərşə qalxır Əlixanın şən səsi,
Yurdumuza bahar gəlir, yaz gəlir.
10.03.2001.

VƏTƏNİMDİR

Gürcüstanın müstəqillik
günü münasibətilə

Hər ilimdə, fəsilimdə,
Güllü yazım Vətənimdir!
Könüllərdə yuva quran,
Şirin sözüm Vətənimdir!

Uca, qarlı dağlarından,
Bərəkətli bağlarından,
Ömrün gənclik çağlarından,
Yolum, izim Vətənimdir!

Bu dünyada eşqim, yarım,
Görən gözüm, parlaq nurum,
Ocağımda odum, qorum,
Yanan közüm Vətənimdir!

Varlığıma sirdaş olan,
Ürəyimdə yurddaş olan,
“Çonquri”ynən qardaş olan,
Telli sazım Vətənimdir!

Ümidimi bağladığım,
Ürəyimdə saxladığım,
Kədərinə ağladığım,
Görən gözüm Vətənimdir!

“Dost” dediyi gəlir kələk,
Şeytan, iblis olub mələk.
Sönən deyil arzu, dilək,
Səbrim, dözüm Vətənimdir!

Bülbül salıb meylin gülə,
Toy-bayramdır gündən-günə.
Kəl buynuzu tacdır ələ,
Xoş avazım Vətənimdir!

Torpağının sərvəti var,
Sefrələrdə neməti var.
Bu dünyanın cənnəti var,
İşvə, nazım Vətənimdir!

Yəhyaoğlu, güləcəksən,
Gözəl dövran sürəcəksən.
Vətəni xoş görəcəksən,
Qəlbim, özüm Vətənimdir
...Vətənimdir!
10.03.2001.

GÜRCÜ DOSTLARIM

Tiflisdə uğurlu əməliyyat olunmağım
və“ŞƏRƏF” ordeni ilə təltif edilməyim
münasibətilə gürcü DOSTLARIM
ziyafət verdilər

Gəzdim bu dünyanı, gəzdim elləri,
Qeyrətdə, vəfada birdi dostlarım.
Könül sarayımın bəri-bəzəyi,
İncidi, gövhərdi, zərdi dostlarım.

Ömrün baharını, yayını tapdım,
Tanrı Günəşini, Ayını tapdım.
Sevən ürəyimin tayını tapdım,
Müqəddəs ocaqdı, pirdi dostlarım.

Mərdləri namərdə qul etməyiblər,
Heç kəsi yandırıb kül etməyiblər.
Göz yaşı tökdürüb göl etməyiblər,
Meydanda aslandı, şirdi dostlarım.

Qartaltək zirvədən enən deyillər,
Günəşdən odludur, sönən deyillər.
Haqqa üz tutublar, dönən deyillər,
Hələ açılmamış, sirdi dostlarım.

Dostlar Əlixanda etibar görüb,
Saldığı ağçadan şirin bar dərib.
Can deyən kəslərə canını verib,
Bu dünya durduqca vardı dostlarım.
20.04.2001.

QAFQAZI QORUYAQ

“Qafqaz bizim ümumi evimizdir”
şüarından təsirlədim

Güneyli, quzeyli Qafqaz balası,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!
Bizimlə sağalar onun yarası,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!

Zirvələr qoynunda yerini qurub,
Boranda, tufanda ər kimi durub.
İgid meydanından yağılar qovub,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!

Ömür bulağının suyundan içib,
Dostunu tanıyıb, yadını seçib.
Zamanın amansız yolundan keçib,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!

Kişi sədaqətli, qadın vəfalı,
Torpaq bərəkətli, yeri səfalı.
Keçmişi cəfalı, ömrü cəfalı,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!

Halal duz-çörəyi ürəkdən kəsib,
Haramın əlini biləkdən kəsib.
Alçağı, namərdi diləkdən kəsib,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!

Güləndə göylərdən güllər tökülüb,
Dəli nərəsindən dağlar sökülüb.
Dostlar birləşəndə ellər tikilib,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!

Cənnət yaranıbdı bura əzəldən,
“Qara dəniz ilham alır Xəzərdən”.
Qoy Tanrı salmasın bizi nəzərdən,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!

Qoymayaq əlimiz qana bulansın,
Vətənin sərvəti çapıb talansın.
Kasıbla kimsəsiz birgə dolansın,
Qafqazı qoruyaq, Qafqaz bizimdir!
19.01.1994.

GÜRCÜ QIZI

Nə gözəl yaradıb Yaradan səni,
Nazlana-nazlana gəz, gürcü Qızı.
Qələm qaşlarına, Ay camalına,
Hər yandan dikilib göz, gürcü Qızı.

Gümüş kəmər qucub incə belini,
Qoxladım ətirli qızıl gülünü.
Yaxşı bilməsəm də şirin dilini,
Bağrıma basıbsan köz, gürcü Qızı.

Yerləri titrədir nazlı yerişin,
Eşqindən ölənə candı görüşün.
Ovsunlu baxışın, şaqraq gülüşün,
Qəlbimi oxlayıb düz, gürcü Qızı.

Lalətək allanır üzün, yanağın,
Baldean şirin dadır dilin, dodağın.
Müşk-ənbər qoxuyur bəyaz buxağın,
Qamətin qurulub düz, gürcü Qızı!

Sevən ürəyimə loğman olaydın,
Çarəsiz dərdimə dərman olaydın.
Ömürsüz ömrümə fərman olaydın,
Vəsfinə tapmıram söz, gürcü Qızı.

Keçir sınağından, sirdaşın olum,
Dərdini, qəmini canından alım.
Əhdə düz çıxmasam saralım, solum,
Onda məzarımı qaz, gürcü Qızı.

Kaş dilim açılıb dinə biləydim,
Qəlbin göz yaşını silə biləydim.
O cənnət qoynunda ölə biləydim,
Etmə Əlixana naz, gürcü Qızı.
16.10.2001.

TOXUNMAYIN VƏTƏNİMƏ

9 Aprel şəhidlərinin xatirəsinə

Ay nankorlar, ay namərdlər,
Toxunmayın Vətənimə
Çörəkbasan müxənnətlər,
Toxunmayın Vətənimə!

Ocaqsıza köz veribdi,
Görməyənə göz veribdi.
Yol azana iz veribdi,
Toxunmayın Vətənimə!

Dağlarından qar alanlar,
Bağlarından bar alanlar,
Hiyləliklə gor alanlar,
Toxunmayın Vətənimə!

Tanrı payından küsənlər,
Qapı-baca, ev pusanlar,
Ömrü boyu qan qusanlar,
Toxunmayın Vətənimə!

Gen sinəsi ocaq olub,
Yada isti qucaq olub.
Cənnət-məkan bucaq olub,
Toxunmayın Vətənimə!

Tanrı verib qismət, baxtı,
Müqəddəsdir tacı, taxtı.
Əyilməyib çətin vaxtı,
Toxunmayın Vətənimə!

Əsli bəlli şən diyardı,
Öz tarixi,dili vardı.
Oğlu, qızı bəxtiyardı,
Toxunmayın Vətənimə!

Yaradanın nemətidir,
Yerin, göyün sərvətidir.
Sevənlərin dövlətidir,
Toxunmayın Vətənimə!
9.04.2001.

ალიხან იახიაოღლი (მამედოვი)

არ იქნება

ფერია ხარ, თუ ციური ანგელოზი,
მაგ ენაზე ტკბილიც თაფლიც არ იქნება.
წამწამები – ჩემი გულის ავგაროზი,
ხალუბი გაქვს, მსგავსი ქვეყნად, არ იქნება.

მზე ამოდის ცაზე მაშინ? როცა მხვდები,
მალულ – მალურ ეგ თვალები მეფერება.
ელვას გიგავს გამოხედვა, მით ვიწვები?
შენ რომ გაქოს, მისთვის ენა, არ იქნება.

ბაგე – ვარდი, კბილნი – მძარგალიტის,
წამწამები – გიშერისას ედარება.
ალიხანი, გენაცვალე, შენით იწვის,
უშენობას ვერ გაძლებს, არ იქნება.
სჯობია
არწივისთვის, ცას რომ სერავს თამამად,
ველობ – მდელობს ზე კლდის ქიმი სჯობია.
კაცურ კაცთან ლუკმა – პურის გატეხვას,
მის ძმურ სალამს, არაფერი, სჯობია.

მამულისას მიწას გულში იხუტებ,
და გულს უძღვნი სატრფოს, თითქოს ვარდია.
წელზე ხელს ჰხვევ, ბაგეებს დაუკოცნი,
ღაწვბადაღშა სატრფოს ვინა სჯობია.

ალიხანსა – გაზაფხულის ტრფიალა,
ქამანჩისა ამღერება სწადია.
მის სიყვარულს და სამყერალ იასა,
მთვარიანში აბა, ვინა სჯობია.

ენა გამიხმეს

ნაიღვარმა სად გამრიყა,
დაშთეს ნაიღვარი, დაშთის.
თუ კი ხელი ავად გახლო,
გახმეს ეს მარჯვენა, გახმეს.

შენით დავალ მგლოვიარე,
დარდის მთები მოვიარე.
თვალთგან ცრემლის ტბები ვღვარე,
დაშრეს ცრემლის ტბები, დაშრეს.

სევდამ გული არ დატოვა,
დარდმა სულში ბუდე ჰპოვა.
უსიყვარლოდ – ბულბულს გლოვა,
გახმეს სევდით ვარდიც, გახმეს.

ალიხანი ტრფიალს ავცდი,
სიბნელეში აზეს დავუცდი.
ტრფობამ ენა ამოიდგა,
გახმეს ჩემი ენა, გახმეს.

აზერბაიჯანულ ენიდან თარგმნა
ავთანდილ წაქაძემ

turan.info.az

.

Əlixan Yəhya oğlu Məmmədov 10 mart 1951-ci ildə, keçmiş Gürcüstan SSR-nin Bolnisi rayonunun, Muşevan (Dəllər) kəndində anadan olub. 1958-ci ildə Muşevani ibtidai məktəbinin I sinfinə, təhsilini davam etdirmək üçün 1959-cu ildə Marneuli internat orta məktəbinin II sinfinə qəbul olunub və 1968-ci ildə həmin orta məktəbi bitirib. İkinci dərəcəli idmançı olduğuna görə 1968-ci ilin sentyabrından Muşevani 8-illik məktəbində bədən tərbiyəsi müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyətə başlayıb və hazırda pedaqoji fəaliyyətini həmin məktəbdə davam etdirir.
1969-cu ildə V.İ.Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitunun (indiki N.Tusi adına ADPU) qiyabi şöbəsinin filologiya fakültəsinə qəbul olunub və 1978-ci ildə həmin ali məktəbi bitirib.
1970-ci ildən 1972-ci ilədək keçmiş sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olub.
1972-ci ildən 1978-ci ilədək məktəb komsomol komitəsinə rəhbərlik edib.
1978-ci ildən 1984-cü ilədək Muşevani orta məktəbində “Sinifdənxaric və məktəbdənkənar tərbiyə işləri” üzrə direktor müavini (təşkilatçı), 1984-cü ildən 1999-cu ilədək Muşevani orta məktəbində direktor, 2003-cü ildən 2006-cı ilədək Bolnisi rayon maarif şöbəsində “Baş metodist” vəzifələrində işləyiəb.
2003-cü ildən 2008-ci ilədək “Gürcüstan” qəzetinin Bolnisi rayonu üzrə və 2006-cı ildən 2008-ci ilədək “Region plus” analitik jurnalının (Azərbaycan Respublikası) Gürcüstan üzrə xüsusi müxbiri işləyib.
2001-ci ildə Gürcüstan prezidentinin fərmanı ilə “ŞƏRƏF” ordeni ilə təltif edilib.
2008-ci ildən 2013-cü ilədək Marneuli şəhərində Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzinin orqanı “Region press”qəzetinin müxbiri işləyib.
O, 2014-cü ilin dekabrında Bolnisi Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzini (BAMM) yaradıb. BAMM-nin sədri və həmin mərkəzin müstəqil mətbuat orqanı olan “Ümid” qəzetinin redaktoru vəzifəsində işləməklə yanaşı, həm də Muşevan məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyir.
Bədii yaradıcılığa tələbəlik illərindən “Mənim” şeiri ilə başlayıb.
“Ayrılığın dağ çəkibdi sinəmə” (1998-ci il) və “Sinəm söz körüyüdü” (1999-cu il) şeirlər kitabının müəllifidir. Bir neçə şeirləri Gürcü dilinə tərcümə edilib.

]]> Müşviq BORÇALI Sun, 16 Aug 2020 17:29:25 +0000 Cavanşirin bulağında https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/3879-cavanirin-bulanda.html https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/3879-cavanirin-bulanda.html

Başkeçidi bəyənməyən
Xain, xoflu, müxənnətdi,
Sür səfanı, el cənnətdi,
Cavanşirin* bulağında.
~~~~
* - general Cavanşir Məmmədov

Bir yanda quşlar oxuyar,
Hər yan müşk-ənbər qoxuyar,
Gözəllikdən gözmü doyar
Şair, Şahmarlı dağında ?

Yaddaşında saxla anı,
Təravətli, tərdi yanı,
Doyunca doldur dolçanı,
İç, dərmandı suları da.

Daş, qayadan qaynar bulaq,
Bulaq başı dincdi qulaq,
Müşfiq məllim, xoşhal olaq
Sərin bulaqlar başında.
21.08.2018 ]]> Müşviq BORÇALI Tue, 21 Jul 2020 13:46:13 +0000 Qüdrət BƏYTƏKƏRLİ (1963): "DE Kİ, DARIXIRAM SƏNDƏN ARALI" https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/4965-qdrt-bytkrl-1963-de-k-darixiram-sndn-arali.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/4965-qdrt-bytkrl-1963-de-k-darixiram-sndn-arali.html

Qüdrət BƏYTƏKƏRLİ (1963): "DE Kİ, DARIXIRAM SƏNDƏN ARALI"

Canım Borçalı

Vətən deyə hey ağlaram,
Bağrıma mən daş bağlaram.
Hər gələndən soraqlaram,
Canım Borçalı, Borçalı.

Çıxmır yadımdan ellərim,
Qəmdən ağardı tellərim.
Sazlı-sözlü şən dillərim,
Canım Borçalı, Borçalı.

Qüdrətəm, yurdum Borçalı,
Qəlbim yuz yerdən yaralı.
Qismətdi, düşdüm aralı,
Canım Borçalı, Borçalı.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 14 Jul 2020 16:43:00 +0000 XIDIR ORUCOĞLU (1958): "Alçalmaq asandır, yüksəlmək çətin..." https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/939-xidir-orucolu.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/939-xidir-orucolu.html

XIDIR ORUCOĞLU

(1958)
Xıdır Oruc oğlu Məmmədli 1958-ci ildə Bolnisi rayonundakı Darvaz kəndində dünyaya göz açıb. Orta təhsillidir. Fəhlə işləyir. Şeirləri «Ziya», «Gənc müəllim», «Qələbə bayrağı», «Gürcüstan», «Ədəbiyyat qəzeti», «Borçalı», «Təhsil» və s. qəzetlərdə, «Boradigah», «Darvaz» məcmuələrində işıq üzü görüb. Xıdırın şeirlərinin əsas mövzusunu doğma yurda bağlılıq, kənd zəhmətkeşlərinin əməyi, rastlaşdığımız problemlər, günümüzün əcaiblikləri və s. təşkil edir.
X.Orucoğlu Bakıda yaşayıb-yaradan həmyerlimiz, şair Eldar Hacıyevə həsr etdiyi şeirdə deyir:
Nələr saldın indi mənim yadıma,
Xatirimdə günlər çözələndi, gəl.
Gözlərim önündən keçdi xəyaltək,
Ömrüm, günüm sanki təzələndi, gəl.

Seyr edib çəməni, dağlara çıxaq,
Boylanıb zirvədən Darvaza baxaq.
Lalələr toplayıb, nərgizlər yığaq,
Çöllərə bənövşə düzələndi, gəl…
X.Orucoğlunun «Dağlar», «Ormeşəndə görmüşəm», «Azad qadın heykəli», «Ana» şeirləri öz oxunaqlığı ilə seçilir. Onun satirik şeirləri də diqqəti cəlb edir.
Alçalmaq asandır, yüksəlmək çətin,
Hər şərəfli yolda durasan mətin,
Babalardan qalmış adın, adətin
Tapdayıb zibilə qatma, amandı
- deyən X.Orucoğlu üzdəniraq bəzi əliəyri avtobus sürüclərini tənqid etdiyi «Şofer» şeirində isə yazır:
Şair Xıdır söylər sözün düzündən,
Gəl salma özünü elin gözündən,
Bir gün olar, nişan qalmaz izindən,
Vurarlar arada təpik də, şofer.

М.Араз.Китабына юн сюз йазылыб.

Xıdır ORUCOĞLU
Xıdır Orucoğlu,
Məmmədov Xıdır Oruc oğlu 1958-ci il fevral ayının 15-də Bolnisi rayonu Darvaz kəndində anadan olub. 2000-ci ildə “El qucağında” adlı şeirlər kitabı işıq üzü görüb. AJB-nin üzvüdür, “Qızıl qələm”, “Sözlü sehrli dünya” media mükafatları laureatıdır.

MÜƏLLİM

Orta məktəbdə tarix müəllimim olmuş filologyiya elmləri doktoru, professor Mədəd Çobanova dərin məhəbbətlə

Uca dağlar başı daim qar olar,
Kövrəlmə, baxanda başa, müəllim.
Parlaq günləriniz hələ öndədir,
İlham al dünyadan, yaşa, müəllim.

Arzuların çiçək açıb, bar verib,
Sizə şöhrət kimi dövlət-var verib.
Hər əsərin bizə bir nübar verib,
Ötməyib illərin boşa, müəllim.

Xəyalın tarixi edərkən soraq,
Həmdəm olub sənə qələm və varaq.
Tarixin düyünlü sirrin açaraq,
Durdun alimlərlə qoşa, müəllim.

Bu gündən sabaha təzə iz saldın,
Keçmişdən bu günə daim söz saldın.
Sönmüş ocaqlara özün köz saldın,
Ad qoydun torpağa, daşa, müəllim.

Borçalı xalqına fəxri dayaqsan,
Tarixə bələdçi kimi oyaqsan.
Durmusan keşikdə əsgərsayaq sən,
Qoyma düşmən sərhəd aşa, müəllim!

KeÇib

Heç nə silinməyib xalq yaddaşından,
Hər sözü elə bir ələkdən keçib.
Dahilər yetirib bizim xalqımız,
Hər birinin yolu bələkdən keçib.

Tarixin keçmişi uludan ulu,
Şüarımız olub ədalət yolu,
Keçilən yolları əzabla dolu,
Tarixin yazısı lələkdən keçib.

İgidlər süngüylə, şair qələmlə,
Qələbə çalıblar nasirlər elmlə.
Xətai çırpışıb ölüm-dirimlə
Qoç Babək qolundan, biləkdən keçib.

DemƏ

Nadürüst bir kəsə yoldaş olmuşdum,
Altdan-altdan məndən yazırmış demə.
Bələd olmamışam onun halına,
Dostunu satmağa hazırmış demə.

Dosta sadiq bilib ona inandım,
Acıyıb taleynə daim yanandım,
Onu özümə ən əziz dost sandım,
Ayağım altını qazırmış demə.

BilƏr

Nadan kəslə dostluq etsən,
Bir gün dönük çıxa bilər.
Dar günündə bəd ayaqda,
Gözlə səni yıxa bilər.

Hər insanda yox etibar,
Fitnəkarın yüz fəndi var.
Üzdə sənə şirin olar,
Dalda qaxınc qaxa bilər.

Nadan kəsin qayğısın çək,
Əzabına döz özün tək.
Tök pulunu ətək-ətək,
Sənə yandan baxa bilər.

A Xuraman
(Ərzaq mağazasında işləyən
qonşu qızı Xuraman xanıma)

Zara gəldim belə dünya əlindən,
Hər zaman çəkmişəm mən axır-aman.
Ömrümün yolları hamar olmadı,
Gah dağa düşmüşəm, gah da xıra mən..

Bir bölük külfətə oldum mən ata,
Çətin gündə həsrət qaldım manata.
Dözüm yoxdur indən belə mana ta,
Çətin sağ qalam bu il axıra mən.

Ha istədim nisyə ərzaq az alım,
Bircə yolluq borcu nistən azalım.
Bilmirəm azalmır niyə a zalım,
Xıdırı üzür bu dərd a Xuraman.

Gördüm

Bəhrəsi olmayan öz eli üçün,
Yurdunda bayquştək ulayan gördüm.
Fərasətsiz olan nadan kəsləri,
Dörd yanın həmişə dalayan gördüm.

Cəsarət, qeyrətdən onda səy hanı,
Beyninə batmaz sən ona sayanı.
Fikri, zikri vurmaq olur ziyanı,
Özgə malın daim talayan gördüm.

Arzusu, istəyi gözdə puç olar,
Nə şöhrəti, nə ad-sanı ucalar.
Görəndə, ziyalı, alim, qocalar,
Ona-buna quyruq bulayan gördüm.

Ondan ötrü millət nədir, zad nədir,
Fərqin bilməz soyad nədir, zat nədir.
Ögey nədir, doğma nədir, yad nədir,
Gündə yadın qabın yalayan gördüm.

Halal kəsə hər vaxt o qara yaxar,
Məqam güdüb xəlvət o dostu yıxar.
Üzə durub suçsuz üzü ağ çıxar-
Ara vurub meydan sulayan gördüm.

Çöldə fərə olub, evdə qoç olar,
Uşaq döyər, arvad ilə saç yolar.
Nə ölər, nə itər, nə də qocalar,
Qırx arxı bir yerə calayan gördüm.

İstƏdim

Pərişan görəndə kimsənin halın,
Dərdini öz dərdim bilmək istədim.
Dərdimi içimdə təkcə çəkmişəm,
Sevinci hamıyla bölmək istədim.

Əridi yox oldu üzlərdən həya,
İtirdik yaxşını biz duya-duya.
Kiçiklər böyüyü saymasa saya,
Kəndirdən boğaza ilmək istədim.

Ali cənab bildik biz müəllimi,
Bizə qanun olub əvvəl təlimi.
Satanda şagirdə verdiyi elmi,
Xəcalətdən vallah ölmək istədim.

Manana
(Gürcü qızı müğənni Mananaya)

Məclislər içində bir gözəl gördüm,
Əcəb heyran oldum mən ona, Ana.
Feyziyab eyləyib məclis əhlini,
Gözəllik verirdi hər söz, Mənana.

Qəlbi təmiz, xətri əziz gəlindi,
Hünərinə alqış deyək gəlin di.
Dinləyib özünü bir an gəl indi,
Görək hansı eldən gəlib Manana.

Elə gözəl şövqlə mahnı oxuyar,
Könlüm mahnısını daim ox, uyar.
Hər sözündə deyər oxu, oxu yar,
Yaşasın deyirəm bax mən ənənə.
ŞƏRQİN SƏSİ Dekabr, 2011

DEYİRSƏNXətrini dost, qardaş qədər əziz tutduğumuz müdirimiz Cavanşir Güləhmədova dost zarafatı ilə.Gözlərim qalıbdır Vətən yolunda,Bü günümə də sən ömür deyirsən?!Durmusan üstümdə bir müdir kimi,Addım başı mənə əmr deyirsən.Bir mərhəmət göstər qoy cavab olsun,Səxavət əməlin bir savab olsun,Fəhlənin yediyi xaş, kabab olsun,Al əlinə sümük sümür deyirsən.Xəbərimiz yoxdur zümrüd, daş-qaşdan,Məvacibmiz çıxır elə bil daşdan,Xıdır söz salanda nə vaxt ki, maaşdan,“Götür süpürgə, yer süpür”, - deyirsən.
SAHİBGürcüstanın Bolnisi rayonundakı Darbaz kəndində dünyaya gəlmiş və Qarabağda qəhrəmancasına Şəhid olmuş Məmmədov Sahib Almaz oğlunun əziz xatirəsinəÖmrünü yaşadın saf niyyət ilə, Nə sərvət, nə şöhrət gəzirdin, Sahib!Nə vaxt dərdli gördün doğma Vətəni,Başının üstünü kəsərdin, Sahib!Sən həm kövrək idin, həm ərköyündün,Elin qüruruyla daim öyündün.Vətən çağrışına hərbi geyindin,Fərari kəslərdən küsərdin Sahib!Ər atalardan da ər oğul törər,Hünər meydanına mərd igid girər.Vətən olan yerdə xalq şəhid verər,Yaralı canınla dözərdin, Sahib!
Xeyir-dua aldın elin, obandan,Mərdlik miras qalıb Namaz babandan.Xalqına məhəbbət gəlibdir qandan,Şöhrətinlə eli bəzərdin, Sahib!Deyirlər olmayır əsgər yuxusu,Səngərlərdə keçir vaxtın çoxusu.Hər an güllə səsi, ölüm qoxusu,Kim deyər o gündən bezərdin, Sahib!Xaraba görəndə hər kənd evini,Yamanca pozubdur sənin kefini.Harada gördün o "insan div"ini,Silahla başını əzərdin, Sahib!Belə olub son vaxt səndə xasiyyət,Gördün dəyişir o canda vəziyyət.Qisas al düşməndən edib vəsiyyət,Yeri-göyü gözlə süzərdin, Sahib!XIDIR ORUCOĞLU.

Xıdır Oruc oğlu Məmmədli - 1958-ci ildə qədim Borçalı mahalında - indiki Gürcüstanın Bolnisi rayonundakı Darvaz kəndində dünyaya göz açıb.
2000-ci ildə “El qucağında” adlı şeirlər kitabı işıq üzü görüb. AYB-nin üzvüdür. “Qızıl qələm”, “Sözlü-sehirli dünya” media mükafatı laureatıdır.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 29 Jun 2020 18:22:50 +0000 Ulu Borçalının Ulu Oğlu!.. https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/823-ulu-boralnn-ulu-olu.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/823-ulu-boralnn-ulu-olu.html

Sözü gedən şəxs Azərbaycan Respublikası “Təhsil” Mərkəzinin təsisçiliyi ilə işıqüzü görən Beynəlxalq elmi-pedaqoji, ictimai-siyasi, ədəbi-bədii, publisistik məcmuələri özündə əks etdirən və geniş oxucu kütləsinin sevimli dərgisinə çevrilən “Şərqin səsi”, “Elm və Təhsil” qəzetlərinin baş redaktoru, “Borçalı” Nəşriyyat-Poliqrafiya Müəssisəsinin baş direktoru Müşfiq Mədəd oğlu Çobanlıdır.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 11:53:03 +0000 SEVGÜL SƏFƏRLİ: Təbib təbiətimiz, loğman yurdumuz... https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/1929-sevgl-sfrl-tbib-tbitimiz-loman-yurdumuz.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/1929-sevgl-sfrl-tbib-tbitimiz-loman-yurdumuz.html

SEVGÜL SƏFƏRLİ: Təbib təbiətimiz, loğman yurdumuz...

Sevgül Səfərli qədim Başkeçid rayonunda doğulub. Hələ gənc yaşlarından bədii yaradıcılıqla məşqul olur. Bir müddət “Borçalı” qəzetində çalışıb.
Bir neçə kitab müəllifidir. 2008-ci ildə Bakıdakı “Dan Ulduzu” nəşriyyatında “Qəriblik ömür üzən şeydir” adlı kitabı nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilib.
Aşağıda Sevgul Səfərlinin həmin kitabından bir neçə səhifəni dərc edir və ona yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Təbib təbiətimiz, loğman yurdumuz...

Belə şeylər çox olurdu. Bəzən bir qrup xəstəliklərin qarşısında ajiz qalanda Tiflis həkimləri təbiətə üz tutardılar. O təbiətə ki, Allahın bir "Ol" kəlməsi ilə yaranıb. O təbiətə ki, Allahın şəfası insanlara onun vasitəsilə ötürülür. Bu ötürüjülərin ən əsası təbiətin füsunkar zənginliyi, dağ sularının saflığı, dağ havasının təmizliyi, bir də insanların xeyirxahlığıdır. Elmin güjü çatmayan xəstəlikləri sağaltmaq üçün həkimlər təbiətin güjünə güvənirdilər. Bir də görürdün kəndimizə qüjağı qundaqlı bir "şəhərli" gəldi. Ozü gəlməyib daha doğrusu həkim göndərib. "Bu uşağı müntəzəm olaraq səhər tezdən dağ çayının kənarında gəzdirin"-deyib. Bir başqa xəstəyə həkim "şehli-şehli may çiçəklərinin üstündə ayağı yalın gəzmək" - buyurub. Digərinə "quşların "Çahargah" oxuduğu vədə şam meşələrində dolaşmağı" - buyurub. Bir özgəsinə "aj qarına bulaq suyu iç, özü də düz mənbəyindən" - deyib.
Bizim təbibimiz də, loğmanımız da öz təbiətimiz olub, dədə-babadan. Təbiət bizə təmənnasız loğmanlıq edib. Təbiətlə baş-başa verib Başkeçidlilərin sağlamlığı keşiyində duran həkimlərimizə hörmət olaraq bir qrupunun adını çəkmək istəyirəm. Onlardan Asya xanım, Mənzər xanım, Zərifə xanım, Zamirə xanım, doktor Şamil, doktor İstanbul, doktor İfrat, doktor Mirsayad, doktor Teymur, doktor Yunus, doktor İlham. Yaşayanlara jan sağlığı, dünyasını dəyişənlərə Allahdan jənnət diləyirəm.
SAĞLAM OLMAQ İSTƏYƏN HƏR BİR KƏS
AĞRISIZ JAN İSTƏYİRSƏ ÖNJƏ JANI ÜÇÜN SAĞLAM ŞƏRAİT YARATSIN,
HƏZRƏT PEYĞƏMBƏR KİMİ QİDALANSIN…
Milli münasibətlərin kəskinləşən vaxtı "yarım Allah" dediyimiz həkimlərə açıq və gizli təzyiq göstərdilər. Müxtəlif şəkildə, müxtəlif zərbələrlə onları sənətindən, yurdundan ayırdılar. Təkjə doktor Şamilə və doktor İstanbula toxunmadılar. Şamil Başkeçidin ən güjlü terapevti, İstanbul isə ən güjlü jərrahı idi. Düşmən, düşmən də olsa, ağıllı idi. Etnik təmizləmə proqramını həyata keçirərkən onlar terapevt Şamilin janlı diaqnostika mərkəzi olduğunu unutmadılar. Bunu rayonda dost da bilirdi, düşmən də. Doktor Şamil xəstəni sağaltmaqla bərabər, onun son nəfəsini, ayını gününü də təyin edə bilir. Deməli düşmən öz sağlamlığını düşünərək iki kamil həkimi Şamil və İstanbulu yerindən tərpətmədi.
Fəlsəfi düşünjələr ustadı Bяхтийар Vahabzadənin "Təklik" şeirinə diqqəi yetirək:

Yarpağı tez solar tək ağajın da,
Daldası yoxdusa nejə solmasın.
Meşələr sultanı, meşələr şahı,
Aslanın özü də yalqız olmasın.
Öz elində, öz yurdunda təklənmişdi, xalqımız. Bütün mənalarda təklənən, tənhalaşan, yaralanan seyrələn xalqın əlindən doktor Şamili və doktor İstanbulu almadığına görə düşmənə öz minnətdarlığımı bildirirəm. Maddi vəziyyəti ağır olan xalq başı yerə gələnə qədər həkimdən uzaq olur. Dərd ona güj gələnjə: - "Gedin Şəmili gətirin" - deyir.
Doktor Şamilin düzgün təyin etdiyi müalijə prosedurasını xəstə ev şəraitində qəbul edir. Müalijə olunanların qayğısını el qızımız, iki kəndin bajarıqlı tibb bajısı Nuray bajımız yerinə yetirir.
Başkeçidlilərin ən ağır xəstəsini hər zaman "yarım Allah" dedikləri doktor Şamilə etibar edirdilər. Çünki doktor Şamilin dediklərini Tbilisi, Moskva, Leninqrad professorları təsdiqləyərdi.
Asya xanım, jərrah İstanbul, doktor Şamil peşəkar sənətkar kimi Başkeçiddə, bütün kəndlərdə tanınmışlar idilər. Onların özlərinə məxsus xüsusi müalijə metodları var idi. İnsan gərək unutmasın ki, taleyini yazan Allah, sağlamlığını qoruyan özü, xəstəliyini sağaldan və daha doğrusu qarşısını alan həkimdir.
* * *
“Borçalı” qəzetinin nəşri böyük Vətənimizin iqtisadi durumunun olduqja ağır olduğu bir vaxtda söz xiridarları, qələm sahibləri üçün göydən gələn mükafat olmuşdur. Zamanın yaratdığı problemlər hamı kimi bizdən də yan keçməmiş, maddiyyatımıza öz təsirini göstərmişdi. Belə bir anda "Borçalı"nın var olması bütün problemlərin üzərinə sanki NUR pərdəsi örtmüşdü. Borçalı adının ƏZƏMƏTİ + TİLSİM+NURU çatan-çaтmayan gündəlik tələbatın mənəvi deformasiyalardan müdafiə edirdi. Elə bil "Borçalı"nın hər bir nömrəsi bizim üçün dünyaya bir yeni Borçalı gətirdi. 1998-ji ildən bəri qəzetimizin bütün saylarını toplayıb "Borçalı"nın arxivini yaratmaq eşqinə düşdüm. Topladım. Sonra geri döndüm 1996-jı ildə işıqlanan "Borçalı"nı əldə etdim. Sonra dərin-dərin düşündüm:
- Heç ola bilməz ki, Azərbayjan müstəqil dövlət olandan bəri "Borçalı" nəşr olunmamış olsun - dedim.
Xeyli axtarışdan sonra xəbərsiz olduğum daha bir «Borçalı» yeniliyinin izinə düşdüm. Əlimə payız yarpağı tək sapsarı saralmış qəzetlər keçdi. Sanki ürəyimə dammışdı ki, Borçalı ziyalısı müstəqilliyimizdən sonra bu qədər gejikməzdi. 1993-jü ilin "Borçalı"sının Baş redaktoru Мцшфиг Чобанлынын mücdələrlə dolu mürajiətini mən oxudum. İndi də o yazını sizin üçün oxuyuram.
«- Sabahınız xeyriliyə açılsın, möhtərəm oxujular!
- Xoş gördük, əzizlərimiz!
- Əziz yurddaşlarımız! Borçalının qeyrəti, vətənpərvər və imkanlı övladları! Hörmətli BORÇALISEVƏRLƏR! Səsimizə səs verməyinizi xahiş edirik...!»
Bu haray Azərbayjan mətbuatının çağdaş yazarı, 1990-жы илдя чап олунмуш «Аьыр елли Борчалы», 1994-жц илдя чап олунмуш «Чаьдаш Борчалы ядяби мяктяби» китабларынын мцяллифи, çağdaş oxujuların Müşfiq Mədəd oğlu Çobanlı imzasıyla tanıdıqları bir Borçalı ziyalısının mücdəsiydi.
1993 iyun. Qəzetin ilk sayı. "Borçalı toponimləri" - "Sərbəst düşünjə" qəzetinin tərkibində işıqüzü görür.
1993 iyul, ikinji say - "Vətənin sağ gözü Borçalı" - "Ziya" qəzetinin tərkibində.
1993 avqust, üçünjü say - "Borçalının qeyrətli övladı Rza Qurbanov" - "Yeni Dünya" qəzetində.
1993 oktyabr, dördünjü say - "Vətənin yurdsevər övladı Hidayət Borçalı"- «Təhsil» qəzetinin hesabına.
1994 yanvar бешинжи сай - "Qədim saz- söz yurdu Borçalı"(“Borzalı ədəbi məktəbi”) - «Təhsil» qəzetinin hesabına.
1994 март, алтынжы сай «Ulu Йурдуmuz Борчалы» - «Təhsil» qəzetinin hesabına.
1994 sentyabr, yeddinci say - “Ozan dğnyamız - Borzalı aşıqları” - «Təhsil» qəzetinin hesabına.

Deməli, müxtəlif mətbu mənbələrdə molekul daşıyıjısı kimi özünü göstərən, yavaş-yavaş səsini çıxardan hüjeyrələşən, pərvazlanan sırf Borçalı ideyasının bünövrəsi yaradılmışdır. 1994-jü ilin martında bu ideya bədii molekul şəklində deyil, özünə layiq olan böyük hərflərlə BORÇALI adı ilə dərgi formasında zühur etmişdir.
Bundan sonra Аğır elli Borçalının "Borçalı"sının işıqlandırılması üçün ona maddi dayaq olanlar da tapılmış, ona üç mənbədən yardım olunmuşdur.
1. «Təhsil» qəzetindən;
2. "Hidbor" şirkətinin prezidenti Hidayət Məmmədovdan;
3. "Yelmar dirçəliş mükafatına layiq görülmüş jurnalist İsmayıl Ömərovdan.
Bu "Üçlük"lər ittifaqının "Borçalı"ya yardımı nə qədər çəkəjəkdi Allah bilirdi. Vətəndaş üçün önəmli olan o idi ki, Vətən Borçalının adını işıqlandıran bir mətbуu orqan yaranmışdır. Bu orqan adı bəлli səbəbdən fəaliyyətini dayandırılmış olsa da, bundan sonra qorxmağa lüzum yoxuydu. Çünki "Su axan yerdən bir də axar" - demiş Dədələr. Qəzetimiz fəaliyyətinə fasilə vermiş olarsa bir gün üzünə bahar gələjək... Yenə yarpaqlanajaq... Yenə çiçəklənəjək...
Bu həmin dövran idi ki, qələm sahiblərinin, ъurnalistlərin həyatına maddi jəhətdən qaranlıqlar çökdürmüşdü. Böyük Xalqımızın böyük əksəriyyəti Kapitalizmə, Mülkiyyətçiliyə, Ağalığa meyl etdiyi bir zamanda onlar qələmlərinin, təfəkürlərinin işığına sığınmışdılar. Belə olmasaydı Borçalının ziyalı oğlu curnalist İsmayıl Ömərov zehni-əmək mükafatını ailəsinə xərjləyərdi. Vətən sevgisi ona beyin məhsulunun mükafatından yenijə fəaliyyətə başlamış "Borçalı" qəzeti üçün xüsusi hesab açdırmışdı.
Haşiyə: Çox yəqin ki, İсмайыл Ömərovun ailə daxilində bu mükafatla həllini tapa biləjək o qədər dərdi azarı vardı ki. Amma gördüyümüz kimi vətənpərvər curnalist tərəfindən Vətən eşqi önə çəkilmişdir.
1993-jü ildə Azярбайжан EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitunun dissertantı Müşfiq Çobanlı tərəfindən bünövrəsi yaradılan, 1996-jı ildə Borçalının Böyük Oğlu, Hüquqşünas-curnalist Kazım Qajağanlı tərəfindən çiçəkləndirilən "Borçalı" qəzeti və "Borçalı" curnalı düşünülmüş şəkildə ilkin yaradıjıları tərəfindən 1998-ji ildə Ə. Əliyev adına Az. DHTİ-nda II terapiya kafedrasında fəaliyyət göstərən "Səhər" qəzetinin şöbə müdiri vəzifəsini daşıyan Həkim-Curnalist Azadə-Taleh Abbasqızına etibar edilir. Onlar Azərbayjan Qadınının Ojaq-Çıraq rəmzi olduğunu bilərəkdən "Borçalı" qəzetinin taleyini bu yükü daşıya biləjək bir qadına, Azadə xanıma tapşırmışlar.
Qadın - ojağının isti və hərarətli olması üçün fədakarlıqlar yapan bir VARLIQDIR.
Bəli! O - gün, bu- gün "Borçalı" qəzeti Azadə xanımın və o elin şair Oğlu Knyaz Aslanın janfəşaqlığı bir də bir qrup sadiq yaradıjı kollektivinin əməyi nətijəsində geniş tiracla nəşr edilir. Nəinki Azərbayjanda, nəinki Borçalıda, dünyanın 30-dan çox ölkələrində yayımlanır.
Eşq olsun! Borçalısevərlərə!..

«Şərqin səsi» qəzeti, N: 04 (216), Yanvar, 2009-cu il.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 11:47:04 +0000 Dostluq bayrağısan Müşfiq Borçalı!.. https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/3960-dostluq-bayrasan-mfiq-boral.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/3960-dostluq-bayrasan-mfiq-boral.html

Bu şeiri bizim gözəl alimimiz Borçalı elinin, nəinki, Borçalı elinin, bütün Azərbaycanın, Türk dünyasının alim oğlu Müşfiq Borçalıya.

Doğma ellərinə uzanır əlin,
Çiçək-çiçək açan sözdür əməlin,
Adınla öyünür Mədəd müəllim,
Elin dayağısan Müşfiq Borçalı.

Arzuya bələnmiş işıq yolusan,
Vətənin eşqiylə qəlbi dolusan,
Bir alim atanın alim oğlusan,
İrfan ocağısan Müşfiq Borçalı.

Ümid ətirlidir baharın-yazın,
Kövrək duyğuların çəkirsən nazın,
Adını ucaltdın doğma Darvazın,
Yurdun sorağısan Müşfiq Borçalı.

Düşüncə nəhəngi, şeir azmanı,
Ruhun qabaqlayır dövrü zamanı,
Bu Telli Sənəmdən söz ərməğanı,
Dostluq bayrağısan Müşfiq Borçalı.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 11:46:00 +0000 Sədi Yaradanqulunun MÜŞFİQ BORÇALIYA Minnətdarlıq məktubu https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/845-mfq-boraliya-minntdarlq-mktubu.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/845-mfq-boraliya-minntdarlq-mktubu.html

MÜŞFİQ BORÇALIYA
Minnətdarlıq məktubu

Nə qədər ki günəş “məşriqdən” (şərqdən) doğur
Tövbə qapıları açıqdır demək.
SƏDİ ŞİRAZİ.

Mən də deyirəm, - Nə qədər ki Müşfiq Borçalının rəhbərlik etdiyi “Şərqin səsı” qəzeti var, bütün qapıları üzümüzə açıqdır demək...
Dövrü mətbuatda çap olunan - istər iqtidar yönlü, istər müxalifət yonlü, istərsə də müstəqil qəzetlərin sayı nə qədər çox olsalar da onların içərisində oxunaqlı qəzetlərin sayı çox azdır. Ən çox oxunaqlı qəzetlərdən biri də Müşfiq Borçalının rəhbərlik etdiyi “Şərqin səsi” və “Elm və Təhsil” qəzetləridir. “Şərqin səsi”nə “hay” verən və onun işığına toplaşan ziyalıların sayı da gün-gündən çoxalır və artır..
Yenə adətim üzrə bu günlərdə yeni çapdan çıxmış Aprel. 2014. 64(294) saylı “Şərqin səsi” qəzetini başdan-ayağa oxuyuram. Rənga-rəng mövzularla yanaşı həmin qəzetdə Müşfiq Borçalı mənim 60 illik yübleyimi təbrik edərək “Gözəl insan, istedadlı şair” başlığı altında üç (9-11) səhifəlik yazı dərc etdirmişdir. Burada müxtəlif illərdə çap olunmuş kitablarım haqda geniş məllumatla yanaşı yazdığım bəzi şeirlərlə birlikdə “Yadındamı”? poemamı da tam olaraq bu qəzetdə işıqlandırmışdır.
Təkcə indi deyil, hər vaxt “Şərqin səsi” və “Elm və Təhsil” qəzetlərində təmənnasız və məndən xəbərsiz yazılarım, - şeirlərim çap olunmaqdadır. Bununla yanaşı “Borçalı” nəşriyyatında bir neçə şeirlər kitabımin çap olunmasında da öz köməyini əsirgəməyən Müşfiq Borçalıya minnətdar olduğumu və təşəkkür etdiyimi bildirirəm.
Müşfiq Borçalı ustad şairlərin, ədiblərin yazıları ilə yanaşı əli yeni qələm tutan gənc yazarların da yazılarını öz qəzetlərində işıqlandırıb onları ruhlandıraraq öxucuların müzakirəsinə buraxır...
Həyat gözəldir qardaşım! Həyatda səmimi və gözəl insanlarla qarşılaşıb təmasda olduqda və ürəyə yatımlı dostlar tapdıqda həyat gözlərimiz önündə daha da gözəlləşir. Gözəl həyatda insanlar yaşadıqca yaşamaq istər. Bax, mənim üçün elə gözəl insanlardan biri də sənsən, Müşfiq qardaşım! Mən də Allahıma şükür edərək deyirəm, - Nə yaxşı ki, həyatda sənin kimi gözəl, səmimi və mehriban bir insanı mənə rast gətirib. Tanrı səni qorusun! Biz də, yəni bütün Müşfiqsevərlər də daima sizinlə fəxr edək və sənə bütün işlərində uğurlar diləyərək deyək:
- İşin avand, amalın kamil olsun, Müşfiq Borçalı!

Var olsun Müşfiqi, deyək,
A DOSTLAR...

M üqəddəs kitabda yazılıbdır ki,
Ü midsizə ümid verən həyatda
Ş an-şöhrətli olar, - bilin, a dostlar!
F ikrindən dönməyən, əziz olanın,
İ stəyi-amalı təmiz olanın,
Q əlbi saf, pak olar, - bilin, a dostlar!

Ç ətinə düşənin qolundan tutan,
O na kömək edən, axtaran, tapan,
B orçalı Müşfiqdir, bilin, a dostlar!
A dına layiqdir tutduğu işlər,
N ə qədər iş görür, hamı görmüşlər.
O nunla çox xoşdur bizə görüşlər,
V ar olsun Müşfiqi, - deyək, a dostlar!

Hörmətlə:
“Qızıl Qələm”
mükafatı lauratı,
AYB və AJB üzvü
Sədi
Yaradanqulu.
04.05.2014.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 11:44:41 +0000 DAĞLARQIZI ŞÖVKƏT XANIMDAN BİR NAMƏ https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/2741-dalarqizi-vkt-xanimdan-br-nam.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/2741-dalarqizi-vkt-xanimdan-br-nam.html

Əziz Müşfiq Borçalı!
Əvvəla Sizi ürəkdən təbrik edirəm, aldığınız fəxri fərmanlarla və bol məhsullu doplomlarla. Allah qorusun, Sizin düşünən beyninizi, yazan əlinizi, bunlara rəvac verən gözəl ürəyinizi. Allahın pənahında olasınız. Sizin ərsəyə gətirdiyiniz ensiklopediya “Sazlı-sözlü Başkeçid” mənim ruhumu oxşadı. Minnətdaram. Minnətdaram, ona görə ki, keçmişimizi, tariximizi təkrar-təkrar yaşadırsınız. Siz Başkeçidin gözəlliyini rəssam kimi elə gözəl həsr etmişsiniz ki, şair olmayan əlinə qələm alıb şeir yazmaq istəyir. Bax, buna görə ürəkdən minnətdaram Sizə. Mən bunu səmimi deyirəm, tanımadığım, eşitmədiyim, əslən Borçalıdan olan həkimlərimizi, qəhrəmanlarımızı, gözəl ziyalılarımızı bizə tanıtdırırsınız, buna görə Sizə çox-çox sağ olun deyirəm. Siz inanırsınızmı, qoca Başkeçid mənim gözümdə on səkkiz yaşında cavan oğlana döndü. Əsl Borçalı aşiqi, vətənini tərənnüm edən Sizsiniz, əla! Müşfiq Borçalı əsl vətənpərvərdir. Bu mənim ürəyimi dağa döndərir. Mən çox istərdim Borçalı adını daşıyanlar Sizin kimi olsun, yoxsa ki... Borçalının adını ucuzlaşdırmasınlar.
Çox sağ olun!
Əzizim, Borçalı bir mirvaridir,
Hər dam da onun qədrini bilməz.
Əzizim, Borçalı ağır dərdlidir,
Dindirməsən onu, dərdini deməz.

Əzizim, Borçalı sevmir yalanı,
Başı çox çəkibdir qırğın talanı.
Duruşu andırır uca qalanı,
Nə qədər çalışsan sirri bilinməz.

Borçalı bir şahdlır, Başkeçid tacı,
Çiçəkləri min bir dərdin əlacı.
İgidə arxadır, xəstəyə bacı,
Tarixlərə düşüb, möhürü silinməz.

Şövkət Dağlarqızı.
(557 60 24 77)]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 11:42:48 +0000 Dilarə ŞAHİDQIZI: BORÇALI (Müşfiq Mədədoğluna) https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/1789-borali.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/1789-borali.html

Mənim ilk şeirlərimin çapında böyük əməyi olan,
gənc yazarlara böyük və əvəzsiz xidmətlərini
heç zaman unutmadığım, əziz qələm dostum
Müşfiq Çobanlının “Ağır elli Borçalı” kitabını
oxuduqdan sonra bu şeir yarandı.

Yayılıb hər yana səsin-sorağın,
Gəzəydim qoynunda sənin, Borçalı.
Ətirli gülünü öz əllərimlə
Üzəydim qoynunda sənin, Borçalı.

Axır gözlərindən yaşı bulağın,
Bilinməz neçədi yaşı bulağın,
Günəşdən rəng alır daşı bulağın,
Gəzəydim qoynunda sənin, Borçalı.

Gözəldir bu elin yaşıl meşəsi,
Ucalır göylərə quşların səsi,
Laçın oylağıdır sərin guşəsi,
Gəzəydim qoynunda sənin, Borçalı.

Gözəl mənzərəni seçə biləydim,
Bu eldən o elə köçə biləydim,
Şəfalı suyundan içə biləydim,
Gəzəydim qoynunda sənin, Borçalı.

Göyün üzündəki qara buludlar,
Vurubdur qəlbimə yara buludlar,
Kədərlə dağılır hara buludlar,
Gəzəydim qoynunda sənin, Borçalı.

Başını qar alıb uca dağların,
Meyvəsi bol olur yaşıl bağların,
Nə gözəl görünür axşam çağların,
Gəzəydim qoynunda sənin, Borçalı.

Dilarə ŞAHİDQIZI,
“Qızıl Qələm” və “Abdulla Şaiq”
mükafatları laureatı,
Nəğməkar şairə.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 11:41:08 +0000 YEL DAĞINDA... https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/1664-yel-dainda.html https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/1664-yel-dainda.html

Görürəm ki, yaz fəslidi,
İlin - günün saz fəslidi,
Sarı nərgiz nəfəslidi,
Gül qoxuyur, gül Borçalı.

Vətənim cənnət qoxuyur,
Güllərdən çələng toxuyur,
Qaz susur, bülbül oxuyur,
Gül qoxuyur, gül Borçalı.

Yel dağında yanı üstə
Uzanıb Müşfiq Borçalı.
Yan - yörəsi bönövşələr,
Gül qoxuyur, gül Borçalı.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
23.07.2016 23:11]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 11:39:46 +0000 Borçalı elinin qartalı, Müşfiq!.. https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/17-boral-elinin-qartal-mfiq.html https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/17-boral-elinin-qartal-mfiq.html

MÜŞFİQ BORCALI - 45

----

Borçalının ziyalı oğlu,
tədqiqatçı yazar, publisist,
"Ziya", “Şərqin səsi” və
“Elm və Təhsil” qəzetlərinin Baş redaktoru,
“Borçalı” Nəşryyat-Poliqrafiya Müəssisəsinin Baş direktoru
Müşfiq Mədəd oğlu Çobanlıya

Borçalı yurdunun ərən oğludur,
Qazanıb hamıdan halalı, Müşfiq.
Unutmur heç zaman Darbaz elini,
Ondan yaşasa da aralı, Müşfiq.

Sevirlər hər zaman Mədəd oğlunu,
Elinə, yurduna qeyrət oğlunu,
Tanrıdan verilən ömür yolunu,
Yaşayıb, yaşayır mənalı, Müşfiq.

Düşüb adı-sanı bütün dillərə,
Özü sipər olub daşqın sellərə,
O qədər yaxındı bütün ellərə,
Bilinmir, bilinməz haralı, Müşfiq.

Atası hər zaman olub, meracı,
Şirin balaları başının tacı,
Gəzdiyi həmişə dağlar yamacı,
Zirvəyə meyl edir xəyalı, Müşfiq.

Ayrılmır dostları onun başınnan,
Sevgisi dünyadır yar-yoldaşınnan,
Deyirlər adına körpəyaşınnan,
Borçalı elinin qartalı, Müşfiq.

Həsəd aparırlar onda ürəyə,
Sevinci bir seldi, arzu-diləyə,
Mənzili nurludur xoş gələcəyə,
Görməsin ömründə məlalı, Müşfiq.

Dost deyən kəslərin etibarıdır,
Darbaz dağlarının dövlət-varıdır,
O qədər munisdir, zirvə qarıdır,
Göylərin günəşi, hilalı Müşfiq.

Tərpədər ürəkdə ən nazik simi,
Olubdu hər zaman könül hakimi,
Özünə yurd salıb, doğması kimi,
Uyğunun qəlbində, Borçalı Müşfiq.

Səyavuş UYĞUN.
2 noyabr 2014-cü il.Borçalı.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 11:38:18 +0000 Gulsəfa AYVAZOVA: MÜŞFİQ BORÇALIYA https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4860-mfq-boraliya.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4860-mfq-boraliya.html

MÜŞFİQ BORÇALIYA

Dünyaya gətirdi onu bir ana,
Özü bir aləmdi, dünyadı Müşfiq.
Biz də Şükr edirik o yaradana,
Gözəl bir ziyalı insandı Müşfiq.

Daima çalışır, heç dincəlmədən,
Bir ömür yaşayır, qorxu bilmədən.
Adamı tanıyır iki kəlmədən,
Ömürlük saf adı qazandı Müşfiq.

Hər zaman ayırıb ağı-qaradan,
Ona qüdrət verib uca yaradan.
Mayası halaldı başdan-binadan
Vətənin özündə vətəndi Müşfiq.

Tanınmış alimdi, həm də, jurnalist,
Yazıçı, filosof, nasir-publisist.
Əməldə salehdi, işində dürüst,
Hər kəsə arxadı, dayaqdı Müşfiq,

Ona öz dostları dahi dedilər,
Odur insanlığın Şahı dedilər.
Namərdlər dalıyca qiybət etdilər,
Düşmənin qəlbini qazandı Müşfiq.

Doğruya, düzlüyə edibdir vərdiş,
Amalı, məramı, məqsədi düz iş,
Qurtara bilməyir əlindən xəbis,
Hər zaman, hər yerdə doğrudu Müşfiq.

Çəkir əzabları dosta demədən,
Elimli, zəkalı insandı Müşfiq,
Ağılda ümmandı, dəryadı Müşfiq.
Vətənin özündə vətəndi Müşfiq.

Özü, öz elinin bir əsgəridir,
Doğma el-obası dərdi-səridir.
Ulu Borçalımızın qürur yeridir,
Vətənin önündə vətəndi Müşfiq
Düşmənə dağları çəkəndi Müşfiq.
Düşmənin qəbrini qazandı Müşfiq!..
16.09.2019

A MÜŞFİQ
(Müşfiq Borçalıya)

Ölkələrə səs salıbdı sorağın,
Halal olsun qeyrətinə, a Müşfiq.
İgidisən sən elimin, obamın
Halal olsun qeyrətinə, a Müşfiq.

Sən alınmaz qala oldun, bürc oldun,
Zəhmətinlə sən zirvəyə ucaldın.
Mədədoğlu soyadından güc aldın,
Halal olsun qeyrətinə, a Müşfiq.

Şəfalı əl sığal çəkdi telinə,
Çətinlikdə dayaq oldun elinə.
Haram tikə götürmədin əlinə,
Halal olsun qeyrətinə, a Müşfiq.

Saf suların saflığında duruldun,
Məsləkindən nə usandın, yoruldun.
Qələminlə zirvələrə yol aldın,
Halal olsun qeyrətinə, a Müşfiq.

Qələm durmur istər elə hey yaza,
Gördüyünü düz anlaya, düz yaza.
Bu ömürü sən yarınla yüz yaşa
Halal olsun qeyrətinə, a Müşfiq.

Bağban oldun öz bağçanda, bağında,
Sən ömrünün xoşbəxt, gözəl çağında.
Nəvələrin oynasın sol, sağında,
Halal olsun qeyrətinə, a Müşfiq.

Söz sərrafı sözü seçər, söz deyər,
Gülsəfatək açıq-aşkar, düz deyər.
Əlli azdır qismət olsun yüz deyər,
Halal olsun qeyrətinə, a Müşfiq.

P.S.:
Əziz və hörmətli Müşfiq müəllim!..
Ağır Borçalı elinin dəyərli oğlu!
Sizə öz dərin minnatdarlığımı bildirirəm, elimizə, elimizin ağsaqqallarına, ağbirçəklərinə, ziyalılarına,
ümumiyyətlə, hər kəsə olan qayğınız, diqqətiniz əvəz olunmazdır...
Bütün Borçalılılar adından sizə uğurlar və can sağlığı arzulayıram...
Sizin haqqınızda nə qədər yazıb-yaratsaq da, azdır, biz Borçalı ziyalıları yenə də sizin xeyirxah,
insanpərvər xidmətlərinizi yetərincə qiymətləndirə bilmərik...
Həmişə səsiniz yüksəklikdən gəlsin, vətənimin dəyərli oрlu...
Hörmət və ehtiramla, Gulsafa Ayvazova, Borçalı.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 24 Apr 2020 10:09:34 +0000 AY MƏDƏD OĞLU!... https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/725-ay-mdd-olu.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/725-ay-mdd-olu.html

Adınla fəxr edir bütün el-oba,
Müşfiq Mədəd oğlu, sən yüz il yaşa.
Elin dayağısan, arxasan xalqa,
Qayğısız, kədərsiz ömrü vur başa
Müşfiq Mədəd oğlu, sən yüz il yaşa!]]> Müşviq BORÇALI Wed, 22 Apr 2020 20:05:30 +0000 Müşfiqim... https://turan.info.az/gurcustan/pushkinciler/74-mfiqim.html https://turan.info.az/gurcustan/pushkinciler/74-mfiqim.html

MÜŞFİQİM

Ulu Borçalının ziyalı oğlu
Müşviq Borçalıya.

Qartallar yuvası, ərlər oylağı,
Qarlı Başkeçiddən yazan Müşviqim.
Sənin əməyini unutmaz dağlar,
Hər zaman yaxşılıq qazan, Müşviqim.

Yaxşı insanların qədrini bildin,
El ilə ağladin, el ilə güldün,
Dünyaya yaxşılıq etməyə gəldin,
Pisi də yaxşıya yozan Müşviqim.

Tuş gəldin bu yolda əsən yellərə,
Gərdin hey sinəni coşğun sellərə,
Adın düşər dastanlara, dillərə,
Oxuyar şəninə ozan, Müşviqim.

Vəli Qaraçaylı,
15.03.2015
.

REDAKSİYADAN:

FÜRSƏTDƏN İSTİFADƏ EDƏRƏK, BİZ DƏ
SEVİMLİ ŞAİRİMİZ VƏLİ QARAÇAYLIYA TƏŞƏKKÜR EDİR,
ANADAN OLMASININ 50 illik YUBİLEYİ MUNASİBƏTİLƏ
ONU ÜRƏKDƏN TƏBRİK EDİRİK. Və EYNİ ZAMANDA
ONA UZUN ÖMÜR, MÖHKƏM CANSAĞLIĞI VƏ
YENİ-YENİ YARADICILIQ UĞURLARI ARZULAYIRIQ!...
Müşfiq BORÇALI.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 04 Feb 2020 01:38:37 +0000 QANLI 20 YANVAR FACİƏSİNDƏN 30 İL KEÇİR... https://turan.info.az/diger/unutsaq-unudulariq/4715-qanli-20-yanvar-facsndn-30-l-ker..html https://turan.info.az/diger/unutsaq-unudulariq/4715-qanli-20-yanvar-facsndn-30-l-ker..html

QANLI 20 YANVAR FACİƏSİNDƏN 30 İL KEÇİR...

RUHUNUZ ŞAD OLSUN, ŞƏHİDLƏR!..

...Vaxt var gələr keçər. Dərd var dələr keçər. Dərd də var, dərd də!... Dərd var zaman keçdikcə kiçilir; dərd də var ki, günbəgün böyüyür, unudulmaz olur. Ağrısı-acısı qəlbimizi göynədir...
1990-cı il 20 yanvar qanlı şənbə günü yaddaşımıza həmişəlik həkk olunub. İlahi!... Həmin gecə sanki dünyanın sonu idi. Aləm bir-birinə qarışmışdı. Hər tərəfdən zirehli tankların, topların, alovlu avtomat silahların gürultulu, vəhşi və qorxunc atəş səsləri eşidilirdi... Səhəri dünyanın tərəqqipərvər insanları Bakıya qoşun yeridilməsindən, tankların insanları vəhşicəsinə əzməsindən, dinc əhalinin-gənclərin, uşaqların, qocaların, qadınların alovlu silahlardan atılan güllələrlə qanlarına qəltan edilməsindən və hətta təcili yardım həkimləri öz müqəddəs borclarını yerinə yetirərkən onlara hərbçilərin maneçilik törətmələrindən təcili yardım maşınlarının güllə-borana tutulmalarından danışır, etiraz səslərini ucaldırdılar. Bakının küçələrində isə tanklar küçələri şumlayır, güllələr eyvanların pəncərələrini sındırıb tökür və evdə oyuncaqları ilə oynayan uşaqlara tuş olurdu... O ağrılı, acılı faciəli gecədə və sonrakı günlərdə xalqımızın hələ də sayı dəqiqləşməyən neçə-neçə günahsız igid, qəhrəman övladı şəhid oldu! Neçə-neçə ər oğlanlarımızı, Həcər qeyrətli bacılarımızı itirdik. Nə qədər körpə atasız, gəlinlər bəysiz qaldı. İlahi!...
Səbrli xalqımız öz şəhidlərinə düz 40 gün yas saxladı. 2 milyonluq şəhər qan ağlayırdı. Hönkürtümüzə, iniltimizə göylər də hönkürtü ilə cavab verirdi. Göydən qucaq-qucaq qərənfillər yağırdı. Aman Allah! Hardanmış bu qədər qərənfil?! Yaz yağışı da bir o qədər olmaz!... Yollar, səkilər güllərdən naxış-naxış ilmələnmiş xalıya bənzəyirdi. Hamı bir-birinə, tanıdı-tanımadı, bir cüt qərənfil atır, “Qoy hamı bilsin ki, biz bir-birimizə güllə yox, gül atırıq!” - söyləyirdilər... Həmin vaxtdan 30 il keçməsinə baxmayaraq, sanki hadisələr dünən baş verib. Yaralarımız göyüm-göyüm göynədir bizi... Axı, günlər, həftələr, aylar keçdikcə nəinki dərdimiz kiçildi, əksinə böyüdü. Gündən-günə şəhidlərimizin sayı artdı. “Nahaq qan yerdə qalmaz!”, “Başın sağ olsun, Vətən!” - deyə-deyə Şəhidlər Xiyabanını böyütdük, başqa-başqa rayonlarımızda da Şəhidlər Xiyabanları yaratdıq, yeni-yeni qəbirlər qazıb xalqımızın neçə-neçə ər oğullarını torpağa tapşırdıq...
Nəhayət ki, xalqımızın dözüm, səbr kasası dolub-daşdı. Azğın ermənilərin Cənnət Qarabağımızda törətdikləri vəhşiliklərə dözməyib “Öncə Vətəndir!” - deyə haqq səslərini ucaldan igid oğullarımız düşmən üzərinə hücuma keçdi, ölüm-dirim savaşına başladı. Bu savaşın əks-sədası Vətənimizin hər bir guşəsinə gedib çatdı. BORÇALI MAHALININ MƏRD OĞULLARI da “Ana Vətənimiz Azərbaycan naminə!” - deyib, torpağımızı yağı düşmən gülləsindən qorumaq üçün ön cəbhəyə - Qarabağa və sərhəd bölgələrinə yollandılar. Sinələrindən sipər çəkən özünümüdafiə dəstələrinə qoşuldular. Vətən üçün canını belə əsirgəməyən Vətən oğulları ölümün gözünə dik baxıb analarımızı külə döndərən, balalarımızın başını kəsən, körpələrimizi nizədə oynadan, gəlinlərimizi, qızlarımızı əsirlikdə saxlayan, namusumuza toxunan alçaq niyyətli, yaramaz ermənilərə qisas vuruşuna atıldılar. Ayrı-ayrı xarici ölkələrin güclü himayədarlığı ilə vuruşa girişən ermənilər layiqli cavablarını aldılar. Amma... Təəssüf ki, mərd oğullarımız arasında düşmənin namərd gülləsinə tuş olanları da çox oldu. Onlar qəhrəmancasına həlak oldular. Yox, yox, onlar ölmədilər! Ölümləri ilə yenidən doğuldular. ÖLMƏZLİK qazanıb daimi ƏBƏDİYYƏTƏ qovuşdular...
Əziz oxucu! İxtiyarınıza verdiyimiz bu kitabda da elə bu barədə söhbət açılır...
...Və bu yerdə ölməz görkəmli şairimiz Mikayıl Müşfiqin sözlərini xatırlamamaq olmaz:

“Vətənçün yaşayan,
Vətənçün ölən,
Səmimi bir insan,
Nə bəxtiyardır!”

Bəli, Vətəni qorumaq, Vətənçün yaşamaq, Vətənçün ölmək ŞƏRƏFLİDİR! Və bu şərəf hamıya qismət olmur!... Amma...
Dərd isə dərd olaraq qalır. İndi ismətli, vəfalı, gözəl-göyçək el qızlarımızı, sinələri qübar bağlayan analarımızı qara kəlağaylı, dərd əlindən birçəkləri ağarmış nənələrimizi qəmli, hüznlü, gözüyaşlı görəndə dərdimiz birə-beş artır. Ürəyimiz tab gətirmir bu ağrı-acıya. Yaralarımız göyüm-göyüm göynəyir... İlahi, Azərbaycan xalqı necə də, məğrur, igid və əyilməz xalqmış ki, bu böyüklükdə qara dərdin yükünü çəkməyə qadirdi!..
Bəli, Ana Vətənimiz Azərbaycanın müqəddəs torpaqlarına yağı düşmən gözlərinin dikildiyi vaxtdan 30 il keçir. Neçə-neçə ana fəryadı, ata qübarı, bacı naləsi, qardaş harayı göyərdi bu 30 ildə. Payız insanlarına qarışıb axan göz yaşlarımız qəlbimizə hopub neçə-neçə dərd bitirdi. Ahımız göyləri yandırdı, nisgilimiz torpağın bağrını dəldi. Bu aləm, bu həsrət, bu yanğı isə bitmədi, tükənmədi... tükənmədi...
Yarımçıq ömürlərin kədər rübabında bir həzin nəğmə sızıldadı. Ağlar gözlərimizi, iniltili könüllərimizi bir şərqi göynətdi:

Düşmən yas içində görməsin bizi,
Ağlama, ağlama, şəhid anası!...

Duyğularımızın sarı simində çalındı, həsrətdən yaranıb əzəmətə, vüqara qovuşdu bu nəğmə. Ruhumuzu sarsıdıb, varlığımızı titrədərək şəhidlik zirvəsinin məğrurluğuna, yenilməzliyinə tapındırdı ürəklərimizi. Düşmən nəzərindən qəmini, möhnətini gizlədən ana-bacıların göz yaşları öz qəlblərinə axdı. Səssizcə-səssizcə... Bu əzəmət bu vüqar şəhidlik zirvəsinə layiq yüzlərlə igid oğullar yetirdi. Qeyrət yaratdı, vüqar yaratdı, müqəddəs inam yaratdı Şəhidlər Xiyabanı...
Bu günlərdə Şəhidlər Xiyabanına baş çəkməyə getmişdim. Bir ana oğlum qəbri qarşısında diz çöküb şam kimi için-için əriyir, yana-yana ağlayırdı. Yaxınlaşıb ona təsəlli vermək istədim. Amma qəhər boğdu məni. Soraqlarımı aça bilmədim. Qorxdum ki, qərənfil dənizinə qərq olmuş qəbirlərə yanaşıb, şəhidlərin məzarları önündə ehtiramla baş əydim və sakitcə Anadan uzaqlaşmağa məcbur oldum... İlahi, özün kömək ol! Qanlı 20 yanvar faciəsindən 30 il keçir... Analarımızın isə göz yaşları isə qurumur.
Ölüm! Bu nakam, üzüqara, bəd ifadə bütün hamımızın bəxtimizə yazılıb. Hamımız Ana Torpağının üzərində yaşayır və son mənzilimiz kimi ona da tapşırılırıq. Böyük əksəriyyətimiz bir müddət keçəndən sonra unudulsaq da, öz gözəl, yaddançıxmaz və xeyirxah əməlləri ilə gələcək nəsillərin ürəklərində, xatirələrində yaşayanlar da olur. Kimlərdir onlar? Qəhrəmanlar, Qeyrətlilər! Vətənin ölməz oğulları - Babəklər, Koroğlular, Nigarlar, Xan Eyvazlar, Xətailər, Natəvanlar, Qaçaq Nəbilər, Həcərlər, Səttarxanlar, Məmmədəminlər, Nərimanovlar!... Qanlı 20 Yanvar faciəsinin, Qarabağ savaşının şəhidləri ümumiyyətlə, Vətənimizin bütövlüyü və suverenliyi uğurunda canlarından keçən ölməz ər igidlərimiz!... Cəlillər!.. Vəzirlər!.. Eldarlar!.. Mübarizlər!.. Təbrizlər!.. Elşənlər!.. Müşfiqlər!..
Allah Sizə rəhmət eləsin, ruhunuz şad olsun, Şəhidlərimiz!... İnanın, Sizin qanınız heç vaxt yerdə qalan deyil. Haqq, ədələt tezliklə zəfər çalacaq. Mütləq tezliklə!...
Ana Vətənimizin, doğma müqəddəs Torpağımızın azadlığı, respublikamızın suverenliyi, bütövlüyü, şərəfi, namusu yolunda canını qurban vermiş qəhrəman ər igidlərimizə əbədi eşq olsun!..
Müşfiq BORÇALI,
“Ziya” qəzetinin və
turan.info.az saytının
baş redaktoru]]> Müşviq BORÇALI Mon, 13 Jan 2020 15:20:28 +0000 ŞAİRƏ LEYLA VƏKİLQIZININ "YURDUM GƏYLİYƏNDİ, ELİM BORÇALI..." ADLI İLK ŞEİR KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/4622-ar-leyla-vklqizinin-yurdum-gylynd-elm-borali-adli-lk-er-ktabinin-tqdmati-kerlb.html https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/4622-ar-leyla-vklqizinin-yurdum-gylynd-elm-borali-adli-lk-er-ktabinin-tqdmati-kerlb.html

Bu gün Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində şairə Leyla Vəkilqızının "Yurdum Gəyliyəndi, elim Borçalı..." adlı ilk şeir kitabının təqdimatı keçirildi. Tədbiri giriş sözü ilə kitabın naşiri, "Borçalı" NPM-nin təsisçisi və direktoru, AYB-nin və AJB-nin üzvü, şair -publisist, doktor Müşfiq Borçalı açdı. Müşfiq müəllim şairə Leyla Vəkilqızının həyat və yaradıcılığı haqqında gələn qonaqlara məlumat verdi. Sonra AYB -nin üzvü, "Sazlı - sözlü Borçalı" ədəbi məclisinin sədri şair - publisist Sədi Yaradanqulu çıxış etdi. İladi Öməroğlu çıxış edərək, Leyla xanıma həsr etdiyi şeirini səsləndirdi. AYB-nin üzvü, "Aşıq Pəri Məclisinin və "Sazın -sözün Butası" ədəbi məclisinin üzvü, şairə Səadət Buta çıxış edərək, öz ürək sözlərini Leyla xanıma ünvaladı və "Borçalı" şeirini səsləndirdi.
"Elm və təhsil" qəzetinin redaktoru, kitabın redaksiya müdiri Zemfira Ayvazova "Təhsil " Mərkəzinin və "XXI Əsrin Ziyalıları" MMC-nin diplomunu şairə Leyla Vəkilqızına təqdim etdi.
"Şərqin səsi", "Elm və təhsil" qəzetlərinin redaktoru, "Borçalı" NPM-nin ədəbi redaktoru, kitabın korrektoru, şair - publisist Yunis Qaraxanov "Yurdum Gəyliyəndi, elim Borçalı" kitabı haqqında öz fikirlərini qeyd etdi.
Səadət Novruz qızı Leyla xanım haqqında öz sözlərini bildirdi və öz şeirini səsləndirdi.
"Məhsəti" ədəbi məclisinin sədri Cəvahir Qaraqızı "Məhsəti" ədəbi məclisinin fəxri diplomunu və öz kitabını şairə Leyla Vəkilqızına təqdim etdi.
Müşfiq müəllim Dilbər Axundzadənin qızı Leyla Axundzadənin təbriklərini Leyla xanıma çatdırdı.
"Qafqaz Media" İB-nin sədri Azadə Taleh Abbasqızı "Cəsarətli addımlar" fəxri diplomunu şairə Leyla Vəkilqızına təqdim etdi.
Borçalıdan təşrif buyuran şairə Bəsti Məmmədova, müəllimə və şairə Gülsəfa Ayvazova, şairə - publisist Gilə Əliqızı, Nizami müəllim, Başxanım xanım, "turan.info.az" saytının əməkdaşı Firəngiz İbadova,]]> Müşviq BORÇALI Tue, 12 Nov 2019 22:21:13 +0000 Hər an sənə minnətdaram https://turan.info.az/media/elmvetehsil/4437-hr-an-sn-minntdaram.html https://turan.info.az/media/elmvetehsil/4437-hr-an-sn-minntdaram.html

Xeyirxahlıq xoş məramın,
İnsanlıq baş tacın olub.
Elin toyu xoş sevincin,
Dərdi ağrı-acın olub.

Sən bu xalqın ürəyində,
Əbədi yuva qurmusan.
Dosta qarşı öz sözündə,
Həmişə sadiq durmusan.

Sənətinlə bu həyatda,
Zirvələrə ucalmısan.
Xalqın, elin qüdrətindən,
İlhamlanıb güc almısan.

Uğurların gündən - günə ,
Ömrünü nura bələyir.
Tanrı özü başın üstə ,
Hər gün gül -çiçək ələyir.

Doğruldub Müşfiq adını ,
Ürəklərə hopa bildin.
Elm ,sənət yollarında
Öz yolunu tapa bildin.

Bir ziyalı ocağından ,
Sən göz açdın bu dünyaya
Biri darda olan zaman
Çatdın dada ,yetdin haya.

Nə qədər ki ,ömrüm vardır
Yaxşı dosta daim varam
Səbahətəm , Müşfiq müəllim,
Hər an ,sənə minnətdaram.

14.06. 2019
Müəllif Səbahət Lənkəranlı.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 28 Aug 2019 13:13:40 +0000 Təklif edirəm ki, Azərbaycan mətbuat taiximizi - “Tiflis əxbari” qəzeti ilə, milli mətbuatımızın tarixini - “Əkinçi” qəzeti ilə, çağdaş müasir müstəqil demokratik mətbuatımızın tarixini isə “Azərbaycan” qəzeti ilə başlayaq!.. https://turan.info.az/media/3523-tklif-edirm-ki-azrbaycan-mtbuat-taiximizi-tiflis-xbari-qzeti-il-milli-mtbuatmzn-tarixini-kini-qzeti-il-ada-masir-mstqil-demokratik-mtbuatmzn-tarixini-is-azrbaycan-qzeti-il-balayaq.html https://turan.info.az/media/3523-tklif-edirm-ki-azrbaycan-mtbuat-taiximizi-tiflis-xbari-qzeti-il-milli-mtbuatmzn-tarixini-kini-qzeti-il-ada-masir-mstqil-demokratik-mtbuatmzn-tarixini-is-azrbaycan-qzeti-il-balayaq.html

2014-cü il oktyabrın 22-də Bakıdakı Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində “Azərbaycan” qəzetinin yenidən bərpasının
25 illiyinə həsr olunmuş yubiley tədbiri keçirilib.

Həmin tədbirdə “Ziya” qəzetinin Baş redaktoru, “Şərqin səsi” qəzetinn Baş məsləhətçisi Müşfiq Borçalı da
həmin Yubiley tədbirində iştirak etmiş və tədbir iştirakçıarına bir Müraciət ünvanlamışdır.

Aşağıda Müşfiq Borçalının həmin Müraciətini dərc edirik:

“Azərbaycan” qəzetinin
yenidən fəaliyyətə başlamasının
25 illiyinə həsr olunmuş
Yubiley tədbirinin iştirakçılarına
MÜRACİƏT

Hörmətli tədbir iştirakçıları!
Sizlərin hamınızı salamlayır və hamınızı ürəkdən təbrik edirəm.

Mən vaxtınızı çox almadan, öz ürək sözlərimi qısaca olaraq sizlərə çatdırmaq isməyirəm.
İlk öncə mətbuat tariximizə qisaca da olsa səyahət edək.
Bənzətmələrim bir az bəddi və poetik səslənsə də, belə deyecəyəm:

Əgər Mətbuat tariximizin ilk planı, layihəsi, daha dəqiq desək, ilk cizgiləri 1832-ci ildə Tiflisdə
“Tiflis əxbarı” (yəni “Tiflis xəbərləri”) ilə, bir az sonra 1838-cil də “Qafqaz xəbərləri” ilə cızilmışdırsa,
1875-ci ildə Bakıda mətbuatımızın ilk qaranquşu hesab etdiyimiz “Əkinçi” qəzeti ilə ilk milli mətbuatımızın
əsası - özülü qoyulmuşdur.

Əgər əsası - özülü “Əkinçi” qəzeti ilə qoyulan Milli Mətbuatımızın divarları 1879-1880-ci illərdə Tiflisdə “Ziya”,
1880-1884-cü illərdə “Ziyayi-Qafqaziyyə” qəzetləri ilə hörülmüşdüsə, 1883-1891-ci illərdə “Kəşkül”,
1903-1905-ci illərdə “Şərqi-Rus” qəzetləri vasitəsilə bu divarlar, sütunlar daha da möhkəmlənmiş və
1907-ci ildə yenə də Tiflisdə “Molla Nəsrəddin” jurnalı ilə bəzədilmişdir.

Bundan sonrakı mətbuat tariximiz, yəni - istər 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Demokratik Respublikası vaxtında, istərsə də 1920-1990-cı illərdə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası zamanında çap olunmuş mətbuat orqanlarımız və onların fəaliyyəti yəqin ki hamımıza bəllidir.

Mən isə onu vurğulamaq istəyirəm ki, 1989-cu ildə hazırda 25 illik Yubileyinə toplaşdığımız “Azərbaycan” qəzeti həmin dövrdə nəşr olunan bütün kütləvi mətbuat orqanlarından fərqlədi. Belə ki, həmin zaman bütün qəzetlərdə ancaq və ancaq dövlətin mənafeyi güdülürdüsə, “Azərbaycan” qəzetində Azərbaycan xalqının və Azərbaycan dövlətçiliyinin mənafeyi əsas götürülürdü. Və beləliklə, “Azərbaycan” qəzeti ilk azad fikirli, müstəqil düşüncəli, demokratik amallı qəzet kimi həyata ayaq açdı.
Ən əsası “müstəqil jurnalist” ifadəsi yarandı və müstəqil jurnalistikanın əsası qoyuldu...

Elə buna görə də, mən “Azərbaycan” qəzetini çağdaş milli müasir azad demokratik mətbuatımızın
banisi hesab edirəm.
Etiraf edək ki, bu gunkü çağdaş müstəqil jurnalistlərin əksəriyyəti elə həmin qəzetin ya ilk yazarları,
ya da ilk oxucularıdır və biz hamımız o zamanlar Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin orqanı kimi nəşr olunan
“Azərbaycan” qəzetinin yetirmələriyik.

Şəxsən mən fəxr edirəm ki, hələ tələbəlik illərimdən həmin qəzetlə əməkdaşlıq etmişəm, sonralar isə
həmin qəzet rəsmi dövlət qəzeti olan “Həyat”la birləşdikdən sonra, “Azərbaycan” qəzetinin
redaksiyasının bazası əsasında Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin orqanı kimi yaranan və
“Azad Azərbaycan” adı ilə nəşr olunan qəzetinin redaksiyasına bür müddət - təxminən iki ilə yaxın
rəhbərlik etmişəm və Baş redaktor kimi həmişə Sabir Rüstəmxanlı və Şərif Kərimli kimi imzaları
məşhur olan qələm sahiblərinin ənənələrini yaşatmağa çalışmışam.

Və fursətdən itifadə edərək, “Azərbaycan” qəzetinin yaradıcısı və ilk redaktoru Sabir Rüstəmxanlını,
qəzetin ilk məsul katibi və sonralar baş redaktoru olmuş Şərif Kərimlini, eləcə də bütun
“Azərbaycan” sevərləri və “Azərbaycan” qəzetinin bütün oxucularını ürəkdən təbrik edirəm
və hamınıza yeni-yeni uğurlar arzulayıram..
Və yeri gəlmişkən mən artıq bir neçə dəfə müxtəlif tədbirlərdə və mətbuat səhifələrində
təklif etdiyim bir məsələni burada yenidən gündəmə gətirmək istəyirəm.

Təklif edirəm ki, Azərbaycan mətbuat taiximizi - “Tiflis əxbari” qəzeti ilə, milli mətbuatımızın tarixini -
“Əkinçi” qəzeti ilə, çağdaş müasir müstəqil demokratik mətbuatımızın tarixini isə “Azərbaycan” qəzeti ilə başlayaq.

Doğrudur, mənə irad tutanlar da olacaq. Lakin xahiş edirəm ki, bir daha mətbuat tariximizə qısaca da olsa
birlikdə səyahət edək:

1828-ci ildə fəaliyyətə başlayan “Tiflisskiye vedomosti” qəzeti 1829-cu ildə gürcü, 1830-cu ildə fars və
1832-ci ilin yanvarından isə Azərbaycan dilində çıxmağa başlamışdır. Azərbaycanca “Tiflis əxbarı” adı ilə
çıxmış həmin qəzeti təkcə Güney Qafqazda deyil, İranda və Türkiyədə də oxuyurdular. Qəzetin redaktoru P.S.Sankovski
1932-ci il oktyabrın 19-da vəfat etdiyindən “Tiflis əxbarı” 1833-cü ilin əvvəllərində qapanmışdır.

Qəzetdə həmin dövrdə baş verən hadisələr haqqında, eləcə də “Abbasabad mühasirəsinin təsviri”
(1829, N: 27, 30), “Müasir tarix: Azərbaycan vilayətinin hərbi vəziyyəti haqqında” (1829, N: 38, 43),
“Moskvalı dostuma məktub” (1830, ¹25, 53 və b.), “Qarabağ əyalətinə tarixi baxış” (1830, N: 86),
“Car və Balakən vilayətlərinə səyahət“ (1830, N: 81-83) və s. məqalələrdə Azərbaycan haqqında,
azərbaycanlıların məişəti, yaşayış tərzi və s. haqqında məlumatlar verilir, xalqımızın şifahi və yazılı
ədəbiyyatları haqqında söhbət açılırdı. A.Bakıxanov qəzetdə tərcümə əsərləri ilə çıxış edirdi.

Və 1838-ci ildə Tiflisdə “Zakavkazskiy vestnik” adında rusca daha bir qəzet çıxmağa başlamış və
bir az sonra bu qəzet həm də gürcü və Azərbaycan dillərində buraxılmışdır. “Qafqazın bu tərəfinin xəbəri”
adlanan bu qəzet rəsmi dövlət məlumatlarını, fərmanlarını, qərar və qanunnamələrini Azərbaycan dilində yayan
bir orqan idi və bu orqan dəqiq olmayan məlumata görə 1846-cı ildə bağlanmışdır.

Göründüyü kimi, hər iki qəzet həm Azərbaycan, həm gürcü və həm də erməni dillərində çıxırdı və
hazırda hər iki qonşumuz özlərinin mətbuat tarixlərini də elə həmin qəzetlərdən başlayır və
mətbuat tarixlərini bizimkindən daha əvvələ aparırlar.

Biz isə... daha doğrusu bəziləri deyirlər ki, “yox, həmin qəzetlər sadəcə rəsmi dövlət xəbərlərini
dərc etdiyindən onları bizim mətbuat hesab edə bilmərik!..”

Yaxşı onda belə çıxır ki, biz keşmiş “Kommunist”, eləcə də indiki rəsmi dövlət qəzetlərini də
milli mətbuat orqanı hesab etməməliyik.
Elə deyilmi???

Məncə düşünməyə dəyər...
Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm...

Müşfiq BORÇALI.
“Ziya” qəzetinin baş redaktoru.

"ŞƏRQİN SƏSİ" qəzeti, N: 68 (298),
Oktyabr, 2014-cü il, səh.4.

.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 23 Jul 2019 02:38:53 +0000 TƏLƏBƏNİN TƏDQİQATÇI MARAĞI https://turan.info.az/tehsil/adpu/4479-tlbnn-tdqqati-marai.html https://turan.info.az/tehsil/adpu/4479-tlbnn-tdqqati-marai.html
Əziz oxucular!
Yəqin ki, bu imza Sizə yaxşı tanışdır. O, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsinin IV kurs tələbəsi, 402-ci qrupun nümayəndəsi və dərs əlaçısıdır.
Müşfiq Gürcüstanın Bolnisi rayonundakı Darbaz kənd orta məktəbində oxuduğu vaxtdan “Azərbaycan pioneri”, “Azərbaycan gəncləri”, “Qələbə bayrağı”, “Sovet Gürcüstanı”, “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetlərində, “Pioner” jurnalında, 1986-cı ildən “Gənc müəllim” qəzetində çıxış edir. Son vaxtlar onun maraqlı yazılarına “Azərbaycan müəllimi”, “Sovetski pedaqoq”, “Leninskaya znamya”, “Kvemo Kartli”, “Trialeti”, “Azərbaycan”, “Vətən səsi” və digər mətbuat orqanlarında rast gəlirik.
Orta məktəbi 1986-cı ildə fərqlənmə ilə bitirən M.Çobanlı sənədlərini A.S.Puşkin adına (indiki S.S.Orbeliani adına) Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun rus filologiyası fakültəsinə verib, qəbul olunub. Üç il burada qrup nümayəndəsi və dərs əlaçısı kimi təhsil alıb, ötən sentyabr ayından təhsilini bizim institutda davam etdirir.
1985-ci ildə “Azərbaycan pioneri” qəzetində keçirilən müsabiqənin qalibi kimi, 1986-cı ildə “Qələbə bayrağı” qəzetinin “Ən fəal ştatdankənar müxbiri” kimi Fəxri fərmanlara layiq görülən, “Sözəbaxan qız” sərlövhəli ilk si 1985-ci ildə “Pioner” jurnalında dərc olunan M.Çobanlı elmi yaradıcılıqla da məşğul olur. Onun hələ 1987-ci ildə A.S.Puşkin adına TDPİ-də keçirilən 49-cu tələbə elmi konfransında “M.P.Vaqif və Gürcüstan” mövzusunda (Bax: “Sovet Gürcüstanı”, 25.04.1987), 50-ci tələbə elmi konfransında (1988) “Mikayıl Müşfiq və xalqlar dostluğu” mövzusunda (Bax: “Sovet Gürcüstanı”, 4.02.1989.) etdiyi məruzələr birinci dərəcəli diplomlara layiq görülüb, göstərilən qəzetin səhifələrində həmin məruzələr haqqında müsbət rəylər söylənilib.
Artıq iki ildir ki, M.Çobanlı ədəbiyyatımızın Borçalı qolunun, daha doğrusu, Borçalı ədəbi mühitinin öyrənilməsinin vacib olduğunu və bunun milli mədəniyyət tariximiz üçün böyük əhəmiyyətini nəzərə alıb, bu sahədə tədqiqat işinə başlayıb. O, ötən il S.S.Orbeliani adına TDPİ-də keçirilən tələbə elmi konfransında “Borçalıda yaşayıb-yaradan şairlərin yaradıcılığı” və APİ-də keçirilən 51-ci tələbə elmi konfransında “Çağdaş Borçalı yazıçıları” mövzularında məruzələr etmiş, I dərəcəli diplomlarla və fəxri fərmanla təltif olunmuşdu. Müşfiqin 31 may 1990-cı ildə “Bolnisi” qəzetində dərc olunan “Dünyamalı Kərəm” sərlövhəli elmi məqaləsi böyük maraq doğurmuşdur. Gənc tədqiqatçı, bu günlərdə isə çağdaş Azərbaycan şairlərinin Borçalı haqqında dediklərini “Ağır elli Borçalı” başlığı altında toplayıb, kitabçanı “Dədəm Qorqud keçən yerdi bu yerlər...” epiqrafı ilə yurdsevər oxucuların ixtiyarına vermişdir.
Aşağıda Müşfiq Çobanlının Borçalıda yaşayıb-yaradan şair Əli Səngərli haqqında məqaləsini təqdim edirik.

M.MUSTAFAYEV,
Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının
professoru.

“Gənc müəllim” qəzeti N5 (879)
6 mart 1991-ci il
Məqalə “Gürcüstan” qəzetinin tarixli sayındı dı dərc olunub.]]> Müşviq BORÇALI Sat, 20 Jul 2019 02:44:14 +0000 ADLI TƏQAÜDÇÜ https://turan.info.az/tehsil/adpu/4478-adli-tqad.html https://turan.info.az/tehsil/adpu/4478-adli-tqad.html Arzular insan qəlbinin ən möhtəşəm, ən təravətli duyğusu, insan fəaliyyətinin gələcəyə doğru inkişafının parlaq dan ulduzudur. O elə nurlu səhərdir ki, onun şölələri bahar günəşinin şəfəqləri tək aləmi nura qərq edir, təbiətin ecazkar gözəlliyinə yeni bir can verir. Bu xoş arzular insan qəlbinin taleyinə nəsib olduqda daha qiymətli, daha təravətli görünür... ADPU-nun filologiya fakültəsinin beşinci kurs, 501-ci qrup tələbəsi İlhamə Bayramovanın arzuları kimi...
İlhamə hələ Tovuz rayonundakı Əlimərdanlı kənd orta məktəbində oxuduğu illərdən meylini ancaq kitablara salıb, elm öyrənməyi özünə adət edib. Orta məktəb müəllimləri İlhamənin parlaq gələcəyi olacağına ümid bəsləyib həmişə onu nümunə göstəriblər.
İlhamənin valideynləri də qızının bu şərəfli yolda inamla addımladığına sevinib, ona münasib bir peşə seçməyi öz aralarında ölçüb-biçsələr də... İlhamə öz arzuları ilə yaşayıb, gündən-günə zəngin ədəbiyyat aləminə daha yaxından bağlanıb, ictimai fənləri özünə məsləkdaş seçib. O, orta məktəbi bitirib sənədlərini ADU-nun (indiki BDU-nun) filologiya fakültəsinə təqdim edib. İmtahanlardan uğurla çıxsa da, İlhamənin bəxti gətirməyib, yəni müsabiqədən keçə bilməyib. Bu, İlhaməni heç də ruhdan salmayıb. O, kitablarla daha yaxından ünsiyyət bağlayaraq öz üzərində daha çox çalışıb. 1987-ci ildə sənədlərini APİ-nin (indiki N.Tusi adına APU-nun) filologiya fakültəsinə verib. Bu dəfə imtahanlardan “əla” və “yaxşı” qiymətlər alan İlhamə müsabiqədən keçərək TƏLƏBƏ kimi şərəfli ada layiq görülüb. O, doğma kəndlərinə alnıaçıq, üzüağ qayıdıb. Sevincinin isə həddi-hüdudu olmayıb...
Tələbə İlhamənin qayğılı günləri başlayıb. Dahi Nizaminin “Kamil bir palançı olsa da insan, yaxşıdır yarımçıq papaqçılıqdan!” və ölməz Səməd Vurğunun
“Savadsız müəllim!
Bu gülməli ad,
Gələcək günlərə bir təhlükədir!” məşhur kəlamlarını özünə deviz seçən İlhamə Bayramova qarşısında məsul vəzifə qoyub: “Elmin, müəllim sənətinin sirlərinə dərindən yiyələnmək!”
Gərgin əmək, yuxusuz gecələr öz bəhrəsini verib. Semestr imtahanlarından müvəffəqiyyətlə çıxan İlhamə dərs əlaçısı olub. Müəllimlərinin və tələbə yoldaşlarının rəğbətini qazanıb. Kollektiv etimad göstərib, onu adlı təqaüdə namizəd göstərib. İlhamə ona inananların etimadlarını doğruldub, Cəfər Cabbarlı adına təqaüdə layiq görülüb.
İlhamənin dediklərindən:
- Tələbəlik illərimiz çox çətin və tarixi bir dövrə düşüb. Bu çətinliyi dərk etməmək və onun məsuliyyətini öz üzərimizə götürməmək mümkün deyil. Axı, Vətənimizin sabahı bugünkü fidanların, körpə uşaqların olacaq. Bu uşaqları milli, vətənpərvər və sağlam ruhda böyütmək, xalqımızın tarixini öyrətmək, ədəbiyyatımızı, mədəniyyətimizi, incəsənətimizi, adət-ənənələrimizi onlara aşılamaq, sevdirmək, Vətənə, torpağa məhəbbət oyatmaq biz müəllimlərin qarşısında duran ən böyük və ən mühüm vəzifədir. Mən bu vəzifənin öhdəsindən gəlməyi, gələcək sənətimizin-müəllimlik fəaliyyətimizin başlıca məqsədi və eyni zamanda gələcək arzum hesab edirəm...
İlhamə bacı, arzularınız sadə, gözəl və həm də əzəmətlidir. Bu arzular Sizi gələcəyə, xoşbəxtliyə, səadətə səsləyir...
Arzularınıza qovuşasınız!..
Ç.MÜŞFİQ,
filologiya fakültəsinin V kurs tələbəsi.

“Gənc müəllim” qəzeti, N4 (894)
5 mart 1992-ci il.
]]> Müşviq BORÇALI Sat, 20 Jul 2019 02:39:52 +0000 Sədaqət DİLQƏM (1977) https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/2306-sdaqt-dlqm-1977.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/2306-sdaqt-dlqm-1977.html

Sədaqət DİLQƏM

(1977)

Sədaqət Dilqəm qızı
Mirzəyeva (Abbasova)
1977-ci il iyul ayının 1-də qədim və ulu Borçalı mahalının əsrarəngiz Başkeçid elində - indiki Dmanisi rayonunun dağlar qoynunda yerləşən Səfərli kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. Atasının adı və soy adı rəsmi sənədlərdə faktiki olaraq Dilqəm Abbasov yazılsa da, el arasında onu Elşad Qaraca oğlu kimi tanıyırlar. Gözəl saz-söz ustasıdır.
Sədaqət 3 uşaqlı ailənin 2-ci övladıdır, bir qardaşı, bir bacısı var. Hazırda hamısının gözəl ailəsi var. Qardası İkram da, atasının yolunu şərəflə davam etdirir, sazda ifa etməyi bacarır.
Sədaqətin dünyaya göz açdığı ailənin sazlı-sözlü, musiqisevər, poeziyasevər bir ailə olduğundan, o da, elə uşaqlıq illərindən saza-sözə aşiq olub, şeirə, poeziyaya böyük maraq və sonsuz həvəs göstərib.
Sədaqət 1984-cü ildə doğma Səfərli kəndindəki orta məktəbin I sinfinə daxil olub, 1992-ci ilədək burada əla qiymətlərlə təhsil alıb. 1992-ci ildə Borçalıda baş vermış məlum hadisələrdən - bəzi “şovinist millətci”lərin soydaşlarımıza qarşı göstərdikləri sonsuz təqib və təziqlərdən sonra, minlərlə soydaşımız kimi, Sədaqət xanımgilin ailəsi də doğma yurd-yuvalarından uzaq düşməyə məcbur olmuşlar. Kimisi Azərbaycan, kimiləri də Rusiyaya və başqa xarici ölkələrə pənah aparmışlar. Sədaqət Azərbaycanın Mingəçevir şəhərində əmisi - tanınmış riyaziyyatcı Əhmədov Oruc Qaraca oğlunun ailəsində yaşayaraq təhsilini Mingəçevir şəhərindəki 1 saylı orta məktəbdə davam etdirmiş və məktəbi ə’la qiymətlərlə bitirmişdir.
Sədaqət 1994-cü ildə ali təhsil almaq məqsədilə Bakı şəhərinə gəlmiş, sənədlərini Azərbaycan Texniki Universitetinin Avtomexanika Fakultəsinin İstilik Fizikasi şöbəsinə vermiş və yuksək balla qəbul olmuşdur. 1995-ci ildə ikinci kurs tələbəsi olarkən Azərbaycanı tərk etmək məcburiyyəti ilə qarşılaşmışdır.
Belə ki, həmin müddət ailəsi Rusiyada yaşayırdı və həmin vaxt Çeçenistanda müharibə olduğuna görə Azərbaycan Rusiya sərhədlərində vəziyyət gərgin idi, hava, yol, dəmir yol nəqliyyatları dayandırılmışdı, sərhədlərin tamam bağlanma tehlükəsi vardı. Elə buna görə də, Sədaqət 1995-ci ildə Bakıda ali təhsilini yarımçıq qoyaraq Rusiyanın Belqorod şəhərinə köçmüşdür. O, burada da təhsilini davam etdirmək məqsədilə sənədlərini Belqorod Dovlet Universitetinə vermiş və bu dəfə Universitetin Akuşer (Mamalıq) fakultəsinə qəbul olmuşdur. 2001-ci ildə təhsilini müvəffəqiyyətlə bitirmiş və Belqorod şəhər doğum evində mamaça olaraq əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
Sədaqət xanım hazırda həm də Bakıda nəşr olunan “Şərqin səsi” Beynəlxalq ictimai-siyasi, Ədəbi-bədii, publisistik qəzetin Belqorod vilayəti üzrə bölgə müxbiri kimi də səmərəli fəaliyyət göstərir və müntəzəm olaraq öz maraqlı məqalələri və şeirləri ilə qəzetin səhifələrində sevimli oxucularının görüşünə gəlir.
Sədaqət xanım həm də gözəl anadır. 2002-ci ildə Kəlbəcərli Kamil Mirzəyev ilə ailə qurmuşdur. 11 yaşında Ramil adlı gözəl bir oğul övladları var. Allah saxlasın!...
Nəhayət, Sədaqət xanım həm də istedadlı şairədir. Şeirləri müxtəlif mətbuat orqanlarında çap olunub. 2014-cü ildə isə “Kədərə sovqatam, intizara pay...” adlı ilk şeirlər kitabı Bakıdakı “Borçalı” nəşriyyatında məhz bizim naşirliyimiz və “Ön söz”ümüzlə nəfis şəkildə işıqüzü görüb.
Biz bir daha Sədaqət xanımı ilk kitabının işıqüzü görməsı munasibətilə ürəkdən təbrik edir, ona uzun ömür, möhkəm can-sağlığı, şəxsi həyatında və bədii yaradıcılığında yeni-yeni uğurlar arzulayır və aşağıda bir neçə şeirini nəzərinizə çatdırırıq!..]]> Müşviq BORÇALI Mon, 01 Apr 2019 01:22:29 +0000 "BORÇALI ŞƏHİDLƏRİ" adlı kitab təkrar nəşr olunacaq -- DİQQƏT, DİQQƏT!.. https://turan.info.az/esas/4225-borali-hdlr-adl-kitab-tkrar-nr-olunacaq-dqqt-dqqt..html https://turan.info.az/esas/4225-borali-hdlr-adl-kitab-tkrar-nr-olunacaq-dqqt-dqqt..html

ƏZİZ VƏ DƏYƏRLİ DOSTLAR!..
Azərbaycanımızın azadlığı, müstəqilliyi, bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş Gürcüstan əsilli qəhrəman oğullarımız haqqında hələ 1996-2000-ci illərdə nəşr etdirdiyim "BORÇALI ŞƏHİDLƏRİ" adlı kitabımın yeni təkrar və həm də daha geniş nəşrini çapa hazırlayıram.
Odur ki, hamınızdan bir daha artıq dərəcədə xahiş edirəm ki, Qarabağ uğrunda döyüşlərdə ŞƏHİDLİK ZİRVƏSİNƏ YÜKSƏLMİŞ Gürcüstan əsilli soydaşlarımızdan kimləri tanıyırsınızsa, aşağıda rəy yerində onların ad və soyadlarını yazın ki, baxaq görək, kimlərisə yaddan çıxarmamışıq ki?..
Tanımadığımız və ya unutduğumuz ŞƏHİD varsa, mütləq onun haqqında məlumatı da həmin kitaba daxil edək...
Əvvəlcədən hamımıza təşəkkür edir və öz dərin minnətdarlığımızı bildiririk!..
Unutmayın ki, Unutsaq, Unudularıq!..

20 YANVAR ŞƏHİDLƏRİ:
1. Professor İsmayıl Həsən oğlu Mursaqulov (1939-1990) - Borçalı, Qızılhcılı,
2. Rəşid İslam oğlu İsmayılov (1949-1990) - Qarayazı, Ağtəhlə.
3. İlqar Hümmət oğlu Əhmədov (1965-1990) Bolnisi, Faxralı.
4. Tenqiz Məmməd oğlu Turabov (1966-1990) - Bolnisi, Kəpənəkçi.
5. Ələsgər Yusif oğlu Qayıbov (1966-1990) - Qaraçöp, Yormuğanlı.
6. Vəfadar Osman oğlu Eminov (1966-1990) - Marneuli, Kirənc Muğanı.
QARABAĞ ŞƏHİDLƏRİ:
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları:
1. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı - Cəlil Əziz oğlu Səfərov (1962-1992) - Marneuli, Leçbəddin
2. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı - Vəzir İsa oğlu Sədiyev (1961-1993) - Marneuli, Aşağı Qullar.
3. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı - Eldar Əsgər oğlu Ağayev - (1955-2013) Tbilisi -"Azərbaycan Bayrağı" ordenli
4. Mayor Vaqif Dursun oğlu Musayev (1961-1992) - Borçalı, Kürdlər
5. Fariz Şahməddin oğlu Babanlı (1973-1992) - Rustavi- Aqstafa Şəhidlər Xiyabanı.
6 İlqar Zərrar oğlu Mahmudov (1973-1992)- Başkeçid, Hüseykəndi - Şəhidlər Xiyabanı.
7. Ədalət Cahangir oğlu Əlləzov (1965-1992) - Bolnisi, Darvaz
8. Yaşar Vahid oğlu Bədəlov - (1966-2992) - Bolnisi, Kəpənəkçi.
9. Raim Ənvər oğlu Məmmədov (1972-1993) - Bolnisi, Darvaz - Şəhidlər Xiyabanı.
10. Yusif İsa oğlu Şirinov (1966-1993) Qaraçöp -"Azərbaycan Bayrağı" ordeni- Şəhidlər Xiyabanı
11. İlyas Əbdül oğlu Sədrəddinov (1967-1994) - Başkeçid Şindilər
12. Elçin Nəbi oğlu Qaranizadə (1973-1994) - Bolnisi, Saraclı
13.Əlyar Bəxtiyar oğlu Abdullayev (1957-1995) - Borçalı, Kürdlər
14. Mayor Sahib Almaz oğlu Məmmədov (1972-2002) - Bolnisi, Darvaz
15. Elşən Vaqif oğlu Məmmədov (1992-2015) - Bolnisi, Zol-Güvəc.
16. Mayor Təbriz Taryel oğlu Musazadə (1981-2016) - Başkeçid, Yaqublu.
ARIXLI şəhidləri
1990-cı illərdə Gürcüstanda milli münaqişə zamanı Borçalı oğulları quldur dəstələrinə (svan, gürcü, erməni, rus və s.) qarşı çox amansız olmuşlar. Həmişə öz igid, cəsur oğulları ilə fərqlənən Arıxlı camaatı bu illərdə də doğma torpağın, müqəddəs yurdun və xalqın rifahı uğrunda dörd cavan oğlunu şəhid vermişdir:
1. Yusifov Tapdıq Suleyman oğlu 1954-cü ildə Arıxlı kəndində müəllim ailəsində anadan olmuş, 1993-cu ildə isə quldur gülləsinə tuş olmuşdur. Tapdıq Arıxlı kəndinin ilk şəhididir. Qəbri nurla dolsun!
2. Yusifov Nəsib Əhməd oğlu 1958-ci ildə Arıxlıda kəndli ailəsində anadan olub. 1993-cü ilin dekabrında şəhid olmuşdur. Allah ona rəhmət etsin!
3. Əhmədov Arif Əhməd oğlu 1963-cu ildə Arıxlıda anadan olub, 1993-cu ildə şəhid olmuşdur. Allah ona rəhmət etsin!
4. Əliyev Tengiz Məhəmməd oğlu 1972-ci ildə anadan olub, 1994-cü ildə şəhid olub. Allah ona rəhmət etsin!

Allah CƏMİ ŞƏHİDLƏRİMİZƏ RƏHMƏT ELƏSİN!..
RUHLARI ŞAD OLSUN!..

QARABAĞ ŞƏHİDLƏRİ:
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları:
1. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı - Cəlil Əziz oğlu Səfərov (1962-1992) - Marneuli, Leçbəddin
2. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı - Vəzir İsa oğlu Sədiyev (1961-1993) - Marneuli, Aşağı Qullar.
3. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı - Eldar Əsgər oğlu Ağayev - (1955-2013) Tbilisi -"Azərbaycan Bayrağı" ordenli
4. Mayor Vaqif Dursun oğlu Musayev (1961-1992) - Borçalı, Kürdlər
5. Fariz Şahməddin oğlu Babanlı (1973-1992) - Rustavi- Aqstafa Şəhidlər Xiyabanı.
6 İlqar Zərrar oğlu Mahmudov (1973-1992)- Başkeçid, Hüseykəndi - Şəhidlər Xiyabanı.
7. Ədalət Cahangir oğlu Əlləzov (1965-1992) - Bolnisi, Darvaz.
8. Elşad Budaqov (...1992) - Bolnisi, Kəpənəkçi - Talıblı.
9. Yaşar Vahid oğlu Bədəlov - (1966-1992) - Bolnisi, Kəpənəkçi.
10. Əliyev Ramiz Sayad oglu.(25.08.1968-15.01.1993) - Bolnisi, Saraclı kəndi - Ağdərədə şəhid olub. Saraclı kənd qəbirsanlığında dəfin olunub.
11. Raim Ənvər oğlu Məmmədov (1972-1993) - Bolnisi, Darvaz - Şəhidlər Xiyabanı.
12. Yusif İsa oğlu Şirinov (1966-1993) Qaraçöp -"Azərbaycan Bayrağı" ordeni- Şəhidlər Xiyabanı
13. İlyas Əbdül oğlu Sədrəddinov (1967-1994) - Başkeçid Şindilər
14. Elçin Nəbi oğlu Qaranizadə (1973-1994) - Bolnisi, Saraclı
15.Binəli Həsrət oğlu Musayev (Daşdəmirli) (1968-1994) - Bolnisi, Saraclı.Bakı Şəhidlər Xiyabanı.
16.Əlyar Bəxtiyar oğlu Abdullayev (1957-1995) - Borçalı, Kürdlər
17. Mayor Sahib Almaz oğlu Məmmədov (1972-2002) - Bolnisi, Darvaz
18. Elşən Vaqif oğlu Məmmədov (1992-2015) - Bolnisi, Zol-Güvəc.
19. Mayor Təbriz Taryel oğlu Musazadə (1981-2016) - Başkeçid, Yaqublu.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 11 Feb 2019 23:33:29 +0000 ƏSLƏN BORÇALIDAN OLAN QƏHRƏMANLARIMIZ... https://turan.info.az/shehidlerimiz/2810-sln-boralidan-olan-qhrmanlarimiz.html https://turan.info.az/shehidlerimiz/2810-sln-boralidan-olan-qhrmanlarimiz.html

Məlumat üçün deyim ki, 1941-1945-ci illər müharibəsi zamanı Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlılardan təxminən 10 min nəfəri qəhrəmancasına həlak olmuş, onlardan 100 nəfərdən çoxu
Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq olsa da, cəmi 3 nəfərə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir: Bəkir Dursun oğlu Mustafayev (1898-1978), İsmayıl Xəlil oğlu Bayramov (1910-1945), Əmrah Qara oğlu Aslanov (1920-19..). Məmməd Osman oğlu Osmanov (1910-1975), Əlləz Məmməd oğlu Zeynalov (1920-1988), Nadir Rüstəm oğlu Əhmədov (1908-1986) və b. da həmin ada lsyiq olsalar da və hətta bu barədə təqdimat olsa da, sonradan ya sərəncamın verilməsi "unudulmuş", ya da həmin sərəncam haqqında mətbuata məlumat verilməmişdir.
Yeri gəlmişkən, onu da qeyd edim ki, 1990-cı il qanlı 20 Yanvarda İsmayıl Mursaqulov, İlqar Əhmədov və b.;
Qarabağ müharibəsində də Gürcüstan azərbaycanılarından üç nəfəri Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür: Eldar Əsgər oğlu Ağayev (1955-2013), Vəzir İsa oğlu Sədiyev (1961-1993) və Cəlil Əziz oğlu Səfərov (1962-1992)...; Onlarla igid oğullarımız, o cümlədən Təbriz Taryel oğlu Musazadə, Elşən Vaqif oğlu Məmmədov və başqaları qəhrəmancasına Şəhid olmuş, müxtəlif orden və medallarla təltif olunmuşlar...
Allah hamısına rəhmət eləsin...
Ruhları şad olsun...
Gün o gün olsun ki, onların əziz xatirələrini Şuşada əbədiləşdirək...]]> Müşviq BORÇALI Mon, 11 Feb 2019 23:03:35 +0000 Hər bir kəs öz milli və ya etnik kimliyini hamıdan gözəl bilir!.. Ona gərə də, gəlin, heç kəsi məcbur etməyək ki!.. https://turan.info.az/gurcustan/borchali/4175-hr-bir-ks-oz-milli-v-ya-etnik-kimliyini-hamidan-gozl-bilir.-ona-gr-d-glin-hec-ksi-mcbur-etmyk-ki..html https://turan.info.az/gurcustan/borchali/4175-hr-bir-ks-oz-milli-v-ya-etnik-kimliyini-hamidan-gozl-bilir.-ona-gr-d-glin-hec-ksi-mcbur-etmyk-ki..html

Əziz və dəyərli dostlar!.. Son vaxtlar mətbuatda və müxtəlif sosial-şəbəkələrdə milli və ya etnik kimliyimizlə bağlı bir-birinin ardınca müxtəlif yönümlü yazılar dərc olunur və qızğın müzakirələr gedir. Ona görə də, qısaca da olsa mən öz fikrlərimi dəyərli həmkarlarımla bölüşmək istədim.
Məncə, Milli kimlik və ya etnik kimlik elə bir ad-ifadədir ki, bunları biz nə özümüz özümüzə verə bilərik, nə də kimlərisə məcbur edə bilmərik ki, sənin milli kimliyin budur, sənin etnik kimliyin budur, bu cür də olmalıdır, bu cür deyilməlidir, bu cür yazılmalıdır. Hər bir kəs öz doğma adını və soyadını hamıdan yaxşı bildiyi kimi, hər kəs milli və ya etnik kimliyini də hamıdan gözəl bilir. Hamımız doğulanda adlarınımızı valideynlərimiz verdiyi kimi, milli kimliklərimizi də valideynlərimiz hamımıza açıq aydın şəkildə bəyan edib. Ola bilər ki, bəzi şəxslər ictimai-siyasi mühiti nəzərə alaraq, milli və ya etnik kimliklərini bu və ya başqa şəkildə gizlədirlər. Gürcüstanda yaşayan bir çox azsaylı xalqların nümayəndələri kimi, Azərbaycanda yaşayan azsaylı xalqların bəzi nümayəndələri də öz milli və etnik kimliklərini gözə soxmağı xoşlamırlar, özlərini bir qayda olaraq "azərbaycanlı" adlandırırlar. Bu da müəyyən mənalarda qəbul ediləndir. Hər kəs bu mənada öz şəxsi fikfini özü istədiyi şəkildə ifadə etməkdə azaddır. Bizə kimsə desə ki, "sən gürcüsən", "sən ermənisən", - xoşumuza gəlmədiyi kimi, başqa milli və ya etnik kimliyə məxsus olan şəxsə də "sən türksən", "sən azərbaycanlısan" dediyimiz halda əsəbiləşəcək...
Bəli, bizlər türkük, azərbaycanlıyıq!..
Özbəklər də, qazaxlar da, türkmənlər də, qaraqalpaklar da, (qarapapaqıar da!), tatarlarlar da, başqırdlar da, osmanlılar da, kiprlilər də, elə biz azərbaycanlılar da, borçalılılar da - hamımız türkük!.. Unutmayaq ki, Borçalı tarixən Azərbaycanla eyni bir coğrafi məkanda yerləşdiyindən, bizim də dilimiz də, dinimiz də, sazımız da, sözümüz də, poeziyamız da, teatrımız da, mədəniyyətimiz də, incəsənətimiz də, adət-ənəmələrimiz də, təhsilimiz də, səhiyyəmiz də, hətta siyasətimiz də həmişə eyni olub, bu gün də eynidir və hər zaman da eyni də olmalıdır!..
Ürəyimiz hər zaman Azərbaycanla döyünməli, Azərbaycanla sevinməli, Azərbaycanla qürurlanmalıdır!..
Amma unutmamalıyq ki, hər birimiz türk və ya azərbaycanlı olmağımızla fəxr etdiyimiz kimi, başqa milli və ya etnik kimliklərə sahib olan tat, talış, kürd, ləzgi, avar, inqilo, svan, meqrel və s. azsaylı və ya çoxsaylı olanlar da özlərinin milli və ya etnik kimlikləri ilə fəxr edir və qürur duyurlar.
Gəlin, heç kəsin qüruruna toxunmayaq!.. Bu kiçik dünyamızda qısa ömrümüzü sülh, əminamalıq, mehriban dostluq və səmimi qardaşlıq şəraitində yaşayaq!..
P.S.: Amma atalarımızın bir müdrik kəlamını - bəzi qurdlarla nə qədər yaxından dost olsaq da, əlimizdə çombağı möhkəm saxlamağı heç zaman unutmayaq!..
Hamınıza uzun, sağlam və şərəfli bir ömür arzulayırm!..
Böyük hörmət və ehtiramla, sizin Müşfiq BORÇALI.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 24 Jan 2019 03:26:45 +0000 YENİ TƏDQİQAT İŞİ https://turan.info.az/edebiyyat/edebi-tenqid/925-yen-tdqqat-.html https://turan.info.az/edebiyyat/edebi-tenqid/925-yen-tdqqat-.html

Maddi və mənəvi mədəniyyət strukturu insanla dünya arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin tənzimləyicisidir. İctimai-fəlsəfi baxımdan, bu tənzimatı vahid insan modeli mümkünləşdirir. Heç şübhəsiz, tədqiqatçı-filoloq Müşfiq Borçalının “Aşıq Hüseyn Saraclı və onun yaylaq səfəri” əsəri də bu modelin struktur əsaslarını özündə təzahür etdirir. Əsər kitab halında 2011-ci ildə “Təhsil” EİM-də nəşr edilib. Kitabda əsasən görkəmli saz-söz ustadı Aşıq Hüseyn Saraclının həyat və yaradıcılığı barədə ətraflı məlumat verilir, aşığın özünün “Aşıq Hüseyn Saraclının yaylaq səfəri” dastanı, xalq şairi Zəlimxan Yaqubun aşığa həsr etdiyi “Aşıq Hüseyn Saraclı” əsərindən bir parça və Nizami Saraclının ustadla bağlı “Yalan ola ayrılıq” poeması oxuculara təqdim edilir. Kitab bütünlükdə, ustad aşığın 95 illik yubileyinə bir töhfədir. İnsan modeli zaman-zaman böyük tədqiqat işlərində özünün təzahür tiplərini mətn və obyekt kodeksləri ilə xarakterizə etmişdir. Müşfiq Borçalının Aşıq Hüseyn Saraclı modeli mətn və obyekti ilə birbaşa ədəbiyyatımızın folklor ənənələrinə sirayət edir. Və maraqlıdır ki, “Aşıq Hüseyn Saraclı və onun yaylaq səfəri“ əsərinin folklordan bədii ədəbiyyata keçidi müəllifin zəruri ictimai yanaşmaları ilə təmin olunur. M.Borçalı əsərin struktur quruluşu ilə mətn əsasları arasındakı semantik əlaqəni bir növ, ictimai-tarixi proseslərlə qurub. Bu proseslər kitab boyu aşığın yaradıcılığına tranformasiya olunub. Məhz bu səbəbə əsər poetik düşüncə və həyat tipinə görə diqqəti daha çox cəlb edir.Müşfiq Borçalı “Aşıq Hüseyn Saraclı və onun yaylaq səfəri” kitabının “Ozan dünyamız” (Borçalı aşıqları) bölməsində ədəbi-tektonik təsirlər yaradır, aşıq yaradıcılığının Borçalı qolu barədə müfəssəl fikirlər səsləndirir., kitabın “Ustad Aşıq Hüseyn Saraclı” hissəsində ustad aşığın həyat və yaradıcılığı haqda geniş məlumat verir, ustadla bağlı fikirlərə yaradıcı münasibət bildirir, aşığın şerlərindən bir neçəsini qarşılıqlı ədəbi təsnifatda oxucuya təqdim edir, H.Saraclının bənzərsiz sənətkar, mahir dastançı olduğunu tədqiqatçıların dili ilə geniş ictimaiyyətə çatdırır, həmçinin, başqalarından fərqli olaraq onun dastanlara etdiyi uyarlı əlaqələr diqqət çəkir.Ümumiyyətlə, M.Borçalı yeni kitabında folklor ənənələrinə ictimai baxışı, H.Saraclı yaradıcılığında janr-vəzn xüsusiyyətləri proseduruna yaradıcı münasibəti ilə diqqət mərkəzindədir. Onun ustad aşığın dastanlarına, bütövlükdə, şəxsiyyət modelinə, yaradıcılığındakı mətndaxili struktur-tipik mahiyyətə əsaslı müraciəti ümumədəbi qaynaqlara bələd olması ilə təzahür edir. Kitabdakı faktoloji zənginlik, fundamental yönəltmə müəllifin yeni tədqiqat işinin orjinallığını təsdiqləyir.H.Saraclı modeli, ustad-aşıq formatı, dastan-janr xüsusiyyətləri, mövzunu predmetləşdirmə bacarığı M.Borçalının tədqiqatçı-filoloq qayəsidir. Obyekt kimi seçdiyi bənzərsiz sənətkar-dastançı modulu öz proyeksiyasını müxtəlif zəruri proseslərlə aktuallaşdırır: 1) Müəllifin H.Saraclı yaradıcılığına münasibəti bir neçə qatlıdır; 2) Ənənəvi folklorizmə yanaşma bucaqları sistemlidir; 3) Baxış müstəviləri əhatəli, həm də əksinə, konkretdir. Diqqətçəkən haldır ki, “Aşıq Hüseyn Saraclı və onun yaylaq səfəri” əsəri yığcam tədqiqat işi olsa da, mətn vizuallığı ilə oxucunu konkretlikdən yayındırır. M.Borçalı bu əsər vasitəsilə H.Saraclının folklor carçısı olduğunu nəzər-diqqətə çatdırır, H.Saraclı yaradıcılığına yeni baxış sərgiləyir. Əvvəlki tədqiqat işlərində olduğu kimi, bu əsərdə də müəllifin filoloji yanaşması özünün problematikliyi ilə seçilir.M.Borçalı H.Saraclı dövrünü fərqli xarakterlərə bölüb. Ən sadə fikirdə belə yüksək iradi-emosional əhval yaratmaq, bir-birinə zidd nəzərləri eyni ovqatda birləşdirmək onun H.Saraclı sənətinə münasibətini müəyyənləşdirir. Və onun filoloji fikirləri arasındakı semantik-sintaktik əlaqə duyğularının işlənmə əhatəsini genişləndirir, ən sadə sözlərində nəzərə çarpan fonemlər hissi uyğunluq, münasib ahəngdarlıq yaradır. Bəlkə də bu səbəbdəndir ki, onun yeni tədqiqat işi müxtəlif spesifik dəyişikliyə uğrayır. Əslində, H.Saraclı yaradıcılığında ən çox psixoloji momentlərə həyat normaları verən M.Borçalı bu prosesin poetikasını da qabarıq hissi zərurətlərə cəlb edir.M.Borçalının H.Saraclının böyük oğlu İsfəndiyar Həsənovdan əldə etdiyi “Aşıq Hüseyn Saraclının yaylaq səfəri” adlı dastan öz orijinal-aktual qayəsi, şifahi şüurun inkişafındakı rolu və ədəbi çəkisi ilə fərqlənir. Dastanın məzmun və poetik strukturu modern ənənəçilik aşılayır. Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri, Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun “Aşıq Hüseyn Saraclı” və Nizami Saraclının “Yalan ola ayrılıq” əsərləri də Aşıq Hüseyn Saraclı şəxsiyyətinə yaradıcı münasibətin bir təzahürüdür. Bu münasibəti Z.Yaqubun “Məhlə aşığı deyil, yurd-mahal aşığıydı” və N.Saraclının “Ulu ozan, ululardan ulusan” fikri daha dəqiq realizə edir.Bir sözlə, Müşfiq Borçalının “Aşıq Hüseyn Saraclı və onun yaylaq səfəri” kitabı sadəcə, informasiya xarakteri daşımır, müəllif burada sənətkar-ustad kultunu açmağa çalışıb, Borçalı aşıq məktəbinin qüdrətinə işıq tutub, nəhayət, H.Saraclını bir növ, Haqq Aşığı kimi canlandırıb.Hikmət MƏlikzadƏ,Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. “Yeni təfəkkür” qəzeti, 2012-ci il.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 22 Jan 2019 15:14:08 +0000 BORÇALI ZİYASI https://turan.info.az/elm/2067-borali-zyasi.html https://turan.info.az/elm/2067-borali-zyasi.html

Hamımız bilirik ki, indiki yaşadığımız ərazi bütöv Azərbaycan deyil, Vətənmizin qərib düşmüş yurdlarından biri də müasir Gürcüstanın ərazisi sayılan qədim köklərə gedib dayanan Borçalı yurdudur. Borçalı - Gürcüstanın cənub-şərqində yerləşən və hazırda Aşağı Kartli diyarı adlandırılan və Ermənistanın şimal-şərqində yerləşən və hazırda Loru və Tavuş mərzləri adlandırılan inzibati vahidin tarixi adıdır. Azərbaycan türklərinin qədim torpağıdır. Etimoloji araşdırmalara görə Borçalı toponiminin "börü" və "çala" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəldiyi ehtimal edilir. Mənası "qurd çalası" və ya "qurd oylağı" deməkdir.

Mənim qədim türk yurdu haqqında qısaca arayış verməkdə məqsədim Azərbaycan tarixini bir tarix müəllimi olaraq araşdırmaq yox, sadəcə o yurdda doğulub, bir çox Borçalı ziyalıları kimi taleyini ana Vətənlə bağlayan əziz qardaşım, dostum, dəyərli ziyalı turan.info.az saytının Təsisçisi və "Ziya", “Şərqin səsi”, “Elm və təhsil” qəzetlərinin Baş redaktoru MÜŞFİQ BORÇALI (Müşviq Mədəd oğlu ÇOBANOV) haqqında ürək sözlərimi onun bu şad günüdə dəyərli oxuculara çatdırmaq istəyimdir.

MÜŞFİQ BORÇALI - 22 yanvar 1970-ci ildə qədim Borçalı mahalında – indiki Gürcüstanın Bolnisi rayonundakı Darbaz kəndində anadan olub. Doğulduğu türk yurdunun saflığından bəhərlənən Müşfiq qardaşımın əməksevərliyi, elmə, biliyə, ədəbiyyata marağı onu Gürcüstan dövlətini hakimiyyəti altında yazıb yaradan, öz dilinə, soyuna-kokünə bağlı olan el-elat sevgili, qəlbi yurd istəkli şairlər, aşıqlar, yazıçılar haqqında və onların yaradıcılığı barədə "Gürcüstanda Azərbaycan Ədəbiyya¬tının inkişaf meyilləri (1960-2010)” mövzusunda sanballı elmi əsəri öz dəyərini qazandı. Borçalı mahalını bütünlükdə yaşadan ziyalılardı. Başqa dövlətin, başqa dilin, başqa dinin içində öz dilini, dinini, varlığını qoruyub saxlamaq, dədə-babalardan yadigar qalmış öz dəyərlərinə sahib çıxmaq böyük cəsurluq, mərdlik, kökə-soya sonsuz sevgi tələb edir. Məhz bu istedadlı insanların varlığı haqqında, onların yaratdıqları barədə bir elmi əsər yazmaq və bunu böyük zəhmət hesabına araya-ərsəyə gətirmək Müşfiq Borçalının ümdə vəzifəsi oldu. Dəyərli qardaşım Müşfiq Borçalı şeirləri dillər əzbəri olan unudulmaz Müşfiqimizin adın daşıyır, O bu ada layiqliyini həyatı boyu sübut etdi.

Onun bu illər ərzində çap olunan kitabları onun məhsuldar bir yazar olmağından xəbər verir. Müşfiq Borçalının "Ağır elli Borçalı" (Bakı,1990; Ərzurum, 1996), "Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi" (Baki, "Azərbaycan" nəşriyyatı, 1994), "M.P.Vaqif və Gürcüstan" (1995), "Azərbaycan şəxs adları" (1995), "Məhəbbət həyatdır" (1996), "Gürcüstanda Azərbaycan mətbuatı" (1997), "Borçalı aşıqları" (İsmayıl Ömərovla həmmüəllif, Bakı,1998; Təbriz, 2008; Tehran, 2009), "Ziya"dan "Çənlibel"ədək" (1998), "Qəhrəmanlıq dastanı: Dədə Qorqud-1300" (1998, 2000), "Borçalı şəhidləri" (2000), "Borçalı ensiklopediyası"-III c. "Borçalı ulduzları" (2002), "Borçalı ensiklopediyası"-IV c. "Borçalı həkimləri" (2004), "Şairlər dünyanın söz Allahıdı..." (2009), "Dünyamalı Kərəmin poeziya yaradıcılığı" (2010), "Aşıq Hüseyn Saraclı və onun yaylaq səfəri" (2011), "Əkiz alim qardaşlar" (2001,2011), "Borcalının aqbirçək anası - şairə Mayqa Mətin" (2013), "Bu Dostluğun yaşı çox!..." (2014), "M.Coşqunun poeziya yaradıcılığında özünəməxsusluq" (2015), "Butalar Butası Səadət Buta" (2015), 3 cildlik "Sazlı-Sözlü Başkeçid" (2015) və s. kitabları işıq üzü görüb.

Müşfiq Borçalı ilə dostluğum tək iki insanın bir-birinə qardaşlığı yox, həm də qərib düşmüş yurdlarımızda varlığımızı yaşadan insanlarımıza kök-soy sevgisidi! Tanışlığımızdan bu günə qədər aramızda olan bağlılıq, ülfət dostluq, qardaşlıq məqamını isitdi, ülviləşdirdi. Allah bu mehribançılığı, bu saflığı bizə çox görməsin. Vətən sevgisi qədər ömrümüz boyu əbədi olsun. Dəyərli qardaqşım, Müşfiq Borçalı, uğurların bol olsun, sizi daim sənət zirvəsinə doğru addımlayan görüm, bu yolda heç zaman yorulmayasız. Çünki sənət zirvəsinin yolu uğur sevən¬lərin, əmək sevərlərin, bilik sevərlərin yoludu. Arzu edirəm ki, bu yolun yoxuşları enişlərindən az olsun!

Dəyərli dostum, qardaşım, Müşfiq Borçalı, "Gürcüstanda Azərbaycan Ədəbiyyatının inkişaf meyilləri (1960-2010)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim etdiyin dissertasiyanın yekdilliklə qəbul edildiyi xəbərini eşidib çox şad oldum. Bu dəyər həm sizinn çəkdiyiniz zəhmətə, həm də orada yaşayan qəlbi ayrılıq niskilli soydaşlarımızın içindən parlayan ziyalılarımızın varlığına verilən qiymətdi. Azərbaycan ziyalısının gözəl simalarından biri, əziz qardaşım Müşfiq Borçalı, sizi təbrik edirəm! Şad xəbərlərlə dolu günləriniz bol olsun...Siz təkcə Borçalı ziyası yox, Bütöv Azərbaycanın ziyasısız, Allah ziyanızı azaltmasın, uğurlar sizinlə olsun, bu soyuq payız günlərində ürəyimizi şad xəbərlə isitdiniz. Zirvələr sizin olsun, dəyərli qardaşım...

Ceyhun AĞABƏYOV,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü,
19.11.2016.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 22 Jan 2019 15:13:37 +0000 SEVGİNİN KİTAB-KİTAB DİLLƏRİ https://turan.info.az/media/990-sevgnn-ktab-ktab-dllr.html https://turan.info.az/media/990-sevgnn-ktab-ktab-dllr.html SEVGİNİN KİTAB-KİTAB DİLLƏRİ

Tanıdığım, özü də yaxşı tanıdığım adamlar haqqında çətin danışıram. Və bu zaman belə bir düsturla istər-istəməz razılaşmalı oluram. Hər hansı bir subyekt haqqında daha çox məlumata malik olmaq, informasiya bolluğu, nə qədər paradoksal görünsə də, informasiyasızlığa, məlumatsızlığa bərabərdir.
Müşfiq Çobanlı. Desəm ki, Müşfiqi on iki yaşından tanıyıram, kimsəyə qəribə gəlməsin. «Azərbaycan müəllimi», «Gənc müəllim» qəzetlərində dördüncü, beşinci sinif şagirdi M.Çobanovun ədəbi mədəni tədbirlər, xüsusilə məktəb tədbirləri haqqında məlumatları dərc olunan günlərdən. Çox ola bilər ki, bu adın diqqətimi çəkməsinin bir səbəbi də onun soy adı ilə bağlı olub. Və bu, daha başqa söhbətin mövzusudur. Tale elə gətirib ki, ilk gəncliyimdən Müşfiqin doğulduğu Darvaz kəndini uzaqdan da olsa, görə bilmişəm.
...70-ci illərin əvvəlləri idi. Tələbəlik dostlarım Əlixan Əhmədoğlu və Bədirxan Əhmədli (sonralar filologiya elmləri doktoru, professor) ilə Başkeçidə, onların kəndinə qonaq getmişəm. Azərbaycan Gəyliyən kəndinin axar-baxarını gəzmişəm. Kəndin başının üstündəki dağa qalxıb aşağıda - vadidə sıx meşələrin arasında elə lap uzaqdan adamın gözünü oxşayan abad kəndə - Darvaza baxmışam. Darvaz kəndinin tarixi çox qədimdir. Elə bu adın özü qədər. Və Darvazdan da təkcə Gürcüstanın mərkəzinə yox, Azərbaycana, paytaxt Bakıya, eləcə də Rusiyanın ünlü şəhərlərinə həmişə abad yol olub. Mən bu abad yol anlamını Darvazın adını məşhurlaşdıran, başını uca edən şəxsiyyətlərin mahiyyətində görürəm.
...Müdriklərdən də eşitmişəm. Özüm də həyatımda müşahidə eləmişəm. Qırx yaşdan sonra insan daha çox özü haqqında düşünür. Yox ki, bu gün ölərəm, ya sabah... İnsan özünə hesabat verir. Nə iş görmüşəm, necə yaşamışam? Məni insanlar olmadığım zamanlarda necə xatırlayacaqlar... İnsan öz əməllərini saf-çürük edir. Özünü dərk edən, özünə hesabat verməyi bacaran insandan söhbət gedir. Beləsinin qarşısında ciddi məsələlər dayanır. Boş keçən, havayı axıb gedən zamanın yerini doldurmaq, ehtiyatda qalan enerjini insanlar üçün faydalı olan əmələ sərf etmək... budur insanı düşündürən. Və təbii olaraq M.Çobanlının da çox ciddi bir narahatlıqla çalışmalarının məğzində elə bu həqiqəti görürəm. Müşfiq kimilərinə bizim tərəflərdə «civədir, bir yerdə dayana bilməz» - deyərlər. Kimyanı bilmədiyim zamanlarda düşünərdim ki, bu civə nə olan şeydir? Niyə insanı civəyə bənzədirlər və özü də hamını yox, tək-tək adamları. Qoçaq, bacarıqlı, işgüzar adamları. Şübhəsiz, bu bənzətmənin el dilinə haradan, nədən gəldiyini biləndən sonra belə civə adamları özüm də gördüm. Onların daxili-mənəvi aləmindəki tükənməz enerjini hiss etdim, duydum. Və istər-istəməz belələrinə qarşı məndə səmimi bir qibtə hissi də yarandı. Əksər hallarda civə adamlar ömürlərini ən faydalı, insanları sevindirən əməllərə sərf edirlər.
...Hərdən düşünürəm ki, insanın ömürlüyü (tərcümeyi-halı), yaşamı elə onun əməlləridir. Xüsusilə, yaradıcı adamın - yazıçının, alimin, tədqiqatçının, jurnalistin yaşamını başqa harada, nədə axtarmaq olar? Yaradıcı adamın ömrünün mənası kağızlara köçürülmüş sözlərdədir. Elə həm də ömrünün yolu, həyatının hamısı. O başqa məsələdir ki, qələm sahibi, ziyalı, tədqiqatçı, alim, yazıçı hansı dövrdə doğulub, hansı mühitdə dünyaya göz açıb, necə böyüyüb, hansı mənəvi məktəbdən keçib? Tərbiyəsinin, təhsilinin istiqaməti... bütün bunların hamısının qələm adamının taleyinə dəxli var. Elə bu mənada, sözün üstündən keçmədən demək və iddia etmək olar ki, Müşfiq xoşbəxt bürc altında doğulub. Darvaz kimi zəngin etnoqrafik ənənələri olan bir kənddə, Borçalı kimi saz-söz mühitində. Və ən başlıcası, Mədəd Çobanov kimi görkəmli Azərbaycan aliminin ailəsində. Bütün bunlar onun xoşbəxt bürc altında doğulmasını təsdiqləyən əlamətlərdir. Gözünü açanda atasının əlində qələm görüb. Söz bayramı ilə dünyaya gəlib. Sözün ruhunu zaman-zaman, bəlkə də özü hiss etmədən ruhuna köçürüb. Elə bu hisslərin təsiri altında Darvazdakı Novruz şənliyi haqqında yazdığı xəbərə Dədə Qorqud ovqatı gətirib. Müşfiqin yolu belə açılıb.
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib. Və təhsil illərində Azərbaycanın görkəmli alimləri, dilçilər Afad Qurbanovdan, Nizami Xudiyevdən, Qəzənfər Kazımovdan, ədəbiyyatşünaslar Abbas Hacıyevdən, Xeyrulla Məmmədovdan, folklorşünaslar Mürsəl Həkimovdan, Paşa Əfəndiyevdən, ... dərs alıb. Tələbəlik illərində hələ orta məktəbdən başladığı tədqiqatçılığını davam etdirib. Qələmi bir qədər də itilənib, yazısı daha da cilalanıb.
Ali məktəbi bitirdikdən sonra Müşfiq Bakıda qalıb. Bəlkə də, onun bir tədqiqatçı kimi, bir qələm əhli kimi formalaşmasında Bakı mühitinin rolu əvəzsizdir. Və onun bu seçiminə də qətiyyən etiraz etmirəm. Amma eyni zamanda deyirəm ki, Müşfiq bütün varlığı ilə Borçalıya qayıdıb. Hər axşamında günəşin qürubunu Darvazda görüb, dan üzünü qədim türk torpaqlarında, elə Borçalı ellərində açıb.
Təsadüfi deyil ki, onun işıq üzü görən çoxlu sayda kitablarının demək olar ki, hamısı Borçalı mühitilə bağlıdır.
Müşfiqin ilk tədqiqat əsərlərindən biri «Gürcüstanda Azərbaycan mətbuatı» («Ziya»dan «Çənlibel»ədək, 1878-1998) 120 illik bir dövrü tədqiqat obyekti seçmək, mənbələri araşdırmaq, arxiv sənədləri ilə tanış olmaq, bir çox hallarda mətbuata və elm aləminə məlum olmayan faktları üzə çıxarmaq onun araşdırmalarının çətinliyini, məsuliyyətini və tədqiqatçı inadını təsdiqləyən amillər kimi son nəticədə dəyərli bir əsərin ərsəyə gəlməsinə səbəb olur.
Müşfiq bu əsərində XIX əsrin demək olar ki, bütün mərhələlərini araşdırıb: «Bu baxımdan XIX əsrin 20-ci illərində «Zaqafqaziya»nın inzibati-mədəni mərkəzi olan Tiflisdə rus dilində nəşr olunan ilk mətbuat orqanı - «Tiflisskiye vedomosti» (1828-1832) qəzeti böyük əhəmiyyət kəsb edir. (N.N.Zeynalov. Azərbaycan mətbuatı tarixi. (I hissə) Bakı, 1973. səh.7). Nəinki Tiflisdə, eləcə də bütün Qafqazda rus dilində çıxan bu ilk qəzet mədəniyyət və mətbuat sahəsində böyük canlanma yaratmışdır. Qəzetdə həmin dövrdə baş verən hadisələr haqqında, eləcə də B.Marlinski, V.Qriqoryev, P.Sankovski, Q.Qordeyev, V.Suxorukov və başqalarının yazıları ilə yanaşı həm də, «Abbasabad mühasirəsinin təsviri» (1829, ¹27, 30), «Müasir tarix: Azərbaycan vilayətinin hərbi vəziyyəti haqqında» (1829, ¹38, 43), «Moskvalı dostuma məktub» (1830, ¹25, 53 və b.), «Qarabağ əyalətinə tarixi baxış» (1830, ¹86), «Car və Balakən vilayətlərinə səyahət» (1830, ¹81-83) və s. məqalələrdə Azərbaycan haqqında, azərbaycanlıların məişəti, yaşayış tərzi və s. haqqında məlumatlar verilir, xalqımızın şifahi və yazılı ədəbiyyatları haqqında söhbət açılırdı. A.Bakıxanov qəzetdə tərcümə əsərləri ilə çıxış edirdi» (səh.11). Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının nəhəng simalarından biri, akademik Kamal Talıbzadə, tədqiqatçı, jurnalist İsmayıl Ömərov M.Çobanlının bu tədqiqat əsərini yüksək qiymətləndirir, nəşrini alqışlamışlar. Kitabın elmi redaktoru Əməkdar elm xadimi Nizami Xudiyevdir. Bu dəyərli əsərin praktik əhəmiyyətini professor Abbas Hacıyev də yüksək qiymətləndirib: Müşfiq Çobanlı «Ziya»dan Çənlibel»ədək - Gürcüstanda Azərbaycan mətbuatı» (1878-1998) əsərində diqqəti cariliyə, klassik mədəniyyətin təbliğinə vermişdir. Tiflisdə 1838-ci ildə «Zaqafkazskiy vestnik» qəzetinin nəşrə başlaması, az sonra onun gürcü və Azərbaycan dilində «Qafqazın bu tərəflərinin xəbəri» adı ilə buraxılması, XIX əsrin 40-cı illərində M.F.Axundovun M.Ş.Vazehlə birlikdə qəzet çıxarmaq, mətbəə yaratmaq təşəbbüslərinin baş tutmaması Müşfiq Çobanlının diqqətindən yayınmamışdır. O, «Qafqazın bu tərəfi»nin səsinin dövlət məlumatlarını, fərmanları, qərar və qanunnamələri, Azərbaycan dilində yayan bir orqan olduğunu - deyəndə səhv etməmişdir. Müşfiq Çobanlı onu da doğru söyləmişdir ki, «Tiflis əxbarı», «Qafqazın bu tərəfinin xəbəri» və rus dilli «Qafqaz» hələ milli mətbuatın yaranması, təşəkkülü demək deyildi. 1868-ci ildə qəzet çıxarmaq istəsə də, Həsənbəy Zərdabi yeddi il gözləmiş «Əkinçi»nin nəşrinə ancaq 1875-ci ildə icazə ala bilmişdir». A.Hacıyevin qeyd etdiyi kimi, M.Çobanlı bu əsərində 1847-ci ildə Tiflisdə Azərbaycan dilli ilk rəsmi dövlət məktəbinin açılmasını, 1872-ci ildə Paronbəyov Karvansarasında ilk tamaşaların göstərilməsini, burada Azərbaycan teatrının əsasının qoyulmasını, eləcə də «Ziya», «Ziyayi-Qafqaziyyə», «Kəşkül», «Şərqi-Rus» və s. mətbu orqanlar haqqında məlumat vermiş, Müşfiqin özünə xas tədqiqat dili ilə bu mühüm mədəniyyət hadisələri ilə bağlı araşdırmalar kitabda öz əksini tapmışdır. Müşfiq tədqiqatçı kimi arxivdə işləməkdən qorxmur, yaxşı bilir ki, ən tutarlı sözün, hökmün qaynağı arxiv sənədləri ilə bağlıdır.
Bir maraqlı kitab da diqqətimi çəkir - «Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi» (1994). Kitabın nəşr ili çox şey deyir. Bu, o zaman idi ki, Zviad Qamsaxurdiya avantürasının dumanları hələ tamam çəkilməmişdi. Borçalıda yurdun tarixi sakinlərinə təzyiqlərin arası səngimirdi. Təsadüfi deyil ki, belə bir vaxtda M.Çobanlı Borçalı ədəbi mühitini tədqiqata cəlb etmiş, dövrün, zamanın ən çətin məqamında yurda mənəvi dayaq olmaq, insanları inamına, ümidinə qaytarmaq yolu seçmiş və özü də çətin olsa da, bacarıb başa gətirəcəyinə inandığı bir işin qulpundan yapışmışdır.
Müşfiq bütün bunların hamısını yaxşı bilirdi. Elə ona görə də Borçalı ədəbi mühitilə bağlı dəyərli tədqiqatının elə ilk səhifələrindəcə ürək ağrısı ilə yazırdı: «Bu gün böyük çətinliklərə mərdliklə sinə gərərək, yarım milyondan çox soydaşlarımızın sabaha inam və ümidlə ömür sürdüyü, qədim saz-söz yurdu Borçalı mahalında neçə-neçə ustad aşıqlar, istedadlı şairlər, nasirlər, işgüzar alimlər, zəhmətkeş tədqiqatçılar, prinsipial tənqidçilər, qələmləri qılıncdan da kəsərli olan publisistlər, zəhmətkeş və həqiqətsevər jurnalistlər, dostluq carçıları olan bədii tərcümə ustaları və b. yaşayıb-yaradır, çağdaş ədəbiyyatımızın Borçalı qolunu layiqincə təmsil edir, Borçalı ədəbi mühitini gündən-günə zənginləşdirir, inkişaf etdirirlər. Onların bədii yaradıcılığı artıq nəinki Borçalıda, Gürcüstanda, həmçinin onun hüdudlarını belə aşaraq Azərbaycanda, hətta son vaxtlar Türkiyədə, İranda və digər Şərq ölkələrində də oxucuların hörmət və rəğbətini qazanmışdır. Bu da təsadüfi deyildir. Axı «ot kökü ütsə bitər», - deyib ata-babalarımız...» (səh.5). Müşfiq təbiətən qaynar ruhlu qələm adamıdır. Poetik ruhu olan publisistdir. Onun nəsrində də, publisistikasında da, elmi tədqiqatlarında da alim gözü var, elmi nəzər var. Və əlbəttə, bu keyfiyyətlər birləşəndə ziyalının qələmi daha kəsərli olur, yazıları daha oxunaqlı olur. İmzası oxucunu öz cazibəsinə çəkə bilir.
«Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi» kitabı bir neçə fəsildən ibarətdir. Birinci fəsildə Azərbaycan türklərinin Borçalıda məskunlaşması tarixinə nəzər salınır, Borçalı toponimi haqqında mülahizələr irəli sürülür, Borçalı ədəbi mühiti dünən və bu gün icmalı verilir, sonra müvafiq bölmələr üzrə «Borçalı qələmi»ni təsnifat edir. Əlbəttə, ilk yer Borçalı aşıqlarınındır. Kitab həm də ensiklopedik xarakter daşıyır. Çünki bu kitabda ozan dünyamızın, dünyanın söz allahı olan şairlərin Borçalıda yaşayıb-yaradan nəsr ustalarının, ədəbiyyatşünas və tənqidçilərin, qələmi qılıncdan kəsərli olan publisistlərin, tərcümə ustalarının haqqında ilkin mənbədən gələn məlumatlar əsasında dəyərli, bitkin yazılar verilir, ədəbi örnəklər diqqətə çəkilir.
Mənim zənnimə görə, M.Çobanlının çox dəyərli kitablarından biri də filoloqlar, tədqiqatçılar, müəllimlər və gənclər üçün nəzərdə tutulmuş «M.P.Vaqif və Gürcüstan» kitabıdır. Kitabın həcmi o qədər böyük olmasa da, elmi siqləti çox tutarlı mənbələrə əsaslanması ilə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İstifadə olunmuş ədəbiyyat göstəricisi təsdiqləyir ki, müəllif kitabı ərsəyə gətirənə qədər mövzu ətrafında çox güclü hazırlıq işləri görmüş, dərin tədqiqat aparmışdır.
Müşfiqin kitabları çoxdur. Amma onun yaradıcılığının iki istiqamətini müəyyənləşdirən kitabları haqqında da qısa da olsa danışmağa ehtiyac var. Müşfiqin dastan yaradıcılığı da diqqəti cəlb edir. Buna təbii baxıram. Axı o, Borçalı mənəvi mühitinin yetirməsidir. Onun ruhunda saz həmişə var. İnsanın mənəvi aləmi formalaşma dövründə hansı ruh üstə köklənirsə, bütün ömrü boyu, zaman-zaman həmin aləmə qayıtmağa can atır. «Dünyamalı Kərəmin poeziya dünyası» kitabı bir qədər tədqiqat xarakteri daşısa da, müəllif tədqiq elədiyi, təqdim eləməyə hazırladığı ədəbi simanı bir dastançılıq əhvalı ilə göstərir: «Dünyamalı Kərəmin yaradıcılığının əsas ruhunu Vətən, xalq məhəbbəti, ata-ana, el-oba sevgisi, sülh, əmin-amanlıq, duünyanı narahat edən fitnə-fəsadlara nifrət, insanların düşüncələri... təşkil edir. Onun dili rəvan və ifadəli olub oxucuya emosional təsiri bağışlayır». Bu cümlələr göstərir ki, Müşfiqin özünün də dili elə həmin ruh üstə köklənib. Görünür, yurda sevgidən, Vətənə sevgidən qaynaqlanan ziyalıların mənəvi mühitində oxşarlıq çox olduğu kimi, dilləri də eynidir. Təkrar eləməyə ehtiyac olmasa da, Müşfiqin yurda bağlı sənətkar, Vətənə, el-obaya bağlı tədqiqatçı olduğunu «Aşıq Hüseyn Saraclı və onun yaylaq səfəri» kitabından da görmək olar.
Müşfiq bəzən öz kitablarında ayrı-ayrı ədəbi simaların ədəbi örnəklərinə çox geniş yer verir. Bunun da mənəvi-psixoloji səbəbi var. Sanki o bilir ki, zəngin Borçalı mühitinin sərvətlərini daşıyıb gətirmək, Azərbaycan xalqının özünə, daha etibarlı əllərə tapşırmaq üçün bir insan ömrü bəs eləməz. Elə bu səbəbdən də Borçalıda yaranan, bir çox hallarda müxtəlif səbəblərdən Borçalıdan kənara çıxa bilməyən tükənməz mənəvi sərvətləri qucaq-qucaq, daha dəqiq desək, kitab-kitab daşıyıb gətirmək, Vətəninə, xalqına əmanət eləmək istəyir. Nəhayət, Müşfiqin çoxcəhətli yaradıcılığının bir istiqaməti də onun bədii nəsr sahəsində qələmini sınamasıdır: «Otuz bir yaşım var, subayam hələ... Hələ sevə bilmirəm. Nə də evlənə...» Təkcə bu cümlələr bəs eləyir ki, onun lirik nəsr sahəsində yolu var və nə vaxt istəsə ruhundan gələn nəsr çayı ilə axıb bu böyük ümmana qoşulmaq istəsə, bu ümman ona qucağını açacaq. Özü də böyük sevgi ilə. «Məhəbbət həyatdır» (1996) kitabında Müşfiqin povest və hekayələri toplanıb. «Sevirəm səni, oxucum» deyəndə mən Müşfiqin sözünə inanıram. Çünki Müşfiq həyatının mənasını bu sevgidə görür. O, bu gün Azərbaycan mətbuatında tanınmış jurnalist, sözü eşidilən publisist və çox bacarıqlı mətbuat təşkilatçısıdır.
...Civə adamlar. Deyəsən, yazıda belə bir ifadə işlətmişdim. Civənin başqa kimyəvi xüsusiyyətləri, iqtisadi əhəmiyyəti barədə danışmaq mənim işim deyil. Amma həm də civənin termometr adlanan cihazda insanın hərarətini göstərən xüsusiyyəti var.
Müşfiq güclü enerji daşıyıcısıdır.
Hər bir ziyalı cəmiyyətin əsəridir. Cəmiyyət onu necə yaradıb, necə cilalayıb? Həyata, mübarizəyə hansı güclə göndərib?.. Bunu hər kəsin özü əməli ilə, yaradıcılığı ilə deyə bilər.
Əli Rza XƏLƏFLİ,
“Kredo” qəzetinin Baş redktoru,
“Kredo” qəzeti, 10 mart 2012-ci il./
¹ 43 (273) Oktyabr, 2012-ci il.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 22 Jan 2019 15:09:10 +0000 Bu tədqiqatın yaşı az... https://turan.info.az/edebiyyat/edebiyyatshunasliq/190-bu-tdqiqatn-ya-az.html https://turan.info.az/edebiyyat/edebiyyatshunasliq/190-bu-tdqiqatn-ya-az.html

Qəlbimizin ən yaralı yerlərindən olan
qədim Borçalı elinin fədakar oğlu,
tanınmış tədqiqatçı-filoloq
Müşfiq Boraçalının qələmə aldığı
“Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi”,
"Gürcüstanda Azərbaycan mətbuatı", “M.P.Vaqif və Gürcüstan”, “Borçalı aşıqları”, "Borçalı şəhidləri", "Borçalı ulduzları", "Borçalı həkimləri", “Borçalıda Dədə Qorqud izləri”, “D.Kərəmin poeziya dünyası”, "Şairlər Dünyanın söz Allahıdır!..", “Mayqa Mətin", "Mədəd Coşğunun yaradıcılığında ğzünəməxsusluq", "Butalar Butası Səadət Buta", 3 cildlik "Sazlı-Sözlü Başkeçid"
və adını çəkmədiyimiz digər kitabları
ədəbi-elmi ictimaiyyəti və eləcə də
geniş oxucu kütləsini nə qədər qatı açılmamış məsələlərdən agah etmişdir.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 22 Jan 2019 15:08:45 +0000 GÖYƏRƏN ARZULAR https://turan.info.az/gurcustan/borchali/991-gyrn-arzular.html https://turan.info.az/gurcustan/borchali/991-gyrn-arzular.html

Adi, zəhmətkeş, sadə bir ziyalı ailədə göz açdı. Böyüdükcə o zəhmətkeş ab-havadan içinə çəkdi, uddu, onunla pərvəriş tapdı. Günlər, aylar, illər keçdikcə içinə toxum kimi düşmüş o zəhmət adlı damla onunla bir yerdə böyüdü, cilalandı, itiləndi və konkret, möhkəm bir formaya, həyatının başlıca prinsipinə çevrildi. Yorulmaq bilmədən oxudu, öyrənmək, şüurunda nə isə yeni bir qapı açmaq üçün gah gizli, gah aşkar şəkildə əziyyət çəkib axtarışlar apardı, zəhməti özünə ən yaxın dost, kitabları özünə ən məhrəm sirdaş, əməyi özünə ən vacib vasitə bildi həyatda.
..Hələ orta məktəb şagirdi idi - Müşfiq Borçalı. O zamankı "Azərbaycan pioneri" qəzetinin abunəçisi, daimi oxucusuydu. Qəzetin hər bir nömrəsi ürəyini riqqətə gətirir, bütün yazılarını hava kimi, su kimi canına çəkir, özünü ayrı-ayrılıqda bütün yazıların istər qəhrəmanlarının, istərsə də onların müəlliflərinin yerində hiss edir, onların yaşantılarını öz qəlbində, özünü isə onların məkanında, vəziyyətində qeyri-iradi olaraq duyurdu. Və bundan doğan bir vəcddən irəli gələrək bir də gördü ki, özü də bu qəzetin yazarına çevrilib. Sirli-sehrli Bakıdan doğma Gürcüstana - qədim Borçalı mahalının ucqar Darvaz kəndinə qanad açıb yetişən bu qəzetin hər bir nömrəsi onun üçün artıq yeni bir məna kəsb edirdi. O artıq özünü qaynar şəhərin bir damlası kimi hiss etməyə başlamışdı. Ancaq bütün bunları elə bil gizli, mübhəm bir sərvət, dilə gəlməyəsi bir səadət kimi qoruyurdu hamıdan, lap elə ata-anasından da... Lakin hər bir xəlvəti görülən işin ömrü çox məhdud, qısa olduğu kimi, bu sirrin də sirr olaraq yaşaması çox az çəkdi. Qəzet nömrələri əlinə keçmiş ata oğlunun da onun yolu ilə getmək - filoloq olmaq istəyini bildikdə əvvəlcə narazılıq etdi. Bəlkə də o oğlunu gələcəyin həkimimi, mühəndisimi, ya memarımı görmək istəyirdi. Fəqət, tale yazan belə yazmışdı. Atanın damarlarında axan qan nə qədər güclü idisə, o məhz oğluna da sirayət etmişdi.
...İllər keçdi... Tale onu əvvəlcə Tbilisi Dövlət Pedaqoji Universitetinə, əsgəri xidmətini başa vurub gəldikdən sonra isə, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə gətirib çıxardı. Elə universitet illərindən qəzetə, qəzetçilərə, onların sadə olduğu qədər də dəyərli, tarixin qatarının əzabkeş təkərləri üstündə nəsillərə yetirən əsrarəngiz işinə bir daha vuruldu, onları əzəldən, içdən gələn bir məhəbbətlə duyaraq, dərk edərək sevdi. Bəlkə də sevərək dərk etdi. Axır ki, bu işi özünə ömürlük yol yoldaşı, ürək dostu, həyat amalı seçdi. Heç yanılmadı da... Axı bunu ona ruhu, damarlarında axan qanı, bir də heç şübhəsiz ki, Tanrıdan gələn, kimsənin, heç özünün də eşidə bilməyəcəyi bir isti pıçıltı qəlbinə, əqlinə hopdurmuşdu.
1990-cı ildə "Ağır elli Borçalı" nuru ilə uzun bir yola çıxan söz, tarix qatarı artıq az qala əsrin dörddə bir zamanı qədərdir ki, axtarışlarla dolu kəşməkəşli bir yoldadır. Xeyir-duasını samballı, ağır elatlı bir məkandan aldığından, sonrakı dayanacaqları da uğurlu, yaşarı, diqqətəşəyan olub bu qatarın. Belə ki, bu qatara bələdçilik edən qəhrəmanımız doğma məkanına - Gürcüstanına müxtəlif prizmalardan, müxtəlif rakurslardan, müxtəlif məqamlardan yanaşaraq, oxucusunu müxtəlif tale və bu taleyin aparıcısı olan şəxsiyyətlərin ömür kitabından olan yarpaqlarla çox dəqiq, konkret faktlarla tanış edir. (Elə buna görə də, “Ağır elli Borçalı” 1996-cı ildə Ərzurumda, 1998-ci ildə Tehranda təkrar işıqüzü gördü). "Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi" (1994) nəfəsində bu mahalın ədəbi mühit tarixinə aydın, işıqlı səyahət varsa, "Gürcüstanda Azərbaycan mətbuatı" (Bakı, 1998, Tehran, 2000) dayanacağında ədəbiyyatımızın və mətbuatımızın tam portretinə baxış var. "M.P.Vaqif və Gürcüstan" (1996) havalı dayanacaq bizi ötən əsrlərə qaytarırsa, "Ə.Ağayevin həyat və yaradıcılığı" (1996), “Əkiz alim qardaşlar” (2001, 2011) oxucunu XX əsr intibah dövründəki elm və təhsilin tam reallığı ilə üz-üzə qoyur. İstər “Borçalı toponimləri” (1996), "Borçalı aşıqları" (Bakı,1997, Tehran, 2000), istər "Borçalı ulduzları" (2001), istər "Borçalı şəhidləri" (1996, 2000, 2002), istərsə də "Borçalı həkimləri" (2002) adı ilə ətrafa tanışlıq səsi yayan qatar bələdçimiz "Bu dostluğun yaşı çox" (1996) salamı ilə onu dinləyənlərin əlini bir daha və bir daha Gürcüstanla Azərbaycan arasında salınan körpüdə sıxır. "Borçalı şəhidləri"nə (1996) hüzn saxlanan dayanacaq yerini "Məhəbbət - həyatdır" (1992, 1996) dayanacağına verirsə, qarşıdakı Dədə Qorqudun 1300 illik yubilyinə həsr olunmuş "Qəhrəmanlıq dastanı" (2000) harayı bütün türkdilli xalqların vüqar yerinə, qürur nöqtəsinə çevrilir. Hələ neçə-neçə dayanacaqdan boylanan, bizlərə əl edən şəxsiyyətlər tarixin lokomotivinin üzərinə öz dərin möhürlərin qoymuşlar.
"Arzu toxum kimidir... Ürəyə düşdüsə - göyərməlidir!" - deyir Müşfiq müəllim. Elə ürəyinə düşən layiqli, həyat vəsiqəsi almağa real namizəd olmalı arzularını davam olaraq ürəyində göyərdib. Arzularının xəmiri həyat nuru ilə yoğrulduğundandır ki, görkəmli alimlərimiz, elm adamları bu sükan sahibinə dəfələrlə öz etimad və diqqətlərini bildiriblər. Adı Azərbaycan ədəbiyyatının tarixində tarixiləşən, hətta bu tarixin belə səcdə etdiyi akademik Kamal Talıbzadə, professorlar Şamil Qurbanov, Əflatun Saraclı, Abbas Hacıyev, Vəli Osmanlı, Mürsəl Həkimov, Alxan Bayramoğlu, Mustafa Mustafayev və başqaları arzularını toxum kimi göyərdən söz araşdırıcısını dəfələrlə qələmlərilə salamlamış, onun yaradıcılıq yoluna bol-bol uğurlar diləmişlər.
Ziddiyyət, maneələrlə dolu həyatımız yaradıcı insanların həyatında öz ağrılı izlərini xüsusilə qoymuş və qoymaqdadır. Heç şübhəsiz ki, bu maneələr çəkişərək bərkişən bəşər övladının xislətində bir möhkəmlik, əzimkarlıq yaradır. Eyni zamanda bu maneələri təhlil süzgəcindən keçirən yazar bunlara yaradıcılığının işığını salmaqla bərabər, oxucularını, nəsilləri bu həyatın hər bir tərəfi ilə tanış edir, başqa sözlə, onlara həyat dərsi keçir. Digər tərəfdən isə maneələrdən mütəmadi olaraq dizləri qanayan, qəlbi göynəyən yaradıcı insan dikəlməyə sərf etdiyi enerjini elə bu başdan yaradıcılığına sərf etsə, neçə-neçə yeni səhifələr açmış olar elm səltənətində, sənət məmləkətində. Ancaq heyhat, bütün pis işlər yaxşılığa doğru apardığı kimi, günəş də dağların arxasından çıxdıqda xüsusilə əsrarəngiz olur.
- Bəs Müşfiq müəllim qarşıdurmalar vaxtı danışmağa daha çox üstünlük verir, ya susmağa? Ümumiyyətlə, siz qarşı tərəfin cavabını daha çox hansı üsulla verməyi lazım bilirsiniz?
- Mən hər bir işi öz vaxtında, məqamında görməyə iddialıyam. Vəziyyət necə tələb edirsə, elə də edirəm. Ancaq həmin vaxtda susmağımla çox şey deyirəm. Hətta üsyan edirəm.
- Sizin anlamınızda susmaq qızıldırsa, bəs susdurulmaq ne\cə?
- Xoşbəxt o insandır ki, az danışmağıyla mühitinə çox şey anladır. Bu, sözsüz ki, onun əhatəsinin səviyyəsiindən xəbər verir. Bu öz yerində. Ən bədbəxt adam da yenə də çox susan adamdır. Çünki insan anlanmadığını bildiyi çox məqamlarda da susur. Bu sanki mənfi sonsuzluğun müsbət sonsuzluğa bərabər olmasına bənzəyir. Yəni belə məqamlar varsa, susmaq ən qəbuledilən variantdır. Bir də var "susdurulmaq". Bu isə hazır təcavüzdür - psixoloji təcavüz. Belə hal uzun sürə bilməz. Bu kimi təzyiqin, təcavüzün yolu gec-tez vulkan püskürən, lava saçan bir ocaqdan keçəcək.
- İlk sevinciniz. Onu kimlə bölüşmüsünüz? Ümumiyyətlə, sevincinizi bölüşdürməyi xoşlayırsınızmı? Bəs qəminizə necə, ortaq axtarırsınızmı?
-İlk sevincim nə vaxt olub xatırlamıram. Körpə qəlbinin sevinci nə olursa, mənim də eləcə olub. O sevinci yəqin ki, dilə gətirə bilməyib elə özümlə paylaşmışam. Artıq şüurlu həyatımda isə, bəli, sevincimi bölüşməyi çox xoşlayıram. İlk növbədə cəmi əzizlərimlə. Qəmimə isə - xeyr, qətiyyən ortaq axtarmıram. Bu mənim xasiyyətim xaricində olan bir işdir. Ancaq ümumiyyətlə götürdükdə isə həyat elə sevin\cdən, gözəllikdən ibarətdir, başa düşən üçün.
"Hər şey gözəldir həyatda,
Sən bu gözəlliyi anlaya, duya bilsən.
Özün bir zərrə gözəllik yarada bilsən".
- Sizin üçün sevgi anlamı nədir?
- Sevgi vətəndir, Vətən isə məndən başlanır. Böyük mənada sevgiyə möhtacıq. Ona görə ki, Vətən darda, bizsə Borçalıdan uzaqlarda. Belə olan halda, hansı sevgidən danışmaq olar?
- Bəs zövqü nədən alırsınız?
- Əlbəttə, işimdən - yazmaqdan, oxumaqdan, yeni bir sətir yaradıb, yeni bir sətir oxumaqdan.
- Sizin üçün bahar doğmadır, ya payız?
- İstər təbiətin, istərsə də insan həyatının bütün mərhələləri gözəldir. Payız olmazsa arxasınca bahar gətirən qış da olmaz. Gözlərimiz yaşarmasa, dost barmaqlarının bu yaşı siləcək kimi bir etibarlı anları da yaşamarıq.
-Amansız illər başımızın üstündən bir ley kimi uçduqca, ömrümüzü kiçicik anlara, məqamlara bölərək həmin o zərrələri, onunla birlikdə isə o anların yaşantılarını, qazancını əlimizdən, könlümüzdən qoparır. Bəs illər sizdən nəyi qopara bilməyib?
- Buna bircə kəlmə ilə cavab verirəm - xasiyyətimi, xarakterimi, Tanrıdan gələn, ata-anamdan bölünən xarakterim bütün yumşaqlığı, mülayimliyi, yeri gələndə sərtliyi ilə bütövdür.
- Keçən günlərinizin nostaljisi yaşayırmı sizdə? Və ya keçən günlərinizi qaytarsaydılar, gələn günlərinizi qurban verərdinizmi?
- Mən optimist insanam. Ancaq xəyalpərvər də deyiləm. Gələcəyə böyük ümidlərlə baxıram. Lakin gələcək günlərim keçmişdə itirdiklərimi qaytarmış olsaydı, bəlkə də o barədə düşünərdim..
- Sizcə, "görünməzlər"in içində yaşayıb "görünən" olmaq yaxşıdır, ya əksinə, "görünən"lərin içində mövcud olub bəli, məhz mövcud olub -"görünməz" olmaq?
- Hə, o da baxır obyektinin "görünən"in kimliyinə. Ancaq onu dəqiq bilirəm ki, işim məndən nəyi, harada olmağı tələb edirsə, mən də orada o işi görməliyəm. Bu istər dağ kəndi olsun, istərsə də uzaq xaric, əsas odur ki, bir subyekt kimi yerimdə olum, işimi də vicdanla yerinə yetirim.
- Həyatın axını, seli, sizcə, öndə nəyi gətirir? Burulğana düşməmək üçün nə etmək lazımdır?
- Əlbəttə, çör-çöpü, işlər tərsinə fırlanıb arxadakılar öndə peyda olanda nə baş verirsə, sel də gələndə o baş verir. Ancaq sel gətirəndən bərəkət ummazlar. Sellə gələn, yellə gedər, - deyib ata-babalar. Burulğana düşməmək üçün isə yalnız haqq yoluyla getməlisən.
- Yusif Sərrac kimi bir günlük padşah olsaydınız, ilk növbədə hansı islahatları aparar, nəyi önə çəkər, nəyi rədd edərdiniz?
- Əlbəttə ki, bütün müftəxorların (varlıların yox ha, müftəxorların!) dövlətini kasıblara (tənbəllərə yox, kasıblara!) verərdim. Ancaq onu da deyim ki, müftəxor hələ vəzifəli demək deyil. Bu, xislət xəstəliyi, can-qan ətalətidir.
- Qaranlıqda yolu azsanız, it hürən tərəfə gedərdiniz, ya işıq gələn tərəfə?
- Əlbəttə işıq gələn tərəfə. Çünki işıq - nurdur, nur isə zülmətlərdən qurtuluş açarıdır. İşıq gələn tərəfdə hər hansı aldadıcı işarə olsa da, onun özü ona üz tutana yardımçı olub çıxış yoluna nur səpəcəkdir.
- Ürək ağlın açarıdır, ya əksinə ağıl ürəyin?
-Gəlin özümüzü aldatmayaq, real düşünək. Hamı, eyni zamanda da mən çox istərdim ki, ağıl ürəyin açarı olsun. Ancaq heyhat... Bu demək olar ki, mümkünsüz olur. Ancaq əlbəttə ki, söhbət Əsl ürƏkdən, içində qəlbi, ruhunda könlü olan ürƏkdən gedir. Daha yumruq boyda ət parçasından yox.
- Həyatınız məhəbbətdir, ya məhəbbətiniz həyat?
- Mənim həyatım başdan-başa elə məhəbbətdir. Əslində bunlar elə bir-birini izləyən, tamamlayan anlamlardır. Ancaq yenə də mənim həyatım məhəbbətini yaratmış, bütövlükdə də ona çevrilmişdir. Başqa sözlə, məhəbbətim həyatımın törəməsi, inikasıdır. Həyatım isə məhəbbətimin canlı ştrixləri, eskizidir. Elə buna görə də hələ 20 il əvvəl nəşr olunan kitabımı da elə beləcə “MƏHƏBBƏT HƏYATDIR!” adlandırmışdım...
- Yeni ilə yeni planlarla qədəm qoydunuz, ya ötən ilin qayğıları ilə?
- Sözsüz ki, operativ, mobil insan necə, mən də elə. Yəni ancaq və ancaq yeni planlarla. 30 yaşımı 30 kitabımla qeyd etsəm də, əfsus ki, 40 yaşımda onları 40-a çatdıra bilməmişdim. Ancaq söz verirəm ki, ömrümün 45-ci qapısını 45-ci kitabımla döyəcək, 45-ci kitabımla salamlayacağam. Elə bu yaxınlarda 5 kitabım dalbadal işıqüzü gördü: “Dünyamalı Kərəmin poeziya yaradıcılığı, “Şairlər Dünyanın Söz Allahıdı...”. “Aşıq Hüseyn Saraclı və onun Yaylaq səfəri”, “Əkiz alim qardaşlar” və “Borçalının ağbirçək anası”. İnşallah, bu yaxınlarda daha iki kitabım işıqüzü görəcək.
- Biz əvvəlcədən Sizi ürəkdən təbrik edir və Sizə yeni-yeni uğurlar arzulayırıq! Müşfiq müəllim, bəs hansısa verilməyən sualın cavabı ürəyinizdə qaldımı? Hansı cavabınız sualdan qabaq doğuldu?
- Yox, yox. Cavablandırdığım bütün suallarda həyatım əhatələndi, duyğularımın qapısı döyüldü. Suallar göstərdi ki, həyat təcrübəniz zəngin, duyğularınız hərtərəflidir. Bunun üçün və eləcə də mənə ünvanladığınız xoş arzular üçün sizə səmimi təşəkkürümü bildirirəm.
- Qarşılıqlı... Yeni uğurlarınızın sorağıyla...
Gülgəz NUR,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.
“Kredo” qəzeti,
11 fevral, 2012-ci il.

¹ 43 (273) Oktyabr, 2012-ci il.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 22 Jan 2019 15:07:33 +0000 ARİF MUSTAFAZADƏ (1940) https://turan.info.az/edebiyyat/musabiqe/4098-arf-mustafazad-1940.html https://turan.info.az/edebiyyat/musabiqe/4098-arf-mustafazad-1940.html

ARİF MUSTAFAZADƏ
(1940)

Arif Abdulla oğlu Mustafazadə 1940-cı ildə Qarayazıda anadan olmuş, 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. İlk şeiri 1958-ci ildə yerli mətbuatda dərc olunmuşdur. Sonralar o, «Gürcüstan», «Ədəbiyyat və incəsənət», «Azərbaycan» və s. mətbuat orqanlarında, «Çeşmə», «Dan ulduzu» ədəbi məcmuələrində bir sıra dəyərli şeirlər çap etdirmişdir.
Xalq şairimiz B.Vahabzadənin sözləri ilə desək, «Ulu dədəmizin kitabından, Mirzə Cəlil dili ilə desək, «Anamın kitabı»ndan gələn səslər Arif Mustafazadənin şeirlərində daha tutarlı və daha gözəldir».
Şairin «Çopur qayaları qoyaq sapanda», «Tapaq iç oğuzda Dədə Qorqudu» kimi açıq deyimləri ilə yanaşı, şeirlərinin ümumi ruhunda yaxşı mənada nağılçılıq (Az gedək, üz gedək, dərə-təpə düz gedək; Göydən üç alma düşdü), hisslərin təbiiliyi, səmimiliyi, ifadələrin tutumluluğu, yüklülüyü, doluluğu və həm də orijinallığı oxucunun diqqətini çəkir.
B.Vahabzadənin yazdığı kimi, Arifin şeirləri, hətta tək-tək misraları üstündə düşünməli olursan, hisslər səni harasa aparır, ayrı-ayrı sözlər misraya dönəndə misralar hisslərə çevrilir, fikir konkretlikdən çıxıb mücərrədləşir, müxtəlif yozumlar içində düşünməli olursan.
«Arifin «Bir ağır hava çal» («Çeşmə», 1980, səh.42) şeiri gözəl və şairanədir, orijinal və təzədir». «Bu şeir başdan-başa bədii bir lövhədir».
Bir ağır hava çal, qoca zurnaçı,
Nənəm ağır-ağır çıxsın ortaya.
Bir oyun başlasın ala-torandan,
Qurtara bilməsin gün günortaya!..
- şeirini izah etməyə adamın əli gəlmir. Artıq önümüzdə lövhə cızılıb: Qoca zurnaçı ulu dədələrdən miras qalmış qara zurnanı püləməyə başlayıb. Ətirli-fətirli, boxçalı-taxçalı nənəmiz qol götürüb önümüzdə oynayır… İlk bənddə 4 obraz var: qoca zurnaçı, qarı nənə, dədələrdən bizə yadigar qalan zurna və çalınan ağır hava - yəni qədimliyimiz, tariximiz.
Enib qalxanadək qulac qolları;
Kişilər atlansın dağdan arana,
Kişilər atlansın arandan dağa,
Oğul evləndirib, qız köçürməyə,
Gəlin gətirməyə, nişan taxmağa.
Bu, qədim bir xalqın bədii etnoqrafiyasıdır… Şair yenə zurnaçıya müraciət edir:
Endir papağını gözlərin üstə,
Eydir yavaş-yavaş, çal ağır-ağır.
Üzündən, gözündən, qoca nənəmin,
Yurdumun ağbirçək gözəlləməsi,
Yurdumun ağsaqqal vüqarı yağır.
Eydir yavaş-yavaş, çal ağır-ağır.
Bəxtiyar Vahabzadə demişkən, eşq olsun bu bədii fikri,bu böyük umumiləşdirməni balaca bir şeirə sığışdıra bilən qüdrətli qələm sahibinə!

Nə vaxtsa bir Şeir yazacağam mən,
Elə kələ-kötür, boz qaya kimi.
Ürəyim saz kimi kökdən düşməsə,
Bir günə, bir ilə, bir aya kimi.
Hələ bülletenə adım düşməmiş,
Hələ qanrılmamış aptekə yolum,
Üç yol ayrıcında karıxıb qalıb,
Hələ düşünməmiş: «ölüm, ya olum!»

Və yaxud:
Bir gecə yuxumun tutub əlindən,
Deyəcəyəm: iş günün xeyir.
- ümidlə yaşayan şair nikbinliklə «Yaxşı ki, dünyanın bir üzü ağdı…» - söyləyir.
A.Mustafazadə öz qələmini nəsrdə də sınaqdan çıxarmış, «Qaraçuxa nağılı» adlı triptix yazıb «Sovet Gürcüstanı» (21, 23, 26 avqust, 1986) və «Ulduz» jurnalında çap etdirmişdir. Oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanmış həmin əsərdə keçmişimiz yazıçının özünəməxsus dünyaduyumu ilə oxucuya çatdırılır.
Arif Mustafazadə bədii tərcümə ilə də məşğul olur. O, Orde Dqebuadzenin «Dörd həyat» povestini («Sovet Gürcüstanı», sentyabr-dekabr, 1968, 17 nömrədə), V.Brejkovun «Tehran - 1943» əsərindən parçaları, («Sovet Gürcüstanı», fevral, 1969) və bir sıra başqa Amerika və macar yazıçılarının əsərlərini sənətkarlıqla ana dilimizə çevirmişdir.]]> Müşviq BORÇALI Sun, 06 Jan 2019 16:05:30 +0000 Şair AĞACAN (1886 - 1951) https://turan.info.az/edebiyyat/folklor/1132-air-aacan-1886-1951.html https://turan.info.az/edebiyyat/folklor/1132-air-aacan-1886-1951.html

Ağacan Cabbar oğlu Cabbarlı 1886-cı ildə Dağ Borçalının Gümrü bölgəsinə daxil olan Qaraisə kəndində dünyaya gəlib. İlk təsilini mollaxanda alıb. O, 1911-ci ildə Borçalının Quşçu kəndinə köçüb, lakin burada uzun müddət yaşaya bilməyərək Qaçağanda məskunlaşıb. Ərəb və fars dillərini mükəmməl bilən Ağacan tezliklə şair-aşıq kimi böyük hörmət qazanıb.
1949-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Sibirin Tomsk vilayətinə sürgün edilib və 1951-ci ildə orada vəfat edib.
Allah rəhmət eləsin!..

1911-ci ildə Borçalının Quşçu kəndinə köçüb, lakin burada uzun müddət yaşaya bilməyərək Qaçağanda məskunlaşıb.
Ərəb və fars dillərini mükəmməl bilən Ağacan tezliklə şair-aşıq kimi böyük hörmət qazanıb.

1949-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Sibirin Tomsk vilayətinə sürgün edilib və 1951-ci ildə orada vəfat edib.
Allah rəhmət eləsin!..

Şair Ağacanın dərya və ümmanından iki şe'r:]]> Müşviq BORÇALI Sat, 05 Jan 2019 18:15:10 +0000 Əsəd TƏHLƏLİ: Mən dərd şairiyəm... https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/604-sd-thll-mn-drd-airiym.html https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/604-sd-thll-mn-drd-airiym.html

Mən dərd şairiyəm, oxu dərdimi,
Alışan bağrımı köz-köz qurdala.
Dərdim köhnədimi, təzə-tərdimi
Bilmirəm, aqilsən, söz-söz xırdala.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 01 Jan 2019 18:55:55 +0000 ŞAİR NƏBİ FAXRALI (1873-1945) https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/1919-borali-ar-nb-1873-1945.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/1919-borali-ar-nb-1873-1945.html

Şair Nəbi 1873-cü ildə Borçalının saz-söz beşiklərindən sayılan el şairliyi, aşıq sənəti ənənələrinin zənginliyi və yaşarlığıyla seçilən Bolusun məşhur Faxralı kəndində yoxsul bir ailədə dünyaya göz açıb. Bu kənd aşıq-söz sənəti ənənələrini tarixən yaşadan ocaqlardandır. Borçalı saz-söz mühitində çox məşhur olmuş sənətkarlar yetişib burada. Şair Nəbi isə özündən əvvəlki xələflərinin söz-sənət səltənətini özünəməxsus qüdrətli şerləri, deyişmələri, yaratdığı dastanları ilə daha da zənginləşdirib. Bununla da o, öz dövrünün ən qüdrətli sənətkarı, böyük söz xiridarı kimi tanınıb.
Yeni doğulmuş və Nəbi adlandırılmış körpənin ailəyə gətirdiyi sevinc, təəssüf ki, bir az sonra kədər və göz yaşları ilə əvəz olunub. Təsadüfən Nəbinin böyük qardaşı Həsənin əlindən xəta çıxıb: o, qonşu kəndin nüfuzlu şəxslərindən birinin yaxın qohumunu öldürdüyünə görə ömürlük sürgünə məhkum edilib. Böyük oğlu Həsəni əbədi itirdiyini hiss edən Oruc kişi gələcək ümidini Nəbiyə bağlayırsa da, onu öz istədiyi kimi böyüdə bilməyib. Ağır günlər yaşayan Nəbi ehtiyac içində böyüyüb...
11-12 yaşa çatandan sonra Nəbi ailədə illərdən bəri hökm sürən ehtiyacın bütün müsibətlərinə şərik olub. Ağır zəhmətə qatlaşıb, ailə, ata-ana qayğısı çəkməyə başlayıb.
15 yaşa çatandan sonra isə bir neçə il İmir kəndində Məşədi Hüseyn adlı bir varlı şəxsə nökərçilik edib. Həmin illər nökərçilik etməklə yanaşı, o, ilk qoşma, təcnis və müxəmməslərini yaradıb.
Şair Nəbi 1890-cı ildən 1910-cu ilədək müxtəlif yerlərdə nökər, çoban, mülkədar malikanəsində gözətçi, Allahverdi mis mədənlərində fəhlə işləmiş, savad almağa, yazı-pozu öyrənməyə heç bir imkanı olmamışdır. Ancaq hafizəsinin itiliyi sayəsində gürcü dilini mükəmməl öyrənmişdir.
1910-cu ildən etibarən peşəkar bir sənətkar kimi Borçalı kəndlərinin toy və yığıncaqlarında çıxışlar edib, el şairi kimi ad-san qazanıb, ömrünün axırına kimi anadan olduğu Faxralı kəndində yaşamışdır.
Özü saz çala bilməsə də, çox gözəl, məlahətli səsi, avazı olan Şair Nəbinin yanında həmişə bir neçə sazçalanı olub. Ömründə əlinə saz almayan Nəbi hələ yeniyetmə yaşlarında olarkən təbi gəlib şeir dediyi zaman əlinə bir ağac alıb ona toxunaraq ilhamını kökləyirmiş. Ancaq illər ötüb Şair Nəbi sözü, sənətilə şöhrət tapandan, tanınandan sonra belinə xəncər asıb və şeir deyəndə xəncərini saza çevirirmiş, saz kimi istifadə eləməyə başlayırmış. O səbəbdən də, xəncər heç vaxt şairin belindən əskik olmazmış.
Əli Faxralının söylədiyinə görə, şair Nəbinin ilk saz tutanı Aşıq Həsən olub. Sonralar Aşıq Dünyamalı, Aşıq Müsəllim, Sarvan Bayram, Xındı Məmməd, Hüseyn Saraclı onun yanında saz çalıblar. Ona ən yaxın dost olan və uzun illər məclislərdə yanında saz çalan isə Aşıq Mürsəl olub. Fitri istedadı və danışığı ilə könülləri ovsunlayan Şair Nəbi yazmaq, oxumaq bilməsə də, ancaq çox gözəl və iti hafizəsi olub. Şair Nəbi heç bir ustada şəyirdlik etməyib. Özünün isə bir neçə yetirməsi olub. Onlardan şair Şaban, şair Alı, Bəkir oğlu Əlləzi göstərmək olar. Bu yetirmələri şair Nəbiyə hədsiz hörmət və ehtiramla yanaşardılar. Onun adını hər məclisdə uca tutardılar. Şair Nəbi də bu yetirmələrinə qayğı ilə yanaşar, onların yazdıqlarını yüksək qiymətləndirərdi. Özünü Şair Nəbinin son şagirdi hesab edən Əli Faxralının söylədiyinə görə, Şair Nəbinin ömrünün son illərində saz-söz məclislərinə birlikdə qatılıblar. Əli Faxralının yaddaş dünyasında Şair Nəbiylə bağlı çoxlu xatirə yaşayır. Sözə, sənətə xidmət edən müəllim-şagird arasında deyilenə görə bir deyişmə də olub və o deyişmə ancaq Əli Faxralının yaradıcılıq arxivində qorunmaqdadır.
Şair Nəbinin ən önəmli xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, o, özündən əvvəlki xələflərilə sələfləri arasında güclü bir körpü rolunu oynayıb. O, şeirlərini "Miskin" təxəllüsüylə yazıb.
Xalq arasında Şair Nəbinin istedadı "haqq vergisi" hesab edilirmiş. Ona görə də ruhanilərin Şair Nəbinin yaradıcılığına münasibəti birmənalı olmamışdır. Bu səbəbdən bəzi din xadimləri Şair Nəbini sınaqdan keçirməyə cəhd göstərmişdilər.
İkinci dünya müharibəsinə dörd oğul yola salan və iki oğulunun ölüm kağızını alan, el-oba ilə birlikdə ağır günlər yaşayan şair qələbədən sonra, 1945-ci ilin oktyabr ayında, 72 yaşında doğma Faxralı kəndində vəfat etmişdir.
Təəssüflə qeyd etməliyik ki, Borçalının digər el şairləri kimi, Şair Həbinin yaradıcılığı da uzun illər tədqiqatçıların nəzərlərindən yayınmış, diqqətindən kənarda qalmışdır. Ancaq xoşbətçilikdən, Azərbaycan poeziyasının ustadı, qüdrətli söz sərrafı, xalq şairi Səməd Vurğunun 1955-ci ilin oktyabrında Faxralı kəndinə gəlişi Şair Nəbinin ədəbi taleyində yeni bir mərhələnin başlanğıcı olub. O, Şair Nəbinin şeirlərini aşıqlardan eşidib, şəxsiyyəti, yaradıcılığıyla maraqlanıb. Şair Nəbinin yaradıcılığı ilə yaxından tanışlıq onu heyran qoyub, xüsusən də "Dünya" şeiri şairdə xüsusi bir ovqat yaradıb. Elə oradaca onun əsərlərinin toplanması, nəşri və yayılması üçün kənd ziyalılarına, xüsusən də, o vaxt kənddəki orta məktəbin direktoru və dil-ədəbiyyat müəllimi işləyən Hüseynqulu Məmmədliyə bu işi görmək üçün məsləhət və tövsiyələrini verib. Elə o illərdən başlayaraq Qorqudşünas alim Hüseynqulu Məmmədli Şair Nəbinin yaradıcılıq nümunələrini toplayıb. Eyni zamanda alimin oğlu, folklorşünas alim Elxan Məmmədli də bu xeyirxah işdə öz xidmətlərini əsirgəməyib. Beləcə, bu təəssübkeş alimlərin zəhməti, gərgin əməyi sayəsində Şair Nəbinin şeirlərinin toplandığı "Yazılanlar gəldi başa" və "Eləsi var..." adlı şeirlər kitabları işıq üzü görərək oxucuların, şeirsevərlərin ixtiyarına verilib. Son illərdə Şair Nəbinin həyat və yaradıcılığı daha ətraflı şəkildə öyrənilməyə başlanılıb. Onun yaradıcılığıyla bağlı Valeh Hacıyev, Şuraddin Məmmədli, Razim Məmmədli, Müşfiq Mədədoğlu, Şahbaz Şamıoğlu, Tinatin İsabalıqızı, Arzu Bayramova və başqa tədqiqatçılar məqalələrində, monoqrafiyalarında fikirlər söyləyib, onu Borçalının böyük şairlərindən biri kimi dəyərləndiriblər.
"Yazılanlar gəldi başa" adlanan birinci kitaba “Borçalı nəğməkarı” sərlövhəli ön söz yazmış Elxan Məmmədli Şair Nəbinin şeirlərindən bir qismini vaxtilə öz dəftərlərinə köçürmüş Faxralı kəndinin maarifpərvər sakini Qurban Həsən oğlunun, şairin Böyük Vətən müharibəsində həlak olmuş oğlu Nadirin, vaxtilə Faxralı kənd orta məktəbində müəllim işləmiş, Qazax rayonunun Kəmərli kənd sakini Vəli Ləzgiyevin, Şair Nəbi şeirlərini illərcə hafizələrində yaşatmış rəhmətlik Məmməd Hüseynqulu oğlunun, Aşıq Müsəllimin, Sarvan Bayramın, Aşıq Nəsibin, ustad Aşıq Hüseyn Saraclının və b. adlarını böyük minnətdarlıqla xatırlayır, ruhları qarşısında baş əyir, onlara “rəhmət olsun” deyir. Biz də öz növbəmizdə çoxsaylı oxucular adından Elxan Məmmədliyə bu xeyirxah iş üçün “çox sağ olun!” - deyirik!

Aşıq poeziyasının divani, təcnis, gəraylı, qoşma, müxəmməs və s. formalarından bacarıqla istifadə etmiş Şair Nəbinin yaradıcılı özünəməxsusluğu, poetik zənginliyi ilə diqqəti cəlb edir. Şairin əldə olan 200-dən çox müxtəlif məzmunlu şeirlərinə nəzər saldıqda görürük ki, onlar içərisində qoşma və divanilər xüsusi yer tutur. Qoşmaların bir qismi məhəbbət mövzusuna həsr olunmuşdur. Həmin qoşmalarda nəcib, təmiz, müqəddəs duyğuların tərənnümünə geniş yer verilmişdir. Şair belə qoşmalarında lirik qəhrəmanın zahiri və daxili gözəlliyinin vəhdətdə olmasını vacib sayır. Məhəbbətdə xəyanəti, vəfasızlığı, xainliyi pisləyən sənətkar gözələ müraciətlə deyir:

...Camaldan göyçəksən, qəlbindən xayın,
Naşı düşdüm, gəl eyləmə naz, gözəl.
Və yaxud:
...Naz satırsan özgələrə, bizə nə,
Məni saldı min xəyala zülflərin.

Gözəldən sədaqət, mərhəmət, eşqdə vəfalılıq tələb edən şair, özü də ilqarına düz olmağa söz verir:

Əgər dönsəm ilqarımdan, el məni qınar, gözəl,
Sən gəc olma xəyalında, xatirim sınar, gözəl!

Bulaq başında, bağlarda, tarlalarda, toy-nişan məclislərində şairə rast gələn gözəllər, bir sözlə, el gözəlləri Şair Nəbi lirikasının qəhrəmanlarıdır. Bu şeirlərdə Zöhrə, Güllü, Leyli, Sənəm və b. kimi qızlar sadə kənd qızlarıdır. “Güllü” rədifli qoşmaya diqqət yetirək:

Mən Nəbiyəm, eşidəsən ünümü,
Hiss edəsən, sən biləsən günümü,
Müxtəsər, nə deyim, şirin canımı
Cəlladsız, fərmansız alıbdı Güllü.

Məhəbbəti təbiətə, torpağa qırılmaz tellərlə bağlı olan Şair Nəbi yaradıcılığında ana təbiətin bütün gözəllikləri insanın mənəvi aləmi ilə müqayisədə canlandırılır. Şair lirik qəhrəmanının daxili dünyasını, onun əhvalını təbiətlə qarşılaşdırmağı bacarır:

Al-yaşıl bəzənib, hənalı dəsti,
Havalı telləri yel vurdu, əsdi.
Qabaqdan boranı səbrimi kəsdi,
Dumanlı, çiskinli qar gəldi, keçdi!

Göründüyü kimi, Şair Nəbi şeirlərinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də bu şeirlərdə insanın mənəvi aləminin, onun nəcib hisslərinin, təmiz və xeyirxah arzularının sənətkarlıqla tərənnüm olunmasıdır. Belə şeirlərdə sevinc də var, kədər də. Bu şeirlərdəki kədər oxucunu sarsıdır, sevinc isə onu yaşamağa, sevinməyə ruhlandırır:

Səhərin günəşi tərlan havalı,
Elə pərvaz eylər, qış da dayanmaz.
Yandırdı cismimi, döndərdi közə,
Elə pərvaz eylər, qaş da dayanmaz.

Yaradıcılığında məhəbbət mövzusu üstünlük təşkil edən şair tərbiyəvi-didaktik mövzulara da biganə qalmamışdır. O, “Dünya”, “Könül”, “Eləsi var”, “Faydası nə”, “Qiyməti olmaz”, “Olmamış”, “Əvvəli insanda gərəkdi bir sov” və s. rədifli ustadnamələrində insanlarda ağıl, kamal, dünya malına tamahsızlıq, doğruçuluq və s. kimi keyfiyyətləri yüksək qiymətləndirir. ”Dünya” rədifli ustadnaməsində:

Şair Nəbi cəhd eylədi çafana,
Ömür keçdi, sığınmadım safana.
İnnən belə inanmaram vəfana,
Sıtqınan sığındım sübhana, dünya.

-deyən sənətkar, “Eləsi var” rədifli, 26 bəndlik ustadnaməsində isə insanı, insanlığı 77 cür xarakterizə edir:

...Eləsi var, güvənər öz qoluna,
Eləsi var, qalar qonşu halına.
Eləsi var, gedər haram yoluna,
Axır günü yurdu viran çöl olu...

...Eləsi var, yüz üzünün asdanı,
Eləsi var, işə getməz, pastanı.
Şair Nəbi tamam etdi dastanı,
Görüm insanlıqda neçə yol olu.

Şair Nəbi “Faydası nə?” rədifli nəsihətnaməsində aşağıdakı keyfiyyətləri insan oğluna irad tutur:

Mənasız, münasibsiz sözü bilmənin faydası nə?
İzinsiz, təklifsiz yerə gəlmənin faydası nə?
Uzaq dolan hərcayidən, düşmə qəm girdabına,
Əql ucundan sonra peşman olmanın faydası nə?

Ustad şeirlərinin bir qismində mərdlik, igidlik və dostluq şərəfini tərənnüm etmişdir. Bu şeirlərdə gəncliyimizə babalardan yadigar qalan gözəl sifətləri qoruyub saxlamaq tövsiyə olunur...
Şair Nəbi açıqgözlü sənətkar idi. Öz mənalı ömrünün ağrılı-acılı günlərini ağır güzəran içərisində yaşayan şair dövrün, zamanın eybəcərliklərinə göz yuma bilmir, haqsızlıq və ədalətsizlikdən, xalqa edilən ağır zülmlərdən şikayətlənir, kimdənsə, nədənsə imdad istəyir, bəzən “fələk”dən, “pərvərdigar”dan rəhm gözləyir. Bəy və mülkədarların hökm sürdüyü bir dövrdə zamanın ağır qanunlarından, insanların dözülməz həyatından şikayət edən şair:

Fələk, gəldik biz əlindən amana,
Dil verirsən aralıqda yalana.

və s. kimi ictimai quruluşa qarşı münasibətini bildirir.

Həyatın bir sıra ziddiyyətləri, ictimai toqquşmaları ilə şəxsən üz-üzə gəlmiş şair bu və ya digər şeirlərində ictimai-siyasi məsələləri bu və ya başqa dərəcədə əks etdirmişdir.
Şair Nəbi həm də gözəl dastanlar və bir-birindən maraqlı dastan-rəvayətlər yaradan sənətkarlarımızdandır. Bu günün özündə də onun deyişmələri Borçalı məclislərində dastanlaşmış rəvayətlərlə cilvələnərək həmişəyaşarlıq vəsiqəsi alıb. Həmin dastan-rəvfyətlər Borçalı dastan yaradıcılığının spesifikliyini özündə əks etdirir və Azərbaycan dastançılığının maraqlı səhifələridir. “Ağılla eşqin deyişməsi”, “Uzunbaşoğlunun toyunun tərifi”, Şair Nəbinin əmisi oğlu Hüseynlə, İbrahimlə, Aşıq Şenniklə, Göyçəli dostu Pirməmmədlə, şair Təhlə Novruzla, oğlu Nadirlə, şagirdi Şabanla, Ağstafa səfərində Abdulla ilə, Aşıq İsmayılla, Cənubi Azərbaycan aşığı Heyli ilə deyişmələri bu gün də dastanlaşmış sənət incilərimiz sırasındadır.

(Bax: Müşfiq MƏDƏDOĞLU (Çobanlı). Çağdaş Borçalı Ədəbi Məktəbi".
Bakı, "Azərbaycan" nəşriyyatı, 1994, səh.94-98.

Və bu günlərdə gənc tədqiqatçı Arzu Bayramlının «Xalq Cəbhəsi» qəzetinin 16 iyul 2010-cu il tarixli sayında çap olunmuş «Miskin Həbinin heç yerdə çap olunmayan 20-dən çox şeiri və iki deyişməsi tapılıb» sərlövhəli məqaləsi bizləri sevindirdi.
Belə ki, Arzu xanım həmin məqaləsində böyük minnətdarlıq hissi ilə qeyd edir ki, «neçə il öncə bütün Borçalını ev-ev, kənd-kənd gəzib dolaşaraq Şair Nəbinin külliyyatını toplayan tanınmış şair, publisist Bəhram Mehdi böyük səmimiyyətlə qoruyub saxladığı həmin qovluğu mənə təqdim elədi. Təbii ki, bu ağzı bağlı qovluq mənim Şair Nəbi yaradıcılığı, poeziyası, sözü-sənəti ilə bağlı söz deməyim üçün çox dəyərli və əvəzsiz xəzinə oldu. O zəngin söz xəzinəsini araşdırmaq üçün solub-saralmış vərəqləri bir-bir çevirdikcə Şair Nəbinin heç yerdə çap olunmayan 20-dən çox şeirinin və iki deyişməsinin bu bağlı boğçada gizlin qaldığını üzə çıxardım. Sözsüz ki, əldə etdiyim bu şeirlər və deyişmələr yazacağım növbəti yazılarda əksini tapacaq, oxucular bu qüdrətli el şairinin söz, sənət incilərilə yenidən tanış olacaqlar.»
Biz də öz növbəmizdə, Arzu xanıma şərəfli elmi fəaliyyətində uğurlar arzulayir və Şair Nəbiyə Ulu Tanridan rəhmət diləyirik... Ruhun şad olsun, Ustad!...

Nəbi Oruc oğlu 1873-cü ildə Faxralı kəndində yoxsul bir ailədə dünyaya göz açıb.

Yeni doğulan körpənin ailəyə gətirdiyi sevinc, təəssüf ki, bir az sonra kədər və göz yaşları ilə əvəz olunub. Təsadüfən Nəbinin böyük qardaşı Hasanın əlindən xata çıxır: o, qonşu kəntdə yaşayan hörmətli bir adamın yaxın qohumunu öldürdüyünə görə ömürlük sürgünə göndərilir. Böyük oğlu Hasanı ömürlük itirdiyini hiss edən Oruc kişi gələcək ümidini Nəbiyə bağlayırsa da onu öz istədiyi kimi böyüdə bilmir. Çətin və acınacaqlı günlər yaşayan Nəbi ehtiyac içində böyüyür.

Hələ Nəbinin 10-12 yaşı olanda ailənin bütün ağırlığı onun üzərinə düşür.Ağır zəhmətə qatlaşaraq, ailənin qayğısını çəkməli olur.
15 yaşına çatandan sonra isə bir neçə il İmir kəndində Məşədi Hüseyn adlı bir varlı şəxsə nökərçilik edir.
Nəbinin ilk qoşqularının yaranması da həmin illərə təsadüf edir.

Aşıq şeirinin bütün formalarında əsərlər yazan şair Nəbi həm də gözəl dastanlar yaradan sənətkarlardan biri idi. Bu günün özündə də onun deyişmələri Borçalı məclislərində dastanlaşmış rəvayətlərlə cilvələnərək həmişəyaşarlıq vəsiqəsi alıb.

"Ağılla eşqin deyişməsi" , "Uzunbaşoğlunun toyunun tərifi" , əmisi oğlu Hüseynlə, İbrahimlə, göyçəli Dost Pirməmmədlə, Təhlə Novruzla, oğlu Nadirlə, şagirdi Şabanla və s. deyişmələri bu gün də dastanlaşmış sənət incilərimiz sırasındadır.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Dec 2018 21:22:15 +0000 QIRXILI AŞIQ HÜSEYN MƏRDANƏ (1924-2008) https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4036-qirxili-aiq-hseyn-mrdan-1920-2008.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4036-qirxili-aiq-hseyn-mrdan-1920-2008.html

Bu günlərdə ağır elli, saz-söz diyarı Borçalıda ezamiyyətdə olarkən bir el sənətkarı ilə görüşdüm. Adını çoxdan eşitsəm də, üzünü görmədiyim saz-söz qəhrəmanı Qırxılı Aşıq Hüseyn əmi ilə tanış olduğum üçün çox şad və məmnun oldum.
Şirin söhbətləri, şaqrar nəğmələri ilə Borçalıda neçə-neçə toy məclislə\rini zinətləndirən, minlərlə sənətsevərin qəlbini oxşayan Aşıq Hüseyn həmin gün sədəfli sazını kökləyib sinəsinə basdı, kirpiklərini qaldırdı... və həzin bir səs mülayim-mülayim ətrafa yayıldı. Hüseyn əmi çalıb-oxuyur və oxuduqca da sazın sehrilə uyuyur, gəzib dolaşdığı barlı-baharlı Borçalı yaylaqları, məşhur Qarayazı meşələri, zirvələri buludlardan su içən, başı həmişə düm ağ, qarpapaqlı Başkeçid dağları, durna gözlü buz bulaqlar gözləri önündə canlanır, sanki, o, ruhlanaraq bir qədər cavanlaşır, daha gur səslə könlümüzü oxşayır, bizi, necə deyərlər, bir anlığa bütün aləmdən ayırır və həmin dəqiqələrdə özünün yaşadığı şirin xəyallar aləminə aparırdı...
Qırxılı Aşıq Hüseyn həmin gün «Baş sarıtel», «Borçalı», «Dilqəmi», «Dubeyti», «Yurd yeri», «Kərəmi», «Göyçə gülü», «Gəraylı», «Misri», «Ruhani», «Şah Xətai» və s. havalarını özünəməxsus şirinliklə, ürək yanğısıyla ifa etdi...
Qırıxlı Aşıq Hüseyn Əli oğlu Kərimov 1920-ci ildə mayın 20-də Borçalının Qırxılı kəndində dünyaya göz açıb. 13 yaşından Şair Ağacanın şəyirdi olub. Saysız- hesabsız ustadnamələri, dastanları, divaniləri, təcnisləri, müxəmməsləri, gəraylıları, dodaqdəyməzləri, qoşmaları, rəvayətləri və s. sinədəftər edən Aşıq Hüseyn az bir vaxtda bütün Borçalıda el sənətkarı kimi tanınıb. O, Aşıq Hüseyn Saraçlının, Mikayıl Azaflının, Aşıq Kamandarın, aşıq Ədalətin, sevimli şairlərirmizdən S.Vurğunun, O, Sarıvəllinin, H.Arifin və b. saz-söz ustadlarının qiymətli incilərindən nümunələri xalqa çatdırıb. Şair Ağacanın, Faxralı Şair Nəbinin, Aşıq Şennikin, Porsunlu Məzahirin və başqalarının yazılı ədəbiyyatda hələ də öz əksini tapmayan şeirlərini məclislərdə oxuyur, unudulmağa qoymur. Borçalı saz məktəbini daim yaşatmaq üçün əlindən gələn köməyi gənclərdən əsirgəmir...
Hüseyn əmi söhbət zamanı ustadı Şair Ağacanın adını tez-tez, həm də xüsusi hörmətlə xatırlayaraq, onun böyük əməyini heç vaxt unutmayacağını qeyd etdi ki, «Ustadımın 13 şəyirdi olub, səkkizinci şəyird mən olmuşam. Xındı Məmməd, Quşçu İbrahim Aşıq Ağacanın sonuncu şəyirdləri oldular. Bəli, Şair Ağacanın necə ustad olduğunu onun şəyirdlərinin bacarığına görə təyin edə bilərsiniz...»
«- Qadan alım, bir üç il əvvəl gələrdin, görərdin Hüseyn əmin necə çalıb-oxuyurdu», - deyərək Aşıq Hüseyn ah çəkdi. - «Oğul, bu xaçpərəstlər belimi qırdı. Oğlum Əhmədi 1989-cu ildə Borçalıda baş vermiş məlum olaylarda millətçilik üstə günahlandırıb həbs etdilər. Nəydi günahı? Bir dəstə adam, bəlkə də «gürcüləşmiş» ermənilər (belələri, yəni ad və soyadını dəyişdirib «gürcüləşdirən» ermənilər Gürcüstanda çoxdu! - M.Ç.) gəlib Borçalıda hay-küy saldılar ki, bura gürcü torpağıdır, siz qonaqsınız, qonaq qalmaq isə nə qədər olar? Oğlum Əhməd isə «dəliqanlılıq» edib, deyib ki, xeyr, Borçalı bizim dədə baba torpağımızdır!.. Allaha şükür, indi qayıdıb gəlib. Mən də bir az özümə gəlmişəm. Amma deyim ki, hələ tam açılmamışım. Qadan alım, inşallah, qurban demişəm, cənnət Qarabağımız murdar düşmənlərdən təmizlənsin, ulu ustadımız Ələsgərin qəbri üstə üçrəngli milli bayrağımız sancılsın, gör nə çalıb-çağıracam!..».
Amin!.. Hüseyn əmi, darıxma, o gün də uzaqda deyil. Görünən dağın dibi yaxın olar, deyiblər. Sağlıq olsun, əlbəttə, inşallah, arzuladığın o gün də görəcəyik!.. O «Mərdanə» təxəllüsü ilə şeirlər də yazır.

]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Dec 2018 20:28:16 +0000 Hacı Ağabala Azəri (Mahmudov) (1931) https://turan.info.az/gurcustan/qaracop/4096-hac-aabala-azri-mahmudov-1931.html https://turan.info.az/gurcustan/qaracop/4096-hac-aabala-azri-mahmudov-1931.html

ŞAİRİN MƏNALI ÖMÜR YOLU

Ağabala Alı oğlu Mahmudov (Hacı Ağabala Azəri) 1931-ci ildə Gürcüstan Respublikasının гядим Qaraçöp mahalında (индики Сагареъо району) anadan olub. 1946-cı ildə Yor-Muğanlı (Qaraçöp) kənd səkkizillik məktəbini əla qiymətlərlə başa vurub və həmin ildə Marneuli Pedaqoji Texnikumuna daxil olub. Texnikumu müvəffəqiyyətlə bitirən A.Mahmudov 1951-ci ildə Gəncə şəhərinə gələrək, H.Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsinə qəbul olunub. 1955-ci ildə institutu da fərqlənmə diplomu ilə başa vurub, Yor-Muğanlı kənd orta məktəbində müəllimlik fəaliyyətinə başlayıb.
Ağabala Mahmudov 40 ilдян бир мцддятдя Yor-Muğanlı kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənnini tədris edib. Pedaqoji fəaliyyəti zamanı o, 15 il mütəmadi olaraq, tədris məsələləri üzrə direktor müavini kimi məsuliyyətli bir vəzifədə çalışıb, təhsilin təşkilində və inkişafında əlindən gələni əsirgəməyib, şagirdlərinə doğma dilimizi və ədəbiyyatımızı sevməyi öyrədib. Savadlı və bacarıqlı müəllim, gözəl insan, qayğıkeş ailə başçısı kimi mənəvi dəyərləri özündə birləşdirən A.Mahmudov istər işlədiyi kollektivdə, istərsə də el arasında həmişə yüksək hörmətə, böyük nüfuza malik olub.
A.Mahmudov иlahiyə, щaqqa bağlı şairdir. Hələ çox şeylərin yasaq edildiyi sovetlər birliyinin mövcud olduğu zamanlar onun əksər şerlərində Allah, Tanrı, Kəbə, Məkkə, Mədinə, Qızıl Gümmbəz və s. kimi adlara tez-tez rast gəlmək olurdu. Elə bu istəklə də onu neçə illərdən bəri ürəyində gəzdirdiyi ən müqəddəs arzusuna qovuşdurdu - 1993-cü ilin yazında Məkkəni ziyarət etmək ona nəsib oldu.
Ağabala Mahmudov həm də coşğun təbə, sönməz ilhama malik söz ustaдıdır. Onun poeziyası öz xüsusiyyətlərinə görə klassik şerimizin, eləcə də, Vaqif, Səməd Vurğun şer məktəbinin gözəl nümunələridir. Şairin təbiət və insan gözəlliklərinin tərənnümünə həsr olunmuş şerləri xüsusilə axıcı və poetikdir.
A.Mahmudovun şеиrləri və poemaları мцнтязям олараг dövri mətbuatda, "Çeşmə", "Dan ulduzu" toplularında, "Qaraçöp" kitabında çap olunub, radio və televiziyada səsləndirilib, oxucular, tamaşaçılar tərəfindən daim rəğbətlə qarşılanıb.
“Qopmaram, ayağım Qaraçöpdədir” adlı kitabı 2001-ci ildə nəşr olunub.
Hacı Ağabala (Ağabala Mahmudov) 5 övlad atasıdır - 4 oğlu, 1 qızı var. Elə onun şerlərinin və poemalarının toplandığı bu kitabın аrаyа-ərsəyə gəlməsində övladlarının da böyük əməyi var. Tanrı köməkləri olsun!

ÖН SÖZ

Qarşımda bir poeziya divanı vardır. Bu divan Borçalı ədəbi məktəbinin yaşlı nəslinin nümayəndəsi şair Hacı Ağabala Azərinin (Mahmudovun) şerlər və poemalar külliyyatıdır. Hələ gənclik çağlarından poeziyaya meyl göstərən Ağabala Azərinin ilk şerləri müxtəlif qəzetlərin, bədii məc-muələrin, almanaxların səhifələrində çap olunmuş, radio və televiziya verilişlərinin proqramlarında efirdə səslənmişdir. İndi isə Hacı Ağabala Azərinin "Qopmaram, ayağım Qaraçöpdədir" kitabını tələbkar oxucularımıza və onun pərəstişkarlarına təqdim edirik. Kitabda şairin müxtəlif illərdə yazdığı şerləri və poemaları "Vətən sevgisi", "Ana laylası", "Dərdim, ağrılarım", "Elə bilirsən ki, sevmək asandır", "Hər çiçəyin öz ətri var", "Нələr gördük bu dünyada", "İthaflar", "Qəzəllər" və "Poemalar" sərlövhəli bölmələr altında toplanmışdır.
Şairin güclü erudisiyası və həyatı müşahidəetmə qabiliyyəti, Vətənin və xalqın tarixini, qədimdən üzü bəri saflaşa-saflaşa, büllurlaşa-büllurlaşa gələn adət-ənənələrini, folklorunu, xalq yaradıcılığını dərindən bilməsi və ondan qidalanması, poeziya divanının məzmun və mündərəcəsinin daha da rəngarəng olmasına təsir göstərmişdir. Odur ki, elə ilk şerlərindən oxucuların qəlbinə yol tapan şairin kitabında toplanmış poeziya nümunələrini oxuyub başa çatdırdıqdan sonra bir an fikrə dalan oxucu-təxminən belə bir qənaətə gəlir ki, kitabın ümumi məzmunu və mündərəcяsi "Ana laylası"ndan başlayıb "Vətən sevgisi" ilə başa çatır. Bu da təsadüfi, deyilişi, gəlişi gözəl ifadələr deyil. Çünki dünyaya göz açan hər bir şəxsin eşitdiyi ilk musiqi "Ana laylası", həyat yolu və həyat sevgisi isə "Vətən sevgisi" olur. Bu baxımdan, "Qopmaram, ayağım Qaraçöpdədir" şerlər və poemalar toplusunun bədii məziyyətləri diqqətə layiqdir. Bu isə, hər şeydən əvvəl, şairin ana südü, ana laylası ilə mayalanıb canına, qanına hopmuş ülvi hisslərin bütövlüyündən, halallığından, ananın ucalığından və böyüklüyündən irəli gəlir. Bu da, şübhəsiz ki, kitabın oxunaqlı olmasının başlıca şərtlərindən biridir.

"Bizim şairlərin ustadnaməsi
Sevənlər bilir ki, Vətəndir. Vətən!"

- deyən şairin ilk misralarının da, irili-xırdalı bütün poetik əsərlərinin də ümumi qayəsində "Ana məhəbbəti" və "Vətən sevgisi" baş hərflərlə yazılmış və tərənnüm olunmuşdur... Doğma Vətənimizin son iki əsrdə tarixi düşmənlərimiz tərəfindən başına gətirilən bəlalar, Vətənimizin paralanmasını, parçalanmasını da şair ürək ağrısı ilə yada salır və gənc nəsilləri "Qoca Şərqin mayağı"nı, "Koroğlu cəngisi"ni, "Qəhrəmanlar oylağı"nı, "Şair xalqın торпağı"nı, "Ataların qeyrət səsi"ni, "Anaların zümzüməsi"ni, "Dədə-Qorqud əmanəti"ni, "Kainatın gül bağı"nı, "Gözəlliklər bulağı"nı... -Vətənimizin azğın düşmənlərdən təmizləməyə və onun bütövlüyünü bərpa etməyə çağırır:

"Torpaq manaт deyil, cibə sığışmaz,
Təbiət çəkmişdir xəritəsini,
Heç kəs boğammamış haqqın səsini".

Azərinin poeziyasında Vətən hissləri və duyğuları, Vətən eşqi, Vətən tarixinin dünəni, bu günü və sabahı da "Dərdim, ağrılarım" silsiləsində toplanmış şerlərində öz geniş bədii əksini tapmışdır:

"Tarixdir zamanın hər ötən anı,
Bizim başımıza nələr açdınız?
Ürəkdən bölünmüş Azərbaycanı,
Bir də bölməyəmi hazırlaşdınız?"

- deyən şair tarixi düşmənlərimizin hazırda yeritdiyi "siyasətə" xalqın nifrətini və kin-küdurətini ifadə etmişdir...
Şair üçün bütün Azərbaycan da, onun bir parçası olan Borçalı da, doğulduğu doğma kəndi Qaraçöp də Vətəndir... Şair Borçalını "sənət incimizin аçarı", Qaraçöpü isə özünün "ustadı, dayağı" saymışdır:

"Alim məclisindən, arif sözündən,
Elmin cövhərindən, eşqin gözündən...
Dərsimi almışam xalqın özündən,
Ustadım, dayağım Qaraçöpdədir."

Kitabda şairin lirik şerləri ilə yanaşı, "Şahlar şair hüzurunda", "Mən Vurğunu düşünürəm", "Etiraf" və "Kəbə karvanı" poemaları da çap olunmuşdur. Poemalar öz süjeti və məzmunu, dili və bədii tərənnümü baxımdan da çox maraqlıdır, oxunaqlıdır. Birinci poemada dünya poeziyasının korifeylərindən biri Нizami Gəncəvi ilə şah arasında baş verən ziddiyyətlər, şahın öz hərəkətindən peşman olması, nəhayət, Gəncə düzündə şairin hüzuruna getməsi, öz səhvlərini gec də olsa, başa düşməsi və bu ziddiyyətlərin gedişində şairin mənəvi qələbəsi çox incə bədii ştrixlərlə tərənnüm olunmuşdur:

"Hakim də, həkim də, vəkil də birdir,
Şah onu öpərək bağrına basır:
- Sizin bu hikməti duymamışam mən,
Uğurlu yaranmış bu aylar, illər"...

İkinci poemada XX əsrin Azərbaycan poeziyasının bayraqdarı S.Vurğunun bədii portreti yaradılmış, onun sənət yollarının uğurları, ölməzliyi, əbədiliyi, ictimai-siyasi fəaliyyəti; üçüncü poemada isə şairə ali məktəbdə dərs deyən müəllimlərin müqəddəsliyi, şərəfi, gənclərə göstərdikləri ata-ana qayğıları, gələcək nəslin yol göstərənlərinin bədii obrazı təsvir və tərənnüm olunmuşdur. Dördüncü poemada isə müsəlman zəvvarlarının karvanlarla ziyarətə getmələri, müqəddəs yerləri ziyarət etmələri ayrı-ayrı epizodlarda öz bədii əksini tapmışdır.
Azərinin öz tələbkar oxucularına və pərəstişkarlarına təqdim etdiyi bu kitabı "dadlı-duzlu" və cəlbedici ifadələrlə çox zəngindir: "ləyaqət libası biçmək", "ovsunlu kitab", "comard bulağı", "Həyatın zəfər zəngi", "ətalət əsrini arxivə atmaq", "qızılgül ətrini eldən qoxlamaq", "arzuların təməl daşı", "məhəbbət mayası", "dilləri dualı analar", "Fəxri cənnətimdir anamın sözü", "Məhəbbət həyatda sifariş deyil", "Кamal dərsi", "Сənət beşiyi, saz beşiyi", "Рəhim vaxtı", "Нur nişanlı üzük qaşı", "Гaş-qabaqlı quzey daşı", "Мüqəddəs həya", "Кösöv də cüt kərək", "Шair məğrurluğu", "Сöz ovunda olmaq", "Ъənnət donu", "Шair könlü kainatdır", "Сüni gözəllik", "Щəqiqətin susması", "Гanlı tüfəng"... və s.
Şairin özü demişkən, bu kitab-bu divan onun ən böyük ilk imtahanıdır:

"Şair ilham alıb öz ustadından,
Şənlik bayramıdır, şöhrət şanımdır.
Söz demək çətindir ellər adından,
Bu, mənim ən böyük imtahanımdır".

Sənət-bədii söz imtahanından uğurla çıxmış qeyrətli qaraçöplü şair Hacı Ağabala Azəriyə yeni-yeni uğurlar arzusu ilə!...
M.Н.ÇOBAНOV,
filologiya elmləri doktoru, professor,
Bakı Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbinin
"Dillər" kafedrasının müdiri.

(Бах: Аьабала Азяри. Гопмарам, айаьым Гарачюпдядир.
Бакы, 2001, сящ.3-8).

Yolkəsən olma

İstər varlı yaşa, istərsə yoxsul,
Həyatda kəlməni kal kəsən olma.
Baxma müxənnətə, mərdanə oğul,
Tayından ayırıb kal kəsən olma.

Görmədim yüksələ nakəs, namərdi,
Gələcək nəsillər çəkməsin dərdi...
Ucalmaq, alçalmaq qəza, qədərdi,
Qarşında susanda lal kəsən olma.

Təbiət təlqini uymuş ibrətə,
Dilimi öyrətdim şirin şərbətə.
Gördün bir məclisdə minib qiymətə,
Düşmənin olsa da xal kəsən olma.

Məhəbbət oyunmuş, uduzdum nərddə,
Vaxtsız qocalmışam, qalmışam dərddə.
Sən yeri gələndə ye də, yedirt də,
Xəsis süfrəsində bal kəsən olma.

Axtar Ağabala, hər addımbaşı,
Simu-zər seçəndə bir məhək daşı.
Yaxşı yaman olmaz, yaman da yaxşı,
Başkəsən olsan da, yolkəsən olma.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Dec 2018 20:09:02 +0000 DƏLLƏK HÜSEYİN (1926-1988) https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4099-dllk-hseyn-1926-1988.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4099-dllk-hseyn-1926-1988.html

"Dəllək Hüseyn" kimi tanınan Hüseyn Məmmədalı oğlu Hüseynov 1926-cı ildə Borçalı mahalının Faxralı kəndində anadan olmuşdur. Ağrılı-acılı ikinci cahan savaşı dönəmlərində ailəsi ilə birlikdə Baydar kəndinə köçmüş və ömürlük bu yurda bağlanmışdı. Əliyüngül (el arasında belə deyirlər) dəllək (sünnət ustası) kimi Borçalı kəndlərində ad-san qazanmışdı.

Uşaqlıqdan saz-söz aləmində böyüyən Söyün sünətilə əlaqədar toy məclislisləri də aparmışdır.Şirin danışıqlı, xoş qılıqlı bi adam kimi yeri düşəndə söz qoşmaq, saz çalmaq, dastan söyləmək bacarığına da malik idi Dəllək Söyün.

Hal-hazırda Borçalıda elə bir sünnət toyu tapılmaz ki, onun "Kirvə xoş gəldin" mahnısı oxunmasın.
Dəllək Söyün 1988-ci ildə vəfat etmiş və yaşadığı Baydar kəndində dəfn olunmuşdur.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Dec 2018 19:57:38 +0000 ƏLƏSGƏR XUDAYEV (1932-1971) https://turan.info.az/gurcustan/qarayazi/4097-lsgr-xudayev-1932-1971.html https://turan.info.az/gurcustan/qarayazi/4097-lsgr-xudayev-1932-1971.html Ələsgər İsmayıl oğlu Xudayev Qarayazıda yaşayıb-yaratmış, zəhmətli bir həyat keçirmiş və saz-söz bilicisi kimi bütün mahalda şöhrət tapmışdır. O, həyatdan cavan (və faciəli şəkildə) köçməsinə baxmayaraq, Qarayazı camaatının, şeirsevənlərin qəlblərində yaşayır.
Hələ orta məktəbdə oxuyarkən müxtəlif səviyyəli şeirləşmələrin qalibi, ədəbiyyat və dil müəllimlərinin ən sevimli şagirdi olan Ələsgər bədahətən çox qiymətli şeirlər söyləməyi bacarardı.
Hələ XX əsrin 50-ci illərindən «Stalinçi» (sonralar «Samqori»), «Gürcüstan» və digər mətbuat orqanlarında lirik şeirləri və satira nümunələri ilə müntəzəm çıxış edən Ə.Xudayev güclü hafizəyə malik idi, yüzlərlə şeirləri əzbər bilirdi. Qarayazıda elə bir ədəbi məclis olmazdı ki, o, şair Ələsgərsiz ötüşsün.

Olmuş bir hadisə heç vaxt xatirələrdən çıxmır. Bir dəfə qarlı bir gündə dərs vaxtı ədəbiyyat müəllimi bayıra baxır və görür ki, güclü qar yağır. Lakin müəllim uşaqları buraxmaq istəmir. Üzünü Ələsgərə tutub deyir ki, düşünmədən bu yağan quşbaşı qar haqqında bir bənd şeir desən, sənə əhsən deyərəm və sizi evə buraxaram.Müəllim sözünü bitirməmiş Ələsgər dillənir:
Qara bax, qara,
Gör necə yağır,
Çıxsan bayıra,
Məni də çağır.
Allah rəhmət eləsin, ruhunuz şad olsun, Ələsgər İsmayıl oğlu!..
]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Dec 2018 16:41:41 +0000 VƏLİ TOMAYEV (1923-1964) https://turan.info.az/gurcustan/qarayazi/4095-vl-tomayev-1923-1964.html https://turan.info.az/gurcustan/qarayazi/4095-vl-tomayev-1923-1964.html V.Tomayev ədəbiyyat müəllimi idi. Qəlbi həmişə cövlan edərdi. Acı həyat onu çox imtahanlara çəkdi. Müharibə illəri, atasızlıq illəri, hamısı onun bəxtinə düşmüşdü…
Böyük amala malik olan unudulmaz şair onlarla lirik şeirlərin, poemaların müəllifidir. Əsərlərindən nümunələr müxtəlif mətbuat orqanlarında və ədəbi məcmuələrdə işıq üzü görüb. Ölməz şairlərimiz S.Vurğun və O.Sarıvəlli Vəli Tomayevin yaradıcılığını yüksək qiymətləndirmişlər. Vəli təkrarsız söz bilicisi idi. 40-cı illərin sonu və 50-ci illərin əvvəllərində yerli radio şəbəkəsi ilə şair vaxtaşırı çıxışlar edərdi, öz şeirləri ilə ürəklərə yol-cığır açardı… Və bu gün şairin xatirəsi ürəklərdə əbədi yaşayır…
Gələcək tədqiqatlarımızda şair V.Tomayevin zəngin yaradıcılığını daha geniş tədqiq edəcəyimizə söz verir və onun «Bir şəkil önündə» sərlövhəli bir şeirini oxucularımıza ərməğan edirik:
Şair!.. Tələsmirdin, bəs necə oldu?
Qulağım səsində, gözüm yoldadı.
Axı… uzun çəkdi sənin səfərin,
Günəş nə tez batdı, Ay da qaraldı.

Gəzdiyin yerlərdən bəzən keçəndə
Söylə, qəlbim necə alovlanmasın?
Sənintək Vətənə vurğunam mən də,
Gözlərim yaşarıb necə dolmasın?

Budur… sanatoriya, Səmədin şəkli,
Səadət nəğməsi gözlərindədir.
Ömrün fəlsəfəsi, şeirin qüvvəsi
İlhamla deyilmiş sözlərindədir.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Dec 2018 16:29:45 +0000 Əziz Abbasov (1951) https://turan.info.az/gurcustan/qaracalar/4094-ziz-abbasov-1951.html https://turan.info.az/gurcustan/qaracalar/4094-ziz-abbasov-1951.html Ə.Abbasov doğma kəndinin tarixini, gürcü və Azərbaycan xalqlarının keçmiş və müasir dostluq münasibətlərini araşdırmaqla məşğul olur.
Ailəlidir, 3 övladı və 8 nəvəsi var.
2008-ci ildə Əziz Abbasovun «QARACALAR KƏND MƏKTƏBİNİN TARİXİ. (1886-2006-CI İLLƏR)» adlı kitabı işıqüzü görüb. Müəllifin «Sevimli müəllimim Kəliymət Aşırovanın və unudulmaz şagirdim Raul Usubovun əziz xatirəsinə ithaf edirəm.» epiqrafı ilə açılan kitaba Y.Qoqevaşvili adına Telavi Dövlət Universitetinin Politologiya kafedrasının müdiri, tarix elmləri doktoru, professor Elquca Mamukelaşvili belə bir «ÖN SÖZ» yazmışdır:
«Əlimizdə Əziz Abbasovun kitabının - «Qaracalar kənd məktəbinin tarixi (1886-2006-cı illər)» əlyazması vardı. Əlyazmanın diqqətlə oxunması mənə göstərdi ki, Kaxeti bölgəsinin Telavi rayonuna daxil olan Qaracalar kəndi əhalisinin timsalında ən qədim xalqların nümayəndələri Gürcüstanda olduqca maraqlı həyat yolu keçmişlər.
Qaracalar Alazan çayının sağ sahilində yerləşir və böyük kənddir. Kəndin ilkin sakinləri Gürcüstanda çox erkən əsrlərdə məskunlaşıbdır. Kaxetiyada məskunlaşan qaraçalarlılar özlərinin milli xüsusiyyətlərini, dilini, dinini və mədəniyyətini bu günə kimi qoruyub saxlamışlar. Onlar Gürcüstan torpağında məskunlaşdılar və bu diyarın həyat tərzinə uyğunlaşdılar. Onlar yerli əhali ilə qaynayıb qarışmadılar, assimiliyasiya edilmədilər.
Assimiliyasiya qaracalarlıların gələcək nəsillərinə də toxunmadı. Bu böyük işdə kənd məktəbi və gürcü xalqının təmənnasız yardımı və dostluğu həlledici rol oynadı.
Qaracalar məktəbinin tarixi - nəsillərin təlim-tərbiyəsi, savadlı cəmiyyətin təşkili, kənd sakinlərinin yüksək mənəviyyatının formalaşması tarixidir.
Əlimizdəki kitab müəllifin - Əziz Abbasovun böyük yaradıcılıq istedadının bəhrəsidir. Kitabda əks etdirilən bir kənd məktəbinin həyatının təhlili ilə Gürcü və Azərbaycan xalqlarının dostluq münasibətləri, onlarla maarif fədaisinin xidmətləri öz əksini tapmışdır.
2006-cı il fevralın 8 - də məktəbin 120 yaşı tamam oldu.
Kitabda məktəbin 120 illik tarixi ilə bağlı sənədli və maraqlı materiallar da oxucuya çatdırılır. Kitab maraqla oxunur. Diqqətlə oxüyün! Müəllifə - Əziz Abbasova davamlı yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!..»
Biz də professor Elquca Mamukelaşvilinin bu səmimi arzularına qoşulur, Əziz müəllimə uzun ömür, möşkəm cansağlığı, şəxsi həyatında və elmi-pedaqoji fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
«Şərqin səsi» qəzeti, dukabr, 2008-ci il.

turan.info.az

.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Dec 2018 16:22:56 +0000 VƏLİ ƏLİYEV (1927-1983) https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4083-vl-lyev-1927-1983.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/4083-vl-lyev-1927-1983.html

Vəli İsa oğlu Əliyev 1927-ci ildə Borçalı (indiki Marneuli) rayonunun Qaçağan kəndində anadan olmuş, 1955-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. Hələ tələbəlik illərindən bədii yazıları ilə fərqlənən gənc yazıçı 60-úû èëëÿðäÿí äþâðè ìÿòáóàòäà ilk hekayələrini çap etdirir. Bu hekayələr müasirliyi və məzmunu ilə tezliklə geniş oxucu kütləsinin qəlbində özünə yer tapır. (M.Çobanov. «İkinci görüş» (eyniadlı kitab haqqında rəy). «Sovet Gürcüstanı», №64(9293), 28 may, 1987.) Áöòöí ùÿéàòûíû æóðíàëèñòèêà èëÿ áàüëàéàí Vəli Əliyev ìÿòáóàò ñÿùèôÿëÿðèíäÿ tez-tez çap olunan bədii əsərləri, elmi-tənqidi məqalələri, publisistik yazıları, vətənpərvərliyi, humanistliyi ilə tanınır. Yazıçı hekayədən-hekayəyə keçdikcə əsərlərinin bədii keyfiyyəti yüksəlmiş, onun oxucu auditoriyası daha da genişlənmişdir.
Ədəbiyyata uşaq hekayələri ilə gələn, uşaq aləmini, uşaq psixologiyasını yaxşı bilən və bunu hekayələrində ustalıqla əks etdirməyi bacaran istedadlı nasirin yaradıcılıq palitrası zəngindir. Öz səsi və nəfəsi ilə fərqlənən müəllifin «Dostlar» adlı ilk hekayələr kitabı 1968-ci ildə Bakıda «Uşaqgəncnəşr» tərəfindən işıq üzü görmüşdür.
1960-cı ildən «Sovet Gürcüstanı» qəzetində əməkdaşlıq edən V.Əliyev 1963-cü ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv seçilmiş, Gürcüstanın əməkdar mədəniyyət işçisi adına layiq görülmüşdür.
Yazıçının müxtəlif mətbuat orqanlarında, «Çeşmə» (1980) ədəbi məcmuəsində bir çox dadlı-duzlu hekayələri, satirik yazıları dərc olunmuş və oxucu rəğbətini qazanmışdır.
Yazıçının «Paşa «bəyin» sərgüzəşti», «Həyasız» («Sovet Gürcüstanı», 27 avqust, 27 sentyabr, 1960) və s. satirik hekayələri cəmiyyətimizə zidd ünsürlərin əleyhinə çevrilmişdir. Həmin satirik əsərlərdə - xalqın səadətinə biganələr, simasızlar, öz kökündən uzaq düşənlər, «azca aşım, ağrımaz başım» - deyə yalnız özü üçün yaşayan xudbinlər - qəzəb və ifşa obyektidir.
Yazıçının ikinci kitabı - «İkinci görüş» 1986-cı ildə «Yazıçı» nəşriyyatı tərəfindən oxucu kütləsinin öhdəsinə verilmişdir. Müəllifin vəfatından sonra işıq üzü görmüş bu kitabda ideya və məzmunca bir-birini tamamlayan hekayələr verilmişdir. Bunlarda qədim Borçalının inqilabdan əvvəlki və inqilab ərəfəsindəki həyat tərzi, yoxsul kəndli sinfinin oyanması, keçmiş ağalara və bəylərə qarşı kəndlilərin azadlıq savaşına başlaması öz bədii əskini tapmışdır.
Hekayələrdə qədim Borçalının axarlı-baharlı mənzərələri, bar-bərəkətli zəmiləri… Yovşanlı dərə, Qalayurdu, Aranlı, Daştəpə, Qaçağan, Qəribli, Cökəli, Sərinli və s. yerlər təsvir olunmuşdur.
Güclü müşahidə qabiliyyətinə malik olan yazıçı Borçalının dünənini və bu gününü, xalqın həyat tərzini, kənd həyatını, onun keçmişini, indisini epik lövhələrlə işıqlandırmış, xalqın tarixini və ənənəsini milli zəmində göstərmişdir.
«Getsin o günlər» hekayəsində baba və nəvə münasibətləri maraqlı bir epizodla verilir. İki həyat tərzini görmüş baba keçmiş dərdli-qəmli günləri xatırlayanda «ürəyindən qara qanlar keçir», nəvəsinin «xoşbəxt gündə yaşamasından» sevinir, özünü də onun kimi yeni həyatda xoşbəxt və bəxtəvər sanır. Əsərdə baba tipikləşmiş bir ağsaqqal, öyüdçü, incə qəlbli, mehriban və həlim xasiyyətli bir insan kimi təqdim olunur… Bu hekayənin əsas xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, müəllif Borçalıda kəndli kütləsinin oyanmasını, öz «ağasına» söz qaytarmasını, daha onlarla hesablaşmadığını, o cümlədən Səfərin Sadiq bəyə söz qaytarmasını, onun ot tayasına od vurub qaçmasını kəndli inqilabının ilk ünsürü kimi oxucuya çatdırır.
«İkinci görüş» hekayəsində ağaların və bəylərin haqsızlığı, ədalətsizliyi, kəndliləri həddən artıq istismar etməsi və onlara qarşı Borçalı kəndlilərinin səbr kasasının daşması, etiraz səslərini ucaltması, bəzən də açıq mübarizəyə keçməsi, o cümlədən Yolçu bəyi döymələri, Namaz bəyin evini dağıtmaları, mal-qaralarını öz aralarında bölüşdürmələri kəndlilərin öz hüquqlarını artıq başa düşməsinə bir işarə idi. Bu işarələr isə hekayədə çox incəliklə təsvir olunmuşdur.
Hekayədə Səlim kişi ilə Aslanın görüşməsi, bəylərə qarşı etiraz söhbətləri, naməlum adamın onları bolşevik kimi qələmə verib polis idarəsinə xəbər çatdırması, rəis müavini Mürsəl bəyin Səlim kişini və Aslanı hədə-qorxu ilə sınaqdan çıxarması və nəhayət, onlara bağlama verib Mahmud bəyə göndərməsi, hər ikisinin Şulaverdə keçiriləcək yığıncağa gəlməsini tapşırması kəndlilərin gözünü açır, onlar Şulaverə gəlir. Borçalı təşkilatının gördüyü işlər barədə Tiflisdən gələn adamın məlumatını dinliyirlər. Bu adam isə Mürsəl bəy idi. Bu, əslində püxtələşmiş mübariz èíãèëàá÷û Mürsəl bəylə hərəkata yenicə qoşulan kəndlilərin ikinci görüşü idi, yəni artıq èíãèëàáûí éàõûíëàøìàñû äåìÿê èäè.
«İlk qurban» hekayəsində xalqın inqilabi şüurunun inkişafı, Sarvan əhalisinin Mehdi ağanın qulluğundan boyun qaçırması, onu hökumət adamı yanında biabır etməsi, ona qarşı açıqcasına - «Bəsdir bizi haqsız-muzdsuz işlətdiyin», «Biz də insanıq, ac qarına adam işləməz», «Qanımızı içdin yetər» deməsi, camaatın öz hüququnu tələb etməsi və s. təsvir olunur.
Ùåêàéÿíèí ÿñàñ ìÿüçèíè âÿ èíãèëàáè èäåéàñûíû Ãàëàéóðäëó Ãóðáàí êèøèíèí èíãèëàáè ôÿàëèééÿòè òÿøêèë åäèð. Î, øÿùÿðäÿ äÿìèðéîëóíäà èøëÿéÿðêÿí ôÿùëÿ òÿòèëè âÿ ÷àðïûøìàëàðûíäà éàõûíäàí èøòèðàê åòìèø, áÿðêÿ-áîøà äöøìöø, ýåò-ýåäÿ ñèéàñè øöóðó àðòìûø, èíãèëàáà ãîøóëìóøäóð. Ìÿùç èíãèëàáè òÿáëèüàò èøè àïàðìàã ö÷öí éåíèäÿí Áîð÷àëûéà ãàéûäûð, ùÿëÿëèê Ãàëàéóðääà òÿê îëñà äà, òåçëèêëÿ þçöíÿ òÿðÿôäàðëàð òîïëàéûð... Ãóðáàí êèøè ùÿð èøèí ãàéäàñûíû âÿ ìÿãàìûíû éàõøû áèëèðäè. Î, ùÿòòà, ïàðòèéàíûí V ãóðóëòàéûíà Áîð÷àëû òÿøêèëàòûíäàí áèð íöìàéÿíäÿ ñå÷èëìÿñè áàðÿäÿ îëàí ìÿëóìàòû îüëó Êàìàëäàí ýèçëèí ìÿêòóáëà Øóëàâåðÿ Ïîëàäà ýþíäÿðèð. Êàìàë ýÿíúäèð, àíúàã ÷îõ äþçöìëöäöð, ãÿòèäèð. Î, éîëäà àüàëàð òÿðÿôèíäÿí éàõàëàíûá äþéöëñÿ äÿ ñèððè à÷ìûð. Ñÿëèì êèøèíèí êþìÿéè èëÿ ýåúÿ èêÿí ãà÷ûá ìÿêòóáó ñàùèáèíÿ ÷àòäûðûð. Ýåðè äþíÿíäÿ àòàñûíûí àüàëàð òÿðÿôèíäÿí þëäöðöëìÿñè õÿáÿðèíè åøèäèð, ëàêèí ìÿéóñ îëìóð, àòàñûíûí èøèíè äàâàì åòäèðèð. Ãàëàéóðäëó Ãóðáàíûí þëäöðöëìÿñè èíãèëàá éîëóíäà Áîð÷àëû ïàðòèéà òÿøêèëàòûíûí âåðäèéè "èëê ãóðáàí" èäè...
«Təhlükəli gecə» hekayəsi də öz müasirliyi, məzmunu və ideyası etibarilə oxucu kütləsinin qəlbində özünə xüsusi yer tutur.
Kitabdakı «Mollanın kitabı», «Bu da bir adətdir» satirik hekayələri də oxucuda xoş təəssürat yaradır.
Ümumiyyətlə, V.Əliyevin haqqında söhbət açdığımız və nəşri müəllifinə qismət olmayan «İkinci görüş» kitabındakı bütün hekayələrdə Borçalı kəndlilərinin amalı da, əməli də göz önündə canlanır, hadisələr səlis dillə, əlvan bədii vasitələrlə oxuculara çatdırılır.
«V.Əliyevin ikinci kitabı «İkinci görüş» müəllifin ikinci addımı idi. Lakin amansız ölüm onu aramızdan vaxtsız apardı, ona püxtələşmiş bir yazıçı kimi yaşamağa, yaratmağa imkan vermədi». (M.Çobanov. «İkinci görüş», «Gürcüstan», №64(9293). 28 may, 1987.)
Uzun müddət «Sovet Gürcüstanı» qəzetinin ədəbi, incəsənət və mədəniyyət şöbəsinin müdiri işləmiş və ömrünün 24 ilini həmin qəzetin oxunaqlı çıxmasına sərf etmiş Vəli Əliyev 1984-cü ildə vəfat etmişdir.
Mərhum Vəli Əliyevə «Allah rəhmət eləsin, ruhu şad olsun» söyləyir və şair Dünyamalı Kərəmin yazıçı dostunun əziz xatirəsinə ithaf etdiyi «Qalıbdır» («Gürcüstan», 27 mart, 1984) şeirindən bir bəndi nəzərinizə çatdırırıq:
Borçalının Vəlisiydin, ay Vəli!
Ürəklərdə qoydun ürək heykəli!
Qəlbindəki əbədilik əməli
Qədirbilən bizim elə qalıbdır!

Picto infobox character.png VƏLİ ƏLİYEV
Vəli İsa oğlu Əliyev
Fotoqrafiya
Doğum tarixi
18 dekabr 1927
Doğum yeri Qaçağan kəndi, Borçalı qəzası, Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic.svg Gürcüstan SSR, Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Vəfat tarixi 12 aprel 1983 (55 yaşında)
Vəfat yeri Tbilisi, Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic.svg Gürcüstan SSR, Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Atası Əliyev İsa Məmmədqulu oğlu
Vətəndaşlıq Flag of Transcaucasian SFSR.svg ZSFSR 1927-1936
Flag of the Soviet Union.svg SSRİ 1927-1983
Peşələri Yazıçı
publisist
Milliyyəti Qarapapaq türkü
Dini Star and Crescent.svg İslam
İxtisası Filoloq
Təhsili S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universiteti Fililogiya fakultəsi (1950-1955)
Fəaliyyəti "Sovet Gürcüstan" qəzeti Redaksiyasının şöbə müdiri
Fəaliyyət illəri 1960-1983
Vəli İsa oğlu Əliyev (1927 ZSFSR, Gürcüstan SSR, Borçalı qəzası, Qaçağan kəndi – 1983, Tbilisi şəhəri, Gürcüstan SSR.) - Gürcüstan SSR ictimai xadimi, tanınmış publisis və jurnalist. Gürcüstan SSR Əməkdar mədəniyyət işçisi. SSRİ Yazıçılar İttifaqnın və SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü. 1965-1983-cü illərdə “Gürcüstan KP MK orqanı, azərbaycandilli “Sovet Gürcüstanı” qəzeti Redaksiyasının Ədəbiyyat, incəsənət və təhsil şöbəsinin müdiri.

Vəli İsa oğlu Əliyev 1927-ci ildə Gürcüstan SSR-in Borçalı qəzsasının , Qaçağan kəndində ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. . Bakıya ali təhsil almağa gəlib və 1955-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra Bakıda 1983-cü ildə vəfat etdikdən sonra ib.

Gürcüstan SSR-də "Sovet Gürcüstanı" qəzeti Azərbaycan dilində yeganə mərkəzi mətbuat orqanı olduğundan, həmin qzəetin Redaksiyasının əməkdaşları, qzəetdə dərc dilən mütəmadi yazılar Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın və Borçalının ictimai rəyinə ciddi təsir edirdi. Qəzetin redaksiyasında 1950-1990-cı illər ərzində Borçalının bir çox tanınmış ziyalısı, yazıçısı, publisisdi və jurnalisti çalışmışdır. Vəli Əliyev ideoloji baxımdan solçu fikirli olasa da böyük türkcü idi vəırdı.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 21 Dec 2018 13:05:01 +0000 Tanınmış şair və publisist Əli Rza Xələflinin 65 illik yubileyi qeyd edilib https://turan.info.az/diger/tebrikler/4048-tannm-air-v-publisist-li-rza-xlflinin-65-illik-yubileyi-qeyd-edilib.html https://turan.info.az/diger/tebrikler/4048-tannm-air-v-publisist-li-rza-xlflinin-65-illik-yubileyi-qeyd-edilib.html

Dekabrın 5-də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) “Natəvan” klubunda tanınmış şair və publisist, “Kredo” qəzetinin baş redaktoru Əli Rza Xələflinin 65 illik yubileyi qeyd edilib.
turan.info.az xəbər verir ki, ədəbi və elmi ictimaiyyət nümayəndələrinin, tanınmış ziyalıların iştirak etdiyi tədbiri giriş sözü ilə açan filologiya elmləri doktoru, professor Seyfəddin Rzasoylu tariximizin iki əsrinin qovuşuğunda yaşayıb-yaradan istedadlı Azərbaycan ziyalısı Əli Rza Xələflinin həyat və yaradıcılığından söhbət açıb, onu filosof şair, istedadlı nasir, kəsərli qələmə malik publisist kimi xarakterizə edib.
Bildirilib ki, Cəbrayıl rayonunun Xələfli kəndində dünyaya göz açan və bu gün məcburi köçkünlük həyatı yaşayan şair qəlbində Qarabağ ağrısı ilə vətəndaşlıq ruhunda şeir, poema, roman və kəsərli publisistik əsərlər yazır.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi, tanınmış yazıçı İlqar Fəhmi diqqətə çatdırıb ki, ədəbiyyatımıza təmənnasız xidmət göstərən Əli Rza Xələfli özünü “Kredo” qəzeti ilə təsdiq edib və tanıtdırıb. Çağdaş Azərbaycan ədəbi-tarixi mühitində böyük nüfuza malik “Kredo” qəzeti bir vətəndaş, ziyalı kimi onun ən böyük əsəridir. Ədəbiyyatın, millətin və Vətənin fədakarı olan Əli Rza Xələflinin nəşr etdirdiyi “Kredo” qəzetinin redaksiyası vaxtilə söz və qələm adamlarının görüş və ümid yeri idi. Əli Rza Xələfli fədakarlığı hesabına bu gün də yazıçılarla oxucular arasında körpü rolu oynayan “Kredo” qəzetinin nəşrini davam etdirir. O, Həsən bəy Zərdabidən, Cəlil Məmmədquluzadədən, Əli bəy Hüseynzadədən gələn yolun layiqli davamçısı vəzifəsini yerinə yetirir.
Folklor İnstitutunun direktoru, akademik Muxtar İmanov dərin istedada, qibtə olunacaq dərəcədə yaradıcılıq enerjisinə, zəhmətsevərliyə və fəal həyat mövqeyinə malik olan Əli Rza Xələflinin əsərlərindəki hər bir obrazın konkret ünvanı olduğunu vurğulayıb. Akademik qeyd edib ki, onun poeziyasında publisistika, publisistikasında, eləcə də nəsrində poeziya elementlərinə rast gəlmək mümkündür.
Filologiya elmləri doktoru, professor İslam Qəribli “Sənətkarın həyat və yaradıcılıq fraqmentləri - son beş il” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. O bildirib ki, Əli Rza Xələflinin bir ziyalı kimi üstünlüyü onun ensiklopedik bilik və analitik təfəkkür sahibi olmasındadır. Onunla elmin bir çox sahələri barədə söhbət edəndə bu qədər informasiyanı beynində saxlamasına təəccüblənirsən. Bir söz adamı olaraq onun Azərbaycan və dünya ədəbiyyatını dərindən bilməsi qibtə doğurur.
Akademik Nizami Cəfərov bildirib ki, Əli Rza Xələflinin bir ədəbiyyat adamı kimi digər şakəri səriştəli ədəbiyyatşünas olması ilə şərtlənir. Bir ədəbiyyatşünas olaraq Əli Rzanı müasirlərindən fərqləndirən ən ümdə cəhət onun yazılarının səmimiyyətində, birbaşa mətnin özündən çıxış etməsindədir. “Ədəbiyyat üzrə akademiklərdən tutmuş kiçik elmi işçilərədək alimlərin bütün kitablarını yandırsaq, onların hər birini Əli Rza Xələflinin əsərlərində tapmaq mümkündür”, - deyə akademik bildirib.
Görkəmli dilçi alim, professor Qəzənfər Kazımov çıxışında vurğulayıb ki, Əli Rza Xələfli əsərləri ilə bizi xalqın ruhunun ifadəçisi olan canlı, sadə və doğma dilimizin poetik cazibəsində saxlamaq gücündədir.
Tədbirdə professorlardan Təyyar Salamoğlu, Himalay Qasımov, Qəzənfər Paşayev, Mahmud Allahmanlı, Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini Arif Fərzəliyev, şair Yusif Nəğməkar, filologiya elmləri doktoru, yazıçı Elçin Mehrəliyev, şair, ədəbiyyatşünas Sərvaz Hüseynoğlu və başqaları çıxış edərək Əli Rza Xələflini dərin biliyə, zəngin söz ehtiyatına, yüksək yaradıcılıq temperamentinə, orijinal erudisiyaya və hüdudsuz təxəyyülə malik olan bir ziyalı kimi səciyyələndiriblər. Diqqətə çatdırılıb ki, Əli Rza Xələflinin indiyədək 40-dan çox kitabı işıq üzü görüb. Onun əsərləri daim ədəbi tənqidin diqqətində olub. Xüsusilə şairin son kitabları barədə mətbu orqanlarda çoxlu sayda müsbət rəylər dərc edilib.
Çıxış edənlər “Qızıl qələm”, “Araz”, Qılınc və qələm”, Beynəlxalq Rəsul Rza, Şahmar Əkbərzadə adına ədəbiyyat mükafatlarına layiq görülmüş ziyalımızı 65 illik yubileyi münasibətilə təbrik edib, ona yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıblar.
Tədbirdə Əli Rza Xələflinin yeni çap olunmuş “Tənqidçinin azərbaycançılıq idealı”, “Üzü Qarabağa”, Qiyamətdən bir gün əvvəl”, “Bir ayrılıq odu var”, “Göy üzündə səs” kitabları, eləcə də Sabir Bəşirovun “Əli Rza Xələfli: ədəbi yol - əbədi yol”, Mədəd Çobanov və Müşfiq Çobanlının “Xələflinin yaradıcılıq yolu” kitabları tədbir iştirakçılarına təqdim olunub.
Sonda tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılarına minnətdarlığını bildirən Əli Rza Xələfli yeni şeirlərini oxuyub.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 05 Dec 2018 23:07:50 +0000 DARVAZ İCTİMAİ MƏKTƏBİNDƏ PROFESSOR MƏDƏD ÇOBANOVLA GÖRÜŞ KEÇİRİLİB https://turan.info.az/fond/3982-darvaz-ctma-mktbnd-professor-mdd-obanovla-gr-kerlb.html https://turan.info.az/fond/3982-darvaz-ctma-mktbnd-professor-mdd-obanovla-gr-kerlb.html

ŞAGİRDLƏRƏ DİPLOM VƏ TƏQAÜDLƏR TƏQDİM OLUNUB

Bu günlərdə havanın soyuq və yağmurlu olmasına baxmayaraq, Gürcüstanın soydaşlarımız yaşayan Bolnisi rayonunundakı Darvaz kənd ictimai məktəbində əsl bayram əhval ruhiyyəsi var idi. Vaxtilə bu qədim məktəbdə orta təhsil alan, sonralar burada ilk pedaqoji əmək fəaliyyətinə başlayan, daha sonralar isə Tiflis və Bakı şəhərinin ali məktəblərində pedaqoji fəaliyyətini davam etdirən, görkəmli dilçi və türkoloq alim, müasir Azərbaycan filoloji və pedaqoji elminin tanınmış nümayəndəsi, Nyu-York Elmlər Akademiyasının akademiki, filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Çobanov məktəbin müəllim və şagird kollektivi ilə görüşə gəlmişdir.

Tədbiri giriş sözü ilə yerli hakimiyyətin nümayəndəsi, bələdiyyə üzvü Şirəddin Aslanov açdı. O, qonağı - professor Mədəd Çobanovu səmimi salamladı, onu anadan olmasının 80 illik yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik etdi, yubilyarın şərəfli ömür yolu haqqında məlumat verdi, ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı, həyatda və elmi yaradıcılığında yeni-yeni uğurlar arzuladı.

Sonra Bolnisi Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri, "Ümid" qəzetinin Baş redaktoru Əlixan Yəhyaoğlu çıxış etdi. O da görkəmli alimi 80 illik yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik etdi, onun keçdiyi mənalı həyat yolundan, elmi və pedaqoji fəaliyyətindən, elm və həyatda qazandığı uğur və nailiyyətlərdən danışdı, qeyd
etdi ki, görkəmli alimin yubileyi Bakıda, Tiflisdə, eləcə də Rustavi və Marneuli şəhərlərində yüksək səviyyədə qeyd olunub. Əlixan Yəhyaoğlu həmçinin onu da vurğuladı ki, ötən tədris ilində Darvaz kənd ictimai məktəbində professorun yubileyi şərəfinə keçirilən görüş də xüsusi təntənə ilə yaddaşlara yazılmışdır. Həmin görüşü yüksək səviyyədə təşkil etdikləri üçün "Professor Mədəd Çobanov adına Xeyriyyə Fondu"nun Mükafat Komitəsinin qərarı ilə məktəbin direktoru Müseyib Qənbərov və
direktor müavini Raqif Əhmədov Fəxri Fərmanla təltif olunublar.

"Professor Mədəd Çobanov adına Xeyriyyə Fondu"nun Mükafat Komitəsinin qərarı ilə məktəbin I-III sinif şagirdlərinə 35 ədəd məktəbli çantası və məktəb ləvazimatları paylandı. Məktəbin ictimai və daxili işlərində fəal iştirakına, tədris sahəsinə düzgün nəzarət etdiyinə görə direktor müavini Raqif Əhmədov və təlim-tərbiyə prosesində fərqlənən, yaxşı oxuyan 10 nəfər şagird Fondun Mükafat Komitəsinin qərarı ilə FƏXRİ DİPLOMLA və hər birinə 30 manat (AZN) təqaüd verildi.
Hədiyyə və Fəxri Diplomları professor Mədəd Çobanov və Müşfiq Borçalı (Çobanov) təqdim etdilər. Görüşdə kəndin fəalları, rayon ictimaiyyət nümayəndələri iştirak etdilər.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 13 Nov 2018 12:05:25 +0000 GÜRCÜSTANDAKI MƏKTƏBLİ SOYDAŞLARIMIZA YARDIM ETMƏYƏ QADAĞA QOYUBLAR... GÖRƏSƏN, KİMLƏR və NİYƏ ?!.. https://turan.info.az/gurcustan/borchali/3989-grcstandaki-mktbl-soydalarimiza-yardim-etmy-qadaa-qoyublar.-grsn-kmlr-v-ny-..html https://turan.info.az/gurcustan/borchali/3989-grcstandaki-mktbl-soydalarimiza-yardim-etmy-qadaa-qoyublar.-grsn-kmlr-v-ny-..html

SUALLAR ÇOX, CAVABLAR İSƏ HƏLƏ Kİ, YOXDUR!...
Çox sağ ol, mənim əziz və dəyərli böyük qardaşım Huseyn Yusubov! Var ol!.. Min yaşa!.. Mən də vətənə, millətə, elə-obaya xidmət etməyi özümə müqəddəs bir borc bilməyi, məhz siz böyüklərdən öyrənirəm...
...Amma maləsəf, türklər demiş, nə yazıqlar ki, bu dünya naxələrdən, nanəciblərdən, nankorlardan da xali deyil...
Necə ki, AzTv-də çalışdığım illərdə tez-tez Borçalıya səfərlər edərək, oradan ayrıca, xüsusi və silsilə verilişlər təşkil etdiyim zaman gözləri kor olurdu, ürəkləri parlayırdı, eyniylə də indi - mənim məktəblərə və məktəblilərə etdiyim yardımı, qayğını gözü götürməyən paxıllar və qəlbikorlar, ananim şikayət məktubları yazırlar var ki, bəs biz niyə məktəblilərə yardım edirik?!.. Marağımız və məqsədimiz nədir?!.. Məktəblərə kənar şəxslərin - yəni - vaxtilə həmin məktəbin məzunu olmuş mən Müşfiq Borçalının və və vaxtilə həmin məktəbin məzunu olmuş və 20 ildən çox həmin məktəbdə pedaqoji fəaliyyət götərmiş mənim atam- filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Çobanovun girişinə yasaq qoyulsun... və s... və i...
Bunu mənə başqası desəydi, inanmazdım. Öz gözlərimlə şahidi olduğumdan inanmağa və yazıb sizin kimi dəyərli dostları məsələdən halı olmağa, onları məlumatlandırmağa məcburam.
Sözsüz ki, elə mənim kimi, sizin də, eləcə də başqalarının da buna inanmamağa haqqları var... Amma...
Deyim, hamının məlumatı olsun ki, bizim Darvaz kənd məktəbinə məktəblilər üçün yardım aparmağı artıq son illərdə ənənəyə çevirmişik... Əvvəlcədən Sizə də bildirdiyim kimi, Oktyabrın 15-də növbəti dəfə Darvaza hədiyyə aparanda əvvəlcə məktəbin direktor müavini Raqif Əhmədov, sonra isə məktəbin direktoru Müseyib Qənbərov bizə bildirəndə ki, Bolnisi rayon Təhsil Resurs mərkəzi tədbirimizin keçirilməsinə icazə vermir, deyirlərki, məktəblilərə heç nə hədiyyə etmək olmaz!.. mat-məətəl qaldım, necə deyərlər ŞOKa düşdüm...
Düzü ötən ilin oktyabrında və bu ilin may ayında məktəbdə olduqda və məktəblilərə hədiyyə payladıqda heç bir problem, narazılıq-filan olmamışdı...Əksinə, məktəbin rəhbərliyi də, müəllimləe də, şagirdlər də çox razılıq etmişdilər...
Bu dəfə isə... nə baş verdiyini anlaya bilmədim... Mən Bakıdan apardığım hədiyyələri geri gətirəsi deyildim ki... Məcbur olub öz şəxsi dost-tanışlarımla əlaqə saxlamağa, məsələni aydınlaşdırmağa qərar verdim...
Əvvəlcə Azərbaycanın Gürcüstandakı səfirliyinə zəng etdik. Həmişəki kimi telefona cavab verən olmadı... Sonra Gürcüstan Parlamentinin deputatı, daha dəqiq desək, Gürcüstanın hazırki hakim Partiyasının Parlamentdəki üzvü, nümayəndəsi - dəyərli dostum-qardaşım Ruslan Haciyevə zəng etdim. Çox sğ olsun, Ruslam müəllim, çox hörmətlə məni dinlədi, lakin bir az vaxt istədi ki, rəhbərlik indi yerində yoxdur, hamının da başı seçkilərə qarışıb, mən xahiş edərəm, sonra icazə verərlər... Bir xeyli gözləməyə məcbur olduq...
Bir qədər sonra AzTv-nin Gürcüstan təmsilçi Şahismayıl Şəmmədoğlu Gürcüstanın Kvemo Kartli quberniyasının qubernator müavini Zaur Dargalliya zəng etdi. Zaur müəllim də Bolnisinin rəhbərliyi ilə danışandan sonra bildirdi ki, icazə vermirlər, olmaz, kənar şəxslərin məktəblilərə hədiyyə paylamağı yasaqdır.
Sonra Bolnisi Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri, "Ümid" qəzetinin baş redaktoru, "Şərəf" ordenli Alixan Yahyaoglu oğlu gəldi.
Daha sonra ARB TV-nin Gürcüstan təmsilçisi Azər Məmmədov, daha sonra Azərbaycanın İTv-nin əməkdaşları və b....
yenə də dedilər ki, olmaz!.. Vəssalam...
Bolnisi rayon Bələdiyyəsinin sədr müavini Imran Gasimova zəng etdim, ona ətraflı məlumat verdim. Sağ olsun, o elə həmən bizim məktəblilərə yardım etməyimizi alqışladı, amalımızı bəyəndiyini bildirdi və dedi ki, bəs niyə əvvəlcədən demirdiniz, özümüz də gəlib tədbirdə iştirak edərdik. Dedim ki, düzü keçən dəfələrdə heç bir problem olmurdu, həm də ki məktəblilərə etdiyimiz bu kiçik yardımı elə də böyük bir iş hesab etmirəm. Əlavə etdi ki, darıxma, bu dəqiqə danışıram, yerli hakimiyyətin nümayəndələri də gəlib tədbirinizdə iştirak edərlər... Aradan 5-10 dəqiqə keçəməmişdi ki, yerli hakimiyyətin nümayəndəsi, rayon bələdiyyəsinin üzvü Şirəddin müəllim (Aslanov) gəldi, o da İmran müəllim kimi eyni sözləri təkrar etdi ki, gərək əvvəlcədən bizə deyərdiniz, indi də belə bir problem yaşanmazdı... Əlavə etdi ki, İmran müəllim zəng edib tapşırmışdı ki, Bolnisi rayon icra hakimiyyəti başçısının Darvaz kənd üzrə nümayəndəsi Vəzir müəllimlə birlikdə gəlim. O, rayonda iclas olduğu üçün ora gedib, elə mən də iclasa getməli idim, İmran müəllim bura gəlməyimi tapşırdı deyə, Bolnisiyə iclasa yox, bura gələsi oldum... Çox sağ olsun, Şirəddin müəllim də bir neçə dəfə rayon rəhbərliyinə, xüsusi orqanlar zəng vurdu, onları əmin etdi ki, biz heç də təhlükəli insanlar deyilik və məktəblilərə zərərli heç nə paylayan deyilik. Nəhayət ki, razılıq aldı və biz axir ki, məktəblilərin hədiyyərini paylaya bildik... Bir daha bizim məktəblilərə yardım addımımızı bəyənən və bizə dəstək olan hər kəsə təşəkkür edir və öz dərin minnətdarlığımızı bildirirəm...
Düşünürəm, görəsən, növbəti dəfə necə olacaq??!
Yenə bizi məktəbə buraxmayacaqları haqqında göstəriş verəcəklərmi?!
Və o göstərişi görəsən kim verir ki, Respublika Parlamentinin üzvünün - deputatın,, Qubernator müavinin belə sözünü, xahişini nəzərə almırlar...
Düçünürəm ki, sabah sıradan bir nəfər də məktəblilərə yardım etmək istəsə, bəs onları necə qarşılayarlar?!..
Onlar da kimlərəsə zəng vurub xahişmi etməlidirlər?!..
SUALLAR ÇOX, CAVABLAR İSƏ HƏLƏ Kİ, YOXDUR!...

]]> Müşviq BORÇALI Tue, 13 Nov 2018 12:05:09 +0000 BORÇALI ŞAİRİ DƏRYEYNUR (1937-2008) https://turan.info.az/tv/886-borali-ar-dryeynur-1937-2008.html https://turan.info.az/tv/886-borali-ar-dryeynur-1937-2008.html

BORÇALI ŞAİRİ DƏRYEYNUR
(1937-2008)
Dəryeynur Məmmədbağır oğlu Allahverdiyev[/b] 1937-ci il sentyabr ayının 24-də qədim Qarayazıda - indiki Gürcüstan Respublikasının Qardabani rayonundakı Soğanlıq (indiki Ponicala) kəndində anadan olub. (Sənədlərdə isə 1937-ci il yanvarın 1-i yazılıb).
1959-cu ildə orta təhsilini həmin kəndin orta məktəbində başa vurub.
1962-ci ildən Tbilisi altıncı avtomabil dəstəsində Sovetlər dağılana kimi baş mühasib vəzifəsində işləyib. Sonra Fərdi təqaüdə çıxıb. Üç oğlu, iki qızı, on iki nəvəsi var.

Hələ kiçik yaşlarından şeir yazmağa başlayan, daha dəqiq desək 1948-ci ildən Yaradıcılığa qədəm qoyan Dəryeynur özünün ilk şerini 11 yaşında olarkən qələmə almışdır. Belə ki, yuxuda Adəm Peyğəmbər ona bir ovuc torpaq vermiş və həmin gündən şeir yazmağa başlamışdır.

[b]Şeirin tarixçəsini şair sonralar özü belə vəsf edirdi:

"Bizim evin yanı dərədi. Mən 11 yaşında idim bir gün yatarkən yuxuda gördüm ki, dərədə bir neçə uşaqla oynayıram, bu vaxt bir qara araba gəldi arabanın üstü qara parça ilə örtülmüş və iki at qoşulmuşdu qəflətən araba palçığa batdı və atlar çəkə bilmədilər. İçindən uzun ağ saqqalı olan bir kişi düşdü, məni çağırdı salam verdi və əlini cibinə salaraq cibindən bir ovuc torpaq çıxarıb mənə verib dedi al bu xəzinəni. Mən cavabında: - Axı, bu xəzinə deyil torpaqdı, - dedim.
Kişi cavab verdi: - Sonra bilərsən. Soruşdum ki, sən kimsən?
Dedi: -Mən Adəm Peyğəmbərəm.
Arabada üzü örtülü bir qadın vardı. Dedim: - Bəs, o kimdir?
Dedi: O Fatimədir.
Bu vaxt qiblə tərəfdən iki at gəldi arabaya qoşuldu və araba gözümdən itdi və yuxudan oyandıqda ilk şerimi qələmə aldım."

"Gördüm"[/b] sərlövhəli şeir belədir:

Yatmışdım əcabi qəflətdə,
Fatimeyi Zəhranı gördüm.
Yükü ağır arabada
Adəmi Həvvanı gördüm.

Xudamın gözəl bəndəsi,
Mənə dəydi xoş nəfəsi,
Yüklənmişdi kəcavəsi,
O qoca sultanı gördüm.

Dəryeynuram, söz deməyə,
Dilim gəlmir düz deməyə,
İki at gəldi köməyə,
Oldular pünhanı gördüm.

Daima Haqdan ilham alan şair Dəryeynurun şeirləri 1962-ci ildən Gürcüstanda çıxan bütün Azərbaycan dilli qəzetlərdə, jurnallarda, almanaxlarda dərc olunub.

1970-ci illərdən isə Qarayazıda və eləcə də bütün Borçalgda şair-aşıq kimi tanınmağa başlayaıb. O hətta yeri gəldikcə öz sazını sinəsinə basıb onu məharətlə dilləndirib. [b]“Divani”, “Dilqəmi”, “Dübeyti”, “Borçalı”, “Yurd yeri”, “Kərəmi”, “Sarı tel” [/b]və s. el havalarını özünəməxsus ustalıqla ifa edib.

Dəryeynur Allahverdiyevin şeirləri sonralar[b] “Çeşmə” [/b](1970),[b] “Dan ulduzu”[/b] (1987, 1988, 1990), [b]“Ağır elli Borçalı”[/b] (1990), [b]“Addımlar” [/b](1996, 1997) toplularında, [b]“Azad Azərbaycan”, “Ziya”, “Təhsil”, “Şərqin səsi” [/b]və s. qəzetlərdə işıqüzü görüb. O, dəfələrlə yerli radio və televiziya verilişlərində çıxışlar edib.

Və nəhayət, 1996-cı ildə fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor Vüqar Əliyevin təşəbbüsü ilə şair Dəryeynurun [b]«Min tilsimli dünya»[/b] adlı ilk şerlər kitabını toplayıb nəşr etdik. [b](Nəşrə hazırlayanı, redaktoru və ön sözün müəllifi: Müşfiq ÇOBANLI.)[/b]

2001-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olan şair Dəryeynur Allahverdiyevin 70 illik yubileyi ərəfəsində - 2007-ci ildə "Borçalı" nəşriyyatında [b]“Əsərləri”[/b]nin üç cildliyini nəşr etməyə başladıq. Qısa bir vaxtda I cild nəfis şəkildə işıqüzü gördü. [b](Nəşrə hazırlayanı, redaktoru və ön sözün müəllifi: Müşfiq ÇOBANLI.)[/b]

Təəssüflər olsun ki, [b]"Əsərləri"[/b]nin 2-ci və3-cü cildlərini görmək şair Dəryeynura nəsib olmadı.

Özünün nəsihət dolu şeirləriylə insanların qəlblərini fəth etməyi bacaran böyük el şairi Dəryeynur
2008-ci il noyabr ayının 28-də həyatdan gözlərini əbədi olaraq yumdu. Allahın rəhmətinə qovuşdu...
Allah rəhmət etsin. Amin!..

İndi şair Dəryeynur cismən aramızda olmasa da, mənən bizimlədir!
Qədir bilən Soğanlıq camaatı, eləcə də bütün Borçalılılar və poeziyasevərlər
onun əziz xatirəsini həmişə öz qəlblərində yaşadacaqlar...

[b]Müşfiq BORÇALI,
"ŞƏRQİN SƏSİ" qəzeti,[/b]
dekabr, 2008-ci il.

[b]P.S.:[/b]

Tanınmış jurnalist-tədqiqatçı [b]Mirzə Məmmədoğlu[/b] Gürcüstan radiosunda işləyərkən
1999-ci illərdə Dəryeynurun öz ifasında bir neçə şeirini lentə almışdır.
İndiyədək onu şəxsi fondunda qoruyub saxlayan Mirzə Məmmədoğlu
şair Dəryeynurun əziz xatirəsini yad edərək həmin lent yazısını bu günlərdə
Yutuba yerləşdirirk poeziyasevərlərə təqdim etmişdir.

Biz də bu xeyirxahlıq üçün hörmətli Mirzə müəllimə təşəkkür edir,
həmin lent yazısını aşağıda [b]turan.info.az/Tv[/b] -nin dəyərli ziyarətçilərinə təqdim edir,
şair Dəryeynura isə Allahdan rəhmət diləyirik. Yeri behişt olsun!..

[b]Müşfiq BORÇALI.[/b]

.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 13 Nov 2018 01:57:06 +0000 YETİM MAHMUD (1941-2003) https://turan.info.az/tv/885-yetm-mahmud-1941-2003.html https://turan.info.az/tv/885-yetm-mahmud-1941-2003.html

YETİM MAHMUD
(1941-2003)

Mahmud Mahmud oğlu Məmmədov - 1941-ci ildə qədim Borçalı mahalında - indiki Gürcüstanın Marneuli rayonundakı Sadaxlı kəndində anadan olmuşdur.
Atasının üzünü görmədən dünyaya gələn Mahmuda öz atasının adı verilmişdir.
El məclislərində aşıqlarla ara-sıra deyişməsi sonralar onun Yetim Mahmud ləqəbi ilə şair kimi tanınmasına səbəb olmuşdur.
“İnsan harayı” adlı ilk kitabı sağlığında işıq üzü görmüşdür.

Yetim Mahmud 2003-cü ildə dünyasını dəyişmişdir.
Ölümündən sonra onun əlyazmaları toplanaraq iki kitab şəklində oxucuların ixtiyarına verilmişdir.

Tanınmış jurnalist-tədqiqatçı Mirzə Məmmədoğlu Gürcüstan radiosunda işləyərkən
1999-ci illərdə Yetim Mahmudun öz ifasında bir neçə şeirini lentə almışdır.
İndiyədək onu şəxsi fondunda qoruyub saxlayan Mirzə Məmmədoğlu
Yetim Mahmudun əziz xatirəsini yad edərək həmin lent yazısını bu günlərdə
Yutuba yerləşdirirk poeziyasevərlərə təqdim etmişdir.

Biz də bu xeyirxahlıq üçün Mirzə müəllimə təşəkkür edir,
həmin lent yazısını aşağıda turan.info.az/Tv -nin dəyərli ziyarətçilərinə təqdim edir,
Yetim Mahmuda isə Allahdan rəhmət diləyirik. Yeri behişt olsun!..

Müşfiq BORÇALI.

My Webpage

.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 08 Nov 2018 01:42:53 +0000 Bakıda məşhur gürcü yazıçısı Naro Kolxelinin kitabı çap olunub https://turan.info.az/fond/4016-bakda-mhur-grc-yazsnn-kitab-ap-olunub.html https://turan.info.az/fond/4016-bakda-mhur-grc-yazsnn-kitab-ap-olunub.html

Yeni nəşrlər

Bu günlərdə «Mədəd Çobanov adına Xeyriyyə Fondun»nun nəşri seriyasından “Naro Kolxelinin NAĞILLARI” (... və onun "Yağışın göz yaşları" romanından bir parça) adlı daha bir növbəti maraqlı kitab Bakıdakı “Borçalı” nəşriyyatı tərəfindən nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilib (N: 31 (2018)).
Kitabda “Naro Kolxeli” imzası ilə tanınan məşhur gürcü yazıçısı Nariman Yaşağaşvilinin müxtəlif illərdə qələmə aldığı “Uşaqlara xeyirxahlıq öyrədək» ruhlu nağılları toplanıb. Kitabda həmçinin N.Kolxelinin Türkiyədə yazdığı “Yağışın göz yaşları” adlı Blitz-romanından parçalar verilib. Kitabın sonunda isə oxuculara yazıçının özü ilə müsahibə təqdim olunur.
Kitabı gürcü dilindən Azərbaycan dilinə Tbilisidə yaşayıb-yaradan tanınmış tədqiqatçı Mirzə Məmmədoğlu tərcümə edib. Kitabın naşiri, redaktoru və ön sözün müəllifi isə Azərbaycan-gürsü ədəbi əlaqələri sahəsində tanınmış tədqiqatça-alim Dr. Müşfiq Borçalıdır.
Biz də Müşfiq müəllimə tədqiqat işlərində yeni-yeni uğurlar arzulayır və aşağıda onun həmin kitaba yazdığı ön sözü dəyərli oxucularımıza təqdim edirik.
turan.info.az

REDAKTORDAN

“Naro Kolxeli” imzasi ilə tanınan Nariman Yaşağaşvili 1957-ci il dekabrın 3-də Gürcüstanın Oçamçire şəhərində anadan olub. Oçamçire 1 saylı orta məktəbini və Tbilisi Dövlət Universitetinin jurnalistika fakultəsini bitirib.
«Tanrıların kədəri» silsiləsindən nağıllar, hekayələr, kinossenarilər və romanlar nəşr etdirib. Bəşəriyyətin ulu dilinin izahlı lüğətinin tərtibi üzərində işləyir.
Əlahiddə münsiflər heyəti tərəfindən verilən müasir mövzularda romanlar və hekayələrin sürətlə yazılışında (7 roman və 17 hekayə) rekordçudur.
Naro Kolxelinin rekordçuluğu barədə bir faktı oxucuların nəzərinə çatdırmanq istəyirik. Bir neçə il bundan əvvəl Türkiyədə rekord müddətdə roman yazması barədə Türkiyənin «Gölçük postası» gündəlik müstəqil qəzetinin 29 iyun 2006-cı il tarixli sayında belə bir yazı verilmişdir:
«Rekordçu gürcü yazar Nariman Yaşağaşvili Gölçük ziyarətində iki gündə roman yazdı...
Dərnək başqanı Murat Sevim Nariman Yaşağaşvilinin iyunun 23-24-də rekord sayıla biləcək bir zamanda türk-gürcü dostluğunu anlatdığı «Yağışın göz yaşları» adında 101 səhifəlik bir roman yazdığını söylədi və romanın ən qısa vaxtda Türk dilinə çeviriləcəyini bildirdi. Romanın mövzusunun Gürcüstandan Türkiyəyə gələn bir qızın hekayəsi və yaşadığı dostluqlar olduğunu söylədi».
Münsiflər heyəti onun bütün romanlarını müsbət dəyərləndirib. Naro Kolxeli indi eləcə də İtaliyada və ABŞ-da da rekord vaxtda iki romanı yazmaq niyyətindədir.
Naro Kolxeli uşaqları çox sevir, onlar üçün nağıllar da yazır. Onun təşəbbüsü ilə Gürcüstanda «Günəş bayrağı» Dünya Uşaqlarının Dostluq Mərkəzi yaradılıb.
Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrinin daha da inkişaf etdirilməsində də Naro Kolxelinin böyük əməyi var. O, gürcü dilində nəşr olunmuş bir sıra kitabların, o cümlədən “Əbdülbaqi”, “Mirzə Fətəli Axundov və Gürcüstan”, Molla Pənah Vaqifin “Şeirlər”, “Cəlil Məmmədquluzadınin “Poçt qutusu”, Vəli Məmmədovun "Nəriman Nərimanov”, S.Rüstəmxanlının “Ölüm zirvəsi”, Məhərrəm Qasımlının "Yağmur qoxusu", Nurhafizin “ 60 yaş, 60 şeir” və s. kitabların redaktorudur. Hazırda Konstantine Pağavanın iki dildə Gürcü-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinə dair kitabı üzərində işləyir.
“Naro Kolxelinin nağılları” (... və onun "Yağışın göz yaşları" romanından bir parça) adlanan bu kitab yazıçının Azərbaycanda və Azərbycan dilində nəşr olunan ilk kitabıdır.
Kitabda N.Kolxelinin “turan.info.az” saytında müxtəlif vaxtlarda dərc olunan və oxucular tərəfindən maraqla qarşılanan “Balacalara oxuyun» və “Uşaqlara xeyirxahlıq öyrədək» ruhlu bir neçə nağılı, Türkiyədə yazdığı «Yağışın göz yaşları» romanının bir hissəsi, xüsusilə də Azərbaycanlı qadına aid fəsilləri və sonda yazıçının özü ilə müsahibə təqdim olunur.
Sonda biz də bu kitabın da oxucular tərəfindən böyük maraqla qarşılanacağına ümidvar olduğumuzu bildirir, müəllifə və tərcüməçiyə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!..
Dr. Müşfiq BORÇALI
“Ziya” qəzetinin və turan.info.az saytının Baş redaktoru.

«Professor Mədəd Çobanov adına Xeyriyyə Fondu»nun nəşri seriyasından işıq üzü görən növbəti bu kitabda “Naro Kolxeli” imzası ilə tanınan məşhur gürcü yazıçısı Nariman Yaşağaşvilinin müxtəlif illərdə qələmə aldığı “Uşaqlara xeyirxahlıq öyrədək» ruhlu nağılları toplanıb. Kitabda həmçinin N.Kolxelinin Türkiyədə yazdığı “Yağışın göz yaşları” adlı Blitz-romanından parçalar verilib. Kitabın sonunda isə oxuculara yazıçının özü ilə müsahibə təqdim olunur.
Fondun sayca 31-ci nəşri olan bu kitabın naşiri, redaktoru və ön sözün müəllifi: Dr. Müşfiq BORÇALI, gürcü dilindən tərcümə edəni isə Mirzə MƏMMƏDOĞLUdur.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 06 Nov 2018 16:45:27 +0000 ƏLİXAН DÜŞGÜN (1941-1998) https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/4012-lxan-dgn-1941-1998.html https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/4012-lxan-dgn-1941-1998.html ƏLİXAН DÜŞGÜN (1941-1998)

Qədim Borçalı elinin tarixi kimi, onun saz-söz dünyası da, sözü-söhbəti də qədimdir. Bu qədim ənənə indi də davam edir. Borçalının sazı-sözü tükənməz bir çeşmə kimi çağlayır, çağlayır... Borçalının hər guşəsi, demək olar ki, hər il bir yazçı, şair, aşıq və alimlə şöhrətlənir. Onların sorağı yalnız Borçalı hüdudlarında məhdudlaşıb qalmır, çox-çox uzaqlara yayılır... Onların arasında öz sözü, öz nəfəsi ilə fərqlənən şairlərdən biri də Əlixan Düşgündür. O, 1941-ci ildə Başkeçid (Dmanisi) rayonunun Lök-Candar kəndində anadan olmuş, 1970-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsini bitirmişdir. Uzun müddət Gürcüstan Respublikası Radio və televiziya Verilişləri Komitəsinin Azərbaycan redaksiyasında çalımışdır.
Poeziyaya ХХ əsrin 60-cı illərində gələn Ə.Düşgünün həmyaşıdları arasında şeir yazanlar, poezya qapılarına ayaq basanlar çox olub, lakin onların hamısı şair kimi püxtələşə bilməmiş, əksəriyyəti poezya meydanından geri çəkilmiş, öz qələmlərini başqa üslüblarda işlətmişlər.
Xoşbəxtlikdən Əlixan Düşgün özünün ilk addımlarını saxlamаmış, bəzən büdrəsə də, daşlı-kəsəkli yolları keçmək üçün asta-asta, aram-aram poeziya yollarında dağ yamacı ilə irəliyə addımlamışdır. Bu heç də təsadüfi deyil. Çünki Əlixan Düşgün hələ orta məktəb partası arxasında oturandan poeziya ilə, şeиrlə dərindən maraqlanmış, onun sirlərinə yiyələnməyə çalışmışdır. Onun bu əməyi bəhrəsiz qalmamışdır... Əvvəllər öz ilkin şerlərini, bəlkə də, utana-utana yoldaşlarına, müəllimляğinə oxuyar, müxtəlif qəzetlərin redaksiyalarına göndərərdi. Hətta, qəzetləri müntəzəm izləyərdi ki, görsün onun şeirləri haqqında nəsə yazılıbdırmı? Нəhayət, mətbuatda onun ilk şeirləri göründü. Ilk tərəddüdlər, ilk həyəcanlar get-gedə Əlixan Düşgündəн uzaqlaşmağa başladı. Onun imzasının mətbuatda tez-tez görünməsi Əlixan Düşgündə yeni həvəs, yeni iradə toplayır, onu daim poeziya axtarışlarına sürükləyib aparırdı. Gənc şair şeиrdən-şeirə keçdikcə hər misranın bədii boyası, bədii zövqü, poetik mənası və məzmun tutumu dolğunlaşırdı. Poeziya yollarında heç bir çətinlikdən qorxmayan şair "Dədə Qorqud dilində" silsilə şeirlərindən baş alıb, fikir, düşüncə bahadırı "Səbuhi"yə qədər şərəfli bir yol keçmişdir. Onun əsərləri "Çeşmə" (Tbilisi, 1980), "Dan ulduzu" (Tbilisi, 1987; 1989), "Ağır elli Borçalı" (Bakı, 1990; Ərzurum, 1994), "Addımlar" (Bakı, 1995, 1996) ədəbi məcmuələrində, "Düşüncələr" (Tbilisi, "Merani", 1984) və "Səbuhi" (Tbilisi, "Merani", 1987) şeirlər kitabında oxucuların ixtiyarına verilmişdir.
Sevimli şairimiz Bəxtiyar Vahabzadə hələ 1980-cı ildə işıq üzü görmüş "Çeşmə" ədəbi məcmuəsində dərc olunmuş "seçmə şeirlərdən" söhbət açarkən Əlixan Düşgünün "Dədəm Qorqud dilində" silsilə şerlərinə ("Dil nəğməsi", "Su nəğməsi", "Vətən nəğməsi") xüsusi yer vermişdir:

"Alp anamla ulu dədəm
Danışıqlı!
Hər kəlməsi ərdəm-ərdəm,
Yaraşıqlı!
Çığnam-çığnam əsrlərin
Dolambaclı yollarını
Aşan dilim!
"Oğuznamə" əsərinin
Boylarını, qollarını
Qoşan dilim!"

- deyən Əlixan, dilimizin tarixinə baş vurur, onun ulu qaynaqlarından, еля ilk qaynağın öz dili ilə söhbət açır. Şair qəsdən Dədə Qorqud dili ilə yazmağa çalışmır, hiss olunur ki, bu onun öz ruhundan belə süzülür, çünki bu şeir çeşməsinin qaynağı qədim və ulu Qorqud dağıдır... Şeir başdan-başa Qorqud deyim tərzi ilə йаçыlmaqla dilimizin əlvanlıq və gözəlliyini, hardasa unutduğumuz bakirəliyini, nəğməyə bənzər ahəngdarlığını, qulaqlarımızda səsləndirir, bizi quru və süni dildən canlı xalq dilinin obrazlığına çağırır... "Sarısaç sünbüllərin", "bitməz-ikən bitər oldu", "Iki öpüb bir dişlərsən", "düzülübsən", "Mərə suçu" kimi deyimlər, şeirə Dədə Qorqud havası gətirir, bizi kökümüzə bağlayır..."
Ə.Düşgünün 1984-cü ildə Tbilisinin "Merani" nəşriyyatı tərəfindən buraxılmış "Düşüncələr" şeirlər toplusu mövzu uyğarlığına və motiv yaxınlığına görə doqquz bölmədə tərtib edilmiş və hər biri tematik mövzu-üsulu ilə əlaqədar onun bədii əksi olan iki sətirdə qafiyəli başlıqlara ayrılmışdır:

1. Həyat həqiqəti,
El sədaqəti.
2. Dədəm Qorqud dilində
Oğuz yurdu elində.
3. Əməkdən yaranan sətirlər,
Zəhmət soraqlı sətirlər.
4. Təbiət lövhələri
Ata-baba töhfələri.
5. Sənət eşqi-
Pərvanə məşqi.
6. Uşaqlar aləmi-
Şair qələmi,
7. Əsrin alaq otları
Вə antipodları.
8. Ömrün pərişan anları
Könül həyəcanları.
9. Musiqi selləri,
Ürək telləri.

Yəqin ki, bu bölmələrdə hansı şeиrlərin cəmləşdiyini artıq izah etməyə ehtiyac yoxdur. Başlıqlardan aydın hiss etmək mümkündür ki, şair təbiətə, hadisələrə, məişətimizə, ümumiyyətlə, real həyat hadisələrinə müraciət edir, bunlara öz münasibətini bildirir və bədii ümumiləşdirmələr yolu ilə maraqlı lövhələr yaradır, müasir insanın düşüncələri ilə nəfəs alır. Vətən, sülh, dostluq, ailə müqədəsliyi, əmək, sənət, məhəbbət, uşaq kamilliyi, insanın mənəvi keyfiyyətləri şairin yaradıcılığının əsas mövzularıdır.
Əməkdar elm xadimi, akademik Kamal Talıbzadənin kitaba yazdığı “Uğurlu addımlar” sərlövhəli ön sözdə oxuyuruq:
“Düşüncələr” kitabındakı şeirlər poetik axtarışlar aparan, müasir insanın düşüncələrini duya bilən, Vətən sevgisilə yaşayan gənc şairin qələmindən çıxmışdır”.
“Gürcüstan” qəzetinin 20 iyun 1985-ci il tarixli nömrəsində istedadlı alim Şurəddin Məmmədlinin həmin kitab haqqında “Uğurlu yolun başlanğıcı” sərlövhəli rəyi dərc olunmuşdur.
Şair lirik və oynaq şeirlərlə yanaşı, cəsarətlə poema janrına da girişmiş və onun öhdəsindən gələ bilmişdir. “Zəminə”, “Sürəyya”, “Həyat dərsi” və s. poemaları bu qəbildəndir. Şairin böyük sujetli, mövzulu əsərlər yazması heç də təsadüfi yox, onun ədəbiyyatımızın inkişaf tarixinə dərindən bələd olması, həyati müşahidə qabiliyyətinin güclü olması ilə bağlıdır. Bu da onun lirik əsərlərinin rəngarəngliyinə səbəb olmuşdur. Onun yaradıcılığı üçün həyat həqiqəti, el sənəti, sənət eşqi, el bayramı, el ənənəsi, əmək və zəhmət ətirləri, təbiət və vətən lövhələri, musiqi selləri, ürək telləri, könül həyəcanları və s. səciyyəvi olduğu kimi, tarixi həyat həqiqətləri və tarixi mövzu da səciyyəvidir. Bunu şairin Tbilisinin “Merani” nəşriyyatı tərəfindən çapdan buraxılmış ikinci kitabı -“Səbuhi” (1987) poeması açıq-aydın sübut edir. Kitaba ədəbiyyatşünas alim Həmid Vəliyev “Öz dəst-xətti ilə” sərlövhəli ön söz yazmışdır.
Mirzə Fətəli Axundovun yaşadığı və fəaliyyət göstərdiyi dövrün ictimai-siyasi hadisələrini və həmin hadisələr fonunda onun yorulmaq bilmədən xalqın gələcək yolunu işıqlandırmaq üçün çalışdığı və mübarizə apardığını bədii dillə qələmə almışdır.
Qeyd edək ki, dahi haqqında söz demək, onun fikrinə, ideyasına və mülahizəsinə bədii dillə müdaxilə etmək heç də asan deyil. Çünki ona layiq qiymət vermək üçün yaşadığı dövrün ictimai-siyasi hadisələrini, onun həyat tərzini, fəaliyyət dairəsini dərindən öyrənmək tələb olunur. Bu baxımdan Əlixan Düşgünün on dörd hissəli “Səbuhi” poeması təqdirəlayiqdir. Dramatik poemada ayrı-ayrı hissələr (əhvalatlar) bir-birinə ərş-ağac kimi elə bağlanmışdır ki, onlar həm bədii ifadə formalarının işlənməsi, həm də məzmun baxımından biri digərini tamamlayır. Müəllif M.F.Axundov dühasının ölməzliyini əks etdirən “Səbuhi” dramatik poemasını özünəməxsus dəst-xətti ilə, orijinal forma və üslubla qələmə almışdır.
“Səbuhi” əslində qəhrəmannamədir, nadir dühaya malik şəxsiyyətin-M.F.Axundovun həyat və fəaliyyətini, onun dövrünün mühüm hadisələrini yüksək pafosla tərənnüm edən tarixi əsərdir.
Şair birinci qissədə M.F.Axundovun qəbri yanında fikrə dalır, onun qəbir daşını, heykəlini ziyarət edir, xalqımızın tərəqqisi naminə onun atdığı ilk addımları xatırlayır:

Bir xəzinəsən-təmiz, saf,
Məğzi-aydın, dili şəffaf.
Yandın, çıraq kimi yandın,
El xidmətində dayandın...
Dedin: xalqımız uludur,
Yolu-aydınlıq yoludur...

Poemanın ikinci hissəsi tarixilik və müasirlik baxımından daha poetik səslənir. Tiflisin azərbaycanlıların da tarixən mədəni mərkəzlərindən biri olduğu hamıya məlumdur. Lakin əsrimizin ortalarından etibarən, nədənsə, Tiflis öz tarixi kökündən uzaqlaşmışdır. Bu uzaqlıq poemada da öz bədii ifadəsini tapmışdır. Belə ki, пoemada tarixi keçmişimizlə bağlı bizi düşünməyə sövq edən maraqlı lövhələr çoxdur. Fikrimizi aydınlaşdırmaq üçün aşağıdakı bəndlərə diqqət yetirmək kifayətdir:

Desəm, ağzımda dil yanar,
Deməsəm, qəlb alovlanar...
Aman nadanlar əlindən,
Buqələmunlar dilindən...

Əmrlər veririk nədən
Özümüzü dərk etmədən?!
İncəsənəti ağlatdıq,
Teatrımızı bağlatdıq.

Adamlar bilmədi həddin,
Necoldu “Molla Nəsrəddin”?
Aləmə səs salan jurnal,
Tiflisdə doğulan jurnal

Elə bil yox imiş əvvəl,
Ruhunşad, ey Mirzə Cəlil!
Sən yaratdın, biz dağıtdıq,
Addımı geriyə atdıq.

Hanı “Qeyrət” mətbəəsi,
Kəsilibdi “çap-çup” səsi...
Düz demişlər ki, qafillər
Zərin qədrini nə bilər?..

Poemada M.F.Axundov tərəfindən ətalətin, savadsızlığın, möhtəkirliyin tənqid edilməsi, arzu etdiyi ziyalı nəslinin yetişməsi, əsl əməyin insanı ucaltması mülahizəsi ön plana çəkilir. Poemanın əhəmiyyəti bir də ondadır ki, M.F.Axundovun dövrü və ideyası, onun əsərlərinin personajlarının gah səhnəyə gətirilməsi, gah da başqa bir personajın nitqində xatırlanması əhvalatı müasirlik baxımından poetik dillə təsvir olunur:

Düzgün seçilməyir nə zaman peşə,
Vətən zərbələnir ondan həmişə...
Hər kəsin işindən hər kəs halıdı,
Hərə öz yerini tanımalıdı!..

Dramatik poemada istər bədiiliyi, istərsə də məzmun ardıcıllığı və əhatəliyi baxımından altıncı əhvalat (qissə) xüsusilə diqqəti cəlb edir. Burada Azərbaycan qadınının ağlı, kamalı, düşüncəsi, hökmdarı ədalətli islahatlar verməyə çağırışı da müasir həyatla səsləşir:

Gözəl bir islahat, bir şey yaratsan,
İnan ki, ömrünü uzadacaqdır.

Əsərin əsas məziyyətlərindən biri də üç qonşu xalqın dramaturgiya banilərinin tanışlığını, dostluğunu və həmfikir olmalarını əks etdirməsidir. G.Eristavi Səbuhiyə deyir:

Söhbətin yağ kimi yayılır cana,
Şöhrət gətirənsən Azərbaycana.

Poemanın əsas qayələrindən birini xalqlar dostluğu təşkil edir. Bu isə imperiyanın hakim dairələrinin xoşuna gəlmir. Odur ki, Qafqaz xalqları arasındakı birliyi və yaxınlığı görən çarizm onu dağıtmağı, araya nifaq və ədavət salmağı, onları bir-birinin üzərinə qaldırmağı (bu proses indi də davam etməkdədir), “parçala, hökm sür” ideyasını ön plana çəkir. Müəllif bu fikri məmurun dili ilə belə təsvir edir:

Hər şeyin canıdır milli məsələ,
Dünya belə azar tanımır hələ-

misralarındakı narahatlıq isə hamımıza tanışdır. Görün, poemada müasir dövrümüzün problemi necə də incəliklə öz əksini tapmışdır...
Poemada Cənubi Qafqazda xalqların tarixi dostluğu da geniş tərənnüm edilmişdir.

Tək əldən səs çıxmaz, tək eldən hünər,
Hünərdə dostluğun gücü görünər.
Dostluğun qüvvəti təmizliyində,
Ellərin qüdrəti dostluğundadır-

- deyən şair xalqlar arasında dostluğun hər şeyə qalib gəldiyinə inanır.
Bu gün hər yerdə milli zəmində münaqişələr törənir və dövrün şairi belə vəziyyətə biganə qala bilməz:

Bu Qafqaz elləri min ildən bəri
Çıxıb əsrlərin sınağından.
Birlikdə qovmuşlar yadelliləri,
Ruhlanıb qardaşlıq etibarından.

Bu bənd və bu qəbildən olan digər misralar hazırki narahat dünyamızda daha müasir səslənir və bizi ulu babalarımızdan miras qalmış xalqlar dostluğunu qoruyub gələcək nəsillərə ötürməyə çağırır.
Əsərdə böyük rus şovinizmini başqa xalqların ana dilinə və mədəniyyətinə xor baxması, onun inkişafını və gələcəyini məhv etməsi ideyası da, xalqlararası ünsiyyət vasitəsi kimi rus dilinin rolunun həddindən artıq şişirdilməsi də (bu proses indi də öz gücünü itirməmişdir)

Təkcə rus dilində keçsin dərsləri
Şəhər məktəbləri, kənd məktəbləri

-deyən irticaçı müəllimin simasında tənqid atəşinə tutulur...
Əlixan Düşgünün zəngin hadisələr qaleriyasına bənzəyən, hər qissəsi bir dastan təsiri bağışlayan “Səbuhi” dramatik poeması gərgin zəhmətin bəhrəsi olub, öz orijinallığı, forma və üslub yeniliyi ilə səciyyələnən, böyük mütəfəkkir M.F.Axundov dühasının ölməzliyini əks etdirən realist əsərdir. Poemanın dilinin sadə, xalq danışıq dilinə söykənməsi surətlərin təbiiliyini daha da artırır, poemada işlədilmiş “qırxında öyrənən gorunda çalar”, “atı palan saxlar, şahı da yalan”, “aranda olmuşuq tutdan, səfalı dağda qurutdan”, “deyirik Allahdan buyruq, ağzımıza yağlı quyruq”, “min bir fəlakəti bir hiylə udar”, “ilanı başından tutarlar ancaq”, “dostluğun qədrini dost olan bilər” və s. kimi atalar sözləri və məsəlləri söylənilən fikir və ifadələrin təsir qüvvəsinin gücləndirilməsinə xidmət edir.
“Səbuhi” dramatik poemadır. Müəllif əsəri orijinal forma və üslubda qələmə almışdır. Poema görkəmli mütəfəkkir Mirzə Fətəli Axundovun fəaliyyətinin əbədiliyinə həsr olunmuşdur. M.F.Axundovun çoxsahəli ədəbi, ictimai-siyasi, elmi-fəlsəfi görüşləri poemada geniş əksini tapmışdır. Əsərdə diqqəti cəlb edən cəhətlərdən biri budur ki, müəllif təkcə Axundov dövrünü təsvir etməklə kifayətlənməmiş, Mirzə Fətəli dövrü ilə müasir dövr arasında bir növ körpü yarada bilmişdir. Əsərdə hadisələr həm müasir, həm də tarixilik anlamında cərəyan edir. Kitaba geniş ön söz yazmış filologiya elmləri namizədi Həmid Vəliyevin sözləri ilə desək “keçmişi bizə, bizi keçmişə bağlayır”.
Əlixan Düşgünün “Səbuhi” poeması M.F.Axundov dühasının böyüklüyünü, onun tərəqqipərvər ideyalarının ölməzliyini, realist dramaturgiyanın banisi kimi klassik nümunələr yaratmasını bir daha sübut edir. Əsərin müsbət xüsusiyyətlərindən biri də bizcə onun canlı xalq dilinə, folkloruna bağlı olmasıdır. Bu aşağıdakı misallarda aydın görünür:

Aranda olmuşuq tutdan,
Səfalı dağda qurutdan.
***
Deyirik, Allahdan buyruq,
Ağzımıza yağlı quyruq.
***
Qaraltıdan sürü hürkmüş,
Axsaqlar irəli düşmüş.
***
Kim halal zəhmətdən kölgətək qaçar,
Özü öz başına fəlakət açar.

Poema bədii ifadə vasitələrindən istifadəsinə və məzmun əhatəliyinə görə də müasir poeziyamızın nailiyyətlərindən biri sayıla bilər.

Kitabı oxuyub qurtarandan sonra da uzun müddət onun təsirindən çıxmaq olmur. Və qəlbimizdə təzə bir istək baş qaldırır: şairin yeni-yeni kitablarını görmək istəyi.
Biz də Şair Əlixan Düşgünə uzun ömür, möhkəm cansağlığı və yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!
1994

P.S.:
Əlixan Düşgün SSRİ dağıldıqdan sonra 1996-cı ildə Gürcüstanda ilk müstəqil anadilli mətbuatımız olan “İnam” qəzetini təsis etmiş və ömrünün sonunadək həmin qəzetin baş redaktoru olmuşdur. O, eyni zamanda “Dayaq” assosiyasiyasının yaradıcılarından biri olub, sonra isə sədr seçilib və bir müddət həmin ictimai vəzifədə də şərəflə çalışıb...
O, 1998-ci ildə ömrünün və yaradıcılığının müdrik çağında qəflətən vəfat edib. Allah rəhmət eləsin... Ruhu şad olsun...
1998.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 05 Nov 2018 15:46:21 +0000 YUBİLEYİNİZ MÜBARƏK, ƏZİZ DƏLİVƏLLİ!... https://turan.info.az/media/sozunisiqi/298-yubleynz-mbark-zz-dlvll..html https://turan.info.az/media/sozunisiqi/298-yubleynz-mbark-zz-dlvll..html

Yazıçı-tərcüməçi Əziz Dəlivəlli 1958-ci ildə Tiflisdə ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Orta və ali təhsilini rusca alsa da əmək fəaliyyətinə Tiflisdə nəşr olunan, o dövrlər Azərbaycan dilli yeganə mərkəzi mətbuat orqanı olan «Sovet Gürcüstanı» (sonralar «Gürcüstan») qəzetində başlamışdır. Burada müxtəlif vəzifələrdə işləyə-işləyə püxtələşərək Azərbaycan dilində də çeşidli səpkidə yazılarla müntəzəm çıxış etmişdir. Bədii yaradıcılıqla da səmərəli məşğul olan Əziz Dəlivəllinin 2008-ci ildə Tiflisdə mənzum dram, şeir, hekayə və digər səpgili yazılarının öz əksini tapdığı «Sözlərim qanad açası...» adlı kitabı işıq üzü görmüşdür.
Əziz Dəlivəlli Tiflisdə nəşr olunan «Sözün işığı» ictimai, mədəni qəzetin baş redaktorudur, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Gürcüstanda yaşayıb-yaradan istedadlı qələm dostlarımızdan
biri də «Sözün işığı» qəzetinin
baş redaktoru,
tanınmış yazıçı-jurnalist-tərcüməçi Əziz Dəlivəllidir.[/b]

[b]O, 1958-ci il oktyabrın 14-də
qədim Tiflis şəhərində
ziyalı ailəsində anadan olub.

Orta və ali təhsilini rusca alsa da, əmək fəaliyyətinə Tiflisdə o dövrlər Azərbaycan dillində nəşr olunan yeganə mərkəzi mətbuat orqanımız olan «Sovet Gürcüstanı» (indiki «Gürcüstan») qəzetində başlayıbdır. Burada müxtəlif vəzifələrdə işləyə-işləyə püxtələşərək Azərbaycan dilində də çeşidli səpkidə yazılarla müntəzəm çıxış edib.

Bədii yaradıcılıqla da səmərəli məşğul olan və bədii yaradıcılığın bir sıra janrında qələmini uğurla sınayan Əziz Dəlivəllinin 2008-ci ildə Tiflisdə mənzum dram, şeir, hekayə və digər səpgili yazılarının öz əksini tapdığı «Sözlərim qanad açası...» adlı kitabı işıq üzü görüb.

Əziz Dəlivəlli hazırda Tiflisdə nəşr olunan «Sözün işığı» ictimai, mədəni qəzetin baş redaktorudur, Gürcüstan Yazıçıları Milli Akademiyasının və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Gürcüstanda yaşayıb yaradan yazarlarımız arasında öz yaradıcılığı və məhsuldarlığı ilə seçilən Əziz Dəlivəllinin şeirləri özünün orijinallığı, səmimiliyi və məzmun zənginliyi, bədii keyfiyyətləri ilə nəzəri cəlb edir. Azərbaycan dilində yazdığı şeirləri, hekayələri, mənzum dramları və başqa səpgili yazıları Gürcüstanda və Azərbaycanda artıq cap olunub, tələbkar oxucu tərəfindən rəğbətlə qarşılanıbdır.

Ə.Dəlivəlli (Dəlivəlov) qələmini rusca da sınamışdır. Onun rus dilində yazdığı şeirlər də ana dilimizdə yazdığı şeirlər qədər gözəl, poetik, məzmunlu və oxunaqlıdır.

Biz də turan.info.az-ın bütün Yaradıcı Heyəti adından qələm dostumuz Əziz Dəlivəlliyə uzun ömür,
möhkəm cansağlığı, şəxsi həyatında, eləcə də bədii yaradıcılığında və ictimai fəaliyyətində
yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!...

Aşağıda Əziz Dəlivəllinin bir neçə şeirini dəyərli oxucularımıza ərmağan edirik...[/b]]]> Müşviq BORÇALI Sun, 14 Oct 2018 02:11:00 +0000 ƏZİZ DƏLİVƏLLİ (1958) https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/2919-zz-dlvll-1958.html https://turan.info.az/media/sazli-sozlu-borcali/2919-zz-dlvll-1958.html

Gürcüstanda yaşayıb-yaradan istedadlı qələm dostlarımızdan biri də tanınmış yazıçı-jurnalist-tərcüməçi Əziz Dəlivəllidir.

O, 1958-ci il oktyabrın
14-də Tiflisdə ziyalı ailəsində anadan olub.
Orta və ali təhsilini rusca alsa da, əmək fəaliyyətinə Tiflisdə o dövrlər Azərbaycan dillində nəşr olunan yeganə mərkəzi mətbuat orqanımız olan «Sovet Gürcüstanı» (sonralar «Gürcüstan») qəzetində başlamışdır. Burada müxtəlif vəzifələrdə işləyə-işləyə püxtələşərək Azərbaycan dilində də çeşidli səpkidə yazılarla müntəzəm çıxış etmişdir.

Bədii yaradıcılıqla da səmərəli məşğul olan və bədii yaradıcılığın bir sıra janrında qələmini uğurla sınayan Əziz Dəlivəllinin 2008-ci ildə Tiflisdə mənzum dram, şeir, hekayə və digər səpgili yazılarının öz əksini tapdığı «Sözlərim qanad açası...» adlı kitabı işıq üzü görmüşdür.

Əziz Dəlivəlli hazırda Tiflisdə nəşr olunan «Sözün işığı» ictimai, mədəni qəzetin baş redaktorudur, Gürcüstan Yazıçıları Milli Akademiyasının və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Gürcüstanda yaşayıb yaradan yazarlarımız arasında öz yaradıcılığı və məhsuldarlığı ilə seçilən Əziz Dəlivəllinin şeirləri özünün orijinallığı, səmimiliyi və məzmun zənginliyi, bədii keyfiyyətləri ilə nəzəri cəlb edir. Azərbaycan dilində yazdığı şeirləri, hekayələri, mənzum dramları və başqa səpgili yazıları Gürcüstanda və Azərbaycanda artıq cap olunub, tələbkar oxucu tərəfindən rəğbətlə qarşılanıbdır.

Ə.Dəlivəlli (Dəlivəlov) qələmini rusca da sınamışdır. Onun rus dilində yazdığı şeirlər də ana dilimizdə yazdığı şeirlər qədər gözəl, poetik, məzmunlu və oxunaqlıdır.

Biz də turan.info.az -n bütün Yaradıcı Heyəti adından qələm dostumuz Əziz Dəlivəlliyə uzun ömür, möhkəm cansağlığı, şəxsi həyatında, eləcə də bədii yaradıcılığında
və ictimai fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!...

Aşağıda Əziz Dəlivəllinin bir neçə şeirini dəyərli oxucularımıza ərmağan edirik...

Müşfiq BORÇALI,
turan.info.az[/b]

[b]BU PƏLMƏ ÖMRÜMÜ...[/b]

Bu pəlmə ömrümü sərsəm, pələsək,
Püsmürük, karıxmış, kövrək yaşadım.
Olsa da çox zaman tərzim yeknəsək,
Öz Əziz adımı uca daşıdım.

Vaxt gələr, Əzrail haqqını umub
Başımın üstündə giriftar olar.
O ziləf mirqəzəb üstümə cumub,
Çarəsiz ömrümdən qüsurlar sorar.

Çəksə imtahana qəzəbli cəllad,
Əhvalım dəyişməz, halım pozulmaz.
Əməlim sap-sağlam, amalım polad,
Küfürsüz cisməsə günah yazılmaz.

Salsa boğazıma kəmsiyi tarım,
Ovqatım təlx olmaz, tarazım itməz.
Əyilməz iradəm, sönməz vüqarım,
Ömrüm bitərsə də həyatım bitməz.

Vicdanım tərtəmiz Tanrım önündə,
Dövrümü yaşadım hüşyar, himmətlə.
Mən cihad edərəm məzhəb yönündə,
Yaşasam yaşaram nurla, hikmətlə.

[b]* * *[/b]

Ömrə toy-düyünlə gələn yeni il
Ömür-günümüzdən illər qoparır.
Sevinir, şənlənir anlamırıq ki,
Bizi özümüzdən alıb aparır,
Zaman ötüşdükcə səbrim daralır.

Sayrışır səyyarə, fırlanır kurə,
Həyat təqvimindən vərəqlər yerə
Düşdükcə, ömrüm də bürünür sirrə,
Vərəqlər azalır, qanım qaralır,
Zaman ötüşdükcə səbrim daralır.

İllər üstümüzü sürətlə kəsir,
Yellər başımızdan vüsətlə əsir.
Bu dünya möcüzə, bu dünya bir sirr,
Vaxt ötür, gözümdə aləm saralır,
Zaman ötüşdükcə səbrim daralır.

Yüküm cox ağırdır vərənə dözməz,
Göz yaşım sel olub vələmbə süzməz,
Yazıram dərd-səri vərəqə sezməz,
Əzizəm qocalıq üstümü alır,
Zaman ötüşdükcə səbrim daralır.

[b]P.S.: Ə.Dəlivəlli (Dəlivəlov) qələmini rusca da sınamışdır. Onun rus dilində yazdığı bir neçə şeiri oxucularımıza təqdim edirik.[/b]

[b]ЖИЗНЬ В ЗАКАТЕ[/b]

Грозно, жёстко и сурово
Осень входит в жизнь мою.
Не сказав судьбе ни слова
Мне диктует шаль свою.

А как в стан ворвётся осень,
Сердце бьётся, жахает.
Словно лист с высоких сосен
Отрываясь падает.

Обливаясь часто кровью,
Тлея и горя в груди,
Борется с печалью, болью,
То трепещет, то гудит.

То не ведая предела
Пляшет радуясь бытью,
То деля со мной удела
Удручается житью.

Сердце чует, жизнь в закате,
Как вечерняя заря.
Хоть качусь в пологом скате,
В мире бренном жил не зря.

[b]ЖИЗНЬ МОЯ[/b]

Будто иней сединой,
Словно снег нежданно,
Вдруг накинул пеленой
Голову так рано.

Бремя лет уж спину гнёт,
Тяжко ношу ношу.
Эта тягость сердце мнёт
И терзает душу.

Как и осень жизнь моя,
Ветви все нагие.
Только знают все друзья -
- Помысли благие!

[b]ТБИЛИСИ[/b]

Мне дорог, свят родной Тбилиси,
Где я рождён, где рос, живу.
Родны долины, холмы, выси,
Любовью к городу слыву.

Провёл всё детство тут и юность,
И годы школьные прошли.
Познал житья я тайны, мудрость,
Мне годы эти впрок пошли.

Наш город многолик и красен,
Хранит свой старый калорит.
Мечеть, вас, с синогогом вровень,
И церкви близость покорит.

Здесь колокольный звон к обедне,
А зов азана на намаз
Служить молебен всех заранее
Зовут в храм божий каждый раз.

Здесь каждый миг мне люб, приятен,
Здесь каждый угол мне знаком.
И каждого язык понятен,
Ведь в городе живём таком.

Мой город сладких снов и сказок,
Судьбы моей он колыбель.
Он полон весь природных красок,
Лучи же солнца -- акварель.

[b]С А М И Р А
/Молодому политику
Самире Исмайловой/[/b]

Ты спослание Самира
В этот трудный, важный час.
Иль гонцом, как голубь мира
Прилетела в нужный час.

Озари путь ярким светом,
Засияй лучом во мгле.
Ты свети зимой и летом,
И зажги свет в темном дне.

В высоте лети пархая
Над вершиной стройных гор.
В жизнь всели надежду рая,
Стань примером с юных пор.

[b]М А Й[/b]

Май. Вокруг темно и тихо,
В небе звёзды, счёта нет.
Тучи, будто кони, лихо
Скачут рысью, без сует.

Небосклон, как мыслей бездна,
Необъятен, без границ.
Облака летая тесно,
Засияли от зарниц.

Где-то залпом прострелила
Гулко грозная гроза.
Озарила, засветила
Мигом молния глаза.

Моросивший дождик мелкий
Враз как хлынет, ливнем льёт.
Ветерок, что веял лёгкий,
Волком воет, песнь поёт.

Гамма красок, вспышка молний,
Шум да трепеть, дрожь земли.
Как созвучие симфоний
Льются в музыку вдали.

Словно сказок упоенье,
Написал пейзаж творец.
Это радость, вдохновенье,
Пафос, муза наконец!

[b]СЛОВНО САМ НЕ СВОЙ[/b]

Веет хоть вокруг весною,
Ветерок в башке гудит.
В сердце я скулю и ною,
Мысли не могу рядить.

Без бабла, в кармане пусто,
С бзыком в голове брожу.
На душе не очень густо,
Безбарышный всё хожу.

А в нутре кричу, бушую,
Маюсь, словно сам не свой.
Меч Дамоклов чётко чую
Всё висит над головой.

[b]Азиз ДАЛИВАЛОВ.[/b]

[b]LƏLƏM, OY!...

Hər ananın bir balası olsa yeydir,
Balasızlıq dərdi təpə-dırnaq sileydir.[/b]

Sıxıla-sıxıla bərkişir şair. Yıxıla-yıxıla ayağa qalxır. Od-ocaq içində yanıb kül olur, səməndər quşu tək təkrar doğulur, çırpınıb çalxalanır durulur şair. Öncə yerə baxır, sonra da göyə... analar anası torpağı görür, çayları, gölləri, bulağı görür. Görür necə çıxır gönçədən güllər, görür necə sovrulur rüzgarda küllər... Enişi-yoxuşu, dərəni-diki çəkir gözlərinə və anası ölmüş qurd əniyi tək göylərə boylanıb, ulayır şair... ulaya-ulaya həyatı duyur, anlayır nə demək əzab, işgəncə... anlayır nə demək anasız qalmaq, nə demək bir qıza könlünü verib o qönçədən çıxan təzə gül kimi nübarını dərmək, ətrini qoxlamaq yeni varlığın... gah yerə boylanıb gah da ki, göyə bahar buludu tək hey şimşəklənir, hələ qeyb olmamış o şux parıltı, bir haray qoparır qulaqlarında sürəkli çaxnaşma, dünyanı titrədən qəfil qurultu... öncə yağış gəlir qarayarpaq şıdırğı, yağış, sonra yer silkinir göz yaşından, sonra da eh sonra da nənəqurşağının rəng çalarları, sevdiyi gözəlin gül baxışı tək onu valeh edir; vurulur şair, vurula-vurula nəğmələr qoşur, öz könül sazını basıb bağrına, yaşlı bir uşaq kimi: bu uşaq o uşaqdı ki, doğularkən ana harayından ağlayıb, qışqıırmışdı. Bu uşaq o uşaqdı ki, böyüyəndə anasına lələ demişdi və lələsiz qaldığından kövrəlib sevdiyi gözəlin üzünə baxa-baxa zülüm-zülüm hıçqırıb ağlamışdı, bir şair kimi:

[b]Sən bəlalı bir zamanda yaşadın,
Nələr çəkdin, nələr gördün biləm oy!
Bu enişli, bu yoxuşlu həyatda
Yellənirdi başın üstə ələm, oy
Qibləgahım, səcdə yönüm, Lələm, oy![/b]

Bu könüldən ildırım-ildırım ilqiyıb gələn, şimşək parıltısının fonunda, gözlərdən çağlayan və sinələri dağlayan bir şeir parçasının birinci bəndidir. Bu bənddə şair möhdəşəm bir dərdin, acı bir faciənin baş verdiyini anlatmaqla irəlicədən esgizini cızır və oxucuya bir növ yol xəritəsi hazırlaryır. Ey olub-keçənləri və olacaqları göz önünə sərgiləyən arif oxucu, yəqin sən də Əziz Dəlivəllinin bu “Lələm oy” şeirində yaratdığı ovqata kökləndin. Çünki şair könül qapılarını, elə bu qapının bir an öncə acılacağını hiss etdirib. Şeirlərində nələr olacağını duymaqla sənə ip ucu verib:

[b]Kipriyinlə od götürdün, ay aman,
Çətinliyə əyilmədin heç zaman.
Dəyişəndə dünyasını sən, anam,
Elə sandım batdı yasa aləm, oy!
Qibləgahım, səcdəgahım, Lələm oy![/b]

Burda mən bilmirəm şairin lirik qəhrəmanın üz tutduğu ətəyində namaz qıldığı, ana obrazının adı doğrudan da “Lələ”-dirmi, yoxsa anası ölmüş Kərəmin lələsidirmi bu ana. Hər halda tapıntıdır, özü də ağılabatan gözəl tapıntıdır. Mən bu şeir parçasını oxuyub təhlil etmək istəyəndə şair qardaşım Əlixan Binnətoğluna və onun kitabına əziz haqqında yazdığı ön sözü xatırladım. Ustad şair dostu haqqında məqalənin bir yerində belə deyir: Əziz Dəlivəlli təvəzükar yazardır. O sözlərində təsir olmayan, bir neçə şeir yazıb yalan-palan uyduran lovğa şairlərdən fərqli olaraq yazdıqlarını gözə soxmur, söz ordusunun əsgəri kimi çarpışır və qələbə çalır. Ustadın bu fikirinə mən də qoşuluram və istər-istəməz obrazı heç vaxt gözüm önündən getməyən böyük Mirzə Fətəli Axundzadəni düşünürəm. O da həcmcə çox az yazıb, hamının bildiyi və qəbul etdiyi kimi, gözəl və dahiyanə yazıb. Bax, mənə elə gəlir ki, Əziz qardaşımız bu yolun yolçusudur. Üstəlik də o böyük Fətəlidən fərqli olaraq burda doğulub-bitib, qucaman Tiflisin havasın udub, suyun içib və Tiflis ədəbi mühitinin qoynunda pərvəriş tapıb. Belə bir mühidə yaşayıb yaratmaq isə nə qədər fəxr etməli olsa da o qədər də məsuliyyətlidir.
Bildiyimiz kimi qürbət şairi Almas Yıldırımın Azərbaycan haqqında misilsiz bir şeiri var. O şeiri oxuyan hər bir oxucu şeirin təsir qüvvəsindən heç şüphəsiz yararlanmadan ötüşə bilməz. Bizim əziz dostumuzun anası haqqında da yazdığı bu şeir insanları iman bağı kimi bir-birinə yaralayaraq bağlayır...

Şerin üçüncü bəndi belə vaqe olur:
[b]
Sarmışdı cöhrəni qəhər, qüssə, qəm,
Gözündə yaş gördüm, dodağında nəm.
Alışdı ürəyim, dağlandı sinəm,
Göz yaşınla göz yaşını siləm, oy;
Qibləgahım, səcdə yönüm, Lələm, oy![/b]

Bu şeirdə dilə gətirdiyimiz bənddə “göz yaşımla göz yaşımı siləm, oy” misrası tapıntıdır. Özü də gözyaşardıcı tapıntı...

Keçək sıra ilə növbəti bəndə:
[b]
Çox görmüşdün soyuq qışlar ömründə,
Keşməkeşli ağır zaman dövründə.
Bir qış günü əldən getdi ömrün də,
Sevinməsin qoy amansızsız ölüm, oy;
Qibləgahım, səcdə yönüm, Lələm oy![/b]

Bu bəndə şair lap quşu gözündən vurub desək, elə billəm yanılmarıq. O burada şeiri pillə-pillə yuxarıya doğru davam etdirməklə bəndlərin bir-biri ilə sıx bağlılığını daha bir poetik tapıntı üzə çıxarır: “Göz yaşımla göz yaşını silə, oy!”
Şairlərin yaradıcılığında belə poetik tapıntılar çox olub. Bəziləri beş-altı bəndlik şeirdə bir-iki tapıntı ortaya çıxarır. O da adətən şeirin axırıncı bəndinə təsadüf edir. Eyni bizim bəşər tarixində önəmli bir yeri olan lokonik şeir növü bayatılarımız kimi. Ancaq unutmaq olmaz ki, bayatı cəmisi bir bənddən ibarətdir. Onun da ilk iki misrası hazırlıq xarakterlidir, son iki mısrası isə bir qayda olaraq tapıntı kimi möhürlənir, ilahinin yaratdığı dağlar tək mismarla bəndlənir...
Belə istedad sahibi olan şairlərin xoş halına:

Keçək o biri bəndə:

[b]Danəndə söhbəti, nəsihətləri,
El üçün çəkdiyin əziyyətləri,
Bizlərə etdiyin vəsiyyətləri,
Yaza bilməz əlimdəki qələm, oy,
Qibləgahım, səcdə yönüm, Lələm, oy![/b]

Burda müəllif həm anasının və həm də şeirin sona yaxınlaşdığını hiss etdirməklə oxucuya əvvəlcədən işarə vurur. Doğmalaşmaqda olan bir ayrılıqdan məlumat verir və haqlı olaraq “vəsiyyət” kəlməsini poetikləşdirir. Həm də özünün qarşıdan gələn fəlakəti önləyə bilməyəcəyini dilə gətirərək “Yaza bilməz əlimdəki qələm, oy!” deməklə tanrı qarşısındakı gücsüzlüyünü səmimiyyətlə etiraf edir.

Gələk möhür bəndin üstünə:

[b]Ömrün boyu sən nələrdən sovuşdun,
Öz taleyin hökmü ilə yovuşdun.
Rəbbimizin rəhmətinə qovuşdun,
Bir gün mən də başı uca ölüm, oy,
Qibləgahim, səcdəgahim, Lələm, oy![/b]

Əvət, bu yolçuluğun sonu ölümdür. Peyğənbərmiz ölürsə, biz nə karəyik ölməyək, ölmək istəməyək. Makidoniyalı İsgəndər təki ölüm haqq işidi, şərəfli ölümsə baş ucalığının fövqündə isə vətənə, millətə və dinə xidmət durur.
Bax, Əziz Dəlivəlli bu yolun yolçusudu. Ona görə də az yazır, çox düşünür gərəkli kitablar oxuyur.
Mən burda cəmisi altı bəndlik bir şer haqqında söz açdım amma şairin geniş bir yaradıcılığı var. Bura şeirləri mənzum dram, hekayələri, yumoreskaları və məqalələri aiddir.
Əlixan Binnətoğlu demişgən: və biz əminink ki, ədəbi yaradıcılığın əsil xiridarı olan hazırlıqlı oxucunun yaddaşında sevimli bir od yaşayacaq Əziz Dəlivəllinin şəklində. Var ol, qardaş, oxucu naminə var ol! Bəzən bir şeirlə də yaşayır insan eynən Zülalı kimi... Amma sənin dəyərli əsərlərin çoxdu.
[b]
Nizami SARACLI MUTLUTÜRK,
"Şərəf" ordenli şair,
Beynəlxalq Poeziya mükafatları laureati.[/b]

.]]> Müşviq BORÇALI Sun, 14 Oct 2018 00:08:36 +0000 RUHUN ŞAD OLSUN, MƏCİD BORÇALI!.. https://turan.info.az/gurcustan/zalqa/1033-ruhun-ad-olsun-mcd-borali.html https://turan.info.az/gurcustan/zalqa/1033-ruhun-ad-olsun-mcd-borali.html

MƏCİD BORÇALI
(1947-1989)
Qədim saz-söz yurdu Borçalı mahalının istedadlı qələm sahiblərindən biri də həyatdan nakam köçmüş mərhum şairimiz Məcid Borçalı idi. O, 1989-cu ildə vəfat etsə də, yadigar qallmış poeziya çələngi bu gün də Borçalı şeirsevənlərinin dillər əzbəridir. Və təvazökarlıqdan uzaq olsa da, qeyd etmək istəyirəm ki, bu sətirlərin müəllifi - Müşfiq Çobanlı unudulmaz şairimiz Məcid Borçalının «Səni yaşadıram» adlı ilk şeirlər kitabını tərtib edib nəşrə hazırlamış və redaktor kimi onun işıq üzü görməsinə, böyük çətinliklərdən sonra, 1993-cü ildə nail olmuşdur. Məcid Borçalının yaradıcılığı haqqında söhbət açmazdan əvvəl həmin kitaba yazdığım «Qəlblərdə yaşayan ömür» sərlövhəli «Son söz əvəzi»ni nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm.
***
«…Baharın ilk günlərindən biri idi. Qədim saz-söz məkanı, ağır elli, igid ərənlər diyarı kimi məşhur olan Borçalı mahalının qeyrətli, vətənpərvər, ziyalı və yurdsevər oğlu, «Hidbor» («Hidayət Borçalı») xarici əlaqələr şirkətinin prezidenti Hidayət Məmmədovun iş otağında oturub söhbət edirdik. Necə oldusa, söz mətbuatdan düşdü. Hidayət bəy: «Rəhmətlik şair qardaşım…», - deyib dərin bir ah çəkdi. Məni maraq götürdü. «Allah rəhmət eləsin!», - deyib onun kimə işarə vurduğunu soruşdum. Cavab vermədi. Oturduğu masanın siyirməsindən bir qovluq çıxarıb sakitcə mənim qabağıma qoydu. Qovluğu açdım. İlk gözümə dəyən «Gürcüstan» qəzetinin 9 may 1989-cu il tarixli sayı oldu. Burada yazıçı-jurnalist Əzim İsmayıllının «Ürəklərdə yaşayanlar» rubrikalı, «Həzin bir xatirə» sərlövhəli ürək sözləri arasında dərc olunmuş bir fotoşəkil diqqətimi cəlb etdi. İlahi, mən onu harada görmüşəm?..
Payız xəzanı kimi saralmış qəzet parçasını götürüb tez-tələsik oxumağa başladım: «…aramızdan vaxtsız getmiş Məcid Məmmədov…». …Sanki gözlərimi alov qarsadı… Axı, bu imza mənə çoxdan tanış idi. Onun özünü görməsəm də, sözlərini, şeirlərini çox oxumuşdum. Hələ orta məktəbdə təhsil aldığım illərdən böyük maraq və sonsuz həvəslə topladığım və ən yaxşılarını seçib, IV kurs tələbəsi olarkən «Dədəm Qorqud keçən yerdi bu yerlər…» epiqrafı ilə «Ağır elli Borçalı» (Bakı, 1990, sonralar həmin kitab 1997-ci ildə Ərzurumda çap olunub) adı altında cəmləşdirib kitabça halında nəşr etdirdiyim məcmuədə özünə yer tapıb işıq üzüz görmüş Borçalı sevgili poeziya nümunələri arasında Məcid Məmmədovun da «Kəndim» sərlövhəli bir şeiri vardı. O vaxt Məcid haqqında heç bir məlumatım yox idi. Hətta onun artıq dünyasını dəyişdiyini belə bilmirdim ki, heç olmasa, imzasını qara haşiyə içərisində verəydim. Görünür, belə də olmalıymış. Çünki…

Bəli, adam var, öldüyü günün səhəri unudulur. Adam da var, hələ sağlığındaykən özünə ölməzlik qazanıb əbədiyyətə qovuşur. Belələrinə «öldü» demək yaraşmır. Onların əziz xatirələri insanların qəlbində daim yaşayır!.. necə ki, dörd il əvvəl dünyasını dəyişmiş M.Məmmədovun adı bu gün hörmətlə yad edilir, şeirləri sevilə-sevilə oxunur, əziz xatirəsi onun tanıyanların qəlbində yaşayır, yaşayır !..
1947-ci ildə Gürcüstanın Zalqa (Barmaqsız) rayonunu Tecis (Culuxlu) kəndində dünyaya göz açan Məcid Həsən oğlu Tecis orta məktəbi bitridikdən sonra bir müddət Sarvan kənd orta məktəbində müəllim işləyib. 1974-cü ildə Marneuli şəhərinə köçüb. «Yeni Marneuli» qəzetində əmək fəaliyyətini davam etdirməklə yanaşı, eyni zamanda Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsində (qiyabi) ali təhsil alıb. Yaxşı dost, sadiq yoldaş, qayğıkeş insan, qabaqcıl müəllim-pedaqoq, sənətkar-nəqqaş kimi ad-san qazanmış Məcid Həsən oğlu sonralar 70 nömrəli Marneuli texniki peşə məktəbində usta-müəllim işləyib.
Əzim İsmayıllı qələm dostu Məcid Məmmədov haqqında yazır:
«Şeiri sevə-sevə yazardı. Özü demiş, misralar qəlbində yuva salıb, dilinə hopmayınca əlinə qələm almazdı. Az yazar, ancaq öz sözünü deməyə çalışardı. Şairlik təbi bəlkə də ona rəssamlıq sənətinə olan məhəbbətindən doğmuşdu, bəlkə də zəhmətsevərliyindən yaranmışdı…»
Amma… təəssüflər ki, amansız xəstəlik neçə-neçə şeirlərin yaranmasına imkan vermədi. Məcid Ana Vətənə, doğma yurda, mehriban el-obasına, axarlı-baxarlı təbiətə sözünü axıra qədər deyə bilmədi. Deyə bilmədi ki, ey insanlar, ayıq olun, sərvaxt durun, qoruyun torpağın gözəlliyini, səmanın maviliyini… Qoruyun özünüzü…
Şeirləri «Yeni Marneuli», «Gürcüstan», «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzetlərində, «Dan ulduzu» (1987;1989), «Ağır elli Borçalı» (Bakı 1990, Ərzurum 1997) ədəbi məcmuələrində işıq üzü görən, radio və televiziya verilişlərində səslənən Məcid Məmmədovun bir qovluq şeiri… və üç övladı yadigar qalıb. Qızı Mahirə (APİ-nin III kurs tələbəsi) atasının yolunu davam etdirmək arzusu ilə yaşayır. Vüqar və Alisə orta məktəbdə oxuyurlar…
…1987-ci ildə leykoz (qan) xəstəliyinə tutulan Məcid Məmmədov 1989-cu ilin baharında dünyasını dəyişərək əbədiyyətə qovuşub…
…Allah sizə rəhmət eləsin, ruhunuz şad olsun, Məcid qardaş!.. Siz ölməmisiniz! Şeirləriniz sizi yaşadır və yaşadacaq!..».
Bəli, Məcid Borçalının ürəklərdə yaşadan şeirləri çoxdur. Vətən, yurd, torpaq, insan, saz, məhəbbət və s. həmin şeirlərin əsas mövzusunu təşkil edir.
Mənim şeir dəftərim,
Mənim arzu məqsədim -
Mənim şah vüqarımdır.
Gələcəyə inamım,
Mənim əqlim-kamalım -
Mənim söz qatarımdır.
- epiqoafı ilə açılan «Səni yaşadıram» (Bakı, 1993) kitabında cəmlənmiş şeirlər yeddi sərlövhə altında qruplaşdırılmışdır. «Qayıt kəndimizə», «Qurbanım olum», «Dünyanı qəlbində yaşadır insan», «Ömürlər ömürə yar-yaraşıqdır», «Şənliklərin bəzəyidir tenlli saz», «Bir deyişmə», «Satirik şeirlər» və «Səni yaşadıram».
Kitabın, yəni ilk bölmənin ilk şeiri «Azərbaycan sorağında» adlanır və ilk bəndi belədir:
Bir kök üstə köklənmişəm,
Bir zərrəyəm çalağında.
Bir dünyadır könlüm evi
Azərbaycan sorağında.
Sonrakı şeirlər - «Ayağı tutanlar şəhərə qaçdıq», «Meylini dağlara saldı gözlərim», «Kəndim», «Ələsgərsayağı», «Dağlar», «Ana məktubları», «Öz ana yurdum», «Dağlarda əbədiyyətə qovuşaq», göründüyü kimi, hər birinin mövzusu elə başlıqlarındanca bəllidir.
«Bir bülbüləm, gül üstəyəm,
Borçalıyam, Kür üstəyəm.
Yaxud:
«Borçalıdır söz meydanı,
Koroğlu tək süz meydanı».
- deyən şair qədim Borçalı mahalının tarixi keçmişindən, dünənindən, bu günündən, təbiət gözəlliklərindən və s. söhbət açır.
«Dünyanı qəlbində yaşadır insan» bölməsində özünə yer tapmış «Mənim», «Dəymə ürəyinə», «İstərəm», «İstəmirəm», «Düşdüm», «Əqidəm», «Zəhmətim üzümə gülür», «Mən fəhləyəm», «Etiraf», «Varlığım», «Həssaslığım» və s. şeirlərdə insan böyüklüyü, onun əməyi, zəhməti, sağlam əqidəsi, mənliyi və s. tərənnüm olunur:
«Dünyanı qəlbində yaşadır insan,
Həssas ürəkləri kövrək olubdur.
Bütün ucalardan ucadır insan,
Amalı dünyadan böyük olubdur».
«Ömürlər ömürə bir yaraşıqdır» verilmiş şeirlərdə ana, ata, baba, nənə, övlad, qardaş, bacı, qohum, qonşu məhəbbətlərindən söz açılır, dahzi N.Nərimanovun əzəməti, S.Vurğunun poeziyası, dağlar sərkəri müdrik Əli babanını dünyadan köçməsi, 110 yaşlı Zöhrə nənənin bacarığı, sözü-söhbəti, ağıllı nəsihətləri, çobanlar sərgəri Vəli kişi, «kişilik qeyrəti dastanlara sığmayan dağlar oğlu» Alı əmi, Çoban Xəlil, Xıdıroğlu və b. xatırlanır.
Şair oğlu Vüqara müraciətlə yazdığı «Düz yerində də» şeirində dkyir:
«Kişi qürurlu ol, mərdanə dolan,
Dilinə gətirmə acı söz, yalan.
Haqq ilə nahaqqı ayıran zaman,
Məcid tək sözünü düz yerində de».
Qızı Mahirəyə həsr etdiyi şeirində isə oxuyuruq:
«Anan arzusuna ilk dəfə çatdı,
Bala anasıyla qoy yaşa dolsun.
Körpənin gülüşü bir növ həyatdır,
Xalqın üçün yaşa, anan şad olsun».
Şairin «Elvinim», «Elvin gətirdi» və s. şeirləri də bu qəbildəndir:
Gülşənə çevrildi həyat, bağça, bağ,
Bir dünya sevinci yetirdi Elvin.
Ana ürəyinə min yığın qucaq
Ata məhəbbəti gətirdi Elvin.
Məcid Borçalı təkcə vəsiyyətvari şeirləri ilə deyil, eyni zamanda nəsihətli, hikmətli şeirləri ilə də oxucunu valeh edir:
«Gəlmişəm kəndimə ürəyi dolu,
Bir ocaq daşına baş qoyub yatam.
Bir ana döşündən əmdiyim südü
Bir övlad borcu tək geri qaytaram».
«Dünyanın şərəfi yaranıb insan» kəlamını bir daha yada salan şair qələm dostları Osman Əhmədoğlunun, Nizami Məmmədovun, Mayqa Mətinin, Gülnigar Rəhimlinin poeziya aləmində qazandıqları uğurlara sevinir və onlara yeni-yeni nailiyyətlər arzulayır.
«Şənliklərin bəzəyidir telli saz» adlanan dördüncü bölmədə verilmiş «Ay aşıq», «Telli sazım», «Kamandardan de gəlsin», «Dilim öyrənib», «Gəlsin» sərlövhəli şeirlərdə şairin saz sənəti, aşıq yaradıcılığına bağlılığı, ustad aşıq Xındı Məmmədə, onun oğlu Aşıq Gülablıya, Aşıq Hüseyn Saraclıya, Aşıq Əmraha və Aşıq Kamandara olan məhəbbəti açıqlanır.
«Deyişmə» bölməsində mərhum şairin Mayqa Mətinlə deyişməsi diqqəti cəlb edir. Suallar və cavablar əsasında qurulmuş bu deyişməni M.Borçalı belə tamamlayır:
Bu ellərin görən gözü - Borçalı,
Ürəklərin odu, közü - Borçalı,
Məcidin ən şirin sözü - Borçalı,
Hərdən bizi yada sala, ay bacı!
«Satirik şeirlər» bölməsində özünə yer tapmış «Hoqqabaz», «Mən əsəbi oluram», «Malalama», «Məsləksizə», «Öz yolunda bulan oldum», «Məclisi korlayanlara», «İlhamın mayası olmalıdır» şeirlərində şair min dona girən hoqqabazları, yaltaqları, ikiüzlüləri, «day-daylar»ı, «ədasız masabəylər»i, bir sözlə, yolundan azmışları qamçılayır, onlara ibrət dərsi verir. «Səni yaşadırram» sərlövhəli sonuncu bölmədə isə şairin həyat, gənclik, gözəllik, məhəbbət, təbiət mövzusunda şeirləri cəmlənmişdir. «Birinci mən olmalıyam», «Baharına ələnim», «Anam gəlini», «Belə görünək həmişə, «Bir gö-zəlin oyunu», «Məni», «Xoşa gələrmi?», «Gülə-gülə», «Səni yaşadıram», «Son zəng», «Bir qız gördüm», «Məni odlayan gözəl», «Küsü saxlama-saxlama» şeirləri başlıqlardan da göründüyü kimi, bir-birindən maraqlı və oxunaqlı poeziya nümunələridir.
Şair Mədəd Coşğun «Azərbaycan dünyası» qəzetinin 17 sentyabr 1993-cü il tarixli nömrəsində dərc olunmuş «Yaşayacaqsan, Məcid!» sərlövhəli məqaləsində kitabın məziyyətlərindən söhbət açır və belə bir sonluqla yekun vurur:
«Əminik ki, təkcə qohum-qardaşı, üç övladı, ağır elli Borçalı deyil, qədirbilən oxucular ömrünün çiçəklənən, yaradıcılığının büllurlaşan vaxtında dünyadan köçən Məcid Məmmədovun xatirəsini həmişə ehtiramla yad edəcək, eyni zamanda kitabı nəşrə hazırlayan - redaktor Müşfiq Çobanlıya kitabın işıq üzü görməsində əməyi olanlara minnətdarlıqlarını bildirəcəklər».
Ş.Məmmədli «Gürcüstan» qəzetin dərc etdirdiyi məqaləni əlavə et!]]> Müşviq BORÇALI Sun, 07 Oct 2018 17:20:35 +0000 QURBAN İSGƏNDƏROV (1959) https://turan.info.az/gurcustan/qabal/1004-qurban-sgndrov-qaball-1.html https://turan.info.az/gurcustan/qabal/1004-qurban-sgndrov-qaball-1.html Həmin kənddə məktəbi bitirib, əsgəri xidmətə yollanıb. Əsgəri xidmət borcunu yerinə yetirdikdən sonra 1980-ci ildə ADPU-nun coğrafiya-biologiya fakultəsinə qəbul olub. 1985-ci ildə ali təhsilini əla qiymətlə başa vuraraq, təyinatla İsmayıllı rayonuna coğrafiya-biologiya müəllimi göndərilib.
1988-ci ildə təyinat müddəti qurtardıqdan sonra doğma Qabal kəndinə qayıdıb, müxtəlif məktəblərdə müəllim işləyib.
Tələbəlik illərindən bu günə qədər qəzet səhifələrində ara-sıra şeirləri, müxtəlif yazıları dərc olunur. Ailəlidir, bir oğlu, bir qızı var.
Biz də Qurban İsgəndərova yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayır və bir neçə şeirini aşağıda oxucularımıza təqdim edirik.
«Şərqin səsi» qəzeti, N: 08 (204), Dekabr, 2007-ci il.

ANA

Dilimdə, qəlbimdə "ana" kəlməsiMin yol ana dedim, heç bezəmmədim.Sıxdı məni evdə, soyuq divarlarƏl açıb, oynayıb bir süzəmmədim.Hanı nazlı yarım, gözəl sevgilim, Qız balam, o körpəm, ətirli gülümDoyunja əlinə dəymədi əlim,Bu gözəl aləmdə mən gəzəmmədim.Duysun dərdlərimi günahsız atam, Namərd kəlməsiylə quruldu xatamÖzüm öz ömrümə etdirdim xitam,Qırılmış "ürəyi" tək düzəmmədim.Özümə dost sandım, zülmət gejəni,Çox götür-qoy etdim olub keçəni.Qurbanam, siz zəif bilməyin məniAyrılıq-həsrətə heç dözəmmədim.QabalımHər el-obanın öz gözəlliyi var,Jənnət bir diyardır ana Qabalım.İlin dörd fəslində çiçəklər açar,Bülbül tək oxuyar sona Qabalım.Üst yanı Gənjəli, Uzuntala var,Sağdan qujaqlayıb gül Qarajalar.Gözəllərə görüş yeri Bağçalar,Qızların əlində xına, Qabalım.Xalqına bəllidir əhd ilə vəfan,Səni sevənlərdən azalmaz şəfan.Dərdlərə məlhəmdir su ilə havan,Hərarətin qopur qana, Qabalım.Söylə, Günəşmisən, qızıl tajmısan?Hər tərəfə parlaq nurun saçmısan.Yeni bir eraya qədəm açmısan,Mübarək ad günün! Oyna Qabalım.Aləmə sirlidir tarixi-yaşın,Heç zaman bəlalar çəkməsin başın.Namərd əli ilə titrəsə daşın,Ağlar qurban deyər - Jan, a Qabalım,Mənim ana yurdum, ana Qabalım.GözlərinNiyə elə baxdın , ay nazlı sonam,Etdi ürəyini para gözlərin.Düzü bilməmişdim, hardan biləydim,Sevəni salarmış tora gözlərin.Yanağın gül açır bilirəm nədən,Mən səni ürəkdən, jandan sevəndən.Qoyma aşiqini dolansın gendən,Arzu-diləyidi qara gözlərin.Həmişə səndədi şair xəyalım,Ümid işığımsan qoyma qaralım.Dönmərəm yolumdan mənim maralım.Etsin dərdlərimə çarə gözlərin.Qurbanın könlünün sən sarmaşığı,O sənin ömrünün son yaraşığı.Əsirgəmə ondan gözün işığı,Boyasın ömrünü nura gözlərin.ÖPÜMBir az yana elə tər köynəyini,İjazə ver məxmər sinəndən öpüm.Məxmər sinən üstə gözəl görünən,Şamamaya bənzər məməndən öpüm.Ömrümə məlhəmdir zərif gülüşün,Ayrı ləzzəti var, hər bir görüşün.De, öpməmişəmsə sənin nə işin,Gejikmişəmsə, qoy bu gündən öpüm.Elə gözəlsən ki, maralsan, maral,Səni sevən kimsə edərmi xəyal?Gözəllər söyləsə: məndən öpüş al,İnjimə hamsını qoy, səndən öpüm.Hey baxmaq istərəm, xumar gözünə,Totuq qollarına, qəşəng dizinə.Günəş də vurulub, günəş üzünə,Rüxsarna nur olan o gündən öpüm.Dişlərin mirvari, sədəf düzümü,İstərəm üzünə qoyam üzümü.Qurban İsgəndərəm, eşit sözümü,Üzündən dişləyib, çənəndən öpüm.BARIŞIQQəlbimi əridir, yar dönüklüyü,Üzü dönük olma, gülək barışaq.Mənə dərdin vermə, yer ilə göyün.Gülüm buna dözməz ürək, barışaq.Qəlbimin aynası səni bilmişəm,Gözlərin sonası səni bilmişəm,Şerimin mənası səni bilmişəm,Gəl, gülüm, sevilək, sevək, barışaq.Qoyma talan edə hijran qəlbimi,Mən səndən de, nejə üzüm əlimi?Baxmayaq sevgiyə, əylənjə kimi.Biz onun qədrini bilək, barışaq.Qurban həsrətindən olubdə xəstə,Həmişə fikirli , qulağı səsdə,Eşit sözlərimi, ay boyu bəstə,Birjə çarəmiz var, gərək barışaq.]]> Müşviq BORÇALI Sun, 07 Oct 2018 17:14:58 +0000 FƏRMAN ƏLİYEV (1962) https://turan.info.az/gurcustan/qabal/1012-frman-lyev-1962.html https://turan.info.az/gurcustan/qabal/1012-frman-lyev-1962.html

Qədim Qabal elində - indiki Gürcüstan Respublikasının Laqodexi rayonundakı Qaracalar kəndində 1962-ci ildə dünyaya göz açan Fərman Əliyev APİ-ni (indiki N.Tusi adına ADPU-nu) bitirib, hazırda doğma kəndlərində dil-ədəbiyyat müəllimi işləyir.
Sevimli şairimiz Zəlimxan Yaqub Fərmanın ilk şeirlərini «İsti nəfəslə» sərlövhəli ön sözlə birgə «Azərbaycan gəncləri» qəzetinin 26 mart 1991-ci il tarixli nömrəsində oxucuların ixtiyarına vermişdir.
Z.Yaqub yazmışdır: «Yazıçı» nəşriyyatına gəlmişdi. Gözdən iraq, könüldən qıraq kəndlərimizin ağrı-acıları, qayğıları ilə bağlı publisistik yazılarını, topladığı folklor nümunələrini və maraqlı şeirlərini gətirmişdi. Dərdini danışdı, giley-güzaranı bildirdi, şeirlərini oxudu. «Dərdli deyingən olar», - deyiblər. Yaxşı ki, bu deyingənlik onun dilində dedi-qoduya dönməmiş, poetik misralara çevrilmişdir.
Onun şeirləri oxucu ilə isti nəfəslə, isti pıçıltılarla danışır. Yurd itirmək qorxusu qəlbinə damanların, köç üstündə yaşayanların, yurd-yuvanı qorumaq istəyənlərin yanıqlı duyğularını dilə gətirir».
Biz də Fərman Əliyevə uğurlar diləyir və onun kiçik bir şeirini oxucularımıza ərməğan edirik.

BOYLANIN BİR

Bu yaz niyə üzdən gedir?
Güllər, bəri boylanın bir.
Gedən bircə sizdən gedir,
Çöllər, bəri boylanın bir.

Əl eyləyir «dünən» bizə,
Dinmə deyir dinən bizə.
Kəbinlidi bu qəm bizə,
… İllər, bəri boylanın bir.

Zaman gör nə həvəsdədi?
Göz yoldadı, əl üzdədi.
Bizim ellər köç üstədi,
Ellər, bəri boylanın bir.

Bax: Müşfiq BORÇALI. Çağdaş Borçalı Ədəbi Məktəbi. Bakı, "Azərbaycan" nəşriyyatı, 1994.]]> Müşviq BORÇALI Sun, 07 Oct 2018 17:14:41 +0000 SƏRDAR QABALLInın YENİ ŞEİRLƏRİ https://turan.info.az/gurcustan/qabal/2720-srdar-qaballinn-yen-erlr.html https://turan.info.az/gurcustan/qabal/2720-srdar-qaballinn-yen-erlr.html

TÜRKOLOQ-ALİM, Elmlәr Doktoru, Professor MӘDӘD ÇOBANOVUN 80 illiyinә TӘBRİK mәktubu

==Sәnin duyduğunu, naşı duymadı!
Sәnin uyduğuna, naşı uymadı!
-Mayası rüşvәtin, başı duymadı!
-Türkün, TÜRK dilindә gül açır Vәtәn!
-Türkün öz elinә saһib çıxdın Sәn!

-Kim farsı, әrәbi, rus,..., ingilisi,
-Yad sözü, doğmatәk "öpür" kimisi.
-Өzүmүzdәn ҝeri çәkәnlәr bizi
-Duјmaq istәmәdi-bәs nәdir Vәtәn!
Tүrkүn SӨZ dilinә saһib çıxdın Sәn!

Sәrraftәk DİLİMİN inҹilәrindәn,
-Zәrҝәrtәk јaqutu, qızılı seçdin.
-Tүrkүn ulduz saјlı lәһҹәlәrindәn,
-Tүrkүn Varlıғını-Dilini biçdin.
-Dilsiz, nә millәt var, nәdә ki, Vәtәn!
Tүrkүn SӨZ DİLİNӘ saһib çıxdın Sәn!

..... Өmүr zәһmәtini-mәһarәtini,
Eşqini-Vәtәnә mәһәbbәtini!
-Xalqına bәxş etdin-sәadәtini!
MӘDӘT mүәllimlәrlә vәtәndir-VӘTӘN!
-Tүrkүn ӨZ DİLİNӘ saһib çıxdın SӘN! ==

Professor Mәdәt Çobanov ömrünü, zәһmәtini millәtinә һәsr edir. Onun Ana dilimizi tәnzimlәyәn-inkişaf etdirәn bir neçә әsәrini oxumaq mәnim qismәtim olub.
Bir daһa ONA can sağlığı, şәxsi һәyatında, elmi yaradıcılığında UĞURLAR dilәyirik..]]> Müşviq BORÇALI Sat, 22 Sep 2018 15:51:56 +0000 GÜRCÜSTANDA YAŞAYAN SOYDAŞLARIMIZA MÜRACİƏT https://turan.info.az/gurcustan/3878-grcstanda-yaayan-soydalarimiza-mract.html https://turan.info.az/gurcustan/3878-grcstanda-yaayan-soydalarimiza-mract.html

Əziz və dəyərli soydaşlarımız!..
Xüsusilə də, çox hörmətli gənclərimiz!..
Qarşıdan seçkilər gəlir...
Rayonlarımızda bəzi "siyasətçilər" öz şəxsi mənafeləri naminə araya nifaq toxumu səpib milləti parçalamaq və HÖKM sürmək istəyirlər!..
"Bəziləri" də bu "siyasi" oyunu dərk etmədən hətta yaxşın qohumları ilə münasibətləri korlayır, bir-birlərini təhqir edir və düşmənçilik üçün zəmin hazırlayırlar.
Unutmayın ki, deputatlar da, siyasətçilər də, prezidentlər də GƏLDİ GEDƏRDİR, amma EL ƏBƏDİDİR, QALANDI!..
Kimlərə görəsə öz elinizlə, qohum-qardaşlarınızla, doğma həmkəndlilərinizlə münasibətləri korlamayın, düşmən olmayın!..
ELİNİZİN QƏDRİNİ BİLİN!..
BİR OLUN, MEHRİBAN OLUN!..
Məhz belə olarsa o zaman deputatlar da, siyasətçilər də, prezidentlər də məhz Sizlərlə hesablaşacaq!..
Və sonda məhz SİZ QALİB olacaqsınız!..
Var olun!.. Hamınıza uzun ömür, möhkəm cansağlığı, ailə xoşbəxtliyi, şəxsi həyatınızda, əmək və ictimai fəaliyyətinizdə yeni-yeni uğurlar arzulayıram!..
Dərin hörmətlə, sizin Müşfiq BORÇALI!..]]> Müşviq BORÇALI Tue, 18 Sep 2018 12:53:03 +0000 Yeni kitab: "BORÇALININ AĞSAQQAL YAZIÇISI" https://turan.info.az/fond/3704-boralinin-asaqqal-yaziisi.html https://turan.info.az/fond/3704-boralinin-asaqqal-yaziisi.html

ƏLİ ABBAS - 80

TƏBRİK EDİRİK!..

Bu günlərdə Bakıda
“Professor Mədəd Çobanov adına
XEYRİYYƏ FONDU” tərəfindən
Borçalıda yaşayıb-yaradan
tanınmış yazıçı və ictimai xadim
zəhmətkeş tədqiqatçı-folklorşünas
Əli Abbasın anadan olmasının
80 illik yubileyinə həsr olunmuş
"BORÇALININ AĞSAQQAL YAZIÇISI" adlı
adlı yeni bir kitab nəfis şəkildə
çap olunaraq oxuculara təqdim olunub.

Bu barədə mətbuata Fondun icraçı direktoru
Dr. Müşfiq Borçalı məlumat verib.

O, bildirib ki, Fondun sayca 18-ci nəşri olan
bu kitabda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü Əli Abbasın mənalı və şərəfli ömür yolu, pedaqoji-ictimai fəaliyyəti, eləcə də bədii və elmi yaradıcılığı haqqında müxtəlif vaxtlarda yazılmış məqalələr və ona həsr olunan şeirlər toplanıb.

Bakıdakı “Borçalı” nəşriyyatında işıqüzü görən kitabın tərtibatçı-müəllifi, eyni zamanda naşiri, redaktoru və ön sözün müəllifi Dr. Müşfiq Borçalı, rəyçisi isə Gürcüstan Azərbaycanlı Jurnalistlər Birliyinin sədri Nizami Məmmədzadədir.

Biz də turan.info.az-ın yaradıcı heyəti adından, Borçalıda yaşayıb-yaradan el ağsaqqalı, tanınmış yazıçı və ictimai xadim
zəhmətkeş tədqiqatçı-folklorşünas Əli Abbası həm anadan olmasının 80 illik yubileyi, həm də yubileyinə həsr olunmuş
"BORÇALININ AĞSAQQAL YAZIÇISI" adlı kitabın işıqüzü görməsi münasibətilə ürəkdən təbrik edir, ona uzun ömür, möhkəm can-sağlığı,bədii yaradıcılığında və ictimai fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Aytac MƏDƏDLİ,
turan.info.az

.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 03 May 2018 13:19:13 +0000 KİTAB RƏFİ: Müşfiq Çobanlı. “Ziya”dan “Çənlibel”ədək. Bakı, 2000. https://turan.info.az/yeni-neshrler/1042-ktab-rf-mfiq-obanl-ziyadan-nlibeldk-bak-2000.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/1042-ktab-rf-mfiq-obanl-ziyadan-nlibeldk-bak-2000.html

Milli mətbuatımızın ilk qaranquşu “Əkinci” qəzetinin 125 illiyi ərəfəsində jurnalist-filoloq, “Şərqin səsi” qəzetinin baş radaktoru bir çox elmi puplisistik məqalə və kitabların müəllifi Müşfiq Çobanlının “Zi-ya”dan “Çənlibel”ədək adlı kitabı işıq üzü görmüşdür. O, milli mətbuatımızın banisi H.Zərdabinin gərgin zəhməti, fəaliyyəti sayəsində “Əkinçi” qəzeti ilə əsası qoyulan milli Azərbaycan mətbuatının 125 illiyinə həsr etdiyi bu monoqrafiyada 1978-1998-ci illərdə Gürcüstanda Azərbaycan mətbuatının inkişafını işıqlandırmağa çalışmışdır.
Əsər beş hissədən ibarətdir. Müəllif, ilk öncə, oxucuları 1875-ci ilin iyulun 22-də “Əkinçi” qəzetinin birinci sayı çıxana qədər Qafqazda, xüsusilə XIX əsrin əvvəllərində “Güney Qafqaz”ın mətbuat dünyası ilə tanış edir və sonra ardıcıllıqla nəşr olunan hər bir qəzet və jurnal haqqında ətraflı məlumat verir. Belə ki, M.Çobanlı “Ziya”, “Ziyayi-Qafqaziyyə”, “Kəşkül”, “Şərqi-rus”, “Molla Nəsrəddin”... və nəhayət “Şərqin şəfəqi”, “Sovet Gürcüstanı”, “Çənlibel” mətbu orqanlarının yaranması, onların məzmunu və ideya istiqaməti, hətta bu dərgilərin “yaşama müddəti və bu müddətdə neçə dəfə oxucu ilə “görüş”dükləri haqqında məlumat verir. Bu da gənc tədqiqatçının mənbələrindən, arxiv materiallarından səmərəli istifadə etməsinin aydın təzahürüdür.
Monoqrafiyanın elmi redaktoru Azərbaycan Respublikası Dövlərt Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinin sədri, millət vəkili professor Nizami Xudiyevdir.

Azərbaycan jurnalı, 2000 ci il, 11-ci nəşr, səh-187.
ŞƏRQİN SƏSİ Dekabr, 2011]]> Müşviq BORÇALI Tue, 10 Apr 2018 17:00:56 +0000 Ay Mədəd oğlu!.. https://turan.info.az/edebiyyat/musabiqe/3713-ay-mdd-olu.html https://turan.info.az/edebiyyat/musabiqe/3713-ay-mdd-olu.html

Dr. Müşfiq Borçalıya =

Eşitdim haqqımda kitab yazırsan,
Allah kömək olsun, ay Mədəd oğlu!
Yoluna-izinə kəhkəşan kimi,
Yaşıl işıq salsın, ay Mədəd oğlu!

Mən sənə nə deyim, bilirsən-təpə,
Sahibi daimi olanda dönüb dağ olur...
Səhrada kök atan tənha ağacın,
Bağbanı olarsa bağlı bağ olur.

Şöhrət gətirmisən elin adına,
Yetişmisən yıxılanın dadına...
Fərq qoymadın doğmasına-yadına,
Əlini uzatdın ay Mədəd oğlu!

Bir mərdlik simvolu olubdur adın,
Dayağı olmusan doğmanın-yadın...
Mədəd Çobanovdur sənin ustadın-
Sən elin fəxrisən, ay Mədəd oğlu!

Bilirsən ki, tərəzidir el gözü,
Mərd igidə dayaq olur el özü...
Doğru olsa dağ oynadar el sözü-
Sən ona misalsan, ay Mədəd oğlu!

Kimsəni aldadıb, yalan demədin,
Halalı unudub, haram yemədin.
Söz verdin – borcunu tapıb ödədin,
Sən belə yaşadın, ay Mədəd oğlu!

Doğru sözü gedilərmi tərsinə,
Kim dedisə işi dönsün tərsinə...
Kütü getsin, həsrət qalsın ərşinə,
Sən ona inanma, ay Mədəd oğlu!

Çox yanmışam bu dünyanın odunda,
Qovrulmuşam xoşa gəlməz dadında,
Bir dostun var – Əli Abbas adında,
Onu sən unutma ay Mədəd oğlu!
Əli Abbas]]> Müşviq BORÇALI Tue, 10 Apr 2018 13:05:24 +0000 TƏBRİK EDİRİK, DƏYƏRLİ USTADIMIZ, ÇOX HÖRMƏTLİ PROFESSOR ŞURƏDDİN MƏMMƏDLİ!.. https://turan.info.az/gurcustan/pushkinciler/964-tbrk-edrk-dyrl-ustadimiz-ox-hrmtl-professor-urddn-mmmdl..html https://turan.info.az/gurcustan/pushkinciler/964-tbrk-edrk-dyrl-ustadimiz-ox-hrmtl-professor-urddn-mmmdl..html

ŞURƏDDİN QARAPAPAQ (1956)
Şurəddin Bahyəddin oğlu Məmmədli (Qarapapaq) -1956-cı ildə qədim Borçalı mahalının Bolus (indiki Bolnisi) rayonunun Kolagir kəndində anadan olub. A.S.Puşkin adına TDPİ-nin filologiya fakültəsinin Azərbaycan bölməsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Bir neçə il Gürcüstan Dövlət Radio və Televiziya Komitəsinin Azərbaycan dilində verilişləri redaksiyasında işləyib. Sonra bir müddət «Gürcüstan» qəzeti redaksiyasında ədəbiyyat, incəsənət və mədəniyyət bölümünün müdiri vəzifəsində çalışıb. Daha sonralalr isə o, eyni zamanda vaxtı ilə təhsil aldığı A.S.Puşkin adına (sonralar S.S.Orbeliani adına) Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunda pedaqoji fəaliyət göstərib. Azərbaycan-Gürcüstan mədəni, tarixi, ədəbi əlaqələrinə dair məqalələrin, neçə-neçə elmi və publisistik yazıların müəllifi kimi tanınan Ş.Məmmədli işgüzar bir alimdir, bu barədə ayrıca söhbət açacağıq. (Təkcə onu qeyd edək ki, onun «Paralanmış Borçalı…» kitabı 1992-ci ildə «Azərnəşr» tərəfindən işıq üzü görüb və qısa bir müddətdə oxucular tərəfindən böyük rəğbət qazanıb.)

Şurəddin Qarapapaq həm də gözəl şairdir. Onun şeirləri «Çeşmə», «Dan ulduzu», «Ağır elli Borçalı», «Dağlar dərdə düşsə…» və s. ədəbi məcmuələrdə, qəzet və jurnallarda işıq üzü görüb. Onun şeirləri ana Kürün pıçıltıları kimi lirikdir. Qədim bir elin kədər-sevinc dünyasından söhbət açır bu pıçıltılar…

Orda - burda torpaq da bir, çay da bir,
Orda - burda qış da eyni, yay da bir,
Orda - burda haray da bir, hay da bir,
Anadan ayrılmış baladır yurdum!..

Orda - burda Kür adında sonam var,
Orda - burda Qarayazı uzanar,
Orda - burda qovuşuqdur şah dağlar,
Anadan ayrılmış baladır yurdum!

Ş.Məmmədlinin yaradıcılığının əsas mövzusunu - vətən, torpaq, yurd, el-oba məhəbbəti təşkil edir.

Göz açır dünyaya insan beşikdə,
Analar laylayla durur keşikdə…
Müqəddəs beşikdir sevdiyim Vətən,
Qoynunda uyuyan bir körpəyəm mən!

Yaxud:
Bilmirəm,
bu şeri necə yazardım,
Öz duyğu odumda alışmasaydım,
Yəqin kəsə yolu çoxdan azardım,
Mən yurdum naminə çalışmasaydım!

- deyən şairin «Şərq», «Babəkər», «Vətən», «Yarandım ki…», «Düşünək dünyanın taleyini biz» və s. şeirləri də bu qəbildəndir.

Borçalıda Azərbaycan - türk mənşəli yer adlarının haqsız olaraq «gürcüləşdirilməsi» əməliyyatına qarşı həyəcan təbili çalan Ş.Qarapapaq yazır:

Bu torpaqda ocaq mənim,
Od mənimdir, dəymə ona!
Bu torpaqda ağac mənim,
Ot mənimdir, dəymə ona!

Kök atdığım yurddu bu yurd,
Hər qəbirdə dərd uyuyur,
Nər-nər oğullar böyüyür,
Dad mənimdir, dəymə ona!

Tanrı şahid, elat qədim,
Bu elatda qıryat qədim,
Bu kənd qədim, bu ad qədim,
Ad mənimdir, dəymə ona!

Göründüyü kimi, Ş.Qarapapağın şeirlərində sanki bir «Cəngi» ruhu var. Şair «Haqqım, hey!..» şeirində yazır:

Xalqa qəsd olardımı?
Haqqa qəsd olardımı?
Qulaqların kardımı,
Ədalət, hey!.. Haqqım, hey?!

Azadlıq! Adın şirin.
Azadlıq! Dadın şirin.
Gözündən vurub şərin
Hayqırım, hey… qalxım, hey!..

Lal olmaq çox çətindir,
Mən ac, sən tox - çətindir.
Güvəncim Qeyrətimdir,
Taleyim, hey… talxım, hey!..

Diksin, a dünya, diksin,
Səksən, a dünya, səksən
Sənsən, a dünya, sənsən
Savırım, hey… salğım, hey!..

Şəhidlərim - anddımı?
Sabahım əyandımı
Axır ki, oyandımı
Millətim, hey… xalqım hey!

Ş.Məmmədlinin «Haydı, qoç Koroğlu, haydı» sərlövhəli şeirində çağırış, haray, ruh daha güclüdür:

Nəvələrin düşüb dara,
Haydı, qoç Koroğlu, haydı!
Qövr eləyir dərin yara,
Hoydu, qoç Koroğlu, hoydu!..

Çənlibeldə duman, çəndi,
Andımız Torpaq, Vətəndi,
Nər igidlər himə bənddi,
Huy de, qoç Koroğlu, huy de!

Dəliləri başına yığ,
Telli sazı köksünə sıx,
Haqqı çağır, nahaqqı yıx,
Hay de, qoç Koroğlu, hay de!
Haydı, qoç Koroğlu, haydı!

Xalqına, millətinə torpağına vurğun olan şairə öz el-obasına dünəni də, bü günü də, sabahı da yaxşı məlumdur. Elə buna görə də sevimli yurddaşımız, akademik Kamal Talıbzadənin yubileyi günündə deyilmiş «Kəhkəşan» şeiri bu sözlərlə tamamlanmışdır:

Axar sular
bir də axar.
Borçalıda
körpə-körpə oğulların
hərəsi bir Nəriman,
hərəsi bir Şaiqdir,
hərəsi bir Kamaldır,
Kamal müəllim!

Bu günümüzün, sabahımızın Nərimanlarına, Şaiqlərinə, Kamallarına arxalanan şair «Var olacağam» şeirində gözəl deyir:

Köküm - Qarapapaq,
Köçüm - qara torpaq,
Ovqatım pakdı, pak,
Nərəm, nər olacam.

Duruşum saz üstə,
Yadam kinə, qəsdə,
Halal-hümmət dosta
Yaram, yar olacam.

Borçalı - öz yurdum,
Burda binə qurdum,
Səf-səf durur ordum,
Varam, var olacam!

Var ol, sağ ol, şair qardaşım Şurəddin! Yaşa səni! Yaşat ana Vətənimizi! Sən Borçalısız, Borçalı sənsiz olmasın!

Müşfiq BORÇALI.

(Bax: Müşfiq MƏDƏDOĞLU (Çobanlı). Çağdaş Borçalı Ədəbi Məktəbi".
Bakı, "Azərbaycan" nəşriyyatı, 1994, səh.94-98.)

]]> Müşviq BORÇALI Wed, 28 Feb 2018 18:41:47 +0000 RUHUN ŞAD OLSUN, USTAD ƏLİ SƏNGƏRLİ (1930-2009) https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/967-ruhun-ad-olsun-ustad-l-sngrl-1930-2009.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/967-ruhun-ad-olsun-ustad-l-sngrl-1930-2009.html

ƏLİ SƏNGƏRLİ (1930-2009)

SÖZ VAR ONDAN ALIR ZİRVƏ DÖZÜMÜ...

Müəllim-şair-tərcüməçi kimi tanınan
Əli Səngərli (Məmmədov) 1930-cu ildə
qədim Borçalı mahalının Bolus (indiki Bolnisi) rayonundakı
axarlı-baxarlı Faxralı kəndində anadan olub.
1950-ci ildə həmin kənddəki orta məktəbi, 1957-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.
Bir müddət A.S.Puşkin adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunda (sonralar S.S.Orbeliani adına TDPİ-də) Azərbaycan şöbəsinin tələbələrinə dünya ədəbiyyatından mühazirə oxuyub. Sonra doğma kəndinə qayıdıb və buradakı orta məktəbdə ədəbiyyat müəllimi işləyib.

1947-ci ildən yaradıcılığa başlamış Əli Səngərli 1955-ci ildən mətbuatda çıxış edib.
Onun əsərləri «Şərqin şəfəqi», «Sovet Gürcüstanı», «Azərbaycan müəllimi», «Ədəbiyyat və incəsənət», «Qələbə bayrağı» və s. mətbuat orqanlarında, «Çeşmə» (1980), «Dan ulduzu» (1987, 1989, 1990), «Ağır elli Borçalı» (Bakı, 1990; Ərzurum, 1996) və digər ədəbi məcmuələrdə özünə yer tapmış, Tbilisi, Bakı radio və televiziya verilişlərində səslənmişdir.
Şeirləri gürcü, rus və başqa dillərə tərcümə olunmuşdur.

«Hara çəksək, yurda çıxır,
Mənim yolum, mənim köçüm.»

- deyən, həyata, doğma Azərbaycan torpağına, müqəddəs ata yurduna, qədim Borçalıya qırılmaz tellərlə bağlı olan şairin yaradıcılğının əsas ruhunu Vətən, xalq məhəbbəti, el-oba sevgisi, dünyanı narahat edən problemlər, fitnə-fəsadlara nifrət, insanların düşüncələri və s. təşkil edir. Hətta onun ilk şeirləri baharın gəlişinə, gülə, bülbülə həsr olunsa da, nəticə etibarı ilə vətənpərvərlik motivləri ilə bağlıdır.
On yeddi yaşlı gəncin yazdığı «Bülbül» (1947) şeirində oxuyuruq:

Göylərin qucağında
Oxuyan bülbülmüdür?
Onun aşiq olduğu
Qönçəmidir, gülmüdür?
Mən də o bülbül kimi
İlk bahara vurğunam,
Bir də bahar libaslı
Bu diyara vurğunam.

Şairin «Xalqımız yüksəlir», «May gəlir», «Efirdən səs gəlir», «Mənim cəlalıma çatmaq olarmı?» kimi şeirlərində Vətənin cah-cəlalı, xariqələr yaradan əmək adamlarının rəşadəti, «Bahar», «Bahar sökülür», «Çinarda nə günah var?», «Payız gecəsi», «Qoca vələsin hekayəti», «Meşədəyəm», «Təbiətin zinəti», «A gözəl dağı», «Səkkizayaq» şeirlərində təbiətin gözəllikləri tərənnüm olunur. «Bu yer onun yeridir» kimi lirik şeirlərdə gənclərimizin saf məhəbbətindən söhbət açılır. «Kəndim», «Kənd səhəri» şeirlərində doğma kəndini tərifləyir.

Hamımız kimi Əli Səngərlini də Arazın o tayında yaşayan qardaşlarımızın taleyi narahat edir:

Nə vaxt açılacaq Cənubda səhər?!
Təbrizin günəşi haçan doğacaq?!
Bəsdir cavanları dözdü ürəklər,
İnsanın taleyi deyil oyuncaq,
Təbrizin günəşi haçan doğacaq?!

Vətənpərvərlik, nikbinlik, yığcamlıq əsas xüsusiyyətlərindən olan Ə.Səngərlinin dili sadə, rəvan və ifadəli olub, oxucuya emosional təsir bağışlayır:

«Sara xatun, hardan alım sənin kimi
Tanrı xislət bir ananı…
Həsən kimi oğul doğa əsrimizə.
Uzun Həsən köçən gündən,
Şah İsmayıl yer üzündən keçən gündən,
Qarğa-quzğun hakim olub qalamıza, qəsrimizə.
Sara Xatun, bir peyda ol,
Bir oğul doğ yenə bizə,
Şahin kimi qanad gərsin üzümüzə!..»
(«Sara Xatun»).

Və yaxud:
«… Bağ saldım, həsrətəm barına…
Bağ saldım ki, divlər bata barına..
Dəyirman daşını qaldıran oğul,
Divlərə ot yolduran oğul.
Almanı düşmənlərdən saldıran oğul,
Gözüm yolda qaldı, gəl!
Köhlənim nal saldı gəl!..».

Şairin «Süleymana qalan dünya», «Qıpçaq Məlik», «Dərviş», «Vədəçıx» və s. şeirləri bu qəbildəndir.
«Əli Səngərlinin «Şair ürəyi» adlanan şeiri adına layiq süjeti ilə gözəl və mənalıdır» (Əkrəm Cəfər).
Ta qədimdən yaylıq, örtük qadınlarımızın isməti olduğu kimi, papaq da, şairin dili ilə desək, «kişilərin əzəməti»dir:

Atamın namusu, adı,
Babam onsuz yaşamadı.
Namus, qeyrət, ad apardı.
Gedəndə də gora papaq.

Ə.Səngərlinin «Atalar cəbhədən gələnə qədər», «Müharibə illərində», «Bacım», «9 may» və s. şeirlərində ikinci dünya müharibəsinin vurduğu yaralardan, ağrı-acılardan, xalqımızın göstərdiyi qəhrəmanlıqlardan və nəhayət, qələbənin bəxş etdiyi sonsuz sevinc və şadlıqdan ürəkdolusu şairanə bir dillə söhbət açılır.
«Arzular, arzular, şirin arzular…» Əli Səngərlinin də arzuları sonsuzdur:

Nə olaydı, arzumun meyvəsini dərəydim,
Bütün bəşər yolları açılaydı üzümə.
Silahları əlimlə sulara endirəydim,
Sevinəydim, güləydim, yaş gəlincə gözümə…
Köhnə xəritələri muzeylərə ataydım,
Lüğətlərdən siləydim müharibə sözünü…
(«Arzu»)

Və yaxud:
«Zirvəyə yazaydım bircə sözümü…»
«Daşlardakı yazılar qazılıb oxunaydı…»
(«İllərin sabahında»)
«Könüllərdə cücərəsən, ay çiçək».
(«Çiçək»);

- kimi arzularla yaşayan,
«Qarışqadan ibrət götür,
Halal qazan, halal gətir».

«Söz var sahibindən əvvəl gordadır,
Söz var ondan alır zirvə dözümü»,

- kimi aforizmik aksiomalar söyləyən,

«Əvvəl dərinlikdən başlar ucalıq,
Hələ ümmanlara yetəsiyəm mən.
Dərinlik təkindən şeirlərimə
Zirvə vəsiqəsi alasıyam mən».

- kimi qarşısına məqsəd qoyan və öz məqsədinə doğru yorulmadan irəliləyən şair şeirlərindən birində «Şair tək doğuldum», bir az sonra başqa bir şeirində «Balaca bir şeir qitəsiyəm mən!», - söyləyir.

Bəli, Ə.Səngərli şeir qitəsidir. Tənqidçi Süleyman Süleymanlının dili ilə desək, «Əli Səngərli qələmə aldığı şeiri poetik ümumiləşdirmə səviyyəsinə qaldırmağı bacaran, yeni söz, yeni fikir söyləməyə səy göstərən, təkrardan, ritorikadan qaçan şairdir».

Əli Səngərli həm də gözəl tərcüməçidir. O, hələ 1960-cı ildə gürcü şairi Akaki Seretelinin «Əmək nəğməsi», «Bahar» şeirlərini tərcümə edib «Sovet Gürcüstanı» qəzetində dərc etdirmişdir.
Şair-tərcüməçi Əli Səngərli professor Pənah Xəlilovun tərtib etdiyi «SSRİ xalqları ədəbiyyatı müntəxəbatı» (Bakı, 1956) kitabındakı bir sıra tərcümələri - Qafur Qulamın «Türksib yollarında», Lesya Ukrainkanın «Ümid», «Dostlar», «Məhv olmadı göy yarpaqlar», «Qızıl göyəmlər» şeirlərini və Əli Sultanlının tərtib etdiyi «Roma ədəbiyyatı müntəxəbatı» (Bakı, 1959) kitabındakı Publi Vergili Maronun «Melebey, Titer», «Lüssi Anney Senekanın «Fedra» əsərlərini isə hələ tələbəlik illərində ana dilimizə çevirmişdir.
Oxucular Əli Səngərlinin tərcüməsində neçə-neçə gürcü şairinin əsərlərinin tərcüməsini də böyük maraqla oxumuşlar…

Süzülür qələmdən söz axın-axın,
Şeirdir ruhuna yaxından yaxın.
İlhamdan yoğrulmuş misraya baxın,
Çeşmə yatağında lillənərmi heç?
İlhamı qaynayan göllənərmi heç?

Şair yazır-yaradır, biz də ona cansağlığı diləyir, ondan yeni-yeni şeirlərini gözləyirik.
Şair özü demişkən:

«Ölüm nədir, kül ələyim gözünə…
Tez-tez onu yada salıb əsəsən.
Yazıq-yazıq baxıb dünya üzünə,
Yaşamaqdan, yaratmaqdan bezəsən.
Qarşı gəlsə sənə harda o idbar,
De ki, hələ görüləsi işim var.
Mahnı oxu, zümzümə çal, odun yar,
Qulaq vermə «gözləyirəm» desə, sən…»

…Borçalıda bir qitə var. Şeir qitəsi!.. Borçalıda elə bir oxucu, poeziya həvəskarı tapmaq çətindir ki, o bu şeir qitəsinin havasını udub, günəşindən isinməmiş, suyundan içməmiş olsun… Doğrudur, qədimdən saz-söz beşiyi olan ağır elli Borçalıda istedadlı şairlər çoxdur… Amma Əli Səngərli öz səsi və öz nəfəsi ilə seçilir. Lirik şeirləri ilə neçə-neçə ürəklərə yol tapıb, könülləri oxşayır Əli Səngərli.. .

Müşfiq BORÇALI.
«Sovet Gürcüstanı» qəzeti, 1990;
«Gənc müəllim» qəzeti, 1991;

(Bax: Müşfiq MƏDƏDOĞLU (Çobanlı). Çağdaş Borçalı Ədəbi Məktəbi".
Bakı, "Azərbaycan" nəşriyyatı, 1994, səh.94-98.)

===========================

P.S.: Əli Səngərli 2009-cu ildə vəfat etmişdir. Allah rəhmət eləsin!...

===========================

AĞLIMA ŞƏLƏNLƏR...

“Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi”
kitabının müəllifi Müşfiq Çobanlıya

Ağlıma gələnlər başıma gəlib,
Başıma gələnlər xoşuma gəlib.
Bu qoca yaşımda ruhum gəncləşib,
Baharım qayıdıb qışıma gəlib...

Məni yada salıb Müşfiq Çobanlı,
Təzə bir kitabı qarşıma gəlib.
Sanki yuxu imiş cavan Səngərli,
İllər arxasından tuşuma gəlib.

Əli SƏNGƏRLİ,
12.04.1995.
(Bax: Əli Səngərli. Uzaqlarda qalan dünyam. Bakı, “Nurlan”, 2008, səh.76.)

"ŞƏRQİN SƏSİ" qəzeti,
Dekabr, 2011.

.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 27 Feb 2018 18:26:45 +0000 İsmayıl Güllər: FAXRALININ TORPAĞIDI BU YERLƏR... https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/1921-smayl-gllr-faxralinin-torpaidi-bu-yerlr.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/1921-smayl-gllr-faxralinin-torpaidi-bu-yerlr.html

İsmayıl Güllər (Hüseynoğlu) -
1914-cü ildə qədim Borçalı mahalının Bolus (indiki Gürcüstanın Bolnisi) rayonundakı Faxralı kəndində anadan olmuşdur.
Tiflisdəki İkiillik Müəllimlər İnstitutunu bitirmişdir.
Uzun müddət Faxralı kənd orta məktəbində müəllim işləyib.
Bütün ömrünü, daha doğrusu, ömrünün əlli ilindən çoxunu gənc nəslin təlim-tərbiyəsinə həsr edib.
Aşıq sənətinin xiridarı, folklorumuzun, xüsusulə də xalq dastanlarımızın mükəmməl bilicilərindən olan qocaman müəllim İsmayıl Güllər Borçalı mahalında həm də istedadlı və gözəl təbli el şairi kimi də tanınmış və böyük hörmət qazanmışdır.
Sinəsi Qurbanidən üzü bəri görkəmli el sənətkarlarının nadir söz inciləri ilə dolu idi.

İsmayıl Güllər (Hüseynoğlu) 1914-cü ildə Borçalı qəzasının Faxralı kəndində anadan olub. Uzun müddət Faxralı kənd orta məktəbində müəllim işləyib.
İsmayıl müəllim aşıq sənətinin xiridarı və istedadlı folklor bilicisi idi. Sinəsi Qurbanidən üzü bəri görkəmli el sənətkarlarının nadir söz inciləri ilə dolu idi. Bütün ömrünü gənclərin tərbiyəsinə həsr etmiş qocaman müəllim el arasında gözəl təbli şair kimi də hörmət qazanmışdır. Onun qoşma və gəraylılarına Borçalı aşıqlarının ifasında tez-tez rast gəlmək olar. Təəssüf ki, həmişə xoş məramlı, şux əhval-ruhiyyəli şeirlər yazan el ağsaqqalını ömrünün piranə çağında üzləşdiyi milli münaqişələr daha da çox kədərləndirmişdir.
Xüsusən də \\\\Azərbaycanın tarixi torpaqlarında tökülən qanlar, erməni millətəçilərinin xalqımıza qarşı xəyanəti azmış kimi, gürcü millətçilərinin son illərdə onlarla Azərbaycan kəndlərinin tarixi adlarını dəyişdirməsi onu bir an da olsun rahat buraxmırdı.
Qonşuların bu dönüklüyündən və millətçilik mərəzindən qəzəblənən İsmayıl müəllim etiraz səsini ucaldaraq Faxralı kəndinin, eləcə də Borçalı mahalının bir yanı Türkiyə sərhədlərindən - Qaraxac yaylaqlarından başlayan dağları, dərələri, yurd yerlərini, yayda yaylaqlarını, qışda qışlaqlarını, bir-birindən səfalı, bir-birindən gözəl düşərgələrini nəzmə çəkmiş, «Heydərbaba» səpkisində 100 bənddən ibarət salnamə yaratmışdır. İsmayıl Güllərin ürək yanğısı ilə nəzmə çəkdiyi coğrafi adların bir qismini ixtisarla Hüseynqulu Məmmədli «Oğuz eli» qəzeti vasitəsilə oxuculara təqdim etmişdir.
Biz də həmin şeirdən bir parçanı sizlərə ərməğan edirik, əziz oxucularımız!
FAXRALININ TORPAĞIDI BU YERLƏR
FAXRALININ TORPAĞIDI BU YERLƏR

Yataqdağı, Böyükburun, Altıdaş,
Keçlidərə, Taxtalara ayaq-baş,
Püştüdən en Korbulaqda süfrə aç,
Faxralının torpağıdır, bu yerlər.

Bir tarixdi Alqulunun dərəsi,
Keçilməzdi Tərspöhrənin pöhrəsi,
Yaylım təpə, Əlləzin ov bərəsi,
Faxralının torpağıdır, bu yerlər.

Micnədaşı, Yolayrıcı nişandı,
Boluskəzdən Mığırlıya aşandı.
Şairləri şeir, dastan qoşandı,
Faxralının torpağıdır, bu yerlər.

Kolluquzey, Sarıgəzdək, Tildağı,
Mırıqmağara , Əzməliyin bir yanı,
Salah dərə heyran edir insanı,
Faxralının torpağıdır, bu yerlər.

Palıtlıdı cüyürlərin ovlağı,
Böyükgüney, Daşkəsənin dayağı,\
Yazda qaynar Ballıdərə bulağı,
Faxralının torpağıdır, bu yerlər.

Aşıq Şennik burda demiş dastanı,
Əbəs deyil, sözlərinin var canı,
Qaça-qaça Musa vurub ceyranı,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Damqayada daldalanıb yatmışam,
Göyboyunda çöl ocağı çatmışam,
Yastıyalda, nişan qoyub atmışam,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Cürgəlidən Qatarlara yol aşır,
Mülkümdərə , Mehdiyalı dolaşır,
Qoruqtala, Novlu ilə yanaşır,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Sarıbulaq, Saxundurda ad olub,
Hər kəs içib dahanında dad olub,
Kömüryanan sinəsində od olub,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Dəyəyerin, çətingüney, Qarayal,
Göy kilsədən kim danışar bir əhval?
Yadigardı daşlar durur salba-sal,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Buruntala, Yalmaşqanı, Qara su,
Nəziksudan axıb gəlir hara su?

Köllü gəzdək mülkümüzün arası,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Daşa-daşa bəzək verib yaradan,\
Yalovutu kim götürər aradan,
Kordərəni seçmək olmaz sıradan,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Ambarbulaq, Qaraqaya, Çalğılı,
Qaramalı qamış kimi qarğılı,
Orta gəzdək min suallı sorğulu,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Xəmmətlidi Koxalının binəsi,
Günəş tutur Ağ günöyün sinəsi,
Əl çatmazdı uca Səngər zirvəsi,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Ağ kilsənin naxışlıdı daşları,
Daşkilsənin bəlli deyil yaşları,
Hamar deyil Blankanın döşləri,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Gavkeçiddən Bozboyuna çıxarsan,
Kələşoğlu qayasına baxarsan,
Daşlıyolda sürüşərsən, axarsan,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Daşdıdərə, Dərinboyun, Yataxlı,
Hərüçdə bir-birindən çataxlı,
Həm aşağı, həm yuxarı papaxlı,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.

Bu adları bacardıqca izlədim,
Xırım-xırda, kol-kosuna girmədim.
Deyin görək, hara qaldı bilmədim,
Faxralının torpağıdı, bu yerlər.
«Oğuz eli» qəzeti.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 27 Feb 2018 18:26:07 +0000 ŞAİR İLADİ ÖMƏROĞLU https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/772-ar-lad-mrolu.html https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/772-ar-lad-mrolu.html ŞAİR İLADİ ÖMƏROĞLU

Şair İladi Ömər oğlu Orucov 1948-ci ildə Ulu Borçalıda, Başkeçid rayonunun Qızılkilsə (Dəmirçi Həsənli) kəndində anadan olmuşdur. O, 1966-ci ildə Qızılkilsə kənd orta məktəbini bitirmiş və Gəncə Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olmuşdur. 1971-ci ildə təhsilini başa vurub Borçalıya qayıtmışdır. İladi Öməroğlu öz ixtisası üzrə bir neçə məsul vəzifələrdə çalışmışdır.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 21 Feb 2018 01:22:32 +0000 XEYRİYYƏ FONDU BİR QRUP TANINMIŞ ALİM, ŞAİR VƏ YAZIÇININ ƏSƏRLƏRİNİN NƏŞRİNƏ BAŞLAYIB https://turan.info.az/fond/3483-xeyryy-fondu-br-qrup-taninmi-alm-ar-v-yaziinin-ktablarinin-nrn-balayib.html https://turan.info.az/fond/3483-xeyryy-fondu-br-qrup-taninmi-alm-ar-v-yaziinin-ktablarinin-nrn-balayib.html

XEYİRLİ OLSUN!..

2018-ci il yanvarın 22-də
Gürcüstanda yaşayan
soydaşlarımıza
maddi və mənəvi
yardım göstərmək
məqsədilə
görkəmli
Azərbaycan alimi,
məşhur dilçi,
tanınmış türkoloq,
zəhmətkeş tədqiqatçı,
Nyu-York Elmlər
Akademiyasının
akademiki,
uzun müddət
Azərbaycan Ali Hərbi
Dənizçilik Məktəbində
"Dillər" kafedrasının
müdiri və
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında
Ali Attestasiya Komissiyasının Ekspert Şurasının üzvü olmuş
filologiya elmləri doktoru, professor
Mədəd Namaz oğlu Çobanovun anadan olmasının
80 illik yubileyi şərəfinə təsis olunmuş
“Professor Mədəd Çobanov adına XEYRİYYƏ FONDU”nun
Üçüncü iclası keçirilib.

Bu barədə mətbuata Fondun icraçı direktoru Müşfiq Borçalı məlumat verib.
O, bildirib ki, Azərbaycan Respublikası “Təhsil” Mərkəzinin - “XXI Əsrin Ziyalıları” MMC,
“Vetenim.info” MMC, "Şərqin səsi" qəzeti, “Ziya” (turan.info.az) və “Zirvə” (Zirve.info)
İnformasiya Mərkəzlərinin birgə təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə yaranan Fondun təsis olunmasında
əsas məqsəd Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımıza, xüsusilə də yaradıcı gənclərə,
tələbə və şagirdlərə maddi və mənəvi yardım göstərməkdir.

Fondun hələ 2017-ci il oktyabrın 16-da keçirilmiş ilk təsis iclasında
Gürcüstanda fəaliyyət göstərən Azərbaycan dilli orta məktəblərə, Mədəniyyət Mərkəzlərinə, mətbuat orqanlarına yardım etmək,
Gürcüstanda yaşayan ziyalılarımızın, yaradıcı soydaşlarımızın yubileylərini keçirmək, onları mükafatlandırmaq,
“Ən yaxşı müəllim”, “Ən yaxşı jurnalist”, “Ən yaxşı mədəniyyət işçisi” və s. müsabiqələri keçirmək,
qalibləri “Professor Mədəd Çobanov adına Fəxri diplom”la mükafatlandırmaq,
şair və yazıçıların əsərlərindən ibarət kitablar, almanax və məcmuələr çap etmək,
ULU BORÇALImızdakı, eləcə də Gürcüstandakı bu və ya digər QƏDİM kəndlərimizlə,
el-obalarımızla, bir sözlə, toponimlərimizlə, həmçinin bu bölgənin məşhur ziyalıları ilə bağlı
Ensiklopedik xarakterli kitablar hazırlayıb nəşr etmək və s. qərara alınmışdı.

Həmin qərara əsasən Fond artıq professor Mədəd Çobanovun 10 cildlik "SEÇİLMİŞ ƏSƏRLƏR"inin, eləcə də, əslən Borçalıdan olan digər alimlərin, şair və yazıçıların əsərlərinin nəşrinə başlayıb.
Yaxın günlərdə tanınmış Borçalışünas alim, görkəmli tədqiqatçı, filologiya elmləri doktoru, professor Şurəddin Məmmədlinin "19-cu Yüzil Azərbaycan Gürcü Teatr ülfəti",
tanınmış tədqiqatçı, dilçi-alim, folklorşünas professor Mahmud Kamaloğlunun "Aşıq Sadıq", Dr.prof. Mədəd Çobanovla Dr. Müşfiq Çobanlının həmmüəllif olduğu "Sözün ucalığı: şair, yazıçı, publisist, alim..." (Əli Rza Xələfli haqqında), eləcə də istedadlı şair Allahverdi Təhləlilin tərcüməsində Besiki Amaraulinin "Xoşbəxlik anı"

Fondun icraçı direktoru M.Borçalı həmçinin, onu da bildirib ki,
Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın milli kadrlara olan ehtiyaclarını qismən də olsa ödəmək məqsədilə ali məktəblərdə, xüsusilə də, vaxtilə Mədəd Çobanovun ali təhsil aldığı və sonralar uzun müddət müəllim, dosent və professor vəzifələrində çalışdığı - indiki İlya adına Tbilisi Dövlət Unuversitetində (keçmiş A.S.Puşkin adına, sonralar S.S.Orbeliani adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji Universitetində), eləcə də Bakı Dövlət Universitetində, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində və digər ali müəssisələrində təhsil alan
5 nəfər tələbəyə “Professor Mədəd Çobanov adına Təqaüd”, vaxtilə Mədəd Çobanovun təhsil aldığı və
ilk pedaqoji fəaliyyətə başladığı Bolnisi rayonundakı Darvaz kənd orta məktəbində oxuyan 5 nəfər şagirdə isə “Professor Mədəd Çobanov adına Mükafat” verilməsi nəzərdə tutulmşdu.

Bildiyiniz kimi, Fondun 2017-ci il dekabrın 26-da keçirilmiş ikinci iclasında

Fondun Fəxri sədri, Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun direktoru,
akademik Möhsün Nağısoylu,
Fondun Mükafat Komitəsinin sədri, Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin rəhbəri,
Millət vəkili, akademik Nizami Cəfərov
və tanınmış ictimai xadim Güləhməd Qəribov

“2017-ci il iyunun 12-də Azərbaycanda Atatürk Mərkəzində
Professor Mədəd Çobanovun anadan olmasının 80 illik Yubileyinə həsr olunmuş
Elmi Sessiyanın yüksək səviyyədə təşkilinə göstərdiyi xidmətlərə görə”;

Gürcüstan Parlamentinin deputatı Ruslan Hacıyev,
Gürcüstan Azərbaycanlı Jurnalustlər Birliyinin sədri Nizami Məmmədzadə,
və professor Mahmud Kamaloğlu (Hacıxəlilov)

"2017-ci il avqustun 22-də Gürcüstanın Marneuli şəhərindəki
"Çay Evi - Muğam" Tədris-Mədəniyyət Mərkəzində
Professor Mədəd Çobanovun anadan olmasının 80 illiyinə həsr olunmuş
Yubiley tədbirinin yüksək səviyyədə təşkilinə göstərdiyi xidmətlərə görə";

Gürcüstan Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri Fazil Həsənov,
və Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Hüseyn Yusifov

“2017-ci il avqustun 25-də Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresində (GAK)
böyük alim, tanınmış tədqiqatçı, görkəmli dilçi-türkoloq,
Nyu-York Elmlər Akademiyasının akademiki, filologya elmləri doktoru,
professor Mədəd Çobanovun anadan olmasının 80 illik yubleyi ilə
bağlı təntənəli tədbirin keçirilməsində göstərdiyi xidmətlərə görə”;

Gürcüstanın Bolnisi rayonundakı Darbaz kənd orta məktəbinin direktoru Müseyib Qənbərov,
və həmin məktəbin direktor müavini Raqif Əhmədov

“2017-ci il oktyabrın 2-də Gürcüstanın Bolnisi rayonundakı Darbaz kənd orta məktəbində
müasir Azərbaycan filoloji və pedaqoji elminin tanınmış nümayəndəsi,
Nyu-York Elmlər Akademiyasının akademiki, görkəmli dilçi və türkoloq alim,
filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Çobanovun anadan olmasının
80 illik yubileyinin yüksək səviyyədə təşkilinə görə”

31 Dekabr - Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi günü və Yeni il Bayramı münasibətilə

“Professor Mədəd Çobanov adına Xeyriyyə Fondu”nun
İdarə Heyətinin FƏXRİ FƏRMANI ilə;

Eləcə dəBorçalı və Borçalıların təbliğində
xüsusi xidmətlərinə görə bir qrup şəxs, o cümlədən,

turan.info.az saytının əməkdaşı Firəngiz xanım İbadova
“Sosial şəbəkələrdə Borçalının və Borçalıların təbliğində göstərdiyi xidmətlərinə görə”;

"Borçalı" nəşriyyatının ədəbi redaktoru İlyas Əfəndi Vəfalı
"Dədəmiz Dədə Mədəd" şeirinə və eləcə də, Borçalının və Borçalıların təbliğində
göstərdiyi xidmətlərinə görə”;

'Ziya" qəzetinin əməkdaşı, "Borçalı" nəşriyyatının və turan.info.az saytının texniki redaktoru Etibar Ovçuyev
“Borçalının və Borçaləların təbliğində gösrərdiyi xüsusi xidmətlərinə görə”

“Professor Mədəd Çobanov adına Xeyriyyə Fondu”nun təsis etdiyi

"Professor Mədəd Çobanov adına FƏXRİ DİPLOM” və “PUL MÜKAFATI” ilə
təltif olunmuşlar.

Eyni zamanda, “Professor Mədəd Çobanov adına Xeyriyyə Fondu”nun Təqaüd Komitəsinin
qərarına əsasən ilk iclasda 5 nəfər tələbəyə təqaüdün verilməsi nəzərdə tutulsa da,
müraciətlərin çoxluğunu nəzərə alaraq, onların sayı artırılmış və 10 nəfər tələbə, o cümlədən,

BDU-nun Hüquq fakültəsinin IV kurs tələbəsi Aytac Müşfiq qızı Mədədli (Darvaz),
BDU-nun fililogiya fakültəsinin II kurs tələbəsi Elida Muxayeva (Baydar),
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsinin
IV kurs tələbəsi Aytac Hüseyn qızı İsmayılova (Faxralı),
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsinin
lV kurs tələbəsi Aytac Elxan qızı Nurməmmədova (Sadaxlı),
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsinin
III kurs tələbəsi Aytəkin Rakif qızı Yusifli (Bolnisi),
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsinin
I kurs tələbəsi Jalə Məzahir qızı Nəbiyeva (Dağ-Arxlı),
Tbilisi Dövlət Tibb Universitetinin tələbələri
Tural və Toğrul Rəsulovlar (Qaraçop-Qarayazı),
Tbilisi Dövlət Universitetinin I kurs tələbəsi
Yaşar Akif oğlu Əsgərov (Qaracalar) və
Tbilisi İlia adına Dövlət Universitetinin lV kurs tələbəsi
Elməddin Şahvələd oğlu Məmmədov (Darbaz)

“Təhsildə əldə etdiyi nailiyyətlərə və respublikanın ictimai həyatında fəal iştirakına görə”;

eləcə də, Gürcüstanın Bolnisi rayonundakı Darbaz kənd orta məktəbinin 5 nəfər şagirdi -
Mahnur Əliyeva, Ələddin Qəribov, Şirin Çobanova, Zaman Nəbiyev və İntizam Məmmədov

“Təhsildə əldə etdiyi nailiyyətlərə və məktəbin ictimai həyatında fəal iştirakına görə”

31 Dekabr - Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi günü və Yeni il Bayramı münasibətilə

“Professor Mədəd Çobanov adına Xeyriyyə Fondu”nun təsis etdiyi

"Professor Mədəd Çobanov adına FƏXRİ TƏQAÜD"lə təltif olunmuşdular.

REDAKSİYADAN:

Biz də turan.info.az-ın yaradıcı heyəti və çox saylı izləyiciləri adından
GÜRCÜSTANDA YAŞAYAN SOYDAŞLARIMIZA YARDIM ETMƏK MƏQSƏDİLƏ YARANAN YENİ FONDa
gələcək fəaliyyətində uğurlar diləməklə yanaşı, dəyərli ziyalımız, görkəmli alim,
çox hörmətli professor Mədəd Çobanova uzun ömür, möhkəm cansağlığı,
elmi yaradıcılığında və ictimai fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!..

turan.info.az

.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 22 Jan 2018 18:19:21 +0000 "Ziya" İnformasiya Mərkəzinin rəhbəri Müşfiq Borçalıya https://turan.info.az/elm/diger-bolmeler/3562-zimaz-ziya-nformasiya-mrkzinin-rhbri-mfiq-boralya.html https://turan.info.az/elm/diger-bolmeler/3562-zimaz-ziya-nformasiya-mrkzinin-rhbri-mfiq-boralya.html

Çox hörmətli Müşfiq müəllim!
"Ziya" Informasiya Mərkəzinin elektron resursları vasitəsilə məni böyük səmimiyyətlə təbrik etdiyinizə və haqqımda ətraflı məlumat yaydığınıza görə Sizə və kollektivinizə dərin təşəkkürümü və minnətdarlığımı bildirirəm!

Elm, təhsil və mədəniyyət sahələrinə fəaliyyətinizdə geniş yer verdiyiniz üçün "Ziya" İM-nin xəbərlərini ardıcıl izləyirəm.
Sizə bu yolda uğurlar arzulayıram!

Dərin hörmət və ehtiramla,

Əminağa Sadıqov
AMEA-nın müxbir üzvü]]> Müşviq BORÇALI Wed, 27 Dec 2017 21:28:38 +0000 Axundzadəşünaslığa daha bir dəyərli töhfə https://turan.info.az/yeni-neshrler/3362-axundzadnasla-daha-bir-dyrli-thf.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/3362-axundzadnasla-daha-bir-dyrli-thf.html

Axundzadəşünaslığa daha bir dəyərli töhfə

Ədəbiyyatşünas alim Şahbaz Şamıoğlunun milli dramaturgiya, realist bədii nəsr, professional ədəbi tənqid və ədəbiyyat nəzəriyyəsinin banisi Mirzə Fətəli Axundzadəyə dair növbəti monoqrafiyası işıq üzü görüb.
“Elm və təhsil” nəşriyyatında çap olunan “Mirzə Fətəli Axundzadə (müasirləri ilə əlaqələri və bədii yaradıcılığı)” monoqrafiyasının elmi redaktoru akademik İsa Həbibbəyli, rəyçiləri filologiya elmləri doktoru, professor Alxan Bayramoğlu və filologiya elmləri doktoru Baba Babayevdir.

Monoqrafiyanın birinci fəslində böyük ədibin Tiflisdən başqa, Bakı, Təbriz, Tehran, Peterburq, Paris və Londondan olan müasirləri ilə ictimai-ədəbi əlaqələri araşdırılıb. Müvafiq faktoloji materialların bolluğunu və elmi-metodoloji tələbi əsas götürən müəllif M.F.Axundzadənin müasirləri ilə əlaqələrini iki istiqamətdə - yeni əlifba uğrunda mübarizə sahəsində və “Kəmalüddövlə məktubları”nın çapı ilə bağlı çalışmaları çərçivəsində araşdırıb. Əsər ədəbiyyatşünaslığımızda M.F.Axundzadənin müasirləri ilə əlaqələrinin araşdırılması sahəsində ilk monoqrafik tədqiqat kimi qiymətlidir.

Monoqrafiyanın II fəslində M.F.Axundzadənin bədii irsi – şeirləri, komediyaları və nəsr əsərləri təhlil edilib. Monoqrafiyada ilk dəfə yazıçının “Aldanmış kəvakib” povestindən əlavə, elmi-ədəbi ictimaiyyətə son illərdə məlum olan, müvafiq olaraq ərəb və fars dillərində qələmə alınan “Hekayə” və “Qəribə hekayə” (“Fəqəreyi-əcibə”) əsərləri təhlil olunub. Müəllif bu fəsildə, həmçinin, “Kəmalüddövlə məktubları”nın janrı və üsubu məsələsinə yeni mövqe nümayiş etdirib.

Qeyd edək ki, elmi ictimaiyyətin ixtiyarına verilən bu əsər Ş.Şamıoğlunun M.F.Axundzadəyə dair üçüncü monoqrafiyasıdır. Bundan əvvəl müəllifin “Mirzə Fətəli Axundzadənin gürcü müasirləri” (2012), “Mirzə Fətəli Axundzadə (dövrü, elmi bioqrafiyası və müasirləşmə konsepsiyası)” (2016) əsərləri çap olunub. Ş.Şamıoğlu ümumilikdə 7 monoqrafiyanın, Azərbaycanda və xaricdə çap olunan 50-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 05 Dec 2017 15:42:18 +0000 GÜRCÜSTANDA YAŞAYAN SOYDAŞLARIMIZA YARDIM ETMƏK MƏQSƏDİLƏ YENİ FOND YARANIB https://turan.info.az/fond/3276-grcstanda-yaayan-soydalarimiza-yardim-etmk-mqsdl-yen-fond-yaranib.html https://turan.info.az/fond/3276-grcstanda-yaayan-soydalarimiza-yardim-etmk-mqsdl-yen-fond-yaranib.html

Bu günlərdə Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımıza maddi və mənəvi yardım göstərmək məqsədilə görkəmli Azərbaycan alimi, məşhur dilçi, tanınmış türkoloq, zəhmətkeş tədqiqatçı, Nyu-York Elmlər Akademiyasının akademiki, uzun müddət Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbində "Dillər" kafedrasının müdiri və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Ekspert Şurasının üzvü olmuş
filologiya elmləri doktoru,
professor Mədəd Çobanovun anadan olmasının 80 illik yubileyi şərəfinə
“Professor Mədəd Çobanov adına
XEYRİYYƏ FONDU” təsis olunub.

Fondun icraçı direktoru Müşfiq Borçalı məlumat verib ki, Azərbaycan Respublikası “Təhsil” Mərkəzinin - “XXI Əsrin Ziyalıları” MMC, “Vetenim.info” MMC, "Şərqin səsi" qəzeti, “Ziya” (turan.info.az) və “Zirvə” (Zirve.info) İnformasiya Mərkəzlərinin birgə təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə yaranan Fondun təsis olunmasında əsas məqsəd Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımıza, xüsusilə də yaradıcı gənclərə, tələbə və şagirdlərə maddi və mənəvi yardım göstərməkdir.
Fondun 2017-ci il oktyabrın 16-da keçirilmiş ilk iclasında qərara alınıb ki, yaxın və qısa bir müddətdə işçi qrupu tərəfindən Fondun Nizamnaməsi, Əsasnaməsi, strukturu, gələcək fəaliyyət Proqramı hazırlanıb müzakirəyə təqdim olunsun.
İlk iclasda o da qərara alınıb ki, Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın milli kadrlara olan ehtiyaclarını qismən də olsa ödəmək məqsədilə ali məktəblərdə, xüsusilə də, vaxtilə Mədəd Çobanovun ali təhsil aldığı və sonralar uzun müddət müəllim, dosent və professor vəzifələrində çalışdığı - indiki İlya adına Tbilisi Dövlət Unuversitetində (keçmiş A.S.Puşkin adına, sonralar S.S.Orbeliani adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji Universitetində) təhsil alan 5 nəfər tələbəyə “Professor Mədəd Çobanov adına Təqaüd”, vaxtilə Mədəd Çobanovun təhsil aldığı və ilk pedaqoji fəaliyyətə başladığı Bolnisi rayonundakı Darvaz kənd orta məktəbində oxuyan 5 nəfər şagirdə isə “Professor Mədəd Çobanov adına Mükafat” verilsin.
Həmçinin, Gürcüstanda fəaliyyət göstərən Azərbaycan dilli orta məktəblərə, Mədəniyyət Mərkəzlərinə yardım etmək, Gürcüstanda yaşayan ziyalılarımızın, yaradıcı soydaşlarımızın yubileylərini keçirmək, onları mükafatlandırmaq, “Ən yaxşı müəllim”, “Ən yaxşı jurnalist”, “Ən yaxşı mədəniyyət işçisi” və s. müsabiqələri keçirmək, qalibləri “Professor Mədəd Çobanov adına Fəxri diplom”la mükafatlandırmaq, şair və yazıçıların əsərlərindən ibarət kitablar, almanax və məcmuələr çap etmək, ULU BORÇALImızdakı, eləcə də Gürcüstandakı bu və ya digər QƏDİM kəndlərimizlə, el-obalarımızla, bir sözlə, toponimlərimizlə, həmçinin bu bölgənin məşhur ziyalıları ilə bağlı Ensiklopedik xarakterli kitablar hazırlayıb nəşr etmək və s. nəzərdə tutulub.
Qeyd edək ki, professor Mədəd Çobanovun anadan olamsının 80 illik yubileyi Bakıda, Tiflisdə, Borçalıda - Marneulidə və Bolnisidə yüksək səviyyədə qeyd olunub. Tez-tez doğma Borçalıya baş çəkən yubilyar, bu yaxınlarda Bolnisi rayonunda olub, vaxtilə dünyaya göz açdığı və ilk orta təhsil aldığı Darvaz kəndindəki ictimai məktəbdə müəllim və şagirdlərlə görüşüb, onlara müəllifi olduğu çoxsaylı kitablarını, eləcə də, müəllimlər üçün vəsaitlər, şagirdlər üçün məktəbli ləvazimatları və s. hədiyyə edib.]]> Müşviq BORÇALI Sun, 26 Nov 2017 23:24:43 +0000 "DANIŞAN QAYALAR" filminin təqdimatı olub https://turan.info.az/diger/qht/3268-danan-qayalar-filminin-tqdimat-olub.html https://turan.info.az/diger/qht/3268-danan-qayalar-filminin-tqdimat-olub.html

FİLMDƏ MADDİ-MƏDƏNİYYƏT ABİDƏLƏRİMİZİN SİRRLƏRİ ARAŞDIRILIR...
Bu gün - 2017-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Coğrafiya İnstitutunun konfrans zalında “Cabir Novruz” Mədəniyyət Fondunun hazırladığı "Danışan qayalar" filminin təqdimatı olub.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyə yardımı ilə "Mədəniyyətin inkişafı və ölkəmizin turizm potensialının təbliginə dair təşəbbüslər" adlı layihə çərçivəsində hazırlan-mış filmin layihə rəhbəri - “Cabir Novruz” Mədəniyyət Fondunun prezidenti, professor Cavanşir Qurbanov, ssenarı müəllifi - Muşfiq Borçalı, rejissoru - Günay Novruz, redaktoru - Müşfiq Cabiroğlu, montaj rejisoru Asif Viziuals, operator Mircavid Yəhyazadə, prodüssor Aydan Ağadır.
Tədbiri giriş sözü ilə AMEA Coğrafiya İnstitutunun direktoru, Coğrafiya Cəmiyyətinin sədri, akademik Ramiz Məmmədov açıb. Sonra filmin ssenarı müəllifi Muşfiq Borçalı film haqqında iştirakçılara qısa məlumat verib və filmi təqdim edib.
Film böyük maraqla qarşılanıb.
Tanınmış tədqiqatçı Şakir Qabıssanlının məruzəsi dinlənildikdən sonra film haqqında geniş müzakirə olub.
Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı, Əməkdar İncəsənət xadimi Əbdül Mahmudov, Xalq artisti, professor Zamiq Əliyev, Əmədar mühəndis, professor Fuad Hacızadə, AMEA-nın elmi işçiləri, tarix elmləri doktoru Xeyirbəy Qasımov, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Dilavər Əzimov, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Rasim Nəbioğlu, Qobustan Milli Tarix-Bədii Qoruğunun şöbə müdiri Nail Məmmədov, Əməkdar jurnalist Tahir Taisoğlu və başqaları çıxış edərək, film ilə bağlı öz fikirlərini bildiriblər, filmin çəklişində böyük zəhmət çəkmiş yaradıcı heyətin əməyini yüksək qiymətləndiriblər.
Tədbirə "Cabir Novruz" Mədəniyyət Fondunun prezidenti, layihə rəhbəri, professor Cavanşir Qurbanov yekun vurub, filmin yaradıcı heyətinə, institutun rəhbərliyinə və tədbirin iştirakçılara təşəkkür edib və öz minnətdarlığını bildirib.
Təqdimatda alimlərlə yanaşı müxtəlif KİV və ictimayyət nümayəndələri, o cümlədən, Azərbaycan Milli QHT Forumunun nümayəndəsi Gəray Əlibəyov, Cəfər Cabbarlı ev muzeyinin direktoru Qəmər Seyfəddinqızı, jurnalistlər Müşfiq Cabiroğlu, Əsli Mustafayeva, şairlər İlyas Əfəndi, Yunis Qaraxanov və b. iştirak ediblər.
Tədbir AzTv, ARB kanalları və bir sıra Kütləvi İnformasiya Vasitələri tərəfindən işıqlandırılmışdır.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 10 Nov 2017 15:53:59 +0000 MADDİ-MƏDƏNİYYƏT ABİDƏLƏRİMİZİN SİRRLƏRİ ARAŞDIRILIR https://turan.info.az/diger/tarix/3051-madd-mdnyyt-abdlrmzn-srrlr-aradirilir.html https://turan.info.az/diger/tarix/3051-madd-mdnyyt-abdlrmzn-srrlr-aradirilir.html

Bu gün - 2017-ci il iyulun 31-də "Cabir Novruz" Mədəniyyət Fondu Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Coğrafiya İnstitutunun akt zalında "Azərbaycanı dünyaya bağlayan maddi-mədəniyyət abidələrimiz" mövzusunda elmi konfrans keçirib.
Vetenim.info xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dəstək Fondunun maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilən "Mədəniyyətin inkişafı və ölkəmizin turizm potensialının təbliginə dair təşəbbüslər" adlı layihə çərçivəsində baş tutub.
Tədbiri giriş sözü ilə AMEA Coğrafiya İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini Məhərrəm Həsənov açıb, konfrans haqqında iştirakçılara qısa məlumat verib və məruzəçi - tanınmış tədqiqatçı Şakir Qabıssanlının elmi fəaliyyətindən danışıb.
Tanınmış kulturoloq, professor Fuad Məmmədov "Cabir Novruz" Mədəniyyət Fondunun fəaliyyətini yüksək dəyərləndirib, Fondun həyata keçirdiyi layihəyə uğurlar arzulayıb və Fondun Qobustan abidələri haqqında hazırladığı video-klipi konfrans iştirakçılarına təqdim edib.
Sonra Şakir Qabıstanlı "Azərbaycanı dünyaya bağlayan maddi-mədəniyyət abidələrimiz" mövzusunda məruzə edib. Məruzə böyük maraq doğurub və diqqətlə dinlənilib.
Məruzə ətrafında geniş müzakirə olub, professor Murad Baxşıyev, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Qorxmaz Əlilicanzadə, tanınmış kinoşünas Şeyx Əbdül Mahmudbəyov, fəlsəfə doktorları Fikrət Nəbiyev, Firudin Qurbansoy, "Zirvə" İnformasiya Mərkəzinin rəhbəri Müşfiq Borçalı və başqaları çıxış ediblər, məruzə ilə bağlı öz fikirlərini bildiriblər, Ş.Qabıssanlının əməyini yüksək qiymətləndiriblər.
Tədbirə "Cabir Novruz" Mədəniyyət Fondunun prezidenti və layihə rəhbəri, professor Cavanşir Qurbanov yekun vurub, tədbir iştirakçılarına təşəkkür edib və öz minnətdarlığını bildirib.
Konfransda Azərbaycan Milli QHT Forumunun prezidenti Rauf Zeyni, professor Fuad Hacızadə, Musa Ələkbərli və b. iştirak ediblər.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 31 Jul 2017 17:44:32 +0000 NAİLƏ CƏLİL-XOCA (1959) https://turan.info.az/gurcustan/tiflis/4093-nal-cll-xoca-1959.html https://turan.info.az/gurcustan/tiflis/4093-nal-cll-xoca-1959.html

Nailə Sayad qızı Cəlil-Xoca 1959-cu ildə Tbilisi şəhərində anadan olmuşdur. 1982-ci ildə M.Cavaxişvili adına Tbilisi Dövlət Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Hələ tələbəlik illərində Azərbaycan Gürcüstan qarşılıqlı əlaqələrinə böyük diqqət yetirmiş, bu sahədə çoxlu işlər görmüşdür. İyirmi monoqrafiyanın, «Azərbaycan folkloru gürcü mənbələrində» kitabının müəllifidir. Nailə Cəlil-Xocanın «Koroğlu gürcü mənbələrində» elmi-publisistik kitabı San-Xose şəhərində Amerka ədəbiyyatşünaslarının «Qızıl qələm» mükafatına layiq görülmüşdür. Tbilisidə yaşayarkən «Sovet Gürcüstanı», «Vecerniy Tbilisi», «Molodyoj Qruzii» qəzetlərinin redaksiyalarında məsul vəzifələrdə çalışmışdır.
Tbilisi Dövlət Universitetində, S.S.Orbeliani adına Dövlət Pedaqoji Universitetində və Tbilisi Politexnik Universitetində bir müəddət müəllim işləmişdir.
Bakıya köçdükdən sonra uzun müddət «Yurd» jurnalında, «El səsi» qəzetində, Səhiyyə Nazirliyinin «Şəfqət» qəzetinin rus bölməsində və Bakı Dövlət Universitetinin «Xəbərlər» jurnalında redaktor vəzifəsində işləmişdir.
Nailə Cəlil-Xoca rusdilli jurnalistlərin Beynəlxalq Assosiyasının üzvüdür.
Üç uşaq anasıdır.
1999-cu ildən etibarən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatında məsul vəzifədə çalışır.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 22 Jun 2017 16:07:21 +0000 ÇOX VƏ SAĞLAM YAŞAMAQ İSTƏYİRSİNİZSƏ, BU KİTABI MÜTLƏQ OXUYUN… https://turan.info.az/yeni-neshrler/2963-ox-v-salam-yaamaq-styrsnzs-bu-ktabi-mtlq-oxuyun.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/2963-ox-v-salam-yaamaq-styrsnzs-bu-ktabi-mtlq-oxuyun.html

ÇOX VƏ SAĞLAM YAŞAMAQ İSTƏYİRSİNİZSƏ, BU KİTABI MÜTLƏQ OXUYUN…

TƏBRİK EDİRİK!..

Bu günlərdə dəyərli ziyalımız, tanınmış alim, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) Ekologiya idarəsinin rəis müavini, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor Əflatun Həsənovun “Xərçəngsiz, infarktsız, insultsuz çox yaşa” adlı yeni kitabı işıqüzü görüb.

Kitab haqqında ətraflı məlumatı yaxın zamanda dəyərli oxucularımızın diqqətinə çatdıracağıq.

Xatırladaq ki, Əflatun Mürsəl oğlu Həsənov – 1959-cu il dekabrın 12-də qədim Borçalı mahalında
– indiki Gürcüstanın Bolnisi rayonundakı Faxralı kəndində anadan olub.
1976-cı ildə Faxralı kəndində orta məktəbi, 1980-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji
Universitetinin Fizika fakültəsini bitirib.
1981-1982-ci illərdə hərbi xidmətdə olub.
1983-cü ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Radiasiya Tədqiqatları Sektorunda elmi işçi vəzifəsində işləyib, 1985-ci ildə isə Leninqrad Dövlət Universitetində aspiranturada oxuyub.
1987-ci ildə “Radiasiya və elektrik boşalmasının tə’siri altında oksid bor maddəsinin səthində baş verən proseslərin” öyrənilməsinə aid namizədlik dissertasiyası, 2000-ci ildə isə bərk cisimlər ixtisası üzrə “Geniş qadağan olunmuş zonalı dielektriklərin iştirakı ilə radiasion və plazma heterogen proseslərin müqayisəli qanunauyğunluqları” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.
50-dən çox elmi əsərin müəllifidir. Bu əsərlərdən 6-sı Rusiya dövlətinin patenti olmuş, atom və plazma-generatorunda istifadə olunan maddələrin köməyi ilə hidrogen-enerjidaşıyıcısı alınmasına həsr olunub.
Professor Əflatun Həsənov bir monoqrafiya, xarici ölkələrdə çap olunan 16 əsərin müəllifidir. (Böyük Britaniya, Almaniya, Macarıstan, Türkiyə və s.). Onun rəhbərliyi altında iki elmlər namizədi müdafiə edib. O, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Radiasiya tədqiqatları bölməsində laboratoriya müdiri vəzifəsinə kimi yüksəlib.
Professor Əflatun Həsənov hazırda ARDNŞ-in Ekologiya idarəsinin rəisinin müavini vəzifəsində çalışır. O, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Bioqrafiya İnstitutunun Qızıl medalı və “Beynəlxalq səfir ordeni” ilə təltif olunub.

Müşfiq BORÇALI]]> Müşviq BORÇALI Wed, 21 Jun 2017 23:49:41 +0000 Aşıq Dəllək Paşa - 130 https://turan.info.az/edebiyyat/folklor/2954-aq-dllk-paa-130.html https://turan.info.az/edebiyyat/folklor/2954-aq-dllk-paa-130.html

Bu günlərdə Tiflis şəhərinin Saburtala məhəlləsində öz dövrünün tanınmış aşığı Dəllək Paşanın 130 illik yubileyi keçirilib.

Xatırladaq ki, Aşıq Dəllək Paşa (Paşa Güllü oğlu Dəlivəlli - Dəlivəlov) 1887-ci ildə qədim Borçalı mahalının Barmaqsız (indiki Zalqa) rayonunun Ərcivan-Sarvan kəndində anadan olub. Bir müddət Ərcivan-Sarvanda yaşadıqdan sonra Tiflisin Saburtala məhləsinə köçüb, Tiflisdə və ətraf bölgələrdə - Msxeta, Kareli, Kaspi, Qaraçöp, Borçalının kəndlərində xalqımızın ölməz sənəti olan aşıq sənətini təbliğ edib, məclislər aparıb, eyni zamanda dəlləklik edibdir. O, Tiflisin 64 saylı məktəbində, 1 May klubunda və s. dəfələrlə konsertlərdə və şənliklərdə iştirak edibdir.
Dəllək Paşa 1976-cı ildə dünyasını dəyişib.

Yubileydə cıxış edən tanınmış yurnalist-yazıçı Əziz Dəlivəlli, ictimaiyyətin digər nümayəndələri, onu tanıyanlar və qohumlar aşığın həyatından danışıblar.

Sonda aşığın ruhuna dualar oxunub.

Allah rəhmət eləsin!.. Ruhu şad olsun!..]]> Müşviq BORÇALI Wed, 21 Jun 2017 01:12:10 +0000 "Cəsur Kəşfiyyatçı” filmi https://turan.info.az/azerbaycan/qarabaq/2918-csur-kfiyyat-filmi.html https://turan.info.az/azerbaycan/qarabaq/2918-csur-kfiyyat-filmi.html

Qarabağ uğrunda döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuş
Hicran Zülfüyevin şərəfli ömür yoluna həsr edilən
"Cəsur Kəşfiyyatçı”
filmini turan.info.az-ın dəyərli icləyicilərinə təqdim edirik.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 09 Jun 2017 02:03:01 +0000 Mətbuat Şurası: “Şahismayıl Şəmmədoğlu Gürcüstanda soydaşlarımızın haqq səsini çatdırır” https://turan.info.az/media/2898-mtbuat-uras-ahismayl-mmdolu-grcstanda-soydalarmzn-haqq-ssini-atdrr.html https://turan.info.az/media/2898-mtbuat-uras-ahismayl-mmdolu-grcstanda-soydalarmzn-haqq-ssini-atdrr.html

Azərbaycan Mətbuat Şurası «Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri» QSC-nin Gürcüstan üzrə xüsusi müxbiri Şahismayıl Şəmmədoğlunu anadan olmasının 55 illiyi münasibəti ilə təbrik edib. Təbrik məktubunda deyilir:
«Elə adamlar var ki, həyata keçirdikləri fəaliyyət ilə özləri ayrıca bir dünya yarada bilir, məxsusi dəst-xətləri, yanaşmaları ilə daim yaddaşlarda qalmağı bacarır, hörmətlə qarşılanırlar. Jurnalistikamızda belə adamları görmək çox xoşdur. Bu günlərdə onlardan birinin – AzTV-nin Gürcüstan üzrə xüsusi müxbiri Şahismayıl Şəmmədoğlunun 55 yaşı tamam olur. Azərbaycan Mətbuat Şurası yubilyarı həyatının əlamətdar təqvim ili münasibəti ilə təbrik edir.
Şahismayıl Şəmmədoğlu uzun illərdir, AzTV-nin Gürcüstandakı təmsilçisi kimi fəaliyyət göstərməkdədir. Onun qonşu ölkədə gördüyü iş heç də müxbirliklə kifayətlənmir. Ş.Şəmmədoğlu həmçinin Gürcüstanın ictimai həyatına nüfuz edir, yarım milyona yaxın soydaşımızın yaşadığı bölgənin haqq səsini çatdırır, Azərbaycan və Gürcü xalqları arasında təmasların möhkəmlənməsinə çalışır. Bu missiya mühüm əhəmiyyət daşıyır və son dərəcə vacibdir.
Azərbaycan Mətbuat Şurası bir daha Şahismayıl Şəmmədoğlunu anadan olmasının 55-illiyi münasibəti ilə təbrik edir, ona möhkəm cansağlığı, uzun ömür və yorulmaz fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayır.
Yubileyiniz mübarək, əziz həmkar!»]]> Müşviq BORÇALI Fri, 02 Jun 2017 16:37:40 +0000 M.P.Vaqifin anadan olmasının 300 illik yubileyinə dəyərli töhfə https://turan.info.az/yeni-neshrler/2896-mpvaqifin-anadan-olmasnn-300-illik-yubileyin-dyrli-thf.html https://turan.info.az/yeni-neshrler/2896-mpvaqifin-anadan-olmasnn-300-illik-yubileyin-dyrli-thf.html

“Ziya” qəzetinin və turan.info.az saytının Baş redaktoru, tanınmış jurnalist və tədqiqatçı-filoloq MÜŞFİQ BORÇALInın 1995-ci ildə Bakıda işıqüzü görmüş “M.P.VAQİF VƏ GÜRCÜSTAN” adlı kitabının yenidən işlənmiş və əlavələr olunmuş ikinci nəşri bu günlərdə “Borçalı” nəşriyyatı tərəfindən nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilib (Müşfiq Borçalı. M.P.Vaqif və Gürcüstan. Bakı, 2017, 172 səh.).
Nəşrin elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor Vüqar Əhməd, rəyçiləri - filologiya elmləri doktoru, professor Bədirxan Əhmədov və filologiya elmləri doktoru, professor Şurəddin Məmmədli, nəşriyyat redaktoru isə “Dostluq” Cəmiyyətinin sədri, “Dostluq məşəli” qəzetinin baş redaktoru, tanınmış şair-jurnalist Fərman Borçalıdır.
Kitab Azərbaycan Respublikasэnэn Prezidenti İlham Əliyevin 12 yanvar 2017-ci il tarixli “BöyükAzərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin 300 illik yubileyinin keзirilməsi haqqında” Sərəncamı ilə açılır.
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin fəxri professoru, “Tərəqqi” medallэ, “Abdulla Şaiq” və “Qızıl Qələm” mükafatları laureatı Aysəba Əlizadənin “Ulu Borçalının Ulu Oğlu!” sərlövhəli məqaləsi («Şərqin səsi» qəzeti, yanvar, 2014) kitabda “Ön söz əvəzi” verilib.
Üç bölmədən ibarət olan kitabın “Bu dostluğun yaşı çox!...” adlanan birinci bölməsində olan Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrinin qədim zamanlardan bu günümüzə qədər olan tarixi inkişaf prosesi araşdırılıb.
“M.P.Vaqif və Gürcüstan” adlanan ikinci bölmədə ölməz şairin Gürcüstanla, xüsusilə də Tiflis şəhəri ilə bağlı yazdığı şeirləri, həmin şeirlərin gürcü əlifbası ilə yazılmış və indi də Gürcüstan arxivlərində qorunub saxlanan nüsxələri tədqiqata cəlb olunub, həmin nüsxələrlə şairin mövcud kitablarında dərc olunmuş şeirləri arasında oxşar və fərqli məqamlar diqqətə çatdırılıb, eləcə də gürcü şairlərinin M.P.Vaqifə həsr etdikləri şeirlər, həmçinin gürcü alimlərinin M.P.Vaqifə verdikləri yüksək dəyərlər və s. haqqında oxuculara ətraflı məlumat verilib.
Kitabın üçüncü bölməsində isə “Gürcüstanda yaşayib-yaradan soydaşlarımızın yara¬dıcı¬lı¬ğın¬da Bədii tərcümə məsələləri və Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələr (1950-2015)” ilk dəfə olaraq elmi tədqiqata cəlb olunub.
Kitabın sonunda istifadə olunan geniş ədəbiyyat siyahısı verilib.
Bir sözlə, Müşfiq Mədəd oğlu Çobanlının “M.P.VAQİF VƏ GÜRCÜSTAN” adlı kitabı böyük Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin anadan olmasının 300 illik yubileyinə dəyərli töh¬fə olmaqla yanaşı, həm də M.P.Vaqifin ədəbi irsini, həyat və yaradıcılığını, eləcə də Azər¬bay¬can-gürcü ədəbi əlaqələrinin inkişaf tarixini araşdıran tədqiqatçılar, gənc alimlər, doktorantlar, orta məktəblərin ədəbiyyat müəllimləri və ali məktəblərin filologiya fakültələrinin tələbələri üçün qiymətli hədiyyədir.

turan.info.az]]> Müşviq BORÇALI Fri, 02 Jun 2017 15:27:39 +0000 Şəhid Hicran Zülfiyevə həsr olunmuş “CƏSUR KƏŞFİYYATÇI” filminin təqdimatı keçirilib https://turan.info.az/azerbaycan/qarabaq/2866-hid-hicran-zlfiyev-hsr-olunmu-csur-kfyyati-filminin-tqdimat-keirilib.html https://turan.info.az/azerbaycan/qarabaq/2866-hid-hicran-zlfiyev-hsr-olunmu-csur-kfyyati-filminin-tqdimat-keirilib.html Şəhid Hicran Zülfiyevə həsr olunmuş “CƏSUR KƏŞFİYYATÇI” filminin təqdimatı keçirilib

Şəhid Hicran Zülfiyevə həsr olunmuş “CƏSUR KƏŞFİYYATÇI” filminin təqdimatı keçirilib

Bu gün - 2017-ci il mayın 23-də Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində "Vetenim.İnfo” MMC tərəfindən Qarabağ uğrunda döyüşlərdə şəhid olmuş Hicran Zülfüyevin şərəfli ömür yoluna həsr edilən "Cəsur Kəşfiyyatçı” filminin təqdimatı keçirilib.

Sherg.az xəbər verir ki, öncə Qarabağ uğrunda şəhid olmuş bütün insanların əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub. Tədbiri giriş sözü ilə "Vetenim.İnfo” saytının baş redaktoru Müşfiq Borçalı açıb. O, şəhidin ailə üzvləri başda olmaqla, dəvət olunmuş bütün qonaqları və media işçilərini salamladıqdan sonra, 25 il əvvəl - 1992-ci il mayın 23-də Qarabağ uğrunda müharibədə qəhrəmancasına şəhid olmuş Hicran Zülfiyevin şərəfli ömür yolu haqqında və eləcə də təqdim edilən film barəsində məlumat verib.

Bildirib ki, Hicran Zülfiyev 1960-cı il noyabrın 5-də Qərbi Azərbaycanın Sisian rayonunda anadan olmuşdu. 4 yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçür. Orta məktəbə və ilk rəssamlıq fəaliyyətinə Sisianda başlayan Hicran Zülfiyev, ali təhsilini Bakı Dövlət Pedaqoji Universitetinin “bədii qrafika” fakultəsində davam etdirir. 1984-cü ildə artıq o, Sovet ordusunda qulluğa başlayır. Oradan leytenant rütbəsi ilə geri qayıdan Hicran, daha sonra könüllü olaraq, kəşfiyyatçı kimi yenidən orduda xidmətə başlayır. Tez-tez əsgərlərini “Biz ölməyə yox, öldürməyə gəlmişik !” , “Qisas qiyamətə qalmaz !” şüarları ilə ruhlandıran Hicran Zülfiyev, 1992-ci il may ayının 23-də minaya düşərək qəhrəmancasına şəhid olur.

Daha sonra şəhidə həsr olunmuş film nümayiş olunub. Qeyd edək ki, "Vetenim.İnfo” MMC tərəfindən hazırlanmış filmin Ssenari müəllifi Günya Novruz, rejissoru İsrafil Xanlarov, redaktoru isə Müşfiq Borçalıdır.

Filmdə ailə üzvlərin, onun döyüş yoldaşların, yaxınların Hicranla olan xatirələrini bölüşüblər. Və Hicran haqqında maraqlı məqamları tamaşaçılara çatdırıblar. Bir çox maraqlı səhnənin yer aldığı filmdə ən çox diqqəti cəlb edən məqam, Hicranın əsgər çantasının ailəsi tərəfindən nümayiş olunduğu səhnə olub. 25 ildir ki, ailəsinin Hicrandan qalan son xatirə olaraq saxladıqları çantada Hicranın son toxunuşları var idi.. Belə ki, çantada onun qanlı köynəyi, içib axıra çatdıra bilmədiyi suyu, yarımçıq qalmış siqaret qutusu, xərclənməmiş pulları, oxuyub axıra çatdıra bilmədiyi qəzeti və daha bir çox 25 ildir ki, onu gözləyən əşyaları var idi..

Film haqqında ilk söz demək üçün söz uzun müddət “Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində sədrin müavini, şöbə müdiri və baş redaktor vəzifələrində çalışmış
Əməkdar jurnalist Cavanşir Cahangirova verilib. O, filmlə bağlı öz ürək sözləri ilə yanaşı, həm də filmin yaradıcı heyətinə öz tövsiyyə və məsləhətlərini söyləyib, filmin ssenari məllifi Günay Novruzun televiziya sahəsində ilk addımlarını məhz onun yanında atdığını və bundan qürur duyduğunu diqqətə çatdırıb.

Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi, tanınmış jurnalist Məzahir Süleymanzadə bildirib ki, şəhid ruhu müqəddəsidir. O ruh bizim ətrafımızda dolanır və hər zaman da dolanacaq.

Onun sözlərinə görə, bu ruhun arzularını yerinə yetirmək bizim borcumuzdur. Məhz hazırlanan film də buna xidmət edir:

"Hər birimiz şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyirik. Lakin burada əyləşən şəxslərin heç biri şəhid anasının keçirdiyi hissləri keçirə bilməz. Ananın nələr çəkdiyini görürük. Şəhidimizin dostları, qohumları danışdı, amma əsərin əsas qəhrəmanı ağbirçək anamızdı. Filmdəki əsgər xurcununun açılması epizodu çox maraqlı idi və bu görüntü həm rejissor, həm də film müəllifləri üçün bir tapıntıdır. İftixar hissi keçirdim ki, o xurcundan çıxan siqaret qutusu, içilməmiş su qabı ilə yanaşı əvvəllər baş redaktoru olduğum "Səhər” qəzeti də çıxdı. Həqiqətən də o zamanlar qəzet əsgərlər arasında çox vacib idi.
Hazırlanan film şəhidlərimizi unutmağa qoymur. Minlərlə şəhidlərimiz var, onlar haqqında filmlər çəkilməli, əsərlər yaradılmalıdır. Bir sözlə, nə lazımdırsa, yerinə yetirməliyik ki, şəhidlərimiz unudulmasın. Əlbəttə, nə eləsək də onların ruhunu ciddi şəkildə şad edə bilmirik. Ona görə də torpaqlarımız hələ işğal altındadır, üzərində yad ayaqlar var. Son illər aparılan siyasət, görülən işlərin hər biri onu göstərir ki, istəyimizə nail olacağıq. Torpaqlarımız düşməndən azad olacaq və bu zaman filmlərimizin mövzusu dəyişəcək. Amma Hicran kimi şəhidlərimiz heç bir zaman unudulmayacaq və həmişə qəlbimizdə yaşayacaq”.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi, "525-ci” qəzetin baş redaktoru Rəşad Məcid çəkilmiş filmin şəhidimizin ruhu qarşısında olan hörmət əlaməti olduğunu diqqətə çatdırıb:

"Xocalı hadisəsi barədə ermənilərin fikri belədir: onlar hər zaman maraqlı olublar ki, törətdikləri faciələri və vəhşilikləri göstərməklə Azərbaycan xalqında xof, qorxu yaratsınlar. Xalqımız müharibə və torpaqları azad etmək iddiasında olmasın. Amma bu cür olmadı, əksinə Azərbaycan xalqı daha çox qisas hissi ilə yaşamağa başladı. Minlərlə azərbaycanlı gənclərimiz məhz bu kadrları görəndən sonra müharibəyə, torpaqlarımızı müdafiə etməyə qalxdı. Bu günkü filmimizin qəhrəmanı Hicran da qisas və vətəni qorumaq hissinin təsiri ilə cəbhəyə yollandı. Əminəm ki, vətənpərvərlik hissi şəhidimizin övladlarına da keçib. Filmdə olan əsgər xurcununun açılması, onun içərisində olan əşyalar olduqca təsirli məqamlar idi. Filmin ərsəyə gəlməsində böyük zəhmət çəkilib. Əziyyət çəkən şəxslərin hər birinə öz təşəkkürümü bildirirəm və Allahdan şəhidimizə rəhmət diləyirəm”.

"Ədalət” qəzetinin baş redaktoru İradə Tuncay isə qeyd edib ki, şəhidimiz haqqında çəkilən film içimizdəki müqavimətin sınmaması və qorunması üçündür. Xanım jurnalistin fikrincə, müqavimət hissini unutmaq olmaz və canından keçən oğullarımız ki var, onlar bizim içimizdəki müqavimət hissidir:

"Müharibə başlayan zaman biz bu günkü hadisələri heç vaxt ağlımıza gətirmirdik. Elə bilirdik ki, hər şey olub bitəcək. Amma bu gün dünya mənzərəsinə baxanda görürük ki, nələr baş verir. Canımızı o vaxt müharibədə canını qoymuş insanlara borcluyuq. Soyqrım olan zaman dünya qüvvələri gözləmirdilər ki, biz müqavimət göstərəcəyik. Məhz müqavimətimizin hesabına bu gün yaşayırıq, dövlətimiz və torpağımız var. 20 faiz torpaqlarımızı itirdik, amma 80 faiz torpaqlarımızı qoruduq. Suriyanın başına gələnlərdən özümüzü necə gözlədik? Keçmişdə canından keçən şəhid oğullarımızın hesabına yaşayırıq.

Deyirlər ki, yeni nəsil yetişir və onlar torpağımızı sevmirlər. Aprel hadisələri oldu və gördük ki, insanların içində müqavimət hissi ölməyib, hər kəs vətən haqqında düşünürdü və sevinirdi ki, bəlkə nəyəsə nail olacağıq. Hesab edirəm ki, belə filmlərdən çox hazırlamaq lazımıdır. Şəhidimizin ailəsinə təşəkkür edirəm ki, bu əziyyətlərə dözüblər. Bu gün H.Zülfüyevin övladı atasını görmür, onun yerinə bir daş görür, amma bu daş onun üçün çox əzizdir”.

Daha sonra tanınmış ictimai xadimlər, o cümlədən, Cabir Novruz Fondunun rəhbəri, Əməkdar Bədən tərbiyəsi və İdman xadimi Cavanşir Qurbanov, təcrübəli televizya işçilərindən Aybəniz Məmmədəliyeva, Rahib Qərib, İdrak Etibarlı və başqaları edərək film haqqında öz ürək sözlərini söyləyiblər və yaradıcı heyətə uğurlar arzulayıblar.

Sonda şəhidin döyüşçü yoldaşları və ailə üzvləri filmin yaradıcı heyətinə, tədbirin təşkilatçılarına və bütün iştirakçılarına öz təşəkkür və minnətdarlıqlarını bildiriblər.

Yeganə Bayramova]]> Müşviq BORÇALI Wed, 24 May 2017 00:17:41 +0000 Deyirəm Şirvanlı, Borçalıyam mən!.. https://turan.info.az/azerbaycan/region/2821-deyirm-irvanl-boralyam-mn.html https://turan.info.az/azerbaycan/region/2821-deyirm-irvanl-boralyam-mn.html

Vurğunam

Nyu-York Elmlər Akademiyasının üzvü, Filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Namaz oğlu Çobanovun anadan olmasının 70 illiyinə ithaf edirəm.

Elmdə fəth etdin uca zirvəni,
O məqama yetməyinə vurğunam.
Allah verir, sevdiyinə qüvvəni,
Həqiqəti bilməyinə vurğunam.

Hər oxuyan yüksəlməyir o ada,
Ölkəmi tanıtdın yaxına, yada.
Əzab ilə yetişmisən murada,
Haqqa şükür etməyinə vurğunam.

Tarixinə yazıldı ad-sanını bu gün,
Oturmaq düz deyil, danışın, gülün.
Hər bir yana yol açıqdır sizinçün,
Şirin-şirin gülməyinə vurğunam.

Kərəzdi, Murovdu, şahdağı qaşın,
Külli kainatdan ucadır başın.
Yetmiş, səksən nədir, yüz olsun yaşın,
Həmin anı görməyinə vurğunam.

Ağaveyis eşit aqil sözünü,
Xoşbəxt düşün, sən həyatda özünü.
Qismət oldu gördün dostun üzünü,
Bu görüşə gəlməyinə vurğunam.
23.05.2007.
Ərəbşalbaş kəndi.

Qızım

Aysel Mədədli, Müşfiq Borçalı
qızına ithaf edirəm.

Sözün kəskin olsun, ürəyin dolu,
Yazıb yaratmağı sevginən, qızım.
Seçmisən özünə işıqlı yolu,
Hər yerdə sözünü deginən, qızım.

Yazdığın misralar kövrəltdi məni,
Heç zaman kədərli görməyim səni.
Unutma, həyata gəlib gedəni,
Hər kəsin yerini bilginən, qızım.

İşıqlı yolların görünür, bala, \
Büdrəyibən qalma heç zaman dala.
Könlüm fərəh edib, çıxasan yola,
Şirvan torpağına gəlginən, qızım.

Baban işıq saçıb yola-irizə,
Sözləri qəzəldi, qoşmadı sizə.
O məkandan bir pay göndərin bizə,
Həmişə Zirvədə olginən, qızım.

Lalə, qızılgüldü bitib önündə,
İstərəm növbahar keçsin günün də.
Hissiyat var yaratmağa özündə,
Behişt günlərindən dərginən, qızım.

Düşmə belə yolda dumana, çənə,
Kiçik misraların cənnətdi mənə.
Yorulma, yaz, yarat, qurbanam sənə,
Dahilər yolunu getginən, qızım.

Ağaveyis qocalıbdır gedəmmir,
İstədiyi zirvələrə yetəmmir.
Sözlərini harda gəldi deyəmmir,
Düşgünlərə hörmət etginən, qızım.
16.12.2007.

DEYİRƏM ŞİRVANLI, BORÇALIYAM MƏN.
Müşfiq Borçalıya
Yerimi, yurdumu bilmək istəyən,
Deyirəm Şirvanlı, Borçalıyam mən.
Mənim görüşümə gəlmək istəyən,
Düşünsün oralı, buralıyam mən.
Deyirəm Şirvanlı, Borçalıyam mən,

Birisi atamdır, birisi anam,
Bu iki diyardı camalda həyam.
Onların qoynundan axan bir çayam,
Enişi, yoxuşu Sayalıyam mən,
Deyirəm Şirvanlı, Borçalıyam mən.

Yurd-yuvam cənnətdir bütün adəmə,
İşığım mayakdır küllü aləmə.
Gələnlər deməsin düşərik qəmə,
Həmişə qonaqlı-qaralıyam mən,
Deyirəm Şirvanlı, Borçalıyam mən.

Ətirli güllərim bəzəyir düzü,
Gələn qonaqların solarmı üzü.
Əvvəldən bir olub hamının sözü,
Dahilər yetirən obalıyam mən,
Deyirəm Şirvanlı Borçalıyam mən,

Uşağın, böyüyün sözü məzəli,
Qarşına tam qoyar elin gözəli.
Belə keçib el-obanın əzəli,
Dinib danışanda həyalıyam mən,
Deyirəm Şirvanlı, Borçalıyam mən.

Lalələr, nərgizlər bürüyüb dağı,
İnsanı valeh edər meşəsi, bağı.
Xəstəyə şəfadır qaymağı, yağı,
Qartallı, Turaclı qayalıyam mən,
Deyirəm Şirvanlı, Borçalıyam mən.

Ağaveyis deyir, doğuldum burda,
Allah da istəyin veribdir yurda.
Dönər gülüstana közərən qorda,
O yurdun çiskinli dumanlıyam mən,
Deyirəm Şirvanlı, Borçalıyam mən.
19.05.2008.

Ağaveyis ŞİRVANİ]]> Müşviq BORÇALI Fri, 12 May 2017 11:34:10 +0000 Vahid ƏLİOĞLU: “Sevgi ürək yaraşığı” https://turan.info.az/tv/879-vahid-lolu-sevgi-rk-yara.html https://turan.info.az/tv/879-vahid-lolu-sevgi-rk-yara.html

Bu günlərdə istedadlı qələm sahibi, şair Vahid ƏLİOĞLUnun (Əliyev Vahid Əli oğlu) “Sevgi ürək yaraşığı” adlı şerlər kitabı “QAPP-POLİQRAF” Nəşriyyat-Poliqrafiya müəssisəsi tərəfindən nəfis şəkildlə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilmişdir. Kitabda müəllifin müxtəlif illərdə yazdığı şerləri toplanmışdır. Şerlərdə müəllif sevgi və məhəbbət barədə düşüncələrini, qəlbindən süzülən hiss və həyacanlarını, duyğularını poetik misralara çevirib oxucuları ilə bölüşdürür.
Китаба Fəlsəfə elmləri doktoru, professor Həmid İMANOV «SEVGİ DUYĞULARI» [/i][/b]sərlövhəli ön söz yazmışdır. Həmin ön sözdə oxuyuruq:
«Söz candır. Söz “can olanda” şairin nəfəsini duyursan, səsini eşidirsən, ağrısını, əzabını, sevincini, kədərini hiss eləyirsən.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 09 May 2017 22:26:24 +0000 Səhnəmizin fədakar xadimi İbrahim İsfahanlı (1897 - 1967) https://turan.info.az/medeniyyet/2123-shnmizin-fdakar-xadimi-brahim-sfahanl.html https://turan.info.az/medeniyyet/2123-shnmizin-fdakar-xadimi-brahim-sfahanl.html

Səhnəmizin fədakar xadimi İbrahim İsfahanlı (1897 - 1967)

Xalq artisti İbrahim İsfahanlı -120

Tiflisin azərbaycanlı mühitinin mədəni tərəqqisində mühüm rol oynayan Tiflis Azərbaycan Teatrı 1872-c2 ildə yaranıb. İctimai teatr kimi fəaliyyətə başlayan mədəniyyət ocağı ötən illər ərzində ətrafında peşəkar aktyor ordusu birləşdirməyə müvəffəq olub. Kadr potensialı, ustalıqla səhnələşdirilən tamaşalar - bütün bunlar teatra yeni-yeni uğurlar gətirib.

Qısa müddət ərzində geniş auditoriya toplayıb. Teatra kütləvi axın isə incəsənət ocağının maddi təminatının qarantına çevrilib. Hətta fəaliyyəti dövründə Tiflisin bir sıra teatrlarının maliyyələşdirilməsində rol oynayıb. Mədəniyyət ocağı Azərbaycan teatr sənətinin inkişafına da töhfələr verib. Görkəmli kino və teatr xadimlərimiz Möhsün Sənani, Mustafa Mərdanov da məhz bu teatrın yetirmələridir. 1947-ci ildə fəaliyyəti dayandırılan teatr böyük fasilədən sonra 1998-ci ildə yenidən işə başlayır. 2004-cü ildə Tbilisi Azərbaycan Teatrına Dövlət statusu verilir. Qərar teatrın inkişafının yeni mərhələsinin əsasını qoyur. Azərbaycan-Gürcüstan ədəbi-mədəni dostluq əlaqələrinin gündən-günə möhkəmlənməsinin teatrın inkişafına təsiri danılmazdır.

Bu tetarda böyük əmək sərf edən tanınmış mədəniyyət xadimlərindən biri də Gürcüstanın Xalq artisti İbrahim İsfahanlıdır. Tiflis Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının inkişafında böyük xidmətləri olan şəxslərdən biri olmaqla yanaşı, Azərbaycan mədəniyyətinin və ictimai fikrinin bir sıra qabaqcıl nümayəndələri kimi o da Qafqaz xalqlarının mədəni yüksəlişi və işıqlandırılması uğrunda özünəməxsus sənətkar kimi xalqın rəğbətini qazanıb. Təsadüfi deyil ki, gürcü mədəni-ictimai mühitində xüsusi yeri olan Akaki Xorava onun haqqında yazırdı: "Sənin, doğma mədəniyyətinin inkişafına, xalqının tərəqqisinə sərf etdiyin namuslu, xeyirxah zəhmətin və istedadın ən yüksək qiymətə layiqdir".

İbrahim Hüseyn oğlu İsfahanlı (Hüseynzadə) 1897-ci ildə Tiflisdə fəhlə ailəsində anadan olub. 8 yaşında ikən ehtiyac üzündən atası Hüseyn kişi onu çəkməçi yanına şagird qoyub. Balaca İbrahim çəkməçi yanında işləsə də, Tiflisin qaynar teatr həyatı onu özünə cəlb edirdi.

Gənc İbrahim İsfahanlını teatr aləminə gətirən böyük eşq və amal olub. İ. İsfahanlının aktyorluğa başladığı illər Gürcüstanın teatr həyatının coşqun dövrü idi. Burada yerli aktyorlardan başqa, Rusiyanın görkəmli teatr kollektivləri, habelə xarici truppalar da çıxış edirdilər. Belə bir vaxtda sənət aləminə qədəm qoymaq, İ. İsfahanlı üçün bir aktyor kimi şöhrət qazanmaq çox çətin idi. O zamanlar tez-tez Tiflisdə qastrolda olan bir aktyorun yazdığı kimi, bu vaxtlar sənətkarın başına çələng də hörər, üstünə lax yumurta da ata bilərdilər. Elə də ola bilərdi ki, aktyor eşqi ilə yaşayan həmin adam ancaq teatrın binasının fəsadına tamaşa etməli olardı. Lakin İ.İsfahanlının aktyorluq fəaliyyəti başqa yolla getdi. O, öz istedadının parlamasını uzun zaman gözləmədi, az bir vaxtda Tiflis Azərbaycan teatrında məşhurlaşdı.

Görkəmli gürcü artisti Vaso Abaşidze, yazıçı-dramaturq Şalva Dadiani, ictimai xadim və aktyor Valerian Qunianinın təşəbbüsü və köməyi ilə 1909-cu ildə Azərbaycan teatr truppası Zubalov adına "Narodnı Dom"un səhnəsində ayda iki-üç tamaşa göstərməyə icazə aldı. Bu tədbir teatrın vəziyyətini xeyli yaxşılaşdırdı. Truppanın hazırladığı tamaşaların keyfiyyətini daha da artırmağa səbəb oldu.

İbrahim İsfahanlı istedadlı aktyor, rejissor və yazıçıların əhatəsində böyümüşdü. Buna görə də xüsusi teatr təhsili görməyən İbrahim üçün realist Azərbaycan yazıçı və səhnə ustalarının yaradıcılığı, sözün həqiqi mənasında, böyük bir məktəb idi. O öz istedadı sayəsində yüksək sənət zirvəsinə qalxmışdı.

Fəlsəfə elmləri doktoru, professor, uzun illər Gürcüstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində məsul vəzifələr daşımış mərhum Teymuraz Cəfərli özünün "Böyük dostluğun səhifələri" adlı kitabında göstərirdi ki, Gürcüstanda Sovet hakimiyyəti qurulmazdan xeyli əvvəl, inqilabi ruhlu azərbaycanlı ziyalılardan Əşrəf Yüzbaşov, Hüseyn Şabanov, Əli Tağızadə, Həsən Səbri, Məmməd Cəfərli, Mirzə Davud Rəsulzadə və başqaları da teatr sənətinin tərəqqisi yolunda əllərindən gələni əsirgəmirdilər.

Sovet hakimiyyətinin mövcudluğu illərində Azərbaycan aktyorlarının truppası Dövlət Teatrına çevrildi. Gürcüstanda Azərbaycan teatrının əsl çiçəklənmə dövrü də məhz bu vaxtdan başlayır. Kommunist Partiyası və Sovet dövlətinin teatra qayğısı nəticəsində həvəs və məhəbbətdən daha ciddi sənət problemlərinin həllinə girişildi. İstedadlı aktyor kollektivi müasir dövrün tələbləri ilə ayaqlaşmağı özünə böyük borc və şərəf bildi. Bütün bu işlərdə İ.İsfahanlının coşqun yaradıcı əməyi olub.

Aktyorun ən yaddaqalan səhnə surətləri Xlestakov ("Müfəttiş", Nikolay Qoqol), Klimantura ("Jorj Danden", Jan Batist Molyer), Dəmirqaya, Şeyx Sənan, İblis, Keykavus ("Topal Teymur", "Şeyx Sənan", "İblis" və "Səyavuş", Hüseyn Cavid), Yaqo, Hamlet ("Otello" və "Hamlet", Vilyam Şekspir), Elxan, İbad, Oqtay, Balaş ("Od gəlini", "Almaz", "Oqtay Eloğlu" və "Sevil", Cəfər Cabbarlı), Nadir şah ("Nadir şah", Nəriman Nərimanov), Şahmar bəy, İblis, Nəcəf bəy ("Baba yurdunda", "Pəri cadu" və "Dağılan tifaq", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), General Tomson ("Hind qızı", Əbdülhəq Hamid), Nizami ("Nizami", Mehdi Hüseyn) və başqalarıdır. İbrahim İsfahanlı Mirzə Fətəli Axundzadə adına Tiflis Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında onlarla baxımlı tamaşa hazırayıb. Bunlardan "Əsli və Kərəm", "Leyli və Məcnun", "Şah Abbas və Xurşid banu", "Arşın mal alan", "Məşədi İbad", "Aşıq Qərib", "Əlli yaşında cavan", "Evliykən subay", "Otello", "Hamlet", "Qaçaqlar", "Ölülər", "Hacı Qara", "Lənkəran xanının vəziri", "Xırs quldurbasan", "İblis", "Uçurum", "Knyaz", "Şeyx Sənan", "Topal Teymur", "Od gəlini", "Aydın", "Almaz", "Sevil", "Vaqif", "Toy", "Anzor", "Kinto", "Ac həriflər", "Pəri cadu", "Bəxtsiz cavan" və digər əsərlərin quruluşları xüsusilə diqqət çəkib.

Teatr İ. İsfahanlı üçün doğma evi kimi idi. O burada həm rejissorluq, həm də aktyorluq edirdi. Bir aktyor kimi o, daha çox romantik səpkili qəhrəmanların səhnə təcəssümünə meyl göstərirdi. Hamlet, Aydın, Elxan, Oqtay, İsgəndər, Ferdinand, şeyx Sənan kimi obrazlar vasitəsilə tamaşaçıları həyat vərdişlərinə qarşı mübarizəyə və yüksəlişə səsləyirdi.

İ.İsfahanlı həmişə deyərdi ki, mənim ən fərəhli günlərim, xoşbəxt çağlarım teatrda keçib. Lakin bu o demək deyildi ki, böyük sənətkar sənətin başqa sahələrində iştirak etməyib. Əksinə o, həyatının son dövrlərində də böyük bir şövqlə Tbilisidə teatr, musiqi kollektivlərinə rəhbərlik edib, bədii qiraət ustası kimi Azərbaycan və gürcü poeziyasının alovlu təbliğatçılarından biri olub. Onun M. İbrahimovun "Böyük dayaq" filmindəki Yarməmməd rolu da qocaman artistin son illərinin yaradıcılıq məhsuludur.

Görkəmli aktyor və rejissorun sənəti, ictimai fəaliyyəti dövlət tərəfindən layiqincə qiymətləndirilib. 1958-ci ilin iyul ayının axırlarında onun anadan olmasının 60 illiyinin təntənə ilə qeyd edilməsi də bu diqqət və məhəbbətin ifadəsi idi. Həmin gecə İ. İsfahanlı "Nadir şah", "Hamlet", "Oqtay Eloğlu"tamaşalarından bəzi səhnələri ifa etdi. Onun saçları gümüşü qışdan xəbər versə də, böyük sənətkar səhnədə yenə də alovlu, ehtiraslı və cazibədar idi.

...İbrahim İsfahanlının sənət eşqilə vuran qəlbi 1967-ci ildə dayandı. Coşqun, yaradıcı mədəniyyət xadiminin ölümü Tiflis Azərbaycan Teatrı üçün ağır itki oldu. Qüdrətli aktyorun və rejissorun bizə irs qoyub getdiyi sənət ənənələri bu gün də aktuallığını qoruyur, Azərbaycan və gürcü xalqlarının çoxəsrlik dostluğu, habelə onların gürcü mədəniyyəti ilə əlaqələri kontekstində öz bəhrəsini verir.

Tiflis ədəbi-ictimai mühitində Azərbaycan çoxşaxəli mədəniyyətinin təbliğ edilməsində əvəzsiz rolu və xidmətləri olan sənətkarın yaratdığı unudulmaz səhnə obrazları ürəyimizdə, xəyalımızda daim yaşayır və yaşamaqdadır.

Almaz YURDSEVƏR]]> Müşviq BORÇALI Mon, 27 Mar 2017 15:33:32 +0000 XVIII Зимняя молодежная школа ПИЯФ НИЦ КИ по биофизике и молекулярной биологии https://turan.info.az/tehsil/aztu/2656-xviii-zimnyaya-molodezhnaya-shkola-piyaf-nic-ki-po-biofizike-i-molekulyarnoy-biologii.html https://turan.info.az/tehsil/aztu/2656-xviii-zimnyaya-molodezhnaya-shkola-piyaf-nic-ki-po-biofizike-i-molekulyarnoy-biologii.html

XVIII Зимняя молодежная школа ПИЯФ НИЦ КИ по биофизике и молекулярной биологии была посвящена актуальным проблемам быстроразвивающихся направлений биофизики и молекулярной биологии, связанных с появлением новых физических методов исследования сложных нуклеопротеиновых комплексов и исследованием геномов и протеомов различных видов от микроорганизмов до человека.

Другим важным аспектом Школы был акцент на том, что современная биофизика и молекулярная биология имеют прикладное значение: разработки и исследования в области межмолекулярных взаимодействий, клеточных процессов направлены на изменение жизни людей, на замедление старения и создание новых медицинских препаратов, а также раннюю диагностику заболеваний и прогнозирование эффективности лечения. Изучение роли генетических нарушений в развитии наследственных болезней человека направлено на раннюю диагностику и лечение генетических заболеваний.

XVIII Зимняя молодежная школа ПИЯФ НИЦ КИ по биофизике и молекулярной биологии проходила совместно с 51-ой Зимней Школе по физике конденсированного состояния.

Программа Зимней Школы традиционно отражает разнообразные направления современной биофизики, молекулярной биологии и биомедицины, а программа совместных Школ усилилась совместными пленарными утренними лекциями, которые по своей тематике интересны как физикам, так и биологам. Впервые практика совместных лекций для слушателей всех Школ была опробована в прошлом году и доказала свою эффективность. Многие слушатели приняли участие в Школе именно благодаря такому формату мероприятия.

Научную программу Зимней Школы открыл научный руководитель ПИЯФ НИЦ КИ член-корреспондент РАН В.Л. Аксенов, уделив особое внимание интеграции различных направлений исследований – физических и биологических. Далее слушателям обеих Школ были представлены обзоры научных событий прошлого года, а именно лекции о Нобелевских премиях за 2016 год в области физики, физиологии и медицины, в области химии. День открытия завершился приемом, на котором участники обеих Школ смогли познакомиться и пообщаться в неформальной обстановке.

Утренняя пленарная секция «биология или физика» ежедневно состояла из двух докладов, представленных вниманию всех слушателей объединенной Школы. Особое место было уделено методам изучения структур биологических молекул.

Другим обширным полем для объединения двух наук является практическое использование физических и биологических методов исследования и прогнозирования в медицинских целях: диагностика и разработка лекарственных препаратов. Этой тематике были посвящены доклады гостей из Санкт-Петербурга, Москвы и Узбекистана.

Не только научные, но и философские, и общечеловеческие вопросы развития цивилизации и роли России в развитии общемировой науки, об участии России в крупных международных проектах затронул пленарный доклад Президента НИЦ «Курчатовский институт» М.В. Ковальчука «Природоподобные технологии – новые возможности, новые вызовы». В ходе доклада был представлен обзор глобальных вызовов, перед которыми стоит современное общество, и описаны возможные пути ответов путем конвергенции нано-, био-, инфо-, когнитивных и социогуманитарных (НБИКС) наук и технологий.

Ежедневная программа XVIII Зимней молодежной школы ПИЯФ по биофизике и молекулярной биологии продолжалась секцией «Современная биология и биомедицина», посвященной актуальным аспектам быстроразвивающихся направлений биологической науки.

В Школе были представлены доклады на тему генетики, оптогенетики, которая сейчас переживает бурное развитие, возможностей современных физических методов в биологических исследованиях, клеточной биологии, межмолекулярных взаимодействий, регуляции клеточных процессов и функций белков.

Доклады были представлены не только научными, но и медицинскими центрами, такими как НИИ онкологии им. Н.Н. Петрова и Медико-генетический научный центр, Москва.

В рамках Школы состоялась молодежная конференция, на которой были представлены более 25 стендовых докладов, отобранных оргкомитетом на основании актуальности проблематики и научного уровня представляемых работ. Молодые докладчики прекрасно проявили себя, увлеченно представив свои доклады о работах и результатах, созданных в российских научных и медицинских центрах Москвы, Петербурга, Екатеринбурга и Новосибирска. Комиссия, состоявшая из членов программного комитета и приглашенных докладчиков Школы, выбрала 3 лучших докладчика, которые получили именные дипломы юбилейной Школы ПИЯФ НИЦ КИ и призы от Благотворительного Фонда им. В.Н. Фомичева.

Участники Школы разъехались, но эхо мероприятия еще раздается в социальных сетях, не только в виде фотографий живописных уголков загородного отеля «Райвола», но и в виде отзывов. «Отличное мероприятие для молодых ученых) вообще всегда после таких конференций, чувствуешь некий подъем рабочего энтузиазма))) и укрепляешься в мысли, что ты все-таки правильно выбрал направление трудовой деятельности))», - пишет на своей станице ВКонтакте пользователь Александра. И это значит, Зимняя Школа достигла своих целей, а значит, до встречи на XIX Зимней молодежной школе ПИЯФ НИЦ КИ по биофизике и молекулярной биологии в 2018 году.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 21 Mar 2017 02:37:04 +0000 PETERBURQ - LENİNQRAD TƏƏSSÜRATLARIM... (2-ci yazı) https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/2696-peterburq-lennqrad-tssratlarim.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/2696-peterburq-lennqrad-tssratlarim.html

MİNNƏTDARLIQ!..
Dəyərli eloğlumuz, əziz dostum-qardaşım, tələbə yoldaşım Murazla internet vasitəsilə əlaqə saxlasaq da, düz 25 il idi ki, görüşmürdük.
Bu yaxınlarda mən ona bildirəndə ki, Peterburqa elmi konfransa gələcəyəm, sevindi və mütləq görüşməyimizi xahiş etdi... Sağ olsun, hətta onu da bildirdi ki, nə zaman gəldiyini yaz, elə aeroportdaca qarşılayım...
Biz bir neçə nəfərdən ibarət qruppa olduğumuzdan mən ona əziyyət vermədən konfransın keçiriləcəyi yerə getdim və bildirdim ki, konfrans martın 16-da bitdikdən sonra, inşallah mütləq rahat şəkildə görüşərik..
O isə elə həmin gündən durmadan bizi qonaq dəvət edirdi...
Nəhayət ki, bu gün əziz və müqəddəs bir gündə -- İl-axır - Torpaq Çərşənbəsində - günortadan sonra vaxt tapıb Murazla görüşə gəldim...
Və biz düz 25 ildən sonra Peterburqda yenidən görüşük...
Əvvəlcə müqəddəs Borçalımızın adını Peterburqda şərəflə daşıyan "Borçalı" kafesində çay içdik...
Sonra vaxtımın az olmasına baxmayaraq məni təkidlə evinə apardı...
Gözəl ailəsi var!.. Ömür-gün yoldaşı İlhamə xanım da elə bizim tələbə yoldaşımız olub. Həm də Cəfər Cabbarlı adına təqaüdə layiq görülən, sayılıb-seçilən, əlaçı və nümunəvi tələbələrdən!.. İndi 2 gözəl gül balaları var. Hər iksi dərslərindən müvəffəqiyyət qazanan məktəblidir. Olduqca şirin-şəkər, səmimi və mehriban qızlardılar... Arzu edirəm ki, hər ikisinin gələcəyi parlaq və xoşbəxt olsunlar...
Xeyli söhbət etdik... Tələbəlik illərimizə qayıtdıq... Neçə-neçə xatirələri yada saldıq... Bir sözlə, unudulmaz bir gün yaşadıq!... Belə bir gözəl gün üçün mən əziz dostum-qardaşım Muraza, onun ailəsinə, çox hörmətli İlhamə xanıma, qızlarına, yaxın qohumları Daşqın bəyə, eləcə də dəyərli eloğlumuz Kamil Əhmədova təşəkkər edir və öz dərin minnətdarlığımı bildirirəm...
Var olun, dostlar!.. İl-axır - Torpaq Çərşənbəniz mübarək!..
Və fürsətdən istifadə edərək, qarşıdan gələn Novruz Bayramınızı da ürəkdən təbrik edirəm...
Sizlərin hamınıza bu müqəddəs gündə yeni-yeni uğurlar arzulayıram!...
Böyük hörmət və ehtiramla,
Martın 16-da yenidən görüşmək ümidiylə,
Müşfiq BORÇALI,
14.03.2017-ci il.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 17 Mar 2017 00:58:35 +0000 Akademik Çingiz Qacarın XALQA MƏKTUBU https://turan.info.az/elm/diger-bolmeler/2643-akademik-ingiz-qacarn-xalqa-mktubu.html https://turan.info.az/elm/diger-bolmeler/2643-akademik-ingiz-qacarn-xalqa-mktubu.html

Son günlərdə respublikamızın, eləcə də qardaş Türkiyənin müxtəlif mətbuat orqanlarında, kütləvi informasiya vasitələrində, həmçinin sosial şəbəkələrdə Azərbaycan xalqının türksoylu xalq olmasını şübhə altına alan "müsahibə"si ilə "gündəmə gələn" AMEA-nın həqiqi üzvü, görkəmli alim-fizik, çox hörmətli akademik Çingiz Qacarın ünvanına bir-birinin ardınca saysız-hesabsız xoşagəlməz iradlar, tənqidlər və hətta deyərdim ki, təhqirlər "yağmaqdadır".
Düzü mən də həmin "müsahibə"ni oxuduqda dəhşətə gəldim. Ola bilməzdi!...
Axı, heç cəmi iki ay olmaz ki, Tiflisdə yaşayıb-yaradan qələm dostumuz Mirzə Məmmədoğlu ilə birlikdə görkəmli alimə baş çəkmiş, evində görüşmüşdük. Həmin görüş zamanı o, həmişəki kimi öz xalqına, millətinə olan sonsuz sevgisindən, türk xaqına qarşı ölçüyəgəlməz məhəbətindən, möhkəm, qırılmaz tellərlə bağlılığından söhbət açmış, özünün milli ruhda qələmə aldığı kitablarından da hədiyyə olaraq bizə də bağışlamışdı...
Ona görə də, həmin məşhur "müsahibə"nin doğru olub-olmadığına bir daha əmin olmaq məqsədilə yenidən akademik Cingiz Qacarla görüşməyi qərara aldım... Yaxın günlərdə akademik Çingiz Qacarla geniş müsahibəni oxucularımıza təqdim edəcəyik.
Hələlik isə alimin məşhur "müsahibə" ilə ilə bağlı xalqa ünvanladığı məktubu turan.info.az-ın dəyərli oxucularına təqdim edirik.

Əziz oxucular!

2017-ci il martın 7-də məndən “müsahibə” almaq məqsədilə Fizika institutundakı otağıma iki gənc gəldi. Özümü reklam etməyi sevmədiyim üçün müsahibədən qətiyyətlə imtina etdim. Çox inadkar, hətta həyasız gənclər otağımı tərk etmirdilər. Bir saatdan artıq sürən mübahisədən sonra az-maz tanışlıq quruldu və gənc jurnalistlər müxtəlif adlar və soyadlar işlətməklə sanki məsum sullar verməyə başladılar. Sən demə danışıq icazəsiz diktafona yazılırmış. Nəticədə “Akademik Ç.Qacar Türkiyəni Azərbaycanın bir nömrəli düşmanı hesab edir” adlı cəfəng bir məqalə ortaya çıxdı. Mən belə bir ifadəni nəinki işlətməmişəm, bu hətta ağlımdan belə keçməz! Belə fikri gənclər Çaldıran savaşı haqda dediyim sözlərdən çıxarıblar – “o uzaq zamanlarda Azərbaycanın ən böyük düşmənlərindən biri türklər olub”.

Ümumiyyətlə söhbət mənim müasir türk estrada musiqisini bəyənmədiyimdən və onun bizim musiqiyə güclü təsir göstərdiyindən başladı.

Mən dedim ki, biz uzun müddət SSRİ-nin daxilində olanda belə bizim musiqiyə rus musiqisinin təsiri bir o qədər də olmamışdı. Burada isə 10 il kifayət oldu ki, Azərbaycan musiqisi özünəməxsusluğunu itirsin. Gənclərə xüsusən xoş gəlməyən o ifadə olub ki, “bizim respublikamız Azərbaycan, dilimiz isə Azərbaycan dilidir”.

Dərin hörmət bəslədiyim bir neçə adam bu “müsahibə” yə çox kəskin reaksiya göstərdi. Onlardan heç biri əvvəlcədən quraşdırılmış “müsahibə”nin hansı məqsədlə hazırlanmasını heç araşdırmayıb. Akademiya uzaqda deyil. Mənə zənk vurub bir baş özümdən nəyin necə olduğunu soruşmaq çətin deyildi. Görünür oğlan uşaqlarının avtoriteti, nüfuzu mənimkindən böyük imiş…

Söhbət əsnasında etdiyim kiçik mülahizələr iki gənc tərəfindən şişirdilərək və mənası çevrilərək böyük bir ittiham kimi irəli sürülüb. Belə çıxır ki, siz hər hansısa bir dükanın şikayət kitabına öz şikayətlərinizi yazsanız, həmin dəqiqə xalq düşmanı olacaqsınız.

Dünyaya göz açdığı andan Qacar soyadını daşıyan bir insan necə türklərə düşman deyə bilər? Digər tərəfdən, türkpərəstliyin qızğın tərəfdarı və parlament üzvü olan biri türk soyadını daşıyan və postsovet məkanında Qacarlar və Azərbaycanın türk hökmdarları haqda ilk kitabları yazan insana araşdırmasız-yoxlamasız necə belə ittihamlar irəli sürə bilər?! Həmin kitablar Azərbaycan, rus, ingilis, fars dillərində çap olunub.

Məgər Azərbaycanı çox sevmək günahdır? Məni günahladıran hər bir kəs irəli çixib desin –indi daşıdığı türk soyadını sovetlər vaxtında nə üçün qəbul etməmişdi?! Bəlkə qorxurdu? Lakin indi vicdanlı və səmimi bir insanı günahlardırmağa qorxmur. Əgər siz bolşeviklərin vaxtında Qacar türk soyadını daşımağın necə çətin olduğunu bilsəydiniz, indi tutulmuş iki “fəal”ın yazdığına daha tənqidi yanaşar, fikrin təhrif edildiyini aydın görərdiniz.

Məni pisləyənlərdən bir şeyi soruşmaq istərdim – siz özünüz Türkiyə üçün nə etmisiniz? Mən hər halda özümü Türkiyəyə borclu hiss etmirəm. Metrologiya məsələləri ilə bağlı müntəzəm olaraq Türkiyənin “TÜBİTAK” elmi mərkəzində olmuşam. Yeni minilliyin əvvəlində Türkiyənin Təhlükəsizlik nazirliyinin sifariş etdiyi çox məsuliyyətli bir layihə- təyyarələr üçün gecə görmə sisteminin işlənib hazırlaması və sınaqdan keçirilməsi üçün Türkiyəyə gedən Fotoelektronika institutunun əməkdaşlarından ibarət böyük bir elmi qrupa rəhbərlik etmişəm. Komandamız çox təmtəraqla qarşılanmışdı. Şəhərə, muzeyə və ya dükana gedəndə məni iki avtomatçı müşayiət edirdi. Türk qəzetlərində “Azərbaycanlı alimlərin işindən sonra bizə heç nə qorxulu deyil” adlı məqalələr çıxmışdı. Hazırladığımız gecə görmə qurğuları bütün sınaqlardan uğurla keçdi və biz Bakıya qayıtdıq. Bundan sonra mənim üç çox bacarıqlı və yaxın yetirməm Türkiyədə qaldı və orada indi bütün Avropada nüfuz qazanmış cihazqayırma firmasını təsis etdi. Sonra mən Türkiyədə gənclər üçün çap olunan populyar elmi kitabların tam komplektini alıb Aqzərbaycanda yayımı üçün AMEA Rəyasət heyətinə verdim.

Bir daha sizdən soruşmaq istəyirəm – SİZ Türkiyə ilə necə bağlısınız?!

Siyasətdən uzaq insana yersiz ittihamlar irəli sürməkdən başqa Siz özünüz çox sevdiyiniz ölkə üçün nə etmisiniz?!]]> Müşviq BORÇALI Mon, 13 Mar 2017 11:16:02 +0000 Şairlər unutmur sözü söhbəti https://turan.info.az/gurcustan/darvaz/2614-airlr-unutmur-sz-shbti.html https://turan.info.az/gurcustan/darvaz/2614-airlr-unutmur-sz-shbti.html

Müşfiq Borçalıya

Baxdım bir şəkilə dəyişdi halım,
Elə bil dünyaya gəldim təzədən.
Ömrün uzun olsun, Müşfiq Borçalı,
Arada qalmışıq: - otuz il və mən.

Yox olmur tarixin dumanı , sisi,
Ötənlər yadından çıxmır heç kimin.
Bu gün xatırladım gözəl Tiflisi
Şeyri yada düşdü Əlizaminin.

Yazdığım misralar gəlir ürəkdən,
Sözün təəssübkeşi deməyin,azdır.
Sazınız heç zaman düşməsin kökdən,
O yerin,o yurdun sərvəti sazdır.

Yadından çıxmasın vətən bir anlıq,
Yazdığın şeyirə uca qalam, de.
Var olsun Darvazlı Mədəd Çobanlı,
Raya anaya da məndən salam de.

Şairlər unutmur sözü-söhbəti,
Dostları özümçün uğur sayıram.
Bağrıma basıram Rafiq Hümməti,
Yavər Həsəni də salamlayıram!

Şahin Həmidli]]> Müşviq BORÇALI Fri, 03 Mar 2017 22:56:37 +0000 RUHUNUZ ŞAD OLSUN, RÜZGAR XANIM!... https://turan.info.az/diger/unutsaq-unudulariq/2595-ruhunuz-ad-olsun-rzgar-xanim..html https://turan.info.az/diger/unutsaq-unudulariq/2595-ruhunuz-ad-olsun-rzgar-xanim..html

Çox hörmətli Hafiz müəllim!... Uzun müddət "Maarif" nəşriyyatında redaktor və redaksiya müdiri vəzifələrində çalışmış mərhum şairimiz Rüzgar xanım Əfəndiyevanı anadan olmasının 70 illik yubileyi ərəfəsində xatırladığınız və xatırlatdığınız üçün öz adımdan, eləcə də Rüzgar xanımı və onun şeirlərini sevən çoxsaylı oxucuları adından Sizə təşəkkür edir və öz dərin minnətdarlığımızı bildiririk.
Rüzgar Əfəndiyeva 1947-ci il mayın 9-da Azərbaycanın Bərdə şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Bərdə şəhər 3 saylı orta məktəbində təhsil almışdır (1954-1965).
ADU-nun filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1965-1970). Bakıda 248 saylı şəhər orta məktəbində dil-ədəbiyyat müəllimi işləmişdir (1970-1974).
1975-ci ildə “Maarif” nəşriyyatında korrektor, kiçik redaktor, redaktor və “Azərbaycan dili və ədəbiyyatı dərslikləri” redaksiyasının müdiri (1994-2005) vəzifələrində işləmişdir.
Bədii yaradıcılığa orta məktəbdə ikən coşqun həvəs göstərmişdir. İlk mətbu şeirləri (“Könül verərsənmi?”, “İstərəm”), “Lenin tərbiyəsi uğrunda” çoxtirajlım Universitet qəzetinin 1965-ci il 31 dekabr tarixli sayında çıxmışdır.
Bəstəkarlardan Oqtay Kazımov, Elza İbrahimova, Həsənağa Qurbanov, Oqtay Rəcəbov, Bahadur Hüseynov, Ülviyyə Süleymanova və b. 80-dək şeirlərinə musiqi bəstələmişlər. Onun “Axtarma məni” (musiqisi: Bahadur Hüseynov) mahnısını məşhur türk müğənnisi Əməl Sayın, “Sənli günlərim”-i (musiqisi: Oqtay Kazımov) isə Nəşə Qaraböcək oxuyur.
“Unuda bilməzsən”, “Gözlə”, “Ömürdən keçən illər”, “Lalənin ləçəyi”, “Aydınlıqdan gedən yolda”, “Gedən də var, qalan da var”, “Xatirələr çiçəkləyəndə”, “Vətəndir Arifin səsi”, “Əbədi günəş” və s. kitabların müəllifidir. O, həm də romanlar, povestlər, hekayələr müəllifidir. “Yol gözləyənlər” povesti 1997-ci ildə, “İki sahil” qəzetində çap olunmuşdur.
Ruzgar xanım həm də «Natəvan» оpеrasının ariya və duеt mətnlərinin müəllifidir. 1999-2002-ci illərdə görkəmli bəstəkar, xalq artisti, prоfеssоr Vasif Adıgözəlоvla birlikdə bu əsər üzərində işləmişdir. 2003-cü il dеkabrın 7-də əsər Оpеra və Balеt Tеatrında səhnəyə qоyulmuş və böyük uğur qazanmışdır.
Rüzgar Əfəndiyeva Azərbaycan poeziyasında xüsusi mövqeyi olan, elə ilk şeirlərindən öz dəsti-xətti ilə seçilən, tanınmış şairədir.
***
Şairə Rüzgar Əfəndiyevanın bu il 70 yaşı tamam olur.
Bu şairə ilə uzun illər (1978 – 2005) “Maarif” nəşriyyatında çalışmışıq, həmişə bir-birimizlə səmimi, dürüst dost, həmkar münasibətində olmuşuq.
2012-ci ildə F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanasında mərhum şairənin 65 illiyinə həsr olunan tədbirin aparıcısı olmuşam.
Neçə ildir ki, Rüzgarın hələ sağlığında çap etdirə bilmədiyi 600 səhifəlik, çiy, üzərində işlənməmiş, düzəlişlər aparılmamış əsərlər külliyyatını oğlu Zaminin xahişi ilə təkbaşına redaktə edib qurtara bilmirəm. Bu işdə mənə kömək etmək istəyən professional varsa, buyursun. Ancaq qabaqcadan bildirirəm ki, bu ağır, məsuliyyətli işi təmənnasız öhdəmə götürmüşəm.
Təzəcə redaktə etdiyim aşağıdakı sevgi şerilə 70 yaşlı mərhum həmkarımın – Rüzgar xanımın ölməz ruhunu təbrik edirəm!

SƏNSİZLİK

Ömür bir sevdalıq səsmiş,
Aramızı zaman kəsmiş.
Sənsiz günlərim əbəsmiş,
Sənli bir günüm – bir ömür.

Sığınıb mənə bir gecə,
Çətin məndən bir də köçə.
Yuxundan bir gözəl keçər –
Səni məndən aldı necə!
Gözlərim almaz bir çimir...

Ağlayır illər içimdə,
Sevgilər özgə biçimdə.
Qəribəm köçhaköçümdə,
Səslərəm, gəlməz səs-səmir.
2 avqust 2004]]> Müşviq BORÇALI Mon, 27 Feb 2017 01:08:07 +0000 YUBİLEYİNİZ MÜBARƏK, HÖRMƏTLİ ZİYADXAN MÜƏLLİM!.. https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/2544-yubleynz-mbark-hrmtl-zyadxan-mllm.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/2544-yubleynz-mbark-hrmtl-zyadxan-mllm.html

TƏBRİK EDİRİK!..

Fevralın 20-si xalqımızın dəyərli ziyalısı,
"Borçalı" İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü,
istedadlı qələm sahibi,
tanınmış şair-jurnalist-müəllim-pedaqoq,
təcrübəli təhsil işçisi, səmimi, mehriban,
xeyirxah, vətənpərvər və yurdsevər insan,
çox hörmətli Ziyadxan Budağın Ad günüdür!..
Daha doğrusu, anadan olmasının
60 illik Yubileyidir.

Biz də "turan.info.az"-ın Yaradıcı Heyəti adından
çox hörmətli Ziyadxan müəllimi
Yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edir,
ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı, xoşbəxtlik,
ailə səadəti, yaradıcılığında və ictimai
fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Aşağıda "Borçalı" İctimai Birliyinin sədr müavini Müşfiq Borçalının Ziyadxan müəllimin həyat və yaradıcılığı haqqında 4 il əvvəl yazdığı və "Şərqin səsi" qəzetində dərc etdiyi qısa bir məqaləsini və Ziyadxan Budağın bir neçə şeirini turan.info.az-ın dəyərli oxucularına ərmağan edirik. [/i][/b][/center]

[b][i]turan.info.az[/i][/b]

[b]"Duyğu və düşüncə yolçusu: ZİYADXAN BUDAQ"[/b]

.]]> Müşviq BORÇALI Sat, 18 Feb 2017 18:02:34 +0000 Duyğu və düşüncə yolçusu: ZİYADXAN BUDAQ https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/944-duyu-v-dnc-yolusu-zyadxan-budaq.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/944-duyu-v-dnc-yolusu-zyadxan-budaq.html

“Ədəbi yaradıcılıq ciddi bir işdir və bu işin ciddiyəti onunla ölçülür ki, yaradıcı şəxs bu ağır proseslə peşəkarcasına məşğul olur, yəni bir növ həyatının məqsədinə çevirir bu işi. Yalnız o halda nə isə əldə etmək mümkündür. Bəzən isə yaradıcı şəxs ədəbi prosesdən kənarda yazıb-yaradır, bu prosesdə iştirak etməsə də belə o ağrını yaşayır, o ədəbi yükü daşıyır.”
- Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, şair, Məmməd Tahirin istedadlı qələm dostumuz Ziyadxan Budaqın 2011-ci ildə “Vətən” nəşriyyatı tərəfindən işıqüzü görmüş “Könlümün dedikləri” adlı şeirlər kitabına yazdığı “Duyğu və düşüncə yolçusu” sərlövhəli ön söz məhz bu sözlərlə başlayır:
- “Qarşımda bir əlyazmalar toplusu vardır. Bu topludakı şeirlər lap son illərin ədəbi məhsuludur. Qısaca desək, mürəkkəbi təzəcə qurumuş şeirlərdir. Müəllifi: Ziyadxan Budaq. Həyatda tanıdığım, bəlkə lap yaxşı tanıdığım insandır. Şeirləri kimi tərtəmiz ürəyi var. “İnsanlığın meyarı var, bil ki, o da ləyaqətdir” düşüncəsi ilə yaşayan şair “Dünəninə səcdə eylə, sabahına inam gətir” məqamı ilə poeziyanın sabahlarına üz tutur.”
Ziyadxan Budaq (Ziyadxan Qurban oğlu Budaqov) qədim Borçalı mahalında indiki Bolnisi rayonunun Kəpənəkçi kəndində dünyaya göz açıb. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU-nun) tarix fakültəsini bitirib. Bir müddət doğma Borçalıda orta məktəbdə müəllim işləyib. 1990-sı illərdə Borçalıda baş vermiş məlum olaylardan sonra Bakıya köçməyə məcbur olub. Bakı şəhəriüzrə Təhsil idarəsində çalışır. “Qızıl Qələm” və “Abdulla Şaiq” Mükafatları laureatıdır.
İndiyədək onun “Sabaha uzanan əllər”, “Saz üstündə”, “Yel dağında qalan izlər” və “Könlümün dedikləri” adlı dörd şeirlər kitabı nəşr olunub.
Z.Budağın “Könlümün dedikləri” adlı dördüncü şeirlər kitabında son illərdə qələmə aldığı qoşma, gəraylı, bayatı və qəzəl janrlarında yazmış olduğu şeirləri toplanmışdır. Yurda məhəbbət, doğma torpağa bağlılıq, el-obaya sevgi, dünyanın gərdişinə şair münasibəti, habelə sevən qəlbin məhəbbət çırpıntıları kitabın əsas qayəsini təşkil edir. Onun yaradıcılığında xalq yaradıcılığı ruhu özünü daha qabarıq şəkildə göstərir. Hiss və duyğularını əsasən qoşma və gəraylıda kökləyən şair yeri gəldikcə sərbəst şeirə və qəzələ də üz tutur. Lakin Ziyadxan öz sözünü qoşmada da yığcam və lakonik deyə bilir:

Qalmaram yadında quru səs kimi,
Yaşaram könlündə bir həvəs kimi.
Səni isindirən bir nəfəs kimi,
Qayıdıb gələrəm xatirələrdə.

Dünyanın soyuq, bir də isti tərəfi var. Adamın da soyuğu, bir də istisi olur. Bir də var, sözün soyuğu, sözün istisi. Şairi soyuq söz tutanda isti sevgidən yazır, isti sevgi görəndə isə bəzən qəribsəyir. Özünü dünyanın ortasında tənha və qərib hiss edir. Bəlkə elə bu da şairliyin bir tərəfidir.

Həsrət yaman çətin olur,
Tənha ömür yetim olur.
Bəlkə ölüm-itim olur,
Məni “mən”lə görüşdürün.

Hər ötən an şair taleyində bir iz buraxır. Dünənin cavabsız sualları bu gün yenidən cavab istəyir. Nə zamansa əhəmiyyət verilməyən, ötüb-keçən hal sayılan bir an yenidən yaşantıya çevrilir:

Bu da bir taledi, bu da bir baxtdı,
Ömrə bulud çökdü, şimşəklər çaxdı.
Göylərin üzündən bir ulduz axdı,
Qayıda bilmərəm, gözləmə məni.

Ziyadxanın yaradıcılığında sevgi hissləri qabarıb-çəkilən dalğalar kimi daim şair ürəyinin sahillərini döyəcləyir. Bu qabarmalar bəzən o qədər güclü və təlatümlü olur ki, duyğu hay-harayı, hiss vay-şivəni şair “mən”ini az qala “məhşər ayağı”na çəkir:

Qəfil duyğu kimi, qəfil səs kimi
Ax, gəl ürəyimə bir həvəs kimi.
Ruhuma can verən bir nəfəs kimi,
Səni soraqlayır, səni gəzirəm.

Yurda məhəbbət, doğma torpağa bağlılıq, el-obaya sevgi şairin duyğularını həmişə ehtizaza gətirir, onun qəlbini poetik duyğularla titrədir. Tarixi keçmişimizdən duyduğu fəxarət hissi, min illərin o üzündən boylanan nəhəng Türk imperiyasının əzəməti şair qəlbini qürurlandırır, bu duyğular poetik misralara çevrilir. “Hun xaqanlarına məktub” silsilə şeirləri bu baxımdan diqqəti daha çox cəlb edir:

Ömür yolun vüqarımın
bir üzüdür,
İltəris xan!
İnanmışam, bilmişəm ki,
Yer üzündə Türkə dayaq
Türk özüdür, İltəris xan!

“Qürub çağı”, “Qayalar”, “Qələm, kağız, bir də mən”, “Təəssüf” və başqa şeirlərdə Ziyadxan öz şair “mən”inə sadiq qalır, necə düşünürsə eləcə də sadə dildə öz sözünü deyir. Şair əllaməçilikdən uzaq qalmağa çalışır. Duyğu və düşüncələrini poetik təhlilə çəkir, sözünü və fikrini eyni axarda aparır.
Nəhayət, fikrimizi Məmməd Tahirin sözləri ilə başladığımız kimi elə Məmməd Tahirin sözləri ilə də bitirmək istəyir, aşağıda Ziyadxan Budaqın bir neçə şeirini oxucularımıza ərmağan edir və ona yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq:
“Mən bu fikirlərimi oxucu ilə bölüşəndə qarşıma Ziyadxan Budaq yaradıcılığını bütünlüklə təhlil etmək məqsədini qoymamışdım. Oxucu fikrini yalnız şairin yaradıcılığındakı bəzi məqamlara yönəltmək istəyi ilə yola çıxdım. Şair Ziyadxana “yolun uğurlu olsun” deyib ondan ayrıldım və sonda ona da inandım ki, kitabda toplanan şeirlər oxucu ürəyinə yol tapacaq və müəllifinə poetik uğurlar gətirəcəkdir.”
Müşfiq BORÇALI.

ELM və TƏHSİL İyul, 2013]]> Müşviq BORÇALI Sat, 18 Feb 2017 17:14:35 +0000 RƏŞAD BALAKƏNLİ (QABALLI) https://turan.info.az/azerbaycan/region/1273-rad-balaknl-qaballi.html https://turan.info.az/azerbaycan/region/1273-rad-balaknl-qaballi.html

Alsoinov Rəşad Ramis oğlu 1990-cı ildə Azərbaycanın dilbər guşələrindən olan Balakən rayonunda dünyaya göz açıb. Balakəndə doğulub boya -başa çatdığı üçün təxəllüsünü də elə "Balakənli" kimi götürüb. Amma, hər iki valideyini Gürcüstanın Laqodexi rayonundakı Qabal elinin Qaracalar kəndində doğulub. 1972-ci ildən Balakənə gəlib və indiyədək burada yaşayırlar. Rəşad tez-tez Gürcüstandakı qoyumlarının yanına gedir, buranın da havasından alıb, suyundan içdiyi üçün Gürcüstandakı Qabal elini doğma sayıb və bir çox şeirlər yazıb. Görkəmli şairimiz- söz dəryası Zəlimxan Yaqubun Qaracalar kənd orta məktəbinə gələrək xalqı ilə görüşünü Rəşad "Ay Zəlimxan Qabala gəl yenə də"- adlı şeiri ilə qeyd edib. Qabalda toy və bayramlarda Rəşad Balakənli tez-tez dəvətlər alır və öz sözüylə-şeirləriylə şeir-sənət sevənləri sevindirib görüşünə gəlir.

Rəşadın "Azərbaycan", "Qələbə günü", "O yan da mənimdir, bu yan da mənim", "Bütöv Azərbaycanım", "Vətəndir" adlı şeirləri qazetdə çap olunub. Bundan əlavə 2015-ci ildə şairin "Durna qatarı tək uçan şeirlər" adlı şeirlər kitabı da işıq üzü görüb.

QABALIM

Bulağından su götürüb içəndə,

Hiss edirəm şəfaətdir Qabalım.

Ulu dağın vüqarına baxanda,

Könlüm duyur, səadətdir Qabalım.

Üç yanın dağ, qarşı tərəf arandı,

Zirvə düzə, düz zirvəyə heyrandı,

Qabal çayı könüllər oxşayandı,

Seyrangahdır, səyahətdir Qabalım.

Oğul-qızın müğənnidir, şairdir,

Kəlmə-sözün musiqidir, şeirdi,

Babam mənə nəsihətlə deyirdi,

İstedaddır,şan-şöhrətdir Qabalım.

İnsanları qonaqpərvər, mehriban,

Yeyib-içər, deyib-gülər, deyər can.

Hüsnünü kim görübdü, qalıb heyran,

Sevgi dolu məhəbbətdir Qabalım.

Qərib düşənlərin itib-batmadı,

Sənlə peyman edən, əhd unutmadı,

"Qabal-anam"-dedi, yadı tutmadı,

Əbədi eşq, həm həsrətdir Qabalım.

Torpağının hər qarışı bərəkət,

Əkib-biçib dolanırlar bu millət.

Qabal bizə babalardan əmanət,

Müqəddəs bir əmanətdir Qabalım.

Bayram oldu, açılır gen süfrəsi,

Şirniyyatı məst eləyir hər kəsi.

Mehmanı bol, vardı lapan kölgəsi,

Saz-söz dolu bir sənətdir Qabalım.

Gözəlliyin cənnətdənmi almısan?!

Bir bağ-bağat yer üzündə salmısan.

Rəşad, niyə belə çaşıb qalmısan?!

Bu dünyada bir cənnətdir Qabalım.

AY ZƏLİMXAN, QABALA GƏL YENƏ DƏ

Bir zaman gələrdin Qabal kəndinə,

Xalqım heyran olub sənin şeirinə.

Sevərək qulaq asdıq hər bəndinə,

Ay Zəlimxan, Qabala gəl yenə də.

Qabal məktəbi də tikildi yurda,

Özün görüşərkən olmuşdun orda,

Xalq səni çağırar qalanda darda,

Ay Zəlimxan, Qabala gəl yenə də.

Sirəc molla dünyasını dəyişdi,

Bilmirik bu, nə itgidir, nə işdi,

Güzaranımız şeiriyyatsız keçdi,

Ay Zəlimxan, Qabala gəl yenə də.

Qabal çayı daşdı, suyu çoxaldı,

Kəndlilərin ev-eşiyin apardı,

Millətinin dərdi-qəmi çoxaldı,

Ay Zəlimxan, Qabala gəl yenə də.

Mən də çıxmışam Qabalın seyrinə,

Çıxıb baxmışam Qabalın seyrinə.

Heyran qalmışam Qabalın seyrinə,

Ay Zəlimxan, Qabala gəl yenə də.

Bayrağımız

Sevir bütün elim səni,
Vəsf eləyir dilim səni,
Qarabağda görüm səni
Geri dönsün torpağımız,
Dalğalan ey bayrağımız.

Sən ən uca varlıqsan,
Torpağıma aşiqsən,
Sən şərəfə layiqsən,
Ey qürurum ad-sanımız,
Dalğalan ey bayrağımız.

Vətənim üçün gedirəm,
Vətən səni çox sevirəm,
Səni öpüb, and içirəm,
Qurbandır sənə canımız,
Dalğalan ey bayrağımız.

Ey canım, ciyərim mənim,
Ey dildə əzbərim mənim,
Üc rəngli cövhərim mənim,
Ey şərəf, şöhrət, şanımız,
Dalğalan ey bayrağımız.

Ay-ulduz İslam dinimiz,
Müsəlmanıq hər birimiz,
Bütöv olsun sərhədimiz,
Dönəcək Qarabağımız,
Dalğalan ey bayrağımız.

Vətəndir

Dərin düşünənçün, dərin bilənçün,
Övlad da vətəndir, can da vətəndir!
Ey qərib diyarda şöhrət axtaran,
Şöhrət də vətəndir, şan da vətəndir!

Vətəndir insanı yetirir başa,
Havası, suyuyla doluruq yaşa,
Verir nemətindən dosta, sirdaşa,
Damar da vətəndir, qan da vətəndir!

Vətənin yaxşı, pis olmayır fərqi,
Pis o insandır ki bilməyir qədri.
Vətən sənin üçün verirsə ətri,
Gül də vətəndir, tikan da vətəndir!

O yan da mənimdir, bu yan da mənim

Araz sinəm üstdən keçən damarım,
O yan da mənimdir, bu yan da mənim,
Bir çayla bölünməz Azərbaycanım,
O yan da mənimdir, bu yan da mənim.

Bütöv Azərbaycan bütöv qalacaq,
Sonda haqq-ədalət zəfər çalacaq,
Yenə dövlətimiz bütöv olacaq,
O yan da mənimdir, bu yan da mənim.

Bütöv Azərbaycanım

Bir kiçik qartaldan ibarət deyil,
Bir böyük dövlətdir mənim vətənim.
Tarix boyu olub mərdi-mərdanə,
Əzəmət-qüdrətdir mənim vətənim.

Dərbənd də mənimdir, Təbriz də mənim,
Ərdəbil, Həmədan, Kərkük vətənim.
İrəvan, Qarabağ, Laçın məskənim,
Bir şirin nemətdir mənim vətənim.

Lənkəran, Borçalı, Gəncədir yurdum,
Türkəm, türk ordusu mənim qürurum.
Şah İsmayıldan miras tək aldığım,
Gözəl əmanətdir mənim vətənim.

Necə parçalanıb indi gör vətən,
Belə qalmaz bir gün dəyişər vətən.
Vaxt gələr yenidən birləşər vətən,
Bütöv bir cənnətdir mənim vətənim.

VƏTƏNDƏN AYRI DÜŞƏNDƏ

Ömrüm,günüm hədər olur,
Dərd-məlalım betər olur,
Qəlb həyatdan bezar olur-
Vətəndən ayrı düşəndə.

Qanım damarımda donur,
Naləm göylərə sovrulur.
Həyata sevgim də solur-
Vətəndən ayrı düşəndə.

Əlim uzanır vətənə,
Mən deyirəm hər yetənə:
-Görüm vətəni bir dəfə-
Vətəndən ayrı düşəndə.

Həsrətdən çəkirəm fəğan,
Mənəm vətənçün ağlayan.
Qaynayır dərd adlı dəryam-
Vətəndən ayrı düşəndə.

Qəriblik yandırır qəlbi,
Qəlbim çox çəkibdi dərdi.
Ürək çox sevir vətəni-
Vətəndən ayrı düşəndə.

Çəkirəm vətən həsrətin,
Dadını görmə qürbətin,
Deyirəm:yaşamaq çətin-
Vətənddən ayrı düşəndə.

Ürəyim odlarda yanır,
Bülbülü qəfəsdə sanır.
Vətən göz önündə qalır-
Vətəndən ayrı düşəndə.

Pozulur hali-əhvalım,
Ərşə çıxır hər fəğanım.
Əriyir şam təki canım-
Vətəndən ayrı düşəndə.

Dediklərim hamısı düz,
Qürbətdən gəl əlini üz.
Rəşad ağlar gecə-gündüz,
Vətəndən ayrı düşəndə.

Çıxar gedər

İnsan oğlu, çox da vara inanma,
Rüzgar əsər, əldən var çıxar gedər.
Ensən dağ başından, çökək dərəyə,
Əzizin səni vurar çıxar gedər.

Məsəl var: üstündür qardaşdan qarın,
Yeyib-içməkdəsən, var dövlət-varın,
Yığılır başına hər gün dostların,
Kasıblasan o dostlar çıxar gedər.

Hansı gözəli bəyənsən alarsan,
Pulun var, çox şeyə nail olarsan,
Kasıblasan bil ki, tənha qalarsan,
Atar səni həmən,yar çıxar gedər.

GÖZ YAŞI

Göz yaşın olub,
Gözlərində doğulub.
Sonra aşıb-daşaraq,
Kipriyindən qoparaq,
Yanağına sarılım.
Bir də xəlvət ayılım,
Görüm ki,mən yoxmuşam.
Dodağına hopmuşam.
Səndə doğulub, ölüb,
Səndə qalmaq istərəm.
Sən mənim dünyama dönüb,
Mən sənin olmaq istərəm.
Sən mənim ətirli çiçəyim, gülüm,
Mən səni sevirəm əziz sevgilim.

ÖTƏN BAHAR

Ötübdü neçə il, neçə fəsillər,
Sanma ki,mən səni əfv eyləmişəm.
O yalan sevgini, yalan eşqini,
Çoxdan ürəyimdə məhv eyləmişəm.

Mənimçün ölmüsən,sən yoxsan daha,
Eşqə dönük çıxıb, batdın günaha,
De,nə cavab verəcəksən dərgaha?!
Deyərsən, bağışla, səhv eyləmişəm.

Ölmüsən, mən bunu qəlbimlə duyub,
Cənazəni göz yaşlarımla yuyub,
Səni ürəyimdə məzara qoyub,
Tənha sevgi yolun dəf eyləmişəm.

Bu kitab oxundu, bağlandı daha,
Yanan ürək yanıb, dağlandı daha,
Rəşad, ötən bahar ağlandı daha,
Yeni bir xoşbəxtlik kəşf eyləmişəm.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 01 Feb 2017 16:56:18 +0000 AŞIQ KAMANDARLA UNUDULMAZ BİR GÜN... https://turan.info.az/media/sherqinsesi/2401-aiq-kamandarla-unudulmaz-br-gn.html https://turan.info.az/media/sherqinsesi/2401-aiq-kamandarla-unudulmaz-br-gn.html

REDAKSİYAMIZIN ARXİVİNDƏN:
Sazın sözün işığında

Baharın xoş çağında söz dünyasının məşhur sənətkarı Aşıq Kamandar sazın-sözün işığına toplaşanlara öz sənət töhfəsini xüsusi zövqlə bəxş etdi.
Ustad Aşıq Kamandar tək Borçalıda deyil, bütün türk dünyasında öz dəsti-xətti ilə sayılıb seçilən azman sənətkardır. Qırx ildən (indi artıq 60 ildən - Red.) çoxdur ki, Aşıq Kamandarın sorağı hər yandan gəlir. Şirin avazı, incə barmaqları, bir sözlə, öz üslubu var.
Aşıq Kamandar saysız-hesabsız divani, gəraylı, təcnis, qoşma, müxəmməs və s. şeirlərin müəllifidir.
Bu saz-söz məclisində Aşıq Kamandar həmsöhbətləri “Şərqin səsi” qəzetinin baş redaktoru, tədqiqatçı-filoloq Muşfiq Çobanlı, “Borçalı” qəzetinin baş redaktoru, həkim-jurnalist Azadə-Taleh Abbasqızı, “Şərq” qəzetinin baş redaktoru Akif Aşırlı,“Ədəbiyyat” qəzetinin şöbə müdiri, şair Davud Nəsib, şair Salman Qazi, eləcə də Səməd Sadıqov, Arif Sadıqov, Akif Sadıqov və başqalarına Dədə Qorquddan üzü bəri gələn qədim saz sənətindən, ağır el havalarının yaranma tarixindən söz açdı.
Saz sənətinin son zamanlar incəldiyindən, yəni ona biganə münasibət bəsləndiyindən gileylənən ustad haqqlı olaraq dedi: -Hər əlinə saz alana, bir-iki hava çalıb oxuyana aşıq demək olmaz. Aşıq el anasıdır. Gənc nəsil, bir sözlə, yaşından asılı olmayaraq hər bir kəs aşıqdan ibrət dərsi götürməlidir. Aşıq elə gözəl, aydın, ifadəli danışmalıdır ki, hamıya sirayət eləsin. Müasir dövrün savadsız aşığı aşıq deyil. Nə yaxşı ki, Borçalı mahalında Qarayazıda saza-sözə böyük hörmət bəslənir. Ulu babalarımızın adət-ənənələrinə uyğun olaraq sazla, qara zurna ilə gəlin gətirib, qız köçürürlər.
Ustad sənətkar qeyd etdi ki, qədirbilən cavanlarla əyləşməyi özümə boc bilirəm. Qoy cavanlar görsün ki, ustadın adına görə dadı da var. Cavanların da ağsaqqallara böyük ehtiyacı var, çünki onların hələ görüb-götürəcəyi mətləblər çoxdur.
Sonra Aşıq Kamandar bildirdi ki, Əşrəf Təmirli hələlik mənim axırıncı şəyirdimdi. İnanıram ki, o, bu sənətin ən layiqli davamçısı olacaqdır. Gəng aşıq Etibar Sadıqov isə sənət yolunda mənim nəvəm düşür. Yəni o, Aşıq Əşrəfin şəyirdidir. Eyni zamanda mənimdə şəyirdimdir. Etibar qabiliyyətlidir, onun gələcəkdə həm şair, həm də yaxşı aşıq olacağına şübhəm yoxdur.
Sonra Aşıq Əşrəf Təmirlinin və Etibar Sadıqovun oxuduqları havalar bu şeir-sənət məclisinə əsrarəngiz gözəllik verdi.
Məclisdə əyləşən şair Salman Qazi elə orada ustada şeir həsr etdi. Şeirin sonuncu bəndi belə idi:

Sözləri sanballı, çəkisi ağır,
Danışanda gövhər axır, ləl yağır
Salman, axtaranda Kamandar çağır,
Təbiətinə qurban olum ustadın.

...Sazlı-sözlü məclisdə ixtisasca riyaziyyat müəllimi olan Arif Umudoğlunun ustad Kamandara həsr etdiyi bu şeir yadıma düşdü?:

Borçalı elində - Kəpənəkçidə
sazı sinəsində vardı Kamandar.
Avazı susduran bağda bülbülü,
Yamyaşıl bağlarda bardı Kamandar.

Dastanlar başlayar gecə sübhədək,
Bilməzsən, zaman, vaxt necə keçəcək.
Bir daha tarixə nə vaxt gələcək?
Aşıq, şair, bəstəkardı Kamandar.

Ustad unutmayıb, ustad olsa da,
Yaxın buraxmayıb ah, aman qada.
Arif də söyləyir qoca dünyada
Vəfa, ilqar, etibardı Kamandar.
Muraz Sadıqov.

Etibar Arif oğlu Sadıqov Aşıq Kamandarın ümidverici şəyirdlərindəndir. Onun bir şeirini oxucularımıza təqdim edirik.

BaşkeÇid

Mənim ana yurdum doğma diyarım,
Qəlbimin sevdası, canım Başkeçid.
Sənin qucağında mən boy atmışam,
Ey ağzımın dadı, canım Başkeçid.

Dağlarında hərdən-hərdən oluşam,
Çiçəklərini dəstə-dəstə yolmuşam,
Qoynunda da bir neçə il qalmışam,
Ey zamanım, vaxtım, anım, Başkeçid.

Sənin ocağının istisindəyəm,
Dəllərə getməyin həsrətindəyəm,
Dağlarda qalmağın həvəsindəyəm,
Ey gözümün nuru, şanım, Başkeçid.
”Borçalı” qəzeti, ¹ 08 (26),
10 may 1999-su il.]]> Müşviq BORÇALI Sat, 28 Jan 2017 16:06:42 +0000 28 yanvar - Səyavuş UYĞUNUN doğum gündür https://turan.info.az/gurcustan/borchali/2385-28-yanvar-syavu-uyunun-doum-gndr.html https://turan.info.az/gurcustan/borchali/2385-28-yanvar-syavu-uyunun-doum-gndr.html

TƏBRİK EDİRİK!...
28 yanvar Səyavuş UYĞUNUN

dünyaya göz açdığı gündür

Bu gün Borçalı ədəbi mühitinin istedadlı nümayəndı-lərindən biri olan, uzun illərdir ki, imzası qəzet, jurnal, almanax və dərgilərdən düşməyən, şeirləri, poemaları, publisist məqalələri mütamadi olaraq Gürcüstan və Azərbaycan mətbuatında çap olunan 7 kitab müəllifi, tanınmış şair-publisist Səyavuş UYĞUNUN doğum günüdür.

Biz də Səyavuş Uyğunu ad günü münasibətilə ürəkdən təbrik edir, ona uzun ömür, möhkəm can sağlığı, şəxsi həyatında, ictimai fəaliyyətində və bədii yaradıcılığında yani-yeni uğurlar arzulayır və aşağıda onun tərcümeyi-halı haqqında məlumat və yenicə yazdığı bir neçə şeirini oxucuların nəzərinə çatdırıriq.

Qocalırsan saçlarına dən düşür,

Geçən günlərinə neçə sən düşür,

Ömrə yağış yağır daha çən düşür,

Unutma ki, qocalıqdı Səyavuş.

De olubmu, ömür yarı, gün yarı?

Cavanlıqdı ömrün sərvəti- varı,

Başındakı o ağaran saçları,

Elə san ki, ucalıqdı Səyavuş.

Nə yaşından Uyğun oldun ellərə,

Kədərlənmə, həsrət çəkmə illərə.

Adın düşsün indən belə dillərə,

Deməsinlər qocalıbdı Səyavuş.

Səyavuş Uyğun (Hüseynov Səyavuş Dilman oğlu) 1949-cu ilin yanvar

ayının 28-də Ulu Borçalının axar-baxarlı, dilbər güşələrindən biri olan, ərənlər yurdu Qasımlı kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur.

Atası-Hüseynov Dilman İsmayıl (İstil İsmayıl) oğlu 1920-ci ildə anadan olmuş, 2005-ci ildə dünyasını dəyişmişdir. 1937-ci ildən ömrünün sonuna kimi Borçalının müxrəlif məktəblərində müəllim, məktəb direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

Anası-Gülzar Mürsəl qızı 1927-ci ildə kolxozçu ailəsində anadan olmuş və 2010-cu ildə haqqın dərgahına qovuşmuşdur. Anası ömrü boyu kolxoz və sovxoz təsər-

rüfatlarında fəhlə işləyib həyat yoldaşı ilə bərabər 6 oğul, 2 qız övladı böyüdüb ərəsəyə çatdırıb hamısına ali təhsil vermişlər. Babası –atasının atası məşhur el qəhrəmanı, adı-sanı ilə bütün Qafqazda bəlli olan İstil İsmayıldır. İstil İsmayıl, 1876-cı ildə anadan olmuş və 1930-cu dünyasını dəyişmişdir. İstil İsmayıl mərhum yazıçımız Tahir Hüseynovun “Borçalı əhvalatları” və “Çax-çaxda atılan güllə” povestlərinin baş qəhrəmanıdır.

Səyavuş Uyğun 1967-ci ildə Qasımlı orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirib Bakı şəhərinə getmiş və sənədlərimi Çingiz İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutuna verərək, bu ali məktəbin inşaat fakültəsinə qəbul olunmuşdur.

Texniki instituta qəbul olunmağına baxmayaraq o ta orta məktəb illərindən bədii yaradıcılıqla məşğul olmuş və dövrü mətbuatda öz şeirləri və publisist məqalələri ilə çıxış etmişdir. Səyavuş Uyğun hələ orta məktəb illərindən ədəbiyyata böyük meyil göstərmiş, Azərbaycan şairləri Molla Pənah Vaqifi, Aşıq Ələskəri, Səməd Vurğunu, Mikayıl Müşfiqi sevmiş onların şeirlərindən çox-çox bəhrələnmişdir. Onun ilk şeiri 1967-ci ildə Cılil Məmmədquluzadənin 100-illiyinə hısr olunmuş “Ədibin 100-illiyinə” adı altında Marneuli rayonunda nəşr olunan “Yeni Marneuli” qəzetində çap olunmuşdur. Elə bu vaxtdan o həmin qəzetin “ştatdan kənar müxbiri kimi fəaliyyət göstərərək, yüzlərlə kiçik publisistik yazıları ilə çıxış etmişdir. Səyavuş Uyğun Bakı şəhərində texniki ali məktəbdə oxumaqla yanaşı institutda təşkil olunmuş jurnalistika kursunu bitirmiş və sertkvat almışdır. Onun şeirləri və publisistik yazıları 1967-ci ildə Gürcüstanda nəşr olunan “Yeni Marneuli”, “Qələbə bayrağı”, “Sovet Gürcüstanı”, “Ziya” qəzetlərində, Azərbaycanda nəşr olunan “Azərb. Pioneri”, “Az. Gəncləri”, qəzetlərində, “Ulduz”, “Gənclik” jurnallarında, Gürcüstanda nəşr olunan “Dan ulduzu”, “Çeşmə”, “Dağlar dərdə düşsə”, “Borçalıdan keçən yollar” kitab, almanax və toplularında çap olunmuşdur.

O, Gürcüstanda yaşasa da Bakıda nəşr olunan “Borçalı” və “Qafqaz press” qəzetlərində əvvəl bölgə müxbiri, sonra şöbə müdiri, ən nəhayət hər iki qəzetin baş redaktorunun Gürcüstan üzrə müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir. S. Uyğunun şeirləri və publisistik yazıları “Borçalı”, “Qafqaz press”, “Zəngəzur”, “Ulu Körpü”, “Dünyaya səsimiz”, “Azərbaycan press”, Gəncədə nəşr olunan “Körpü” qəzetində, “Xudafərin-I”, “Xudafərin-II”, “Göyəzən” toplularında müntəzəm çap olunmuşdur və olunur. Eyni zamanda Gürcüstanda nəşr olunan “Ədəbi Gürcüstan-I”, “Ədəbi Gürcüstan-II”, “Borçalı antologiyası” kitablarında və “Qarapapaqlar”, “Meydan” jurnallarında mütamadi çap olunur.

Səyavuş Uyğunun “Qarapapaqlar” dərgisində Qasımlının böyük el qəhramanları Səməd ağa və İstil İsmayılın igidliyindən mərdliyindən, xeyixahlığından bəhs

“Qaşı kəsilmiş yəhər” adlı povesti hissə-hissə çap olunur.

O, 2010-cu ildə Marneuli rayonunda fəaliyyət göstərən Heydər Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universitetinin nəzdində nəşrə başlayan çoxtirajlı

“Bizim Universitet” adlı qəzetin redaktoru, sonra isə Gürcüstan Azərbaycanlıları Ziyalılar Birliyinin orqanı olan “Ziya” qəzetində məsul katib, 2011-ci ilin may

ayından Tbilisidə fəaliyyət göstərən Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin mətbu orqanı olan “Konqres” qəzetində əməkdaş kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, 2 kitabın: 76 elmi kitab yazan Gəncə Texnologiya Universitetinin dosenti Rövşən Hüseynovun “Fələk” adlı şeirlər kitabına ön söz yazmaqla, həmdə redaktoru olmuş və bundan başqa Yusif Yusiflinin Gürcüstanda nəşr olunan tədqiqat əsəri 600 səhifəlik “Gürcüstan Azərbaycanlılarının ədəbiyyatı tarixi XVIII- XX əsrlər” kitabının da redaktoru olmuşdur

Ali məktəbi bitirib 1972-ci ildə vətəni Borçalıya qayıdan S. Uyğun əvvəl Qasımlı kəndində fəaliyyət göstərən sovxozda inşaat mühəndisi vəzifəsində fəaliyyət göstərməyə başlamış, sonra 1996-cı ildə Qasımlı kənd məclisi idarə heyəti sədrinin birinci müavini-aparat müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2000-ci ildən Marneuli rayon icra hakimiyyətinin mədəniyyət şöbəsinin əməkdaşı kimi fəaliyyətə başlayan Səyavuş Uyğun elə həmin ildən rayon mədəniyyət evi nəzdində “Qönçə” adlı ədəbi birlik təşkil etmişdir. Bu birliyin 100-ə yaxın fəal üzvü olmuşdur. Regionda yaşayan gənc yazarları məclisə toplayıb müntəzəm müzakirələr aparmışdır. 2006-cı ildə onun baş redaktorluğu ilə rayon mədəniyyət şöbəsinin orqanı olan 8 səhifəlik “Qönçə” adlı aylıq ədəbi-bədii qəzet buraxılmağa başlamışdır. Birliyin üzvlərinin bəyənilmiş yazıları mütamadi olaraq bu qəzetin səhifələrində çap olunurdu.

Səyavuş müəllimin indiyə qədər 6 kitabı nəşr olunub. Onun yazıb başa çatdırdığı “Vaxtsız solan çiçək” kitabı oxucularla altıncı görüşü olacaqdır

1. Nəciblik rəmzi.

2. Borçalının söz xəzinəsi

3. Ömrünü maarifə həsr etmiş insan.

4. Borçalıda günəş doğar.

5. Babakərim-pirim mənim

6. Vaxtsız solan çiçək

7. Ömründən yarımayan İsmayıl.

S,Uyğun bədii yaradıcılıqda fəaliyyətimə görə “Qızıl saz”, “Göyəzən”, “Vicdanlı qələm” mükafatlarına layiq görülmüşdür. 1997-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2009-cu ilin yanvar ayından isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Bədii yaradıcılıqla yanaşı həm də o, ictimai vəzifə daşıyır. Azərbaycan respub.

“Əlillərin Beynlxalq Əməkdaşlığı Uğrunda”(ƏBƏU) cəmiyyətinin Gürcüstanda

yaradılan filialı “Gürcüstan bürosu”nun idarə heyətinin sədrdir. Bütün Gürcüstanda yaşayan əlil insanların problemləri ilə məşğul olur.

Səyavuş müəllim xoşbəxt və nümunəvi ailə başçısıdır, onun bir qızı, bir oğlu var. Hər ikisi Gürcüstanda ali təhsil alıb, istehsalatda çalışır.

Müşfiq Borçalı]]> Müşviq BORÇALI Sat, 28 Jan 2017 00:00:19 +0000 Eşit harayımı MÜŞFİQ ÇOBANLI!.. https://turan.info.az/gurcustan/darvaz/842-eit-haraym-mfiq-obanl.html https://turan.info.az/gurcustan/darvaz/842-eit-haraym-mfiq-obanl.html

Eşit harayımı Müşfiq Çobanlı,
Bir ömür yaşadım ahlı amanlı,
Vətəndə bir dağdı başı dumanlı,
Bu qürbət döndərdi dumana məni.]]> Müşviq BORÇALI Sat, 21 Jan 2017 22:05:20 +0000 Təbrik edirik!.. BORÇALIŞÜNASLIĞA QİYMƏTLİ HƏDİYYƏ https://turan.info.az/edebiyyat/edebi-tenqid/926-tbrik-edirik-boralinaslia-qymtl-hdyy.html https://turan.info.az/edebiyyat/edebi-tenqid/926-tbrik-edirik-boralinaslia-qymtl-hdyy.html

"DÜNYAMALI KƏRƏM DASTANI"NA BİR NƏZƏR
Bu günlərdə dostum naşir Muşfiq Borçalı ilə görüşdüm. Mənə şad bir xəbər verdi: "Gözünüz aydın, dostumuz haqqındakı kitab işıq üzü görüb, artıq hazırdı". Dərhal da "Dünyamalı Kərəmin poeziya dünyası" ("Borçalı", Bakı, 2010) kitabını mənə bağışladı. Kitabın müəllifi də, naşiri də Müşfiq Borçalının özüdür. Kitabın üzqabığının son səhifəsində oxuyuruq: "Əziz və hörmətli Dünyamalı müəllim! Yubileyiniz mübarək! Gün o gün olsun yüz yaşınızda görüşək! Həmişə qələminiz iti, sözününz kəsərli, qəlbiniz bahar təravətli olsun, Ustad! Dərin hörmət və böyük ehtiramla Sizin pərəstişkarınız Müşfiq Mədəd oğlu Çobanlı."
Müəllifin bu ürək sözləri çox xatirələri yada saldı. Elə buna görə də, kitab müəllifin bu sözləri ilə bitsə də, biz onu əvvəldə verməyi məsləhət bildik, bir növ giriş əvəzi...
Əsərin qəhrəmanı Dünyamalı müəllimlə mənim dostluğumun 40 illik tarixi var. Bu barədə hələ neçə il əvvəl 2001-ci ilin fevralında Müşfiq müəllimin baş redaktoru olduğu "Şərqin səsi" qəzetində ayrıca məqalə də çap etdirmişəm. Qərbi Azərbaycan türklərinin başına gətirilən mənfur deportasiyaya qədər (1988) biz Dünyamalı müəllimlə tez-tez görüşər, məsləhətləşərdik. O, məndən 15 yaş böyük olsa da, səmimi dostluq edərdik...
Kitabın titul vərəqində onun işıq üzü görməsində xüsusi xidməti olan Millət vəkili Qənirə Paşayevanın, rəyçi - sevimli Xalq şairimiz Zəlimxan Yaqubun, redaktoru - tanınmış dilşünasımız, filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Çobanovun adlarına rast gələcəksiniz. Elə bu faktların özləri kitabın dəyərindən, onun əhəmiyyətindən xəbər verir.
Kitab ustadnamə ilə başlayır. İkinci, üçüncü ustadnaməni oxuduqdan sonra kitabın "Dünyamalı Kərəm dastanı" adlandırılması məqsədəuyğun hesab edilərdi, deyə düşündüm. Fikrimizi təsdiqləyən ifadələrə fikir verin: "Sizə kimdən deyək, hardan danışaq? Borçalının istedadlı şair oğlu Dünyamalı Kərəmdən...." Bu və buna bənzər bir cox misallar gətirmək olar ki, bunlar da əsil dastan dilidir.
Kitabda "Borçalı haqqında dastan" bölümündə Borçalı məkanı, onun tarixi, tarixi abidələri, toponimləri, Borçalının parçalanması və paralanması, Borçalının əbədi sakinləri, mübariz, igid, qəhrəman oğulları, eləcə də, alimləri, şairləri haqqında müfəssəl məlumatlar verilmişdir. Borçalının adı bəlli oğullarından biri də elə bu dastanın qəhrəmanı şair Dünyamalı Kərəmdir.

Eşqim, ruhum, saf ürəyim,
Havam, suyum, duz-çörəyim,
İlk aləmim, son gərəyim,
Hər kəməndim, ay Borçalı,

- deyərək doğulduğu və dünyadan köçmək arzusunun məkanını bildirib. Qoçulu qalası, Maşavera çayı, Qız qalası... Onun seyrangahına, səcdəgahına çevrilmişdir. Sorğu-sualsız şair özünü belə təqdim edir: "Elim Qoçuludur, yurdum Borçalı". Bununla da şair vüqarı həyatının arzu zirvəsinə yüksəlir.
Neyləyərsən ki, Dünyamalı müəllim, sənin Qoçulunu "Çapala"ya döndərənlər mənim Ləmbəlimi də dilimizə yatmayan "Baqrataşenə" çevirdilər. Bax budur, səni də, mənə də alovlandıran... Ancaq sən gəncliyindən bu yana sevdin də, sevildin də, Dünyamalı müəllim.

Səhər səni gördüm bulaq başında,
Gözüm qaldı kipriyində, qaşında.

Yaxud da:

Qədəm basdım yar yanına röyamda,
Ay sevindi, lalə güldü, gül açdı.
Həsrət-həsrət baxdım gül camalında,
Könlüm coşa gəldi, bülbül dil açdı.

Belə ürəkli adamı ləkələməyə çalışdılar. Ona "Xalqdüşməninin oğlu" kimi ad verərək şairin gənclik illərinə qara kabus donu geydirdilər. Ancaq həyat, yaşamaq, yazıb-yaratmaq eşqi - bütün bu təzyiqlər önündə şairin bədənini sevdiyi Borçalı qalalarına döndərdilər.

Gözlərimiz baxa-baxa,
Ər igidlər çıxdı yoxa.
Çıxış yolu tapılmadı,

- deyərək şair XX əsrin 37-ci ilini nəhs ili adlandırdı. Tbilisi Dövlət Türk Pedaqoji Texnikumunda oxuyan zaman da "xalq düşmənimin oğlu" kəlmələri onu çox sıxır. "Vətən" adlı şeirində cəsarətlə deyir:

Vətən anamızdır, anamız Vətən,
Ayıra bilmirəm bu sözləri mən.

Bax bu günlərin ağrı-acısı Dünyamalı müəllimi tənqidi şeirlər yazmağa məcbur edir. Qəlbi gördükləri amansızlıqlara qarşı üsyan edir. Onun "Xaltura" şeiri Borçalıya yayılır, dillər əzbəri olur.
Şair BDU-nin jurnalistika fakultəsinə daxil olur. Xəlil Rza Ulutürk, Bəkir Nəbiyev, Teymur Əhmədov kimi görkəmli şəxslərlə bir qrupda oxuyur. Universitet həyatı onun bədii yaradıcılığına çox böyük təsir edir. Təhsilini tamamlayıb Gürcüstana qayıdan şair 25 il "Sovet Gürcüstanı" qəzetində məsul vəzifələrdə çalışıb.
Dünyamalı Kərəm "Borçalım mənim" - kitabının bir səhifəsində: "Mən necə varam, eləcə də çap olunmaq istəyirəm", - deyir. "Mən atamın oğluyam"da isə:

Daim qidalanır atayla sözüm,
Atamın oğluyam, atayam özüm, -deyir.

Bu, "xalq düşməninin oğlu" ifadəsinə çox tutarlı və kəsərli bir cavab idi. Bir də:

İki dost ölkənin bəzəyiyəm mən,
Onlardır ümidim, gərəyim mənim,

- deyən şair dövlətlərarası dostluğun gərəkliyindən də yazır. Kitabda "Borçalı və borçalılar" bölümünə nə az, nə çox düz 100 səhifə ayrılmışdır. Burada Borçalı baharına, payızına, qışına, isti yayına da eyni ürəklə, sevgi ilə şeirlər həsr etmişdir. Borçalının ayrı-ayrı kəndləri barədə də şeirlər yazmış, Borçalı kəndlərinin adlarının dəyişdirilməsi də (Faxralının Talaveri, Cəfərlinin Samtreti, Abdallının Cavşantaşi və s.) şairi yandırıb-yaxır. "Dünyamalı, şimşək tək çax" deyərək dastanın bu qolunu belə tamamlayır:

Sənəkuçan gəldi cuşa,
Əyriqardan aşa-aşa,
Şamdüyədə vurdum başa,
Bu Borçalı dastanımı,
Qurban dedim öz canımı.

Şair "Zəhra" poemasında Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı ilə təltif olunmuş, sadə el qızı Zəhra Çıraqovanın hünərindən, "İllər və rəhbərlər"də represiya qurbanı olmuş atası Kərəm Alı oğlunun haqsız həbsindən danışılır. Və bununla yanaşı "Şikayətnamələr" poemasında, yolunu azmışlar, alçaqlar, müftəxorlar tənqid atəşinə tutulur.

Ey zatı qırıqlar, namərd gədalar,
Borçalı yadlara pay ola bilməz,

- deyir və dünyadan da dünyanın özünə şikayət edir.

Kitabın "İthaflar" bölməsində N.Nərimanova, şair Nəbiyə, Dədə Əmraha, Aşıq Hüseyn Saraclıya, Aşıq Kamandara, Aşıq Alxana, İbrahim İsfahanlıya, Əflatun Saraclıya, Abbas Abdullaya, Zəlimxan Yaquba, Mədəd Çobanova, Süleyman Süleymanova və başqalarına, eləcə də Borçalı igidlərinə, Borçalı şəhidlərinə həsr olunmuş şeirlərə də yer verilmişdir.
Keçən əsrin son on illiyində Başkeçiddə başlanmış ixtişaşlara işarə edərək özünün yurd kimliyi barədə deyir:

Mən gəncəli Ziyad xanın yurduyam,
Mən Nəbinin, Ağacanın yurduyam,
Halay bəyin, İsaxanın yurduyam,
A yurddaşım, hara köçür bu ellər?

Bunun ardınca şairin ayrı-ayrı həmkarları ilə deyişməsi, dost-tanışlarının, görkəmli şairlərin D.Kərəmə həsr etdikləri ürək sözlərini də kitaba salınmışdır. Kitabı vərəqlədikcə bir daha aydın olur ki, şair Qarabağ dərdini də böyük ürək ağrısı ilə izləyir, bu problemin həll olunması üçün, qəsbkar ermənilər tərəfindən işğal olunmuş torpaqlarımızın geri qaytarılması üçün millətimizi, xalqımızı, Azərbaycan ordusunu - qəhrəman Azərbaycan əsgərini daim hazır olmağa çağırır.

Hazır ol, ey Azərbaycan əsgəri,
Xankəndi döyüşə çağırır səni.
Murovdağın qəlbi indi dağlanıb,
Hayqırır, vuruşa çağırır səni.

Sonda bu dastan Dünyamalı Kərəmin "Borçalım mənim" adlı duvaqqapması ilə bağlanır.

Əyriqardan Sınığadək uzanan,
Qədim yurdum, doğma anam Borçalı.
Borçalılar qaçmayın siz heç yana,
Öz yerində dağtək durub Borçalı.

Bu duvaqqapmadan sonra bizə onu demək qalır ki, kitab nəfis şəkildə tərtib olunub və oxunaqlıdır. Dili, yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, dastan dilidir, sadə və şirindir. Xüsusən, şairin bir çox şeirlərdəki çağırışlarını, daha dəqiq desək, borçalıların Borçalıdan dağılmamaları üçün çağrışlarını Dastan müəllifinin - Müşfiq Borçalının qabartması, ön planda verməsi də bu günün tələblərinə çox uyğundur.
Elə buna görə də, belə bir kitabı oxucuların öhdəsinə verdiyi üçün Müşfiq Borçalıya təşəkkür edir, ona yeni-yeni uğurlar arzulayır və dostum Dünyamalı Kərəmə həsr etdiyim bir şeiri oxucularımıza ərmağan edirəm.

YAN, DÜNYAMALI

Demirəm günəşsən, ulduzsan, aysan,
Daim yandığın tək yan, Dünyamalı.
Borçalı elinə Tanrıdan paysan,
Coşur damarında qan, Dünyamalı.

Düzləri anandır, dağları atan,
Bir qolu Babakər, biri Yelatan,
Dünyada olubmu arzuya çatan?
Özünü qəlblərdə san, Dünyamalı.

Keçmişin kədərli, qüssəli, qəmli,
Yolların boranlı, qarlı, sitəmli.
Qoçulu əhlinin gözləri nəmli,
Sanırlar şeirdə xan Dünyamalı.

Borçalı sənindir, sən Borçalının,
Yox əksi gözündə dünya malının,
Ayıra bilmədi baban Alının,
Ruhunu qəlbindən an, Dünyamalı.

Ənsərin dərdi də
aşıb başından,
Dənizlər yaranıb
qanlı yaşından,
Bir görüş istəyir
məsləkdaşından,
Bədəndən çıxmamış
can, Dünyamalı.

Bilal ƏNSƏR,
Bakı 30.12.2010]]> Müşviq BORÇALI Sat, 21 Jan 2017 13:43:38 +0000 Azərbaycan Təhsil Nazirliyi Gürcüstandakı azərbaycandilli məktəblərə 16900 ədəd dərslik və metodik vəsait göndərib https://turan.info.az/tehsil/nazirlik/2253-azrbaycan-thsil-nazirliyi-grcstandak-azrbaycandilli-mktblr-16900-dd-drslik-v-metodik-vsait-gndrib.html https://turan.info.az/tehsil/nazirlik/2253-azrbaycan-thsil-nazirliyi-grcstandak-azrbaycandilli-mktblr-16900-dd-drslik-v-metodik-vsait-gndrib.html

Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın Azərbaycan dilində dərsliklərlə təmin olunması istiqamətində tədbirlərini davam etdirir. Nazirlik Gürcüstana 2016-2017-ci tədris ili üçün Gürcüstandakı azərbaycandilli məktəblərin I, II, III, V, VII və IX sinifləri üçün 14 adda 16900 ədəd "Azərbaycan dili" və "ədəbiyyat" dərslikləri, eləcə də müəllimlər üçün metodik vəsaitlər göndərib.

Təhsil Nazirliyindən turan.info.az-a bildiriblər ki, dərsliklər və metodik vəsaitlər dekabrın 27-də Azərbaycanın Gürcüstandakı səfirliyinin vasitəçiliyi ilə bu ölkənin Elm və Təhsil Nazirliyinə təqdim olunub. Dərsliklərin təhvil verilməsində Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Kamil Həbibzadə və Azərbaycanın Gürcüstandakı səfirliyinin mədəniyyət attaşesi Samirə Ağayeva iştirak edib.

Azərbaycanın Gürcüstandakı səfirliyinin humanitar və mədəniyyət məsələləri üzrə attaşesi Samirə Ağayeva jurnalistlərə bildirib ki, Gürcüstandakı soydaşlarımızın Azərbaycan dilində dərsliklərlə təmin olunmasının əsası 1994-cü ildə ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub. Bu gün Ümummilli Liderin siyasi kursunun layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyev bu işə xüsusi diqqət göstərir. Dövlətimizin başçısının tapşırığına əsasən Təhsil Nazirliyi Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlıların təhsil problemlərini diqqətlə öyrənib və onların dərsliklərlə təminatı istiqamətində mühüm addımlar atır. Hər ol olduğu kimi, bu il də 31 Dekabr - Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü ərəfəsində Azərbaycan dövlətinin soydaşlarımıza göndərdiyi bayram hədiyyəsini çatdırmağı özümüzə borc bilirik.

Qeyd edək ki, 1994-cü ildən bu günədək Gürcüstandakı soydaşlarımıza I-XI sinif şagirdləri üçün 560 mindən çox müxtəlif adda dərs vəsaiti göndərilib.
Son üç ildə Gürcüstanın azərbaycandilli məktəbləri üçün ümumi sayı 56,915 ədəd təşkil edən “Azərbaycan dili”, “Ədəbiyyat” dərslikləri və müəllimlər üçün nəzərdə tutulan metodik vəsaitlər səfirlik vasitəsilə Gürcüstanın Elm və Təhsil Nazirliyinə təhvil verilib”.

Gürcüstanın Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən bütün dərsliklər və metodik vəsaitlər yaxın bir neçə gün ərzində siyahı üzrə Azərbaycan dilli məktəblərə paylanacaq.

Əminik ki, bu kitablar Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlı şagirdlərin daha mükəmməl təhsil almalarında mühüm rol oynayacaq.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 28 Dec 2016 23:32:51 +0000 VƏTƏNDƏN UZAQDA VƏTƏN YAŞADAN ALİM-MÜƏLLİM - ADİL MİŞİYEV... https://turan.info.az/gurcustan/pushkinciler/677-vtndn-uzaqda-vtn-yaadan-alm-mllm-adl-myev.html https://turan.info.az/gurcustan/pushkinciler/677-vtndn-uzaqda-vtn-yaadan-alm-mllm-adl-myev.html

VƏTƏNDƏN UZAQDA VƏTƏN YAŞADAN ALİM-MÜƏLLİM - ADİL MİŞİYEV...

Haqqında söhbət açmaq istədiyimiz sevimli müəllimimiz, tanınmış tədqiqatçı, ədəbiyyatşünas-alim Adil Qardaş oğlu Mişiyev sözün əsl mənasında həmişə özündə bir Vətən yaşadıb və nə yaxşı ki, elə bu gün də yaşayır və yaşadır.
O, 1935-ci ildə Odlar Yurdu Azərbaycanımızın ən qədim, ən gözəl və ən səfalı dilbər güşələrindən olan Oğuz rayonunda anadan olub, dünyaya göz açıb. 1960-cı ildə Bakıda Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunu bitirib. Elə həmin ildən də həyatını, ömur yolunu Gürcüstanla - Tbilisi şəhəri ilə bağlayıb. Təyinatla Tbilisi şəhərinə göndərilib. Elə ilk əmək fəaliyyətinə də Tbilisidə əvvəlcə «Sovet Gürcüstanı» - sonralar isə, daha doğrusu 1990-cı ildən indiyədək «Gürcüstan» adı ilə Azərbaycan dilində nəşr olunan respublika qəzetinin redaksiyasında başlayıb.

ƏLAVƏ ŞƏKİLLƏR:::
VƏTƏNDƏN UZAQDA VƏTƏN YAŞADAN ALİM-MÜƏLLİM - ADİL MİŞİYEV...

]]> Müşviq BORÇALI Fri, 23 Dec 2016 02:52:36 +0000 Diqqət, diqqət!.. BƏLKƏ MƏN SƏHV EDİRƏM?!.. https://turan.info.az/tehsil/2190-diqqt-diqqt-blk-mn-shv-edrm.html https://turan.info.az/tehsil/2190-diqqt-diqqt-blk-mn-shv-edrm.html

Əziz dostlar, əziz eloğlular, əziz elqızlarımız, dəyərli soydaşlarımız!... Mən bu mövzuda bir neçə dəfə yazmışam, bir neçə dəfə mötəbər məclislərdə çıxış etmişəm, amma bu günlərdə sosial şəbəkələrdə yazılanlara, bilərəkdən və yaxud da bilməyərəkdən, bəlkə də sifarişlə - məqsədli şəkildə Gürcüstandakı Anadilli məktəblərimizin gürcüləşdirilməsi yönümündə güclü "təbliğat" aparıldığına görə, yenədən mövzuya qayıtmağa məcburam...
Bəli, Gürcü dilini öyrənmək, yaxşı bilmək lazımdır!.. Amma bu ana dilli məktəblərimizin gürcüləşməsi hesabına olmamalıdır!.. Bizlər Ana dilli məktəblərimizi gürcü məktəblərimizə çevirməməliyik!!!
Gürcü dilində təhsil almaq istəyənlər gürcü məktəblərində oxuya bilərlər. Amma unutmamalıyıq ki, bağlanmış bir ana dilli məktəbi sonradan bərpa etmək mümkün olmayacaq. (Keçmişdə bağlanan ana dilli ali məktəbimiz - Müəlimlər İnstitutu, texnikumlar və məktəblərin hansı yenidən bərpa olunub və ya hansı yenisi açılıb???)...
İnanın, allah eləməsin, əgər Gürcüstandakı anadilli məktəblərimiz bağlanarsa, ondan sonra bizlər öz doğma yurdumuzda sözün əsl mənasında qonaq kimi yaşamağa məcbur olacağıq.
Əgər söhbət inteqrasiyadan gedirsə və inteqrasiyanın əsas şərti yaşadığın dövlətin dilində oxumaqdırsa, onda bircə anlıq yaxın keçmişimizi yada salaq. 30-40 il öncə Sovet dönəmində nədən bütün məktəblərin rus dilli və ya gürcü dilli olmasını istəmirdik?!.. Bütün ziyalılarımız ana dilli məktəblərimizin inkişafına çalışırdı. Kaxetidə, Msxetidə, Qoridə və başqa bölgələrdə yaşayan soydaşlarımız nədən öz doğma dillərində təhsil almaları üçün, həmin kəndlərdə Azərbaycan dilli məktəblərin açılması üçün gecə-gündüz mübarizə aparırdılar?..
Yaxud da indi, nədən gürcülər özləri dünyaya inteqrasiya olunmaq istəmirlər?.. Yaxşı olar ki, onda dövlət rəhbərləri öz gürcü məktəblərini bağlayıb, bütün məktəbləri ingilis dilli məktəblər etsinlər... bütün hamı bir dildə - ingiliscə oxuyub bütün dünyaya da birlikdə inteqrasiya olunsunlar...
Bu fikir tamamilə, səhv fikirdir!..
Bu inteqrasiya gedən yol deyil!.. Bu assimilyasiya döğru gedən yoldur!..
Bizlər öz doğma Anamızı sevdiyimiz qədər Ana dilimizi də sevməliyik!.
Ana dilli məktəblərimizi isə müqəddəs ibadətgahlarımız kimi, daha dəqiq desəm, doğma Anamız kimi - Görən Göz bəbəyimiz kimi qorumalıyıq!..
İnanın mənə, Anadilli məktəbsiz insan - Anasız qalmış yetim bir insan kimidir və həm də Kordur!.. Çox xahiş edirəm ki, bircə anlığa, başqa dillərdə təhsil almış və hazırda öz ana dilində danışa bilməyən tanıdığınız insanları gözünüzün qabağına gətirin. Hətta, xaricdə yaşayan görkəmli alimlərimizi, məşhur soydaşlarımızı xatırlayın.Onların bəziləri nə qədər savadlı, dünyagörmüş olsalar da, yenə də sizlərin yanında sanki şikəst kimi görünürlər.
Elə deyilmi?..
Bəlkə, mən səhv edirəm?..
* * *
P.S.: Bəzi soydaşlarımızın müzakirə zamanı yazdıqlarına cavab olaraq, aşağıdakıları da əlavə etməyi özümə borc bilirəm:
* * *
Mən dəyərli soydaşlarımızdan çox xahiş edirəm ki, sosial şəbəkələrə nəsə yazanda nəzərə alsınlar ki, yazdıqlarımızı təkcə biz Borçalılılar deyil, hamı oxuyur, dostlarımız da, düşmənlərimiz də... Ona görə də, gəlin bəzi məsələləri açıb-ağardanda elə edək ki, bizi sevməyənlər bizə gülməsinlər. Əzizlərim, bəli, çox doğrudur ki, dünyanın hər yerində olduğu kimi, Borçalının bəzi kəndlərində də bəzi ailələrdə qızlar vaxtından əvvəl 15 yaşında evlənirlər. Bu problem var, mövcuddur. Bunu danmaq olmaz. Amma nəzərə alın ki, Azərbaycan qanunlarında evlənməyin yaş həddi 17-dirsə, Gürcüstan qanunlarına görə 18-dir. Ona görə də bu məsələni bir o qədər də şişirtmək, başqalarını üstümüzə güldürmək, məncə lazım deyil. Elə düşünməsinlər ki, Borçalının hər yerində, hər bir ailədə qızları məcburi şəkildə 15 yaşda evləndirirlər...
Bir də ki, Ana dilində təhsil almaq, gürcü dilini öyrənmək və qızlarımızın vaxtında evlənməsi bunlar tamamilə başqa-başqa mövzulardır... Nə olar, bir-birinə qarışdırmayaq...
* * *
Çox hörmətli soydaşlarımız!.. Başkeçidin mərkəzində - indiki Dmanisidə də, Bolnisidə də, Marneulidə də, Qardabanidə də, Tbilisidə də və eləcə də qonşu bir neçə kəndlərdə də kifayət qədər gürcü məktəbləri var. Əgər kimsə övladını gürcü məktəbində oxutmaq istəyirsə, zəhmət çəkib övladını həmin gürcü məktələrində birinə qoya bilər... Amma heç kəsə haqq - ixtiyar verilməyib ki, xalq-millət-el-oba üçün adi bir daşı-daş üstünə qoymayan kimlərsə böyük əza əziyyətlər hesabına açılmış ana dilli məktəblərimizi öz şəxsi istəyi naminə bağlaya və ya "gürcüləşdirə"!..
* * *
Yəqin ki, mənim dostcasına yazdığım bu sözlərimdən heç kəs inciməz..
Sağ olun, diqqətinizə görə təşəkkür edirəm və hamınıza uğurlar arzulayıram!...]]> Müşviq BORÇALI Sun, 18 Dec 2016 18:10:59 +0000 Müşfiq BORÇALIYA ünvanlanmış TƏBRİKLƏRdən sətirlər: https://turan.info.az/diger/tebrikler/2074-mfiq-boraliya-nvanlanm-tbrklrdn-stirlr.html https://turan.info.az/diger/tebrikler/2074-mfiq-boraliya-nvanlanm-tbrklrdn-stirlr.html

MÜŞFİQ BORÇALIYA ÜNVANLANAN TƏBRİKLƏRDƏN SƏTİRLƏR:

Əzizim Müşfiq!..
Mənim daimi qardaşım!..
Yaxşı ki, varsan, yaxşı ki, aramızda səmimiyyetimiz var, var olacaq!...
Ürəkdən, lap ürəkdən
təbrik edirəm!..
Səni mən zatən hər zaman KAMİL BİR ALİM kimi qəbul etmişəm.
UĞURLAR!...
Bir daha çox çooooox mübarək. Gözümüz aydın!..[/i]
Şurəddin MƏMMƏDLİ,
[i]Türkiyə, Ərdahan Univeritetinin professoru,
Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının
həqiqi üzvü,
filologiya üzrə
elmlər doktoru.[/i][/b]

[b] Hamının çoxdan DOKTOR kimi tanıdığı adam [/b]

Deyirlər uşaq beyni ağ vərəqdi və o ağ vərəqə nə yazılarsa ömürlük pozulmaz.
Beş ya da altı yaşım olardı, evimizdə - [b][i]“Müşfiq”, “şair”, “poeziya”[/i][/b] sözlərini eşidəndə...
Sonra qonşuluğumuza bir ailə köçdü. Qapıbir qonşu olduğumuzdan idi, ya nədən idisə Müşfiqgil ilə bir evli kimi olduq, birgə böyüdük.
Artıq Müşfiq mənim üçün təkcə şair deyildi, həm də Müşfiq adlı qardaşım var idi...
Zaman ötdükcə Müşfiq adı mənim üçün bir az da doğmalaşırdı. Uşaqlıqdan diqqətimi özünə çəkən ad məktəb illərində də hansı kitabda qarşıma çıxırdısa dərhal onun kim olduğunu araşdırır və öz dünyamda qərar verirdim ki, bu adı daşıyan kəs həqiqətən də dahi Müşfiq adına layiqdi yoxsa, yox?
Amma o zamanlar hələ də atalarımızın [b][i]"Dağ dağa rast gəlməsə də, insan insana rast gələr"[/i][/b] - deyimini dərk etmirdim.
Və bax beləcə, ömrümün 30-cu baharında daha bir Müşfiq imzasına rast gəldim...
Doğurdan da insan bir zamanlar adını eşitdiyi adama rast gələ bilər və hətta o adam o qədər adına layiq olar ki, ona öz dünyanda çalışdığı sahənin doktorluq fəxri adını da verə bilərsən.
Yazımın bu yerində bizim dəyərli alimlərimizdən üzr istəyərəm.
Məhz ona görə ki, [b]mən Müşfiq Borçalıya onlardan on il öncə doktorluq adını vermişəm. [/b]
Müşfiq Borçalı adını çox sevdiyim şairlərdən birinin kitabında redaktor olaraq tanımışdım.
Müşfiq Borçalı öz imzasında doğulub boya-başa çatdığı doğma el-obasının - qədim türk dünyasının bir parçası olan ağır elli oğuz yurdumuz Ulu Borçalının adını daşımaqla [b]“MÜŞFİQliyə layiqəm!”[/b] - demişdi mənə hələ o zamandan...
Sonralar mətbuatda olmağıma baxmayaraq Müşfiq Borçalı ilə bir az gec tanış olduq.
Yaşımın azlığına baxıb mənə [i][b]“Sən hələ uşaqsan”[/b][/i] - deyənlərdən olmadı Müşfiq Borçalı.
Mənə [b][i]"həqiqətən də on beş ilini mətbuatda boşa keçirməmisən"[/i][/b] - dedi və beləcə Müşfiq Borçalı ilə həmkar olduq, dost olduq...

Bizim ətrafımızda olanlar bilir ki, mən dostumuz Müşfiq Borçalıya məhz müəllim adı layiq olduğuna görə, ona xüsusi intonasiya ilə MÜƏLLİM deyə müraciət edirəm...
Bir dəfə isə təəccüblü şəkildə [b][i]“MÜƏLLİM, axı siz niyə hələ də doktorluq müdafiə etməmisiz?"[/i][/b] - deyə sual verdim.
Müşfiq Borçalı söz ehtiyatı çox olan adamdı, amma deyəsən sualım onu yerindən tərpətdi...
Bir qədər susduqdan sonra o mənə müdaifə mövzusunda yazdığı əsərləri göstərdi.
Sən demə M.Borçalı həqiqətəndə üzərindəki daşığı iki adın ikisinə də tam layiq imiş.
Qədim türk yurdundan, Borçalıdan yazdığı tədqiqat əsəri illərdi ki, hazır olan [b]MÜƏLLİMİZ[/b] nəhayət ki, bu günlərdə müdafiəsini də etdi və çox hörmətli alimlərimiz onun həqiqətən də [b]doktor[/b] adına layiq olduğunu təsdiqlədi.
Söhbətimin bu məqamında onun yaxın dostlarından biri kimi bir məqamı da diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. Müşfiq Borçalı mənə bu günlərdə bir daha xalq adamı olduğunu nümayiş etdirdi. Onun doktor olduğunu eşidənlər təəccüblə [b][i]"aaa Borçalı məgər doktor deyildi ki?..."[/i][/b] - deyə bizə sual verdi.
Bəli, əzizlərimiz, Müşfiq Borçalı əvvəl xalqından, sonra isə dəyərli müəllimlərindən [b]doktor[/b] elmi dərəcəsin alıb.
O, bu günlərdə atası professor Mədəd Çobanovun adına layiq oğul olduğunu bir daha sübut etdi...
[b]Bir daha MÜŞFİQ MÜƏLLİMİ ürəkdən təbrik edir, “DOKTOR adın mübarək!” - deyir və ona özünün davamçılarını yetişdirməyi arzu edirəm. [/b]

[b]Günay NOVRUZ,
[i]Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyin üzvü,
Prezident təqaüdçüsü.[/i][/b]

[b][i]Əziz dostumuz, qardaşımız Müşfiq Borçalı!
Azərbaycan elminə verdiyiniz coxsaylı və samballı əsərlərinizlə xalqımızın gözündə-könlündə çoxdan "ELMLƏR DOKTORU"sunuz.
Bu gün bu boyük "ALİM" adı rəsmiləşdi. Sizinlə Fəxr edirik, "DOKTOR MÜŞFİQ"!!! [/i]
[i]Hörmətlə: [/i]Sabir SADAXLI.[/b]

[b][i]Çox sevindirdin məni, əzizim, Tanrı da səni sevindirsin.
İndi sən də alimlər məktəbi yarat və sən də insanlara öz elmi tövsiyələrini ver.
İnanıram ki, buna da nail olacaqsan![/i]
Abay PAŞAYEV (Abai Pashaevi),
[i]Gürcüstan, "Təhsil" qəzetinin baş redaktoru[/i][/b]

[b][i]Azərbaycan ziyalısının gözəl simalarından biri, əziz qardaşım Müşfiq Borçalı!
Təbrik edirəm! Həqiqətən də Siz bu ada çoxdan layiqsiz![/i]
Ceyhun AĞABƏYOV.[/b]

[b][i]Elimizin layiqli oğlu, gözəl insan, gözəl ailə başçısı, qayğıkeş və səmimi eioğlumuz Müşfiq müəllimi yüksək elmi ad almağı münasibəti ilə təbrik edirəm!
Müşfiq müəllim hamının nəzərində tutduğu vəzifədən asılı olmayaraq sadə və ürəyi açıq insan kimi öz hörmətini çoxdan qazanmışdır.
Müşfiq müəllimə yeni uğurlar, uzun ömür, can sağlığı və yeni elmi əsərlər, elmi nailiyətlər arzu edirəm.
Var olun Müşfiq müəllim! Həmişə yüksək tribunalardan gəlsin səsiniz![/i]
Gülxanım RZAZADƏ (MƏMMƏDOVA)[/b]

Müşfiq BORÇALIYA ünvanlanmış TƏBRİKLƏRdən sətirlər:

[b][i]Gözəl dost, dəyərli qardaşım Müşfiq Borçalı!!
Sizi bu uğurunuz, Doktorluq müdafiəniz, qələbəniz üçün səmimi qəlbdən təbrik edir, cansağlığı, yeni yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirəm!
Bu həyat yollarında, ömür yolunda daim yaşıl işıq yansın!Bir daha səni təbrik edir, doğma bir bacı kimi ürəyimə sıxıb öpürəm, əziz qardaşım, daim irəli, uca zirvələr sənin olsun!.. Qoy bu Quran səni qorusun!![/i]
[i]Sənin fərəhinlə fərəhlənən bacın[/i] Solmaz ŞİRVANLI.[/b]

[b][b][i]"GÜRCÜSTAN" QƏZETİNİN KOLLEKTİVİ ADINDAN TƏBRİK EDİR VƏ ULU TANRIDAN SİZƏ DAHA BÖYÜK NAİLİYYƏTLƏR DİLƏYİRƏM.[/i]
Elman KƏLƏYEV[/b] [/b]

[b][i]Ooo, ürəkdən təbrik edirəm. Sən layiqsən qardaş! [/i]
Əziz DƏLİVƏLOV (Aziz Dalivalov),
Rustavi, "Sözün işığı" qəzetinin baş redaktoru.[/b]

[b][i]Təbrik edirəm, qardaş! Zirvələr səni gözləyir. Uğurların bol-bol olsun![/i]
Əbdüləli İbrahimsoy,
[i]Qarayazı.[/i][/b]

[b][i]Mənim qardaşım! Səni ürəkdən təbrik edirəm! Bu uğurun məni çox sevindirdi.
Sən olduqca qabiliyyətli, savadli, elmli, bacarıqlı insansan! Həqiqət naminə deyim ki, sənin bu müdafiə işin azından 20 il gecikdi.
Sən hal-hazirda professor olmalıydın. İllərlə çəkdiyin əziyyətlər, araşdirmalar, elmi məqalələrin, mövzu ətrafinda nəşr etdirdiyin ondan çox kitab sənin hansı səviyyədə olduğunu sübut edir. Gec də olsa, bu elmi adı almağin bütün dostların, yaxınların kimi, məni də sevindirdi. Özün sənə nə qədər dəyər verdiyimi gözəl bilirsən!
Gözəl dostum, canım qardaşım! Uğurların bununla bitməsin! Sənə daha böyük nailiyyətlər, uğurlar arzulayıram! Əsl insana vacib olan bütün xüsusiyyətlər səndə cəmləşib! Allah yolunu açıq, işini avand, canını sağlam eləsin! Sənə həyatın bütün gözəlliklərini arzulayıram! Yaşa, yarat!
Canım-qardaşım, səmimi qəlbdən səni təbrik edirəm! inan ki, bütün varlığımla, ruhumla yanındayam. Səninlə fəxr edir, qürur duyuram!
İnşallah, görüşərik! Öpürəm! Bir daha təbrik edirəm! Savadina, biliyinə, bacariğina bələd olduğum üçün, səni AKADEMİK görmək arzumdur!
TƏBRİKLƏR![/i]
Murtuz FƏRHADOĞLU.[/b]

[b][i]Tebrik edirəm! Uğurlar olsun! Gün o gün olsun, professor səviyəsinə yüksələsən! Öpürəm!..[/i]
Zakir İsmayilov [/b]

[b][i]Müşfiq müəllim, sizi təbrik edirəm!
Sizə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Arzu edirəmki, professor adını tezliklə qazanasınız.[/i]
Fəridə İbrahimova.[/b]

[b][i]Çox hörmətli insan, bacarıqlı jurnalist Müşfiq Mədəd oğlu Çobanov (Müşfiq Borçalı) Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda(AMEA) elmi işini müdafiə etdi.
"Gürcüstanda Azərbaycan ədəbiyyatının inkişaf meyilləri (1960-2010)" mövzusu ətrafında möhkəm elmi dəlillərə söykənən müdafiədə hazırkı Gürcüstan-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinə toxunuldu...
Müşfiq müəllim! Sizin elmi fəaliyyətiniz ikiqat dəyərlidir.
Çünki burada iki ölkənin və iki xalqın ədəbiyyatı qarşılıqlı şəkildə öyrənilir.
Əlli il ərzində iki ölkə arasındakı bu ədəbi əlaqələr, gətirilən faktlarla əsaslı şəkildə tədqiq edilmiş və elmi nəticələr çıxarılmışdır.
Müşfiq müəllimi bu münasibətlə səmimi qəlbdən təbrik edir, ona elmi və publisistik yaradıcılığında və həyatında perspektivlər,
uğurlar və müvəffəqiyyətlər arzu edirəm![/i]
Vüsal ŞABİZADƏ.[/b]

[b][i]Dəyərli ziyalımız, gözəl xarakterə malik olan, hər kəs tərəfindən insanlıq meyarı kimi tanınan Müşfiq Borçalı!
Mən səhhətimlə bağlı sizin çox gözlədiyim elmi işinizin müdafiesində iştirak edə bilmədim.
Lakin fikrim sizin yanınızda idi...
Sizi ELMİ İŞİ MÜDAFİƏ ETDYİNİZ MÜNASİBETİLƏ ÜRƏKDƏN TƏBRİK EDİRƏM.
MÜŞFİQ MÜELLİM, AİLƏMİZ ADINDAN SİZƏ BOL-BOL UĞUR VƏ CAN SAĞLIĞI ARZULAYIRIQ....[/i]
Sona İSMAYILOVA. [/b]

[b][i]Çox sevindim, istiyənləriniz sevinsin. Daha böyük uğurlar diləyirəm.[/i]
Valeh MİRZƏ[/b]

[b][i]Səmimi qəlbdən təbrik edirəm!.. Çoxdan layiq olduğunuz təzə elmi dərəcəniz mübarək!
Uğurlarınızı gözləyirik...[/i]
Sədaqət Dilqəm (Abbasova)[/b]

[b]Uğurların bol olsun qardaşım. Hər bir uğurunla bizə qürur duydurursan. Təbrik edirəm!!!
Rəna ƏLİYEVA.[/b]

[b]Salam qardaşım! Sizin bu uğurnuzu görüb çox şad oldum! Sizi ürəkdən təbrik edib yeni-yeni uğurlar arzulayıram.
Mən bisəm mütləq sizin bu xoş gününüzdə yanınızda olardım. Həmişə var olasız!
Sədi YARADANQULU.[/b]

[b]Təbriklər!.. Gürcüstan əsiılli ziyalılar adından Azərbaycan elminə daha böyük töhfələr vermək arzusu ilə
Mubariz Abdullayev.[/b]

[b]Təbrik edirəm, əziz qardaşım... demək ki, hələ 1985-1986-cı illərdə Bolnisi rayonunda bir çox fənnlərdən (riyaziyyat, fizika, kimya, ədəbiyyat) keçirilən məktəblərarası turlarda və olimpiadalarda iştirakın öz bəhrəsini verdi. Hörmətli professorumuzun layiqli davamçısı, Borçalımızın gənc DOKTORU...
Əfqan ƏLİYEV.[/b]

[b]Əziz qardaşım Müşfiq Borçalı!
Dissertasiya işini uğurla müdafiə etdiyinə görə fərəhləndim!
Mühüm işlə bağlı yanında ola bilmədiyimə görə təəssüfləndim...
Sən Borçalının şöhrətini həmişə şərəfləndirməyə çalışan bir oğulsan!
Bu tədqiqatınla onu bir daha təsdiqlədin!...
Sənə cansağlığı, bolluca nailiyyətlər arzulayıram!!!
Əziz qardaşım Müşfiq Borçalı!
Bir daha Təbriklər!!! Uğurlar!!! Sən öz fəaliyyətinlə bu ada çoxdan layiqsən!
Xeyirli olsun!!!
Knyaz ASLAN,
[i]Bakı Dövlət Universiteti Kitabşünaslıq və nəşriyyat işi
kafedrasının müdiri, dosent. [/i][/b]

[b][i]Əziz dostumuzu səmimi qəldbən təbrik edirəm. Dissertasiya işini uğurla müdafiə etməsi məni çox sevindirdi. Məncə illər öncə bu olmalı idi. Yenə də gec deyil, hətta deyərdim daha da dolğunlaşmış, millətimizə gərəkli bir işi görüb. Hətta ömür gün yoldaşım təəccübləndi ki, mən elə bilirdim Müşfiq Borçalı çoxdan müdafiə edib. Cavabım belə oldu: Həyatda elə insanlar var ki, rəsmi Alim adını deyil, həyatın, insanların, millətin verdiyi Alim adını daha öncədən qazanır. Dostum da belə insanlardandır. İnşaallah ki, bir gün atanız kimi Professor elmi adını da alarsınız. Daha uca zirvələr arzu edirəm.[/i]
Pərviz Əmiraslan,
[i]Almaniya.[/i][/b]

[b]Əziz və hörmətli Müşfiq Mədədoğlu, gərgin zəhmətinizlə, elmi araşdirmalarınızla, məqalə və yazılarınızla bu gün əziyyətinizin bəhrəsini gördünüz.
"Gürcüstanda Azərbaycan Ədəbiyyatının inkişaf meyilləri (1960-2010)” mövzusunda yazdığınız dissertasiyanı uğurla müdafiə etdiniz.
Sizin bu böyük müvəffəqiyyət digər ziyalı dostlar kimi məni də sevindirdi.
Sizin kimi istedadlı, bacarıqlı, savadlı və işgüzar ziyalı belə bir elmi ucalıqda parlamağa layiqsiniz. Sadəliyiniz, yüksək insani keyfiyyətləriniz, qayğıkeş və xeyirxahlığınızla həmişə "olduğu kimi görünür, göründüyünüz kimi olursunuz". Bu isə insana xas olan ən gözəl xüsusiyyətdir.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almağınız münasibətilə "Bolnisi Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzi"nin və "Ümid" qəzetinin əməkdaşları adından Sizi səmimi qəlbdən təbrik edir, Allahın bəxş etdiyi bütün gözəllikləri, uğur və nailiyyətləri Sizə arzulayırıq!
Sizinlə fəxr edir və qürur duyuruq!
Əziz və hörmətli Müşfiq Mədədoğlu, elmi yaradıcılıq və fəaliyyətlərinizdə yeni-yeni zirvələr kəşf etməyinizi səbirsizliklə gözləyirik.
Bir daha Sizi təbrik edirik![/b]
[b]Hörmətlə, Əlixan Yəhyaoğlu,
[i]"Bolnisi Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzi"nin sədri, "Ümid" qəzetinin redaktoru.[/i][/b]

[b][i]Mən də öz növbəmdə bu təbriklərə qoşuluram, elmin çətin və keşməkeşli yollarında yeni-yeni uğurlar arzulayıram![/i]
Mirzə Məmmədoğlu MAŞOV[/b]
.

.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 23 Nov 2016 10:45:48 +0000 DƏLLƏR KƏNDİ https://turan.info.az/tv/1364-dllr-knd.html https://turan.info.az/tv/1364-dllr-knd.html

DƏLLƏR - Qədim Borçalı ərazisinə aid olan Bolulus və Başkeçid - indiki Bolnisi və Başkeçid rayonlarında kənd adıdır. Bu kəndlərdən birinin adı - Başkeçid rayonundakı Dağ Dəlləri kəndi, hələlik öz tarixi adını daşısa da, Bolnisi rayonundakı Aran Dəllər kəndinin «bəxti» gətirməmiş, «gürcü qardaşlarımız» onun tarixi adını dəyişib «Muşevani» qoymuşlar. Beləliklə də, kəndin tarixi adı yadlaşdırılmışdır.
Rayon mərkəzindən 14 km günbatarda, Maşaver çayının sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 750 m yüksəklikdə yerləşən Aran Dəllər kəndində hazırda 1200 nəfərdən çox soydaşımız yaşayır. Kənddə 1921-ci ildən Azərbaycan məktəbi fəaliyyət göstərir. El ağsaqqalları Hüseyn İmanoğlu, Alı Sarıoğlu, Yəhya Məmmədoğlu, Səməd Süleymanoğlu, Vəkil Sarıyev, Əlmədəd Muxtarov, Aşıqlar Gövrək Murad, Əhməd, Əli, Bafəli, Zurnaçı Söyün, «Şərəf» ordenli şair Əlixan Yəhyaoğlu, xeyriyyəçi Eldəniz Yəhyaoğlu, alimlər Əlican Sarıyev, İbrahimxəlil Tamıyev, Şamo İsrafilov və b. bu kəndin yetirmələridirlər.
Dəllər adlı kəndlər, yəni Aran Dəllər və Dağ Dəllər tarixi mənbələrdə hələ 1728-ci ildə qeydə alınmışdır. Bundan başqa, Marneuli rayonundakı Hacıisəkənddə - Dəliəhmədli, Dəlihasannı, Dəlibaşlar, Yuxarı Saral kəndində - Dəlibayramlı, Ambarlı - Ambarovka kəndində - Dəliyənli, Bolnisi rayonundakı Kolagir kəndində Dəllər və s. nəsil adları mövcuddur. Dəllər toponimik adlarının təşəkkül tapdığı sözlər əsasında düzələn kənd adlarına Azərbaycanda da rast gəlirik. O cümlədən, Ağsu və Saatlı rayonlarında Dəlilər adlı kəndlər, Şəmkir rayonunda Dəlilər adlı şəhər tipli qəsəbə, Dəlilər Cəyir, Dəlilər Cırdaxan adlı kəndlər, Zərdab rayonunda Dəli Quşçu adlı kənd və Goranboy rayonunda Dəliməmmədli adlı şəhər tipli qəsəbə vardır.
Həmçinin, bu qrup toponimlərə Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistanın) sabiq İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid (Novobayazid) qəzasında Dəllər, Ağcaqala nahiyəsində Dəlilər (1590-cu ildən qeyd olunub), Kami nahiyəsində və Aleksandropol qəzasında Dəlilər (1728-ci ildə qeydə alınıb) və sabiq İrəvan qəzasında Böyük Dəllər adlı kəndlər olmuşdur.
Yuxarıda adları qeyd olunan kənd adlarına nəzər saldıqda aydın olur ki, həmin kənd adları «tele» adlı etnonim əsasında formalaşmışdır. Tarixdən məlumdur ki, türkköklü qədim tayfalardan biri də «tele» tayfaları olmuşdur. Bu tayfa xalqımızın etnogenezisində yaxından iştirak etmişdir. Bunu həmin tayfa adı əsasında düzələn toponimik vahidlər və onların müxtəlif bölgələrdə yayılması da təsdiq edir. Belə ki, dəli etnonimi «tele» şəklində hunların bir tirəsinin adı kimi məlumdur. Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə, «telelər» qədim zamanlarda Balxaş gölü ətrafında yaşamış və hun tayfa birləşmələrinə daxil olmuşdur. «Tele» tayfası VI əsrin ortalarında Dağıstana qədər uzanan türk xaqanlığının tərkibinə daxil olmuş və əsas etibarilə Xəzər dənizi sahillərində məskən salmışdır. Mənbələrə əsasən söyləmək olar ki, eramızın VI-VII əsrlərində «tele» tayfası Azərbaycanda və onun hüdudlarında oturaq həyat keçirməyə başlamışlar.
Dilimizin sonrakı inkişaf prosesində «tele» sözü «dele» və ya «dəli» kimi formalaşmış və sonralar ona «-lər» şəkilçisi artırılmışdır. Deməli, dəli etnonimi «tele» sözü əsasında təşəkkül tapmışdır. Belə ki, «dəli» sözü əvvəllər dilimizdə həm tayfa adı, həm də «igid, cəngavər, qoçaq, cəsur, çılğın, qəhrəman, döyüşçü» mənalarında işlənmişdir. Ümumilikdə isə, «dəli» tayfası «igid və cəngavər» tayfa məzmununu bildirir. Heç təsadüfi deyil ki, mədəniyyətimizin ensiklopediyası hesab olunan «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanlarında - Dəli Domrul, Dəli Dondar, Dəli Qoçar, «Koroğlu» dastanında - Dəli Koroğlu, Dəli Həsən, Koroğlunun dəliləri, «dəli nərə çəkmək» kimi antroponomik və leksik vahidlər formalaşmışdır. Bu da «tele» tayfasının döyüşkən və cəngavər türk tayfası olmasına dəlalət edir. «Dəli» sözünü Nəsimi də həmin mənada işlətmişdir: «Düşdü yenə dəli könül gözlərinin xəyalinə» və s.
Onu da qeyd edək ki, hələ orta əsrlərdən də əvvəl mövcud olmuş Aran Dəlləri qədim Borçalının Bağ bölgəsindədir, cənub tərəfdən meşələrlə örtülü dağa söykənib, sanki həmin dağdan güc alır... Dağ Dəlləri isə, qədim Borçalının Dağ bölgəsində Başkeçid nahiyəsinin düzənliyində yerləşir, əksər vaxtlar çən-çiçkin altında olsa da, həmişə saf və təmiz havada ağır-ağır nəfəs alır… Bu kəndlər arasındakı məsafə coğrafi miqyasla təxminən 15-20 kilometr olar. Hər iki kəndin ab-havası, sanki, Koroğlunun Çənlibelini xatırladır...
Qədim Borçalı mahalında, Dəllər kəndlərinin yaxınlığında, hələ orta əsrlərdən bəri Dəllər toponimii ilə ilgili daha iki oronim - dağ adları da indiyədək xalqın yaddaşında yaşamaqdadır. Bunlardan biri çox yüksək olmayan Yumru çalda (dağda) yerləşən, möht\əşəm qaladır. Orta əsrlərdən üzü bəri bu qala Koroğlu qalası adı ilə xalqın yaddaşında yaşamaqdadır. İkinci oronim isə, Dəliklidaş adlanır. Dəllər kəndlərini Koroğlu qalasının və Dəliklidaşı xatırlayanda, həmin anda, istər istəməz «Koroğlu» dastanından bir epizod yada düşür. Dastanının «Qulun qaçması» qolunda Koroğlu deyir:

Bir qul qaçırmışam Ərəbistana,
Arayın, axtarın, tapın, gətirin.
Girmiş olsa, Dəliklidaşa,
Fərhadı aparın çapın gətirin.

Dəliklidaş coğrafi miqyasına görə, Aran və Dağ Dəlləri kəndləri arasında təxminən orta məsafədə, hər tərəfi sıldırımlı qayalar olan Meşəvari dağ çayının sahillərində yerləşir. Deməli Koroğlunun qaçan dəlisi yalnız Dəliklidaşda gizlənə bilər. Odur ki, Koroğlu qaçan dəlisini Dəliklidaşda axtarmağı məsləhət bilir.
Yuxarıda qeyd olunan oykonimlər-kənd adları da, oronimlər də indi də xalq arasında fəal şəkildə işlənməkdədir.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 18 Nov 2016 00:52:05 +0000 MÜŞFİQ BORÇALI ELMİ TƏDQİQAT İŞİNİ MÜDAFİƏ EDİB... TƏBRİK EDİRİK!.. https://turan.info.az/esas/2055-mfq-borali-elm-tdqqat-n-mdaf-edb-tbrk-edrk.html https://turan.info.az/esas/2055-mfq-borali-elm-tdqqat-n-mdaf-edb-tbrk-edrk.html

Bu günlərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Elektron Akt zalında həmin elm müəssisəsinin Filologiya elmləri doktoru və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunan dissertasiyaların müdafiəsini keçirən D.01.131 - Dissertasiya Şurasının növbəti iclası olub.
İclası giriş sözü ilə Dissertasiya şurasının sədr müavini, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Məmməd Əliyev açaraq, əvvəllcə gündəlikdə duran cari məsələlər haqqında dissertasiya şurasının üzvlərinə məlumat verib. Sonra "Ziya” qəzetinin və “turan.info.az” saytının baş redaktoru Müşfiq Borçalının (Müşviq Mədəd oğlu Çobanovun) "Gürcüstanda Azərbaycan Ədəbiyyatının inkişaf meyilləri (1960-2010)” mövzusunda yazdığı dissertasiya işi müdafiə olunub.
Professor Məmməd Əliyev müdafiəyə təqdim olunan dissertasiyanın aktuallığından və əhəmiyyətindən söz açıb, bu mövzunun heç də təsadüfi olmadığını qeyd edib. O, vurğulayıb ki, dissertasiya işi AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun "XX əsr (sovet dövrü) Azərbaycan ədəbiyyatı" şöbəsinin əsas elmi tədqiqat istiqamətlərinə uyğun bir şəkildə hazırlanıb. Dissertantın elmi rəhbəri, AMEA-nın vitse-prezidenti, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, akademik, Millət vəkili, Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin sədri İSA ƏKBƏR oğlu HƏBİBBƏYLİdir. Dissertasiyanın mövzusu AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitunun Elmi Şurasında və Azərbaycan Respublikası Elmi Tədqiqatların Əlaqələndirilməsi Şurasının Filologiya Problemləri üzrə Elmi Şurasında təsdiq olunub, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun "XX əsr (sovet dövrü) Azərbaycan ədəbiyyatı" şöbəsində və institutun elmi seminarında müzakirə olunaraq açıq müdafiəyə buraxılıb. Tədqiqatın əsas elmi nəticələri iddiaçının nəşr olunmuş kitablarında, müxtəlif elmi nəşrlərdə dərc etdirdiyi məqalə və tezislərində, beynəlxalq konfranslardakı məruzələrində öz əksini tapıb.
Sonra Dissertasiya Şurasının elmi katibi filologiya üzrə elmlər doktoru, professor İmamverdi Həmidov iddiaçının tərcümeyi-halı və onun müdafiəyə təqdim etdiyi dissertasiya haqqında məlumat verib, bildirib ki, bütün sənədlər qaydasındadır. İddiaçının indiyə kimi mövzu ilə bağlı 8 kitabı və 10 məqaləsi çap olunub. Elmi rəhbərin - akademik İsa Həbibbəylinin, aparıcı təşkilatın - ADPU-nun, rəsmi opponentlərin və eləcə də bir çox tanınmış alimlərin müsbət rəyləri var. O cümlədən, Jalә ƏLİYEVA (Milli Məclisin üzvü, Bakı Dövlət Universitetinin Türk filologiyası kafedrasının professoru, filologiya üzrə elmlәr doktoru), Həmid VƏLİYEV (Bakı Dövlət Universiteti, Beynəlxalq jurnalistika kafedrasının müdiri, professor, Gürcüstan Respublikasının Əməkdar jurnalisti), Vüqar ƏHMƏD (AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisi, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor), Adilxan BAYRAMOV (Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Mədəniyyətşünaslıq üzrə Elmi-Metodik Mərkəzinin direktor müavini, filologiya üzrə elmlər doktoru), Rahilə QEYBULLAYEVA (Bakı Slavyan Universiteti, Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasının müdiri, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor), Nizami Tağı oğlu MƏMMƏDOV (TAĞISOY) (Bakı Slavyan Universiteti, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor), Əjdər AĞAYEV (Qafqaz Universiteti, pedaqoji elmlər doktoru, professor, Azərbaycan Təhsil Şurasının sədri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü), Elman QULİYEV (ADPU-nun “Azərbaycan və dünya ədəbiyyatı tarixi” kafedrasının professoru, filologiya üzrə elmlər doktoru), Yaqub BABAYEV (Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti, filologiya üzrə elmlər doktoru), Məhərrəm HÜSEYNOV - Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti, filologiya fakültəsinin dekan müavini, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor), Şikar QASIMOV (Azərbaycan Texniki Universiteti, “İctimai fənlər” kafedrasının müdiri, tarix elmləri doktoru, professor), Həbib Mirzəyev (Azərbaycan Texniki Universiteti, “Azərbaycan dili və pedaqogika” kafedrasının müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent), Seyfəddin Gülverdi oğlu RZASOY (AMEA-nın Folklor İnstitutunun şöbə müdiri, filologiya üzrə elmlər doktoru), Şakir ALBALIYEV (AMEA-nın Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent), Knyaz ASLAN (Bakı Dövlət Universiteti Kitabşünaslıq və nəşriyyat işi kafedrasının müdiri, dosent), Kərəm MƏMMƏDOV (Bakı Dövlət Universiteti, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, “Borçalı” İctimai Birliyinin sədri), Fidanə MUSAYEVA (Bakı Slavyan Universiteti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent), eləcə də qonşu GÜRCÜSTANdan - Novruz BAYRAMOV (H.Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Tədris Universitetinin rektoru, Gürcüstan Ziyalılar Birliyinin sədri, doktor-professor, Gürcüstan Pedaqoji Elmlər Akademiyasının üzvü),Mahmud HACIXƏLİLOV (Ukrayna-Gürcüstan Beynəlxalq İnstitutunun elmi işlər üzrə prorektoru, professor), Hüseyn YUSİFOV (Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin sədri), Nizami MƏMMƏDZADƏ (Gürcüstan Azərbaycanlı Jurnalistlər Birliyinin sədri, Azərbaycanın Respublikasının Əməkdar jurnalisti) və başqalarının müsbət rəy yazıb göndərdikləri diqqətə çatdırıldı. O da bildirildi ki, qardaş Türkiyədən, eləcə də Gürcüstandan, İsraildən və Polşadan da dissertasiya şurasının iclasına internet vasitəsilə canlı olaraq qoşulmaq arzusunda olanlar da var. Onlardan - Türkiyənin Ərdahan Universitetindən Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Şurəddin MƏMMƏDLİ, Gürcüstan Parlamentinin deputatı Azər SÜLEYMANOV, iddiaçının ali məktəb müəllimi olmuş və hazırda Təl-əviv şəhərində yaşayan filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Adil Qardaş oğlu MİŞİYEV, Polşa Elmlər Akademiyasından - Polşadan Varşava Universitetinin əməkdaşı, Məleykə HÜSEYN və başqaları iddiaçıya təbriklər ünvanlamışlar.
Dissertasiya ilə bağlı məlumatlandırmadan sonra elmi iş Müdafiə Şurasının üzvlərinin və tədbir iştirakçılarının müzakirəsinə verilib.
İddiaçı müdafiəyə təqdim olunan tədqiqat işi haqqında çıxış edib. Bildirib ki, dissertaya giriş, hər biri müxtəlif yarımfəsilə bölünməklə üç fəsil, nəticə və istifadə olunmuş ədəbiyyat siyahısından ibarətdir.
"Giriş"də araşdırılan mövzunun aktuallığı, elmi yeniliyi, məqsəd və vəzifələri, tədqiq tarixi, obyekti, praktik əhəmiyyəti, nəzəri-metodoloji əsasları, aprobasiyası və digər məsələlər yığcam şəkildə öz əksini tapmışdır.
Mövzu ilə bağlı məlumat verən Müşfiq Borçalı tədqiqat işinin elmi yeniliyini, ümumiləşdirərək qənaətə gəldiyi nəticəni diqqətə çatdırıb. Bildirib ki, Gürcüstanda yaşayıb-yaradan şair və yazıçıların həyat və yaradıcılıq yollarını, ədəbi inkişaf meyillərini öyrənmək, onların bədii yaradıcılıqlarını ətraflı şəkildə təhlil etmək və araşdrımaq, tədqiqat işinin əsas elmi yeniliklərindəndir. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında epizodik şəkildə toxunulan bu problem ilk dəfə olaraq tədqiqat obyekti kimi götürülərək araşdırma obyektinə çevrilmişdir. Dissertasiyada Gürcüstanda yaşayıb-yaradan yazıçıların ümumazərbaycan ədəbi prosesindəki yerləri və mövqeləri müəyyənləşdirilir.
“Gürcüstanda ədəbi-ictimai mühit və Azərbaycan poeziyasının inkişaf təmayülləri” adlanan birinci fəsildə problem - “Gürcüstanda yeni ədəbi-ictimai mühit və onun xarakteri”, “Milli poetik ənənələr və aşıq şeiri”, “Gürcüstanda Azərbaycan poeziyasının yeni yaradıcılıq meyilləri” başlıqları altında üç yarımfəsildə təhlil olunur. Gürcüstandakı Azərbaycan ədəbi mühitinin tarixinə qısa bir nəzər salınır, Borçalı aşıq məktəbinin və eləcə də bu mühütdən qaynaqlanan çağdaş poeziyanın tanınmış nümayəndələrinin yaradıcılığı ilk dəfə olaraq elmi tədqiqata cəlb olunur.
“Gürcüstanda yaranan Azərbaycan nəsr və dramaturgiyasının inkişaf problemləri” adlanan ikinci fəsildə problem “Nəsrin mövzu, janr və forma müəyyənliyi” və “Dramaturgiyada obraz, mövzu, süjet və kompozisiya problemləri” başlıqları altında iki yarımfəsildə ümumiləşdirilir.
“Gürcüstanda Azərbaycan dilində yaranan ədəbiyyatşünaslıq, ədəbi əlaqələr və bədii tərcümə məsələləri” adlanan üçüncü fəslin birinci yarımfəslində “Ədəbiyyatşünasalıq və ədəbi tənqid” bir problem kimi qoyulur və ilk dəfə ətraflı təhlilini tapır. Əlbəttə mövcud mühitdə məsələlər təkcə bədii nümunələrin yaranması ilə bitmirdi. Ayrı-ayrı qəzet, jurnal səhifələrində çıxan bədii nümunələrə, eləcə də kitablara ədəbi tənqidin obyektiv münasibəti vardı. Daha sonra “Ədəbi əlaqələr və bədii tərcümə” məsələsi bir problem kimi qoyulur, eləcə də Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələri və bədii tərcümə məsələləri də tədqiqatın verdiyi imkanlar daxilində ilk dəfə araşdırmaya cəlb edilir.
Sonra Dissertasiya Şurasının elmi katibi filologiya üzrə elmlər doktoru, professor İmamverdi Həmidov aparıcı təşkilatın rəyini diqqətə çatdırıb.
Sonra söz rəsmi opponentlərə verilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası, Dillər kafedrasının müdiri, Əməkdar müəllim, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Akif BAYRAMOV və Bakı Slavyan Universitetinin sabiq rektoru, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Asif HACIYEV çıxış edərək müdafiəyə təqdim olunan dissertasıyanı yüksək qiymətləndiriblər.
AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktor müavini, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri, Dövlət Mükafatı laureatı, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Məhərrəm Qasımlı, "XX əsr (sovet dövrü) Azərbaycan ədəbiyyatı" şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Şirindil Alışanov, Mətbuat Şurasının sədri, millət vəkili Əflatun Amaşov və başqaları çıxış edərək, xüsusi olaraq dissertasiyanın elmi əhəmiyyətini vurğulayıblar.
Müəllif tövsiyələri dinləyib, mövzu ilə bağlı sualları cavablandırıb.
Müdafiənin davamında professor Məmməd Əliyev yekun rəyi dissertasiya şurasının üzvlərinin diqqətinə çatdırıb, səsvermə komissiyasının tərkibini açıqlayıb və dissertasiya işi qapalı səsverməyə qoyulub.
Səsvermənin nəticələri elan olunub: Müşfiq Borçalının "Gürcüstanda Azərbaycan Ədəbiyyatının inkişaf meyilləri (1960-2010)” mövzusunda filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim etdiyi dissertasiyanın yekdilliklə qəbul edildiyini açıqlayıb.
Sonda iddiaçı Dissertasiya Şurasının rəhbərliyinə, üzvlərinə, elmi rəhbəri akademik İsa Həbibbəyliyə, rəsmi opponentləri - professorlar Akif Bayramova və Asif Hacıyevə, aparıcı müəssisəyə - şəxsən, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru, professor Cəfər CƏFƏROVa elmi işlər üzrə prorektor, professor Asəf ZAMANOVa, eləcə də Azərbaycan və dünya ədəbiyyatı kafedrasının müdiri, professor Himalay Qasımova, həmçinin müzakirədə fəal iştirak etmiş kafedranın bütün əməkdaşlarına, xüsusilə də professorlar Təyyar Salamoğluna, Elman Quliyevə, Mahmud Allahmanlıya, Yaqub Babayevə və başqalarına, istər müzakirə, istərsə də seminar zamanı əsəri diqqətlə oxuyub müsbər rəy yazan alimlərə - Seminarın rəhbəri: Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktor müavini, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri, Respublika Dövlət mükafatı laureatı, Əməkdar elm xadimi, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Məhərrəm Paşa oğlu QASIMLIya, filologiya üzrə elmlər doktoru Məhəmmədəli Mustafa oğlu MUSTAFAYEVə, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qurban Fərman oğlu BAYRAMOVa, XX əsr (Sövet dövrü) Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə elmlər doktoru Şirindil ALIŞANLIya, filologiya üzrə elmlər doktorları, professorlar Bədirxan ƏHMƏDOVa, Əlizadə ƏSGƏRLİyə, Filologiya üzrə fəlsəfə doktorları Şahbaz Şamı oğlu MUSAYEVə, İlham MƏMMƏDLİyə, Müdafiəyə buraxılmaq üçün EKSPERT RƏYİ yazmış filologiya üzrə elmlər doktorları, professorlar Gülər ABDULBƏYOVAya və Alxan Bayramoğluna (MƏMMƏDOV), eləcə də müdafiədə iştirak edən elm və ictimaiyyət nümayəndələrinə öz təşəkkürünü bildirib.
Qeyd edək ki, Müşfiq Borçalının dissertasiya müdafiəsində Dissertasiya Şurasının üzvləri ilə yanaşı, bir çox tanınmış elm və ictimaiyyət nümayəndələri də, o cümlədən, Respublika Təhsil Şurasının sədir, professor Əjdər Ağayev, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Mədəniyyətşünaslıq üzrə Elmi-Metodik Mərkəzinin direktor müavini, filologiya üzrə elmlər doktoru Adilxan Bayramov, Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Mədəd Çobanov, “Borçalı” İctimai Birliyinin həmtəsisçisi, professor, şair Hidayət Nuriyev, AMEA Ədəbiyyat İnstitutunun "Ədəbiyyatşünaslıq+bədii yaradıcılıq" birliyinin rəhbəri, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor, şair Vüqar Əhməd Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin katibi, Əməkdar mədəniyyət işçisi Musa Nəbioğlu, Gürcüstandan gəlmiş “Şərəf” ordenli yazıçı Əli Abbas, Beynəlxalq Poezuya mükafatları laureatı, “Şərəf” ordenli şair Nizami Saraçlı və digər elm adamları, ictimaiyyət üzvləri iştirak edib.
Biz də “Ziya” qəzetinin və turan.info.az saytının yaradıcı heyəti və oxucuları adından Müşfiq Borçalını yeni elmi dərəcə alması münasibətilə ürəkdən təbrik edir və ona elmi fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..]]> Müşviq BORÇALI Mon, 14 Nov 2016 19:15:41 +0000 Akif Xansultanlı: MƏNİM SAYDIĞIM ÖMÜR... https://turan.info.az/medeniyyet/qarapapaqlar/674-akif-xansultanl-mnm-saydiim-mr..html https://turan.info.az/medeniyyet/qarapapaqlar/674-akif-xansultanl-mnm-saydiim-mr..html

MƏNİM SAYDIĞIM ÖMÜR... 1974-cü il noyabrın 7-də qədim Borçalı mahalında - indiki Gürcüstanın Marneuli rayonundakı Sadaxlı kəndində anadan olub.
1991-ci ildə 1 saylı Sadaxlı kənd orta məktəbini, 1997-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunu bitirib.
Sonradan təhsilini AMEA-nın Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun aspiranturasında davam etdirib.
Elmi məqalə və şeirləri ilə mətbuatda vaxtaşırı çıxış edir.
“Borçalı dastanı” adlı kitabı nəşr olunub. “Qarapapaqlar” dərgisinin redaktorudur.
əri ilə mətbuatda vaxtaşırı çıxış edir. “Borçalı dastanı” adlı kitabı nəşr olunub. “Qarapapaqlar” dərgisinin redaktorudur.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 07 Nov 2016 00:40:20 +0000 Aslan Çerpanlı: Eşidin, ay ellər, sağdı Yırğançay!.. https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/1932-aslan-erpanl-eidin-ay-ellr-sad-yranay.html https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/1932-aslan-erpanl-eidin-ay-ellr-sad-yranay.html

Aslan Çerpanlı: Eşidin, ay ellər, sağdı Yırğançay!..

Aslan Çerpanlı (Çerpanov) - 1947-ci ildə qədim Borçalı mahalının Başkeçid (indiki Gürcüstanın Dmanisi) rayonundakı ən ucqar və ən böyük ellərimizdən olan Yırğançay kəndində el ağsaqqalı, Əməkdar müəllim İdris Çerpanovun ailəsində dünyaya göz açıb. 1969-cu ildə Həsən bəy Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirib. Elə həmin vaxtdan da doğulduğu kənddə müəllim işləyir.
Artıq neçə ildir ki, Yırğançay kənd orta məktəbinin direktoru vəzifəsində şərəflə çalışır.
Dəfələrlə Fəxri fərman və Təşəkkürnamələrlə təltif olunub.
Şerləri və məqalələri müntəzəm olaraq dövri mətbuatda və almanaxlarda çap olunur.
Ailəlidir, dörd övladı var.
Aşağıda Aslan muəllimin bir neçə şeirini oxucularımıza ərmağan edir, Ulu Tanrıdan ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı, şəxsi həyatında, eləcə də pedaqoji fəaliyyətində və bədii yaradıcılığında yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

ANA SEVGISI

Həyat başdan-başa sevgidir, ancaq,
Hər şeydən öncədir ana sevgisi.
Vətən də anadir halal insana,
Yaranandan keçir qana sevgisi.
Əlində var-dövlət ola, şirindir,
Dostlarin əbədi qala, şirindir,
Anadan olan tək bala şirindir,
Əbədi yeriyir cana sevgisi.

Aslan, ozan sazi mərdə çalibdir
Dünyani düşünmək mərdə qalibdir.
Məni bir çarəsiz dərdə salibdir,
Hələ ovlanmamiş sona sevgisi.

YARAŞMAZ

Zər qədrini zərgər bilər dünyada,
Qumar üçün zər, kişiyə yaraşmaz.
Arxadan danışmaq, quyruq bulamaq,
Papaq qoyan ər kişiyə yaraşmaz.

Mərd igidə arxa olar öz eli,
Saxlayaramı bünövrəsiz bənd seli?
Pələng nərildəsə titrədər kəli,
Nərə çəkmək boz pişiyə yaraşmaz.

Əzəlimiz sudu, sonumuz torpaq,
Bizdən hesab sorar bir quru yarpaq.
El-oba önündə dinib-danışmaq,
Aslan, bil, ki, hər kişiyə yaraşmaz.

YIRĞANÇAY

Zəmanənin dönüklüyü üzündən
Təklənib dağlarda qaldı Yırğançay.
Buradan başlayır ulu Borçalı,
Düşmənin gözündə dağdı Yırğançay.

Bir yanı Lorudu -yağıya verdik,
Bir yanı Əyriqar - zahıya verdik.
Bir yanı ormandı - barını dərdik,
Dağların qoynunda bardı Yırğançay.

Hər yandan görünür Noylunun dağı,
Köksündən qaynayır Orta bulağı,
Bakıdan, Gəncədən gəlir qonağı,
Eşidin, ay ellər, sağdı Yırğançay!

Aslana əzizdi torpağı, daşı,
Payızda küləyi, yazda yağışı,
Yayda cənnət olur dağların başı,
Uzun qışda bəyaz qardı Yırğançay.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Oct 2016 17:03:11 +0000 ELMURAZ KÖÇƏRİ: Çəkilib göylərə yuxum bu gecə... https://turan.info.az/gurcustan/pushkinciler/50-elmuraz-kr-kilib-gylr-yuxum-bu-gec.html https://turan.info.az/gurcustan/pushkinciler/50-elmuraz-kr-kilib-gylr-yuxum-bu-gec.html

Elmuraz Köçəri

YOL ÜSTƏ

Tanrı, kəsmə yollarımı!
Haqqa doğru yol üstəyəm.
Ürəyimdə neçə insan...
Tək deyıləm, bir dəstəyəm.

Neçə günah, neçə savab,
Milyon sual, milyon cavab,
Kimdən kömək,kimdən savab,
Nə salamat, nə xəstəyəm.

Unudulub,neçə kərə
Yaramışam xeyrə,şərə,
Baş açmıram,bu bəşərə,
Nə verəm ki,nə istəyəm?

Gördüyüm çox hər nəfisdən,
Gah xaindən,gah xəbisdən,
Seçilmir ki,yaxşı pisdən
Yaxşı deyəm,ya pis deyəm.

Su qiyməti can bazarı,
Səsim ağlar zarı-zarı,
Sazım-sözüm el azarı,
Bayatıyam,şikəstəyəm.

YUXUSUZLUQ

Mən niyə yatmıram,görəsən,Allah?!
Çəkilib göylərə yuxum bu gecə.
İşləmir saatlar,açılmlr sabah,
Qorxuram...
Nədəndir qorxum bu gecə?
Şeytanlar əlini qoyub göz üstə,
Boylanır içəri pəncərələrdən.
Sobadan səs gəlir..,
Sanki, köz üstə
Od alıb bir uşaq,qaldırıb şivən.
Küləklər çırpıda vay-şivən çalır,
Ağlaşma səsidir meşədən gələn.
Bu gecə kəndəmi gəlib Xocalı?
Qandımı,yaşdımı şüşədən gələn?
Nə gəzir tavanda Göyçə bu gecə?
Nə gəzir divarda Təbriz,Ərdəbil..?
Arazdı...
Çaydanda çağlayır necə...
Şəhriyar ruhuma keçib elə bil.
Külək təbil çalır evin damında,
Oyuqdan gələn səs şeypurun səsi.
Savaşa həvəsi yox adamın da,
Hamının yuxuya gedib həvəsi.
Mən niyə yatmıram yurdda,Vətəndə,
Nə haqqa nankoram,nə xalqa nankor,
Bu gecə Kəlbəcər gəlibdi kəndə,
Qaçqın da,köçkün də yatır xorhaxor.
Mən niyə yatmıram barı,bir çimir?
Ətrafı qeyrətdən hörgülü kənddə.
Mənim qulağıma gələn səs-səmir
Boynuma düşübdü mürgülü kənddə.

QİSAS

Dəyərli şairimiz Afiq Muxtaroğlunun bu səpkili janrı mənə ləzzət verir...

Gəl dost olaq,ey qisas!
Gəl,eylə xilas məni.
Boğur məngənələrdə
O matəm,bu yas məni.
Çox dözdüm bu həyatda,
Dözəmməzdi polat da
Haqqım ayaqlar altda,
Basır basabas məni.
Susmur nifrət andırım,
Qanan da yox qandırım,
Yanıb cırım-cındırım,
Yandırır libas məni.
Öyrəşdik qısılmağa,
Alışdıq basılmağa,
Başım yox asılmağa,
Ayağımdan as məni.
Yalvarıram,qulaq as!
Ruhum yuxuya həssas,
Yuxuma gəl ,ey qisas!
Oyatsın qisas məni.

Deyişmə

Quşlarda qayıdıb getdi vətənə,
Çox heyif baharda gələ bilmədim.
Qəriblik insana həsrət çəkdirir,
Ürəkdən şadlanıb gülə bilmədim.
Vəli Qaraçaylı.

Elmuraz Köçəri:
Quşların vətəni dəyişməz babam,
De,bahar lazımsa, bahar göndərim.
Qoymaram dost-qardaş qəriblik çəkə,
Hər səhər kef dolu nahar göndərim.

Vəli Qaraçaylı:
Bahar göndərməyin çox çətin olar,
Mənə o dağların buzunu göndər.
Mənim naharımı verə bilməzsən,
Bağla ayağını quzunu göndər.

Elmuraz Köçəri:
Bir quzu nədir ki,o sənə qurban,
Dost-qardaş yolunda qan eylərəm,qan,
Bulaqlar gözünü büz tutub,inan,
İstəsən suyundan nübar,göndərim.

Vəli Qaraçaylı:
Yaxşı qarşıla sən gələn qonağı,
Dondura bilərmi buz da bulağı?
Mən dağlar oğluyam dər quzqulağı,
Quzqulaqla birgə duzunu göndər.

Elmuraz Köçəri:
Quzqulaq göndərim duz taparsınız,
Quzu da göndərim köz taparsınız,
İlham taparsınız-söz taparsınız,
Gərək bu dağlardan qübar göndərim.

Vəli Qaraçaylı:
İlhamı şairə verən,Allahdı,
Bəndə görməyəni görən Allahdı,
Haqqı hesabı da soran Allahdı,
Haqqın göndərdiyi yazını göndər.

Elmuraz Köçəri:
Hamıya verilmir şair ilhamı,
Yaratmaq eşqiylə yaşamır hamı,
Söhbətmi bahamı,sazmı bahamı?
Hansını deyərsən-nə var göndərim.

Vəli Qaraçaylı:
Qələmdi şairin darda gərəyi,
Palıddan yonarlar dama dirəyi,
Sözlə dolu olur şair ürəyi,
Çəkərəm sözünün nazını,göndər.

Elmuraz Köçəri:
Dostum qələmimdi,qardaşım kağız,
Sevib bu dağları,qalmışam yalqız,
Yadına düşürmü kəkotu,yarpız?
Sözdən çəpər çəkim,divar göndərim.

Vəli Qaraçaylı:
Dünyaya gələndən xoş diləklisən,
Yalqız qalıbsansa qurd ürəklisən,
Sən dağlar oğlusan,duz-çörəklisən,
Yarpızı dərəndə azını göndər.

Elmuraz Köçəri:
Nə ləzzət verəcək azı yarpızın,
Dərd verər insana çoxu qarpızın,
Çəkirəm yerini qara bir qızın,
Gələn yox, gedən yox xavar göndərim.

Vəli Qaraçaylı:
Az yesən həmişə yeyərsən,şair,
Xudaya min şükür deyərsən,şair,
Bəylik paltarını geyərsən,şair,
Mənə Saraclının sazını göndər.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Oct 2016 13:00:38 +0000 AŞIQ KAMANDAR QURBANOV (1982) https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/1928-aiq-kamandar-qurbanov-1982.html https://turan.info.az/gurcustan/baskecid/1928-aiq-kamandar-qurbanov-1982.html

Borçalı aşıq məktəbinin
layiqli davamçısı

Əsrarəngiz gözəlliyi ilə göz qamaşdıran, hər qarışı qoçaqların-qaçaqların həyatından dastan danışan, torpağının altı altun dolu, bundan da böyük sərvəti qızıldan dəyərli insanları olan, Borçalı yaylaqlarının ətəyində yerləşən Məmişlər obasının Qurbanovlar ailəsində 1982-ci ilin avqust ayının 5-də bir oğlan uşağı dünyaya gəldi. El adətinə görə qohum-əqraba yığışıb uşağa ad verən zaman ən məqbul təklif Saat mamasından atasının bacısından oldu: Kamandar. Bəli, əzəmətli ustad aşığımız Kamandar Əfəniyevin şərəfinə.
Təhsil sarıdan bu uşaq bəxti gətirməyənlərdəndir. Orta məktəb dövrü ötən əsrin 90-cı illərinə düşən Kamandar Qurbanov yalnız doğma kəndində ibtidai təhsil ala bildi. Yəqin elə bu səbəbdəndir ki, sənəti daha çox oxuyub öyrənməklə deyil, eşidib öyrənməklə əxz edir.
Dmanisi mədəniyyət evində təşkil olunan nağara dərnəyində əmisi Selimxandan dərs almağa başlasa da, sazın sehri və İlahinin işi ilə meyli daha çox aşıqlığa doğru yön almağa başlayırdı. Nədənsə valideynləri bu işdə ona mane olmaq istəyirdi. Lakin Kamandarın iradəsi qalib gəldi. Qonşu kəndlərin hansı toy şənliyində aşıq olardısa, gecənin nə vaxtı olsa da atı minib ora çapardı. Tükənməz məhəbbət və eşq, dərin huş-guşla aşığa qulaq asardı. Atası briqadir Lətif arandan gəlib biçinçilərə yemək aparmağı ona tapşıranda sevincinin həddi-hüdudu olmazdı. Axı Dəmirli kəndindən gələn həvəskar aşıq - Qiyas da öz cürə sazı ilə onların arasında idi. Və nahar istirahətində bənzərsiz və şirin ifaları ilə məlahətli səsini dağlara yayırdı ki, bu da Kamandarın uşaq dünyasına əvəzsiz hakim kəsilirdi. İndi ömrünün ahıl dövrünü yaşayan həmin biçinçilər bu uşağı belə xatırlayır. Lətifin oğlu öz əlləri ilə taxta parçasına simlər bağlayıb barmaqları damana qədər dınqıldadardı. Beləliklə, bir tərəfdən ana babası Qarabudaqlı Aşıq İvrahamdan gələn gen, digər tərəfdən gözəl saz ifaçısı-əmisi rəhmətlik İslamın yanında böyüməsi, o biri tərəfdən isə dünyaya gələn zaman uşağa bəslənən arzular işini görməyə başladı.
Amma ən başlıcası ürəyində böyük İlahi eşq gəzdirən bir kişi ailənin qonağı olur. Düzənlənən məclisdə qonağa deyilir ki, burada 13 yaşlı bir bala “beçə” var. Qonaq buyurur ki, eşidək körpəni. Kamandar düzəltdiyi simli taxtanı, - “Saz”ını döşünə basıb oxumağa başlayır. Heyranlıqla uşağı dinləyən qonaq Kamandarın alnından öpüb xeyir-dua verir. Üzünü məclisə tutub deyir ki, bu uşağın çox böyük gələcəyi var. Daha bundan sonra Kamandar aşıq olmaya bilərdimi?.. Lakin peşakarlığı daha çox Başkeçiddə ustad aşıq kimi tanınan aşıq Həmzənin şagirdi: aşıq Haqverdidən öyrəndi və bu gün də öyrənir. Sazı solaxay çalsa da havacatları solaxay getmir.
Qaraçöpdən, Qabaldan tutmuş Yırğançaya qədər, Sadaxlıdan tutmuş Ərcivan-Sarvana qədər Gürcüstanın elə bir kəndi yoxdur ki, onlar Kamandar Lətif oğlunu ən əziz günlərində çağırmasınlar. Çünki, o böyük bir ürəyə malikdir. Elə bu ürəklədə məclisə girib, iştirakçıların ürəyini ələ ala bilir. Aşıq havalarının mükəmməl ifaçısı olduğu kimi muğamı da gözəl dərk edir. Musiqinin ən müxtəlif janrlarında məharətini sınaya bilir.
Kamandar Qurbanov 2003-cü ildən Marneuli şəhərində yaşayıb, fəaliyyət göstərir. Gürcüstan Aşıqlar Birliyinin üzvüdür.
Ömrünün 8 ilini Qarayazının Nəzərli Kəndində yaşayan Kamandar elə bu eldən olan Esmira xanım ilə ailə qurub. Qızına anasının adını verib: Nərgiz. Oğluna isə atasının adını: Lətif.
XX əsrin axırı, XXI əsrin əvəllərində Azərbaycan poeziya dağlarında ən uca zirvəni fəth etmiş “alpinist”imiz, dünyalar durduqca duracaq şairimiz, - Zəlimxan Yaqub necə də gözəl demişdir.
Saz yaşayır, zillər, bəmlər içində,
Bir aləmdir bu aləmlər içində,
Ötən günlər, gələn dəmlər içində,
Bizdən sonra qalana bax, qalana.

Nə xoşbəxtdir ki, Borçalılar Borçalı yaşayır. Nə xoşbəxtdir Borçalı aşıq akademiyası ki, onun bu qoca yurdda təkcə adı yaşamır, sənəti də yaşayır. Burada isə Kamandar Lətifoğlunun zəhmətini kim dana bilər ki.
Bu günlərdə “Lider TV”-də təşlik olunan “Aşıq deyişməsi” yarışmasının iştiraçısı olan Kamandar Lətifoğlunu, çox ümidvaram ki, sənətə və sənətkara qiymət verən qədir bilən xalqımız dəstəkləyib layiq olduğu mərtəbəyə qaldıracaqdır!..

Rövşən Dəmirli
Qardaşım Kamandara həyatında və sənətində
böyük müvəffəqiyyətlər arzusu ilə
Öz çiçəyi, öz gülüdür,
Borçalının bülbülüdür,
Görkəmlidir, görkülüdür,
Ona qurban yoxum-varım,
Qoy oxusun Kamandarım.

Ağ bənizdə xal kimidir,
Yaşıllığa al kimidir,
Yağ üstündən bal kimidir,
Saz qarışıq kaman-tarım,
Qoy oxusun Kamandarım.

Başkeçidin baş aşığı,
Toylarının yaraşığı,
Parlayacaq gur işığı,
Sönməyəcək etibarım,
Qoy oxusun Kamandarım.

(Bax: Müşfiq BORÇALI. "Sazlı-Sözlü Başkeçid", III cild, Bakı, 2015, səh.743-744).]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Oct 2016 12:31:17 +0000 MÜŞFİQ BORÇALININ DİSSERTASİYASI BİTKİN, ORİJİNAL, ELMİ-NƏZƏRİ VƏ PRAKTİK ƏHƏMİYYƏTLİ TƏDQİQAT İŞİDİR https://turan.info.az/elm/humanitar/6475-mfq-boralinin-dssertasyasi-btkn-orjnal-elm-nzr-v-praktk-hmyytl-tdqqat-dr.html https://turan.info.az/elm/humanitar/6475-mfq-boralinin-dssertasyasi-btkn-orjnal-elm-nzr-v-praktk-hmyytl-tdqqat-dr.html

Müşviq Mədəd oğlu Çobanovun “Gürcüstanda Azərbaycan ədəbiyyatının inkişaf meyilləri (1960-2010)” mövzusunda 5716.01 – Azərbaycan ədəbiyyatı ixtisası üzrə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiyanın avtoreferatına

RƏY

Azərbaycan ədəbiyyatının yaranış coğrafiyası çox genişdir. Belə ki, azərbaycanlıların yaşadığı digər ölkələrdə də Azərbaycan ədəbiyyatı yaranır və inkişaf edir. Ötənlərdə bu proses daha diq¬qətçəkən olmuşdur. Çünki azərbaycanlıların dədə-baba torpaqlarının ərazisi genişliyi əhatə et¬miş, bu ərazilərin bəziləri sonralar yaranmış digər dövlətlərin tərkibinə qatılmışdır. Məsələn, İrəvan ədə¬bi mühitinin, Tiflis ədəbi mühitinin, Dərbənd ədəbi mühitinin məhsullarını bu qəbildən hesab etmək olar. Gürcüstan (Tiflis) ədəbi mühiti davamlılığı ilə seçilmiş, bütöv Azərbaycan ədəbiy¬yatının inkişaf etməsinə öz təsirini göstərmişdir. Düşünürəm ki, azərbaycanlıların yaşadığı tarixən mövcud olan digər ölkələrdəki ədəbi mühit də araşdırılmalı, qazanılmış təcrübə dəyərlən¬dirilmə¬lidir. Çox yaxşı haldır ki, qonşumuz Gürcüstanda Azərbaycan ədəbiyyatı nümunə¬ləri öz va¬ris¬liyini davam et¬dirir, Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlı sənət-söz nümayəndələri onu inkişaf etdirirlər.
M.M.Çobanovun rəy verdiyim dissertasiyası bu baxımdan diqqətçəkən tədqiqat əsəridir. Müəllif Gürcüstanda Azərbaycan ədəbiyyatının 1960-2010-cu illər inkişaf meyillərini tədqiqat obyekti seç¬miş və öz dissertasiyası ilə tədqiq etdiyi mövzunun inkişafına kömək etmişdir.
Müəllif mövzunun aktuallığını kifayət qədər əsaslandıra bilmişdir. Eləcə də tədqiqatın obyekti və predmetini, nəzəri və metodoloji əsaslarını, elmi yeniliyini, məqsəd və vəzifələrini, tərcübi əhə¬miyyətini düzgün müəyyənləşdirmişdir.
Dissertasiyanın sistem sturukturu dinamikdir və məntiqi ardıcılığa malikdir. Elə ki, M.M.Ço¬banov “ Gürcüstanda ədəbi-ictimai mühit və Azərbaycan poeziyasının inkişaf təmayülləri” adlanan birinci fəslin birinci bölümünü Gürcüstanda yeni ədəbi-ictimai mühitin və onun xarakterinin şərhinə həsr etmiş və bununla da inkişaf etdiriləcək məsələlərin metodoloji əsasını hazırlamışdır. Bundan sonrakı ikinci bölümdə şərh edilən milli poetik ənənələr və aşıq şeiri məsələləri həmin metodoloji baza əsa¬sında qurulur. Birinci fəsilin üçüncü bölümü isə konkret olaraq Gürcüstanda Azərbaycan poe¬ziyasının yeni yaradıcılıq meyillərinin araşdırılmasını və şərhini əhatə edir.
M.M.Çobanov dissertasiyanın ikinci fəsilində Gürcüstanda nəsr və dramaturgiyanın inkişaf prob¬lemlərini təhlilə cəlb edir. Əvvəlcə nəsrin mövzu, janr və forma müəyyənliyini sonra isə dra¬maturgiyada obraz, mövzu, süjet və kompozisiya problemlərini araşdırır.
Fikrimcə, birinci və ikinci fəsillərdə şərh olunan məsələlər diqqət çəkdiyi kimi, üçüncü fəsilin əha¬tə etdiyi Gürcüstanda ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi əlaqələr və bədii tərcümə məsələləri də maraq doğurur.
Müəllif haqlı olaraq ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi tənqid haqqında ayrıca yarımfəsildə geniş bəhs edir. Eləcə də ədəbi əlaqələr və bədii tərcümə məsələlərinə xüsusi yarımfəsil ayırır.
Hər bir fəsil məzmunluluğu, faktlara söykənməsi və elmi ümumiləşdirmələri ilə seçilir. Müəllif mövzuya uyğun olaraq müəllifləri qeyd etməklə ədəbi əsərlərin dəyərini müəyyənləşdirir, həmçinin müəlliflərin yaradıcılıq xüsusiyyətlərini, kredosunu, üslubunu şərh edərək hər birinin Gürcüstanda Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında mövqeyini üzə çıxarır.
Avtoreferatda verilmiş şərhlər oxucunu lazımınca məlumatlandırır və qane edir. Şərhlər konkret olaraq faktları ortaya qoyması əsərin inandırıcılığını artırır.
Dissertasiyada qaldırılan bəzi problemlər yeni tədqiqat işlərinin aparılmasını meydana qoyur. Belə ki, gürcü ədəbiyyatında Azərbaycan mövzusu, ayrı-ayrı ədəbi simaların qarşılıqlı ictimi-ədəbi münasibətləri, ədəbi əsərlərin xalqların bir-birinin dilinə tərcümə edilməsi kimi problemlər üzrə yalnız Gürcüstanda deyil, Azərbaycanlılar yaşayan digər məkanlarda da ədəbi mühit kontekstində araşdırma aparıla bilər.
Müəllifin mövzu ilə əlaqədar çap etdirdiyi materiallar kifayət qədərdir.
Dissertasiya müstəqil yazılmış bitkin, orijinal tədqiqat işidir, elmi-nəzəri və praktik əhəmiyyəti şübəsizdir.
Yekun olaraq qeyd etmək istərdim ki, Müşviq Mədəd oğlu Çobanovun “Gürcüstanda Azərbaycan ədəbiyyatının inkişaf meyilləri (1960-2010)” mövzusunda 5716.01 – Azərbaycan ədəbiyyatı ixtisası üzrə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim etdiyi dissertasiya bitkin, müs¬təqil yazılmış, orijinal, elmi-nəzəri və praktik əhəmiyyətli tədqiqat işidir, onun müəllifi filolo¬giya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almağa tamamilə layiqdir.
Əjdər Əbdülhüseyn oğlu Ağayev
Pedeqoji elmlər doktoru, professor
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
26.10.2016]]> Nicat Əmirov Wed, 26 Oct 2016 22:30:54 +0000 AĞLIMA GƏLƏNLƏR... https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/1791-alima-glnlr..html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/1791-alima-glnlr..html

“Çağdaş Borçalı ədəbi məktəbi”
kitabının müəllifi Müşfiq Çobanlıya

Ağlıma gələnlər başıma gəlib,
Başıma gələnlər xoşuma gəlib.
Bu qoca yaşımda ruhum gəncləşib,
Baharım qayıdıb qışıma gəlib...

Məni yada salıb Müşfiq Çobanlı,
Təzə bir kitabı qarşıma gəlib.
Sanki yuxu imiş cavan Səngərli,
İllər arxasından tuşuma gəlib.

Əli SƏNGƏRLİ,
12.04.1995.
(Bax: Əli Səngərli. Uzaqlarda qalan dünyam. Bakı, “Nurlan”, 2008, səh.76.)

"ŞƏRQİN SƏSİ" qəzeti,
Dekabr, 2011.]]> Müşviq BORÇALI Sun, 02 Oct 2016 23:35:55 +0000 ATA YOLU https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/1790-ata-yolu.html https://turan.info.az/edebiyyat/poeziya/1790-ata-yolu.html

"Şərqin səsi" qəzetində professor Mədəd Çobanov
və onun oğlu Müşfiq Borçalı haqqında yazılanları
oxuduqdan sonra onların vətənpərvərliyinə,
Vətən sevgisinə, ata oğulun getdiyi
elm yoluna qibtə edib bu şeiri
onlara ərməğan edirəm.

Oxudum "Təhsil"i, "Şərqin səsi"ni
Ordaca götürdüm mən öz bəsimi,
Daha dinəmmədim, xəcalət çəkdim,
Susub çıxartmadım bir də səsimi.

Dedim yetmiş ildə nə bilirəmmiş?
Sən demə, heç nə mən heç bilmirəmmiş
Mədəd Çobanovla Müşfiq Borçalı
Elm aləmində bir alim imiş.

Kim söylə, elini bu qədər sevər
Günah olmasaydı indiki əgər
Mədəd Çobanovla, Müşfiq Borçalı
Çıxarıb köksündən ürəyin verər.

Gəzib bölgələri bir qarış-qarış
Gejəli-gündüzlü edib axtarış.
Mənasın öyrənib toponimlərin
Qədim deyimləri üzə çıxarmış.

Bax, budur tədqiqat, bax budur təhsil,
Yersiz özün öyüb bağırmaq deyil.
Əgər Müşfiq kimi oxusa hər kim,
O da Müşfiq kimi olacaq kamil.

Nümunə götürüb Mədəd müəllimdən
Kimlər qavrayarsa elmi dərindən,
Zəhmətə qatlaşıb çalışsa əgər,
Təşəkkür alacaq o da elindən.

Qeyrətli kişinin qeyrətli oğlu
Müşfiq tək gedər bir ata yolu.
Vətənə həsr edib qiymətli anın,
Elmin təhsilin olar bir qulu.

Mədəd Çobanov alim,
Sevir Borçalı elin.
O dilçi, türkoloqdur,
Sevir öz ana dilin.

Müşfiq adlı bir oğlu
Olub elmin qulu.
Sadiq olub Vətənə
Gedir o ata yolu.

Ona deyim uğurlar
İrəlidə çox iş var.
Bu işləri görməyə
Tale olsun ona yar.

P.S. :
Üzün görmədiyim ay Müşfiq müəllim,
Bu şeiri yaltaqlıq bilmə mən ölüm,
Yetmişi keçibdir yaşım bir ildir,
Mənim salamımı atana bildir.
Hayıf müəllimim olmayıb mənim,
Olsaydı Sizin tək olardım alim.

Xanlar Soltan oğlu
MƏMMƏDOV,
Göyçay rayonu
Bığır kəndi,
müəllim.]]> Müşviq BORÇALI Sun, 02 Oct 2016 23:02:35 +0000 Milli mətbuatımızın 141-ci ildönümü münasibətilə jurnalistlər mükafatlandırılıb: turan.info.az-ın Baş redaktoru Müşfiq BORÇALI "USTAD JURNALİST" mükafatı ilə təltif olunub https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/1648-milli-mtbuatmzn-141-ci-ildnm-mnasibtil-jurnalistlr-mkafatlandrlb-turan.info.az-n-ba-redaktoru-mfiq-borali-ustad-jurnalst-mkafat-il-tltif-olunub.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/1648-milli-mtbuatmzn-141-ci-ildnm-mnasibtil-jurnalistlr-mkafatlandrlb-turan.info.az-n-ba-redaktoru-mfiq-borali-ustad-jurnalst-mkafat-il-tltif-olunub.html

TƏBRİK EDİRİK!..
Bakı, 18 iyul, Z. Mansurova, A.İsmayılova, AZƏRTAC

İyulun 18-də “Qafqaz Media” İctimai Birliyinin (İB) təşkilatçiliği ilə Azərbaycan milli mətbuatının yaranmasının 141 illiyinə həsr edilmiş tədbir keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, İB-nin sədri Azadə Taleh Abbasqızı milli mətbuatımızın keçdiyi şərəfli tarixi yola nəzər salıb.

Milli Məclisin deputatı Qənirə Paşayeva 22 iyul - Milli Mətbuat Günü münasibətilə jurnalistləri təbrik edib, media nümayəndələrinə göstərdiyi diqqətə görə “Qafqaz Media” İctimai Birliyinə minnətdarlığını bildirib. O, jurnalist adının müqəddəsliyindən söhbət açıb, gənc qələm sahiblərinə bu adı şərəflə daşımağı tövsiyə edib.

Tədbirdə bir sıra media mənsubları Azərbaycan jurnalistikasına verdikləri töhfələrə görə mükafatlandırılıblar.

Yüzdən çox mətbuat nümayəndəsinə müxtəlif nominasiyalarda diplom və mükafat təqdim olunub. Mükafat alanlar sırasında AZƏRTAC-ın da əməkdaşı var.

Tədbirdə incəsənət, musiqi və teatrda fərqlənən görkəmli sənətkarlara da qurumun “Qafqaz” mükafatı təqdim olunub.

Sonda incəsənət ustaları konsert proqramı ilə çıxış ediblər.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 20 Jul 2016 02:57:37 +0000 Ələddin RÖVŞƏNOĞLUNUN Şeirləri https://turan.info.az/gurcustan/zalqa/844-lddin-rvnolu-boral.html https://turan.info.az/gurcustan/zalqa/844-lddin-rvnolu-boral.html

BORÇALI

Bəllidir ellərin ziyarət yeri,
Ziyarətin ocağıdır Borçalı.
Halay bəyi, Cöyrü oğlu Qarası,
Mehralı bəy oylağıdır Borçalı.

Borçalının bağçası var, bağı var,
Dağlarında qaymağı var, yağı var,
Dincəlməyə Ərcivantək dağı var,
Dincələnin yaylağıdır Borçalı.

Ali kürsülərdə söyləyir dili,
Öyünür fəxr edir Şaiqin eli,
Hoya çatır Abbas, Zəlimxan əli,
Hatəmlərin sorağıdır Borçalı.

Şahəliydi bu yerlərin dayağı,
Hər kəndə, kəsəyə olub marağı,
Qoç Koroğlu, Qaçaq Nəbi sayağı,
Ellərimizin yarağıdır Borçalı.

Tarix boyu bəlli olub qeyrəti,
Aləmə yayılıb şanı şöhrəti,
Nərimantək sevməliyik milləti,
Nur kişilər dayağıdır Borçalı.

Yurdum, yuvam hər an sizi gözləyir,
Ulu babaların izi gözləyir,
Bir də Dağ-Sarvanın özü gözləyir,
Ələddinin çırağıdır Borçalı.

ЪАН ДЕМЯЙЯ ЩАЗЫРАМ МЯН

Эцъцм чатса шащ ясяри,
Борчалыйа йазарам мян.
Эюстярдийи доьру йолу,
Дцз эетмясям азарам мян.
Синя эяряр ъошан селя,
Дайаг дурар ясян йеля.
Танры веряр беля еля,
Шцкцр едиб бязярям мян.
Гонаг эялся бир йаделли,
Щюрмят гойар Горгуд елли.
Бирэя олса щяр Тцрк дилли,
Ъан демяйя щазырам мян.
Щалай бяй тяк ярянляри,
Мещралыны эюрянляри,
Няриман тяк билянляри,
Щарда олса эязярям мян.
Дур дейяндя дурмайаны,
Гур дейяндя гурмайаны,
Вятян цчцн вурмайаны,
Юз сятримдян позарам мян.
БИРЧЯКЛИ ДАЬЛАР
Яэяр ки, мейл етсян, гайьылы даьа,
Эяздикъя щявясин артар йайлаьа.
Ялдя долча ениб эялсян булаьа,
Веряр муразыны дилякли даьлар.
«Гушлу гайа» силсиляси думанды,
«Доггуз булаг» бир-бириня щяйанды
Цч ай йайы санки ъяннят мяканды,
Санасан халыды чичякли даьлар.
Дейян йох нечяди даьларын йашы.
Цстцня нур тюкцр эюйлярин йашы,
Гартал мяканыдыр зирвяляр гашы,
Цлвиди, тямизди, мялякли даьлар.
Човьунда, боранда эяздикъя йары,
Кярями сахлады даьларын гары.
Цз тутуб йалварыб Аллаща сары,
Она рящм ейляйиб бирчякли даьлар.
Щякимди, лоьманды эцлц-чичяйи,
О эцлляр саьалдар хястя цряйи.
Яляддин, газансаг щалал чюряйи,
Сцфряни бол едяр эярякли даьлар.

ЭЯЛМИШИК

(1936-ъы ил ишэянъяляриня щяср олунуб)

Баги дцнйа биръя аны андырыр,
Биз дя ону йора-йора эялмишик.
Эащ аь йеля бянзяр, эащ да ки, гара,
Эюз йумараг дура-дура эялмишик.
Ишэянъя верилиб ял-голу баьлы,
Яфи иланлардан синяси даьлы
Боьазлара кечиб кяндирляр йаьлы,
О дювраны гура-гура эялмишик.
Нечясинин кцлц эюйя соврулуб,
Эцнащлы, эцнащсыз йаныб, говрулуб
Зинданларда варбядяни овулуб,
Милйонлары вура-вура эялмишик.
Бу дцнйа юнъядян дярдли-вярямли,
Инсаны бцрцйцб гямли-ялямли.
Сцрэцн олуб Ъавид кими гялямли,
Мцшвигляри эюря-эюря эялмишик.
«Цчлцк» дейлян йцз фитня-фел гурубду,
Чархы фяляк архасында дурубду.
Йаланчы шащидляр цзя гойубду,
Ганунлары бура-бура эялмишик.

КЕЧЯСЯН ЭЯРЯК

Бу аьлы, гаралы гоъа дцнйада,
Аъ эюзцн щалыны билясян эяряк.
Аз галыр юмрцндян о, пай истясин,
Она ришхянд едиб эцлясян эяряк.
О гара торпагдан доймайыр эюзц,
Щектарлар верирсян кясилмир сюзц.
О «Ганлы чайыры» алана дцзц,
Хош арзу, хош диляк дилясян эяряк.
Намярдлик ейляйиб басыр фаьыры,
Говур торпаьындан йазыг саьыры.
Гатыр юз йериня кечид ъыьыры
О ямял цстцндя юлясян эяряк.
Бяд нийятдир йетимляри мейляйян,
Йахшы явязиня пислик ейляйян.
Аъ эюз олуб юз гялятин сюйляйян,
Бойнуна пислийи бичясян эяряк.
Кюч эцнцн йада сал, бир эцн олаъаг,
Язрайыл цстцнц гяфил алаъаг.
Яляддин, инсанлыг йадда галаъаг,
Дцзялся, сящвиндян кечясян эяряк.

ЙОХСУЛА

Еля бил Аллащын гарьышы кечиб,
Йыьвалы дашлара дюнян йохсула.
Мювлам касыблыьы бойнуна бичиб,
Чыраьы ахшамдан сюнян йохсула.
Сяпдийи битмяся, якдийи битяр,
Дярд ону чуьлайыб юлцмдян бетяр.
Башга чаряси йох, о дил-дил ютяр
Кюмяк дур дярдини бюлян йохсула.
Ял чатмыр шириня,дадыб аъыны,
Амма ки, горуйуб гейрят таъыны.
Варлы да чох эюрцр гуру ъаныны,
Зцлм едир дярдини билян йохсула.
Рцзэар ону инъик салыб доймайыб,
Миннятди чюряйи цстя гоймайыб.
Ща чалышыб эцмращ эцнц олмайыб,
Юмрцндя йахшы эцн дилян йохсула.
Она ай да гара, эцн дя гарады,
Амма юзц чохларына йарады.
Доланды алями аь эцн арады,
Гисмят дя олмады юлян йохсула.

ЙЕРИНДЯМИ?

Борчалы сорушур ня вар даьларда,
Аранын йайлаьы даь йериндями?
«Бабакяр»дя «Ярчиван» тяк вцгарлы,
Башында юрпяйи аь йериндями?
Цз чевир даьлара эюр кеф-дамаьы,
«Санъя булаьы» тяк шяфа гайнаьы.
Мярфятля сахларыг эялян гонаьы,
Бал, гаймаг йейилиб, йаь йериндями?
Будур ъюйрц Гара эязян ойлаглар,
Овуъла ичдийи сойуг булаглар
Бир кютцк цстцндя сайсыз будаглар
Дядяляр салдыьы баь йериндями?

КЯНДИМИЗ

Гара булуд цстцмцзц аланда
Мярданя дайаныб галды кяндимиз
Йурд йериндян гачан олду тялясик
Бизи юз гойнуна алды кяндимиз.
Сящярдян ахшама чалышан баба,
Она арха дурду бцтцн ел-оба.
Ялиндян дцшмяди, дымрыгла-йаба,
Ишляйиб хяйала далды кяндимиз.
Шцкр Аллаща артыр дювлят-варымыз.
Щяр йанда горунур намус, арымыз.
Ял галдырыб аста сцзцр йарымыз,
Той иля зурнаны чалды кяндимиз.
Щяр няслин юз йурд йери бяллиди,
Чохду «Бядяллиди», Дяливяллиди»
Яэяр сайсан бялкя щамсы яллиди,
Кечмиши йадыма салды кяндимиз.
Сарванын бяллидир щайы-щарайы,
Эетдикъя чохалыр торпагдан пайы
Илдян-иля артыр иъаря сайы,
Картофла, тахылла долду кяндимиз.
Яляддин чох эюрцб йахшы, йаманы
Даь сарванды ясил ъяннят-мяканы
Бу даьлардыр щяр бир дярдин дярманы
Санырам бечяли балды кяндимиз.

ДИЛЛЯРДЯН СОРУШ

Хоъалы дайанды ня гядяр мятин,
Эюйдян од йаьырды олдугъа чятин
Кюрпяни ъидайа кечирян итин,
Гудурьан сайыны йоллардан соруш.
Чаьасы белиндя ала торанда,
Гача да билмяйир айаг донанда
Щяр йандан гырдылар тцпц-боранда,
Юлянин сайыны чюллярдян соруш.
Сяксякя ичиндя эерийя бахыб,
Донанда шахтада асбабын йахыб
Ясир дцшмям дейиб чайларда ахыб
Сулара гярг олуб селлярдян соруш
Дцшмян архалыдыр,вардыр аьасы,
Она баш ендирир фирянэ дыьасы.
Няляр етди яфи илан баласы,
Буну эюзля эюрян еллярдян соруш.
Эцн эяляр,щагг ишя дювлятляр диняр.
Инсафы оланлар доьруйа дюняр.
Дцшмянин алову о эцндян сюняр,
Сюзцм йалан чыхмаз диллярдян соруш.

ВЯТЯН ГАЛЫБ ДАРДА, НЕЙНИМ

Сюзцм йеня елдян дцшцб,
Йаша долдум орда, нейним,
Йахшыдан ким гейбят ется,
Онда йохдур ар да, нейним.
«Доггуз булаг» ял-ялванды,
Она щямдям даь Сарванды.
Щявясими ганан ганды,
Дил-дил ютяр саз да, нейним.
Азярбайъан йурду улу,
Чатыб ора йаьы голу.
Илляр кечир баьлы йолу
Вятян галыб дарда, нейним
Бу щяйаты биля-биля.
Ямяк гойдум доьма еля
Эедяр-эялмяз йолу иля
Кючцб эетди, йар да, нейним.
Ъаваб вериб динмясядя,
Яляддин гям ейляйя дя
Щяр кяс гядир билмяся дя
Аллащ юзц биляр, нейним.

КЮЧЦБЛЯР

Маъы тутуб якин якян эюрцнмцр,
Яммяйиля тахыл сяпян эюрцнмцр,
Щяким тящяр диши чякян эюрцнмцр,
Саь икян рящмяти алыб кючцбляр.
Йапынъы чийниндя атын белиндя,
Ады, саны, шан-шющряти йериндя.
Эярайлысы, мцхяммяси дилиндя,
Саь икян рящмяти алыб кючцбляр.
Кишиляр сайылыб евин диряйи,
Аналар олублар ювлад цряйи,
Нечясинин эюздя галыб диляйи,
Саь икян рящмяти алыб кючцбляр.
Ел цчцн йананлар кючцб гейб олуб,
Яъял шярбятини ичиб гейб олуб,
Йахшыны, йамандан сечиб гейб олуб,
Саь икян рящмяти алыб кючцбляр.
Неъя дя инъидиб бабамы заман,
Эцляшдя щеч кимя вермяйиб аман,
Хатиряйя дюнцб йаддашда инан,
Саь икян рящмяти алыб кючцбляр.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 18 Jul 2016 00:27:56 +0000 Aytən Alıqızı: «BAMBAŞQADIR MƏNİM DÜNYAM» https://turan.info.az/gurcustan/qarayazi/1630-aytn-alqz-bambaqadir-mnm-dnyam.html https://turan.info.az/gurcustan/qarayazi/1630-aytn-alqz-bambaqadir-mnm-dnyam.html

Aytən Alı qızı Əliyeva 1987-ci il aprel ayının 28-də
qədim Qarayazı (indiki Gürcüstan Respublikasının Qardabani) rayonunda anadan olub.
İlk təhsilini doğma Qarayazıda, Kosalı kənd orta məktəbində alıb.
2004-cü ildə orta məktəbi bitirib və elə həmin il Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin Xarici dil - İngilis dili fakultəsinə daxil olub.
2008-ci ildə həmin Universiteti müvəffəqiyyətlə bitirib.
Bir müddət "Şərqin səsi" qəzetində çalışıb.
Hazırda analıq məzuniyyətindədir.
Bizim təqdimatımız əsasında Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinə üzv seçilib.
Bir neçə dəfə Fəxri Fərmanlarla təltif olunub.
"Abdulla Şaiq" və "Qızıl Qələm" mükafatları laureatıdır.

Bədii yaradıcılığa orta məktəb illərində başlayan Aytən Alıqızının şeirləri Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin bir çox mətbuat orqanlarında və «Ömürdən günlər» Ədəbi toplularında işıqüzü görüb.
Yazmış olduğu «Qələm» şeiri "Qafqaz" Media İctimai Birliyi tərəfindən Fəxri fərmana layiq görülüb, «Qələm» adlı toplu-kitabına daxil edilib.
Aytən Alıqızı hələ Universitetin IV kurs tələbəsi olarkən 2007-ci ildə «Bambaşqadır mənim dünyam» adlı ilk şeirlər kitabı Bakıda "Borçalı" nəşriyyatı tərəfindən nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilib. (Naşiri: Müşfiq Borçalı, bədii redaktoru: Əli Abbas, texniki redaktoru: Akif Əsgərov).

Biz də turan.info.az-ın bütün yaradıcı heyəti adından Aytən xanıma bir daha yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayır, aşağıda həmin kitaba yazdığımız qısa önsözü və gənc şairənin şeirlərindən nümunələri oxucularımıza ərmağan edirik.

DUYĞULARIN BAHAR ÇAĞI

Əziz oxucu!
İxtiyarınıza verdiyimiz «Bambaşqadır mənim dünyam» adlı şeirlər kitabının müəllifi qədim Qarayazı mahalında dünyaya göz açan və hazırda ömrünün bahar çağını - müqəddəs tələbəlik illərini yaşayan gənc və istedadlı bir qız - Aytən Alı qızı Əliyevadır.
Onun duyğusal, vətən məhəbbətli, sevgi ətirli şeirlərindən bir saf hisslər sahibi olduğunu aydın görünür.
Sözdən və qələmdən güc ala-ala şeirlərini yazmağa başlayan gənc yazar qələmin qüdrətini bu cür izih edir:

«Böyük eşqin töhvəsini,
İsti, soyuq nəfəsini
Haqdan gələn haqq səsini
Qüdrətinlə yay qələmim!»

-söyləyən Aytən Alıqızı, qələmi nəinki müəllifin «haqq səsini yaymağa» eyni zamanda ona həyan durmağa çağırır. Aytən gözəl dərk edir ki, onun duyğuları ilə ağ vərəq arasında məhz qələm körpü rolunu oynayır. Şairənin isə həmin körpüyə böyük ehtiyacı var. Və qələmi də sədaqətli dost kimi ona həmişə dayaq, arxa olur. Əgər belə olmasaydı, biz Aytən Alıqızının söz dünyası ilə baş-başa qalmazdıq. Axı müəllifin söz dünyası gör nələri qoyur arxada. İlk olaraq qarşımızda deyim-duyum bulağı çağlayaraq bizləri öz səmimiyyəti ilə ovsunlayır.
Özünün dediyi kimi, «Mən şeirlərimi hansı və nə cür hisslərlə yazıram… Əvvəla bunu qeyd etməliyəm ki, mənim yazdığım şeirlərin əksəriyyəti, (xüsusilə də kədərli şeirlərim) mənim öz dünyamın öz aləmimin məhsulu deyil. Bunu mən kimlərinsə yaşamında, həyatla mübarizəsində görmüş və öz duyğularım tək yaşatmışam. Mənə elə gəlir ki, kimlərinsə sevincinə şərik olmağı, şad günlərini paylaşmağı hər kəs bacarır. Mənsə bu yolu, kimlərinsə kədərinə ortaq olmağı, onu paylaşmağı daha üstün tuturam. Kimlərinsə kədərini öz qəmim kimi yaşamaqdan çəkinmirəm, hətta zövq alıram. Buna görə də səmimiyyətlə bildirmək istəyirəm ki, «Bambaşqadır mənim dünyam».

Bəli 20 yaşlı müəllifin yazdığı şeirlərin yüksək meyyarları da elə burasındadır.
Bununla belə gənc şairənin bu kimi gözəl şeirləri qınaq obyektinə çevrilə bilməz.
Biz inanırıq ki, gənc yazar - Aytən Alıqızı öz imzasını təsdiqləmək yolunda əlindən gələni edəcək və bu yolda böyük uğurlar qazanacaq!
Biz buna həqiqətən inanırıq, böyük ümid bəsləyirik və ona yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!

Müşfiq BORÇALI.

* * *

Müəllifdən:

İlk öncə qeyd etmək istərdim ki, yazdığım bu kiçik şeirlərin demək olar ki, əksəriyyətini mən öz həyatımda yaşamamışam.
Sadəcə olaraq bu cür duyğuları, hiss və həyacanları, sevinc və kədərləri, kimlərinsə həyatında görmüş, onu öz duyğularım kimi qəlbimə gətirmiş, öz hisslərim tək yaşatmışam və yaşadacağam!

Şeirlə desək:

Yaşamaq asan deyil,
Gərək yaradasan sən.
Yaratmaq hünər deyil,
Gərək yaşadasan ki,
Daim yaşayasan sən!

BAMBAŞQADIR MƏNİM DÜNYAM

Çoxdur dərdim, çoxdur yaram,
O qədər də bəxtiyaram.
Xoşbəxtliyin xoş dadını,
Təkjə özüm dadmaram.
Haqqdır, hallalıqdır hülyam
Bambaşqadır mənim dünyam.

Çiçək deyir təzə tərəm,
İstəmirəm vaxtsız dərəm,
Kimsəsizə kömək olub,
Könüllərə sevinj verəm,
Ürəklərə sevgi yayam
Bambaşqadır mənim dünyam.

Çox danışıb, çox demərəm,
Qəlbə dəysə ox, demərəm,
Zülmətlərdə keçsə ömrüm,
Bir kimsəyə yox, demərəm.
Haqqa səslənmiş bir hayam,
Bambaşqadır mənim dünyam.

Özüm-özümə bağlıyam,
Sakit güləm, tək ağlıyam,
Bu dövranın pənjəsində
Gah qaralı, gah ağlıyam.
Könül istər onu sayam,
Bambaşqadır mənim dünyam.

Gah saf sulu joşğun çayam,
Gah buludam, gah da ayam,
Gah alovun istisindən,
Yanıb alışan səhrayam.
Gah payızam, gay da yayam,
Bam başqadır mənim dünyam.

Hey arayıb, hey yoxlaram,
Görüb, duyub gül qoxlaram.
Bəxti solmuş diləkləri,
Bu ümmanda tər saxlaram.
Çətin bu dünyaya uyam,
Bambaşqadır mənim dünyam.

QƏLƏMİM

Gölə dönmüş qəhərimdən,
Gəl injimə, ay qələmim.
Gətir kövrək misralardan,
Bu ömrümə pay, qələmim.

Şirin, həzin yuxu kimi,
Təravətli qoxu kimi,
Əzabları, çoxu kimi,
Xoşbəxtlikdən say, qələmim.

Möhnətdirsə bax bu jahan,
Qanad versin sənə ilham.
Olsun əsl şeirin, dühan,
Məhəbbətə tay qələmim.

Böyük eşqin tövhəsini,
İsti, soyuq nəfəsini,
Haqqdan gələn, haqq səsini
Qüdrətinlə yay qələmim!

İKİMİZ BİR OLSAYDIQ…

İkimiz bir olsaydıq…
Sözümüz sirr olardı.
Eşq adlanan bu böyük
Yükümüz bir olardı.

İkimiz bir olsaydıq…
Dağlar səsə gələrdi.
Bülbüllər şərqi qoşub,
Gül həvəsə gələrdi.

İkimiz bir olsaydıq…
Bağ, meşə janlanardı.
Əsl eşqin önündə,
Bənövşə danlanardı.

İkimiz bir olsaydıq…
Arzular gül açardı.
Sevginin al günəşi
Ömrə işıq saçardı.

İkimiz bir olsaydıq…
Vüsal önə düşərdi.
Qəlbimizdə sevinjlə
Məhəbbət görüşərdi.

İkimiz bir olsaydıq…
Joşğun liman olardıq.
Baş vurub ləpələrə,
Dalğalara dalardıq.

İkimiz bir olsaydıq…
Əl- ələ yürüyərdik.
Dönüb aya, ulduza
Səmada görünərdik.

İkimiz bir olsaydıq…
Nələr olardı, nələr,
Oyanardı yuxudan
Mürgülü xatirələr
İkimiz bir olsaydıq…

ÖZÜNÜ ANLA...

Həyat dərk eylə deyir,
Hər yoxluğu, varlığı.
Bu ümmanda yaranan,
Genişliyi, darlığı.

Deyir varlığı tanı
Bax yaxşıya, yamana.
İnsan ömrünün niyə -
Güjü çatmır zamana?

Düşün, öyrən gör kimsən
İtirsən günlə, anla
Əlaqən nə üçün var
Ey insan, bu cahanla?
Bir az özünü anla!..

.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 14 Jul 2016 13:53:46 +0000 = = = = = TANINMIŞ ALİM VƏ İCTİMAİ XADİM, EL AĞSAQQALI ELXAN MƏMMƏDLİyə açıq məktub = = = = = https://turan.info.az/gurcustan/borchali/1604-taninmi-alm-v-ctma-xadm-el-asaqqali-elxan-mmmdly-aq-mktub.html https://turan.info.az/gurcustan/borchali/1604-taninmi-alm-v-ctma-xadm-el-asaqqali-elxan-mmmdly-aq-mktub.html

Çox hörmətli Elxan müəllim. Sizə cavab yazdığım üçün dönə-dönə üzr istəyirəm. Siz də mənim cani-dildən əmimoğlusunuz, yaşda da, başda da məndən böyüksünüz, müəllimimsiniz, ustadımızsınız. Böyüyün və ya ustadın-müəllimin üzünəağ olmağı heç zaman sevmirəm. Amma susa da bilmirəm, bağışlayın. Bəli, bir zamanlar mən də elə sizin kimi düşünürdüm. Elə çoxları bu fikirdə idi. Hətta onun 1-ci müavini və müavinləri də bu fikirdə idilər. Onun səhvlərinə qarşı öz narazılığımı bildirəndə və ya onun əleyhinə nəsə söz deyəndə mənimlə dəfələrlə mübahisələr də ediblər. Və həmişə də elə sizin bu sözləri söyləyiblər:
"Ancaq mən Borçalı ictimaii cəmiyyətinin sədri kimi əvəzolunmaz biri varsa Zəlimxan Məmmədlini tanıyıram və nə qədər ömrüm var onunla bir yardə Borçalımızın rifahı naminə çalışmaqda davam edəcəm."
Bəs nə oldu???... Niyə ondan aralandılar?..
"Borçalı" Cəmiyyətinin ştamp-möhürünü bəh-bəhlə ona təqdim edən aqsaqqalımız, Borçalı Cəmiyyətinin təsisçısı Eyvaz Borçalı, Cəmiyyətin digər təsisçiləri - professor Hidayət Nuriyev, tanınmış jurnalist Şərif Kərimli, 6 il o cəmiyyətə can qoymuş, sədrin 1-ci müavini vəzifəsində çalışmış Firudin İsmayılov, Asif Ozan, eləcə də ağsaqqal alimlərimiz, AMEA-nın həqiqi üzvü, akademik, Dövlət Mükafatı laureatı Ramiz Məmmədov, Nyu-York Elmlər Akademiyasının akademiki Mədəd Çobanov, professor Tahir Pənahov, BDU-nun kafedra müdiri, professor Həmid Vəliyev, Əməkdar jurnalistimiz İlyas Adıgözəlli, tanınmış tarixçi-alim Kərəm Məmmədov, Əməkdar Mədəniyyət işçisi Musa Nəbioğlu, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü Dəyanət Osmanlı, daha kimlər, kimlər... şairlər, yazıçılar, müəllimlər...nədən ondan üz döndərdilər???..."Borçalı" Cəmiyyətinin idarə heyətinin aqsaqqal üzvləri, dəyərli ziyalılarımız, Əməkdar memar Ömər Qoçulu, tanınmış şair-jurnalist Mədəd Coşğun, elə biri də siz özünüz nədən son konfransda "BORÇALI" Cəmiyyətinin idarə heyətindən uzaqlaşdırıldınız?.. Yoxsa sizlər gözəl alim olsa da, amma Borçalıya heç bir aidiyatı olmayan Telman Əliyevdən dəmi qocasınız?... Bircə dəfə bu sualı ona vermisinizmi??... Keçən il və eləcə də ondan əvvəlki il Elatda olan nöqsanları, söz-söhbətləri, narazılıqları ona çatdırmısınızmı?..
Bütün Borçalılıların Elat bayramını məhz sizin aparıcılığınızla keçirilməsini arzulasalar da, nədən bu vəzifə sizə yox, əslən nəinki Başkeçiddən, Borçalıdan, hətta ümumiyyətlə Gürcüstandan olmayan birisinə həvalə olundu???
Çox hörmətli Elxan müəllim, mən ondan qorxuram ki, "Borçalı" cəmiyyətinin sabiq rəhbərliyi tərəfindən ağsaqqallarımıza qarşı olan hörmətsizlik bir gün gəlib sizə də çata bilər. Çünki, artıq bu son zamanlar dırnaq arası "ənənə" halını alıb, hətta son bəyanatda az qala aqsaqqallarımızı "ağılsız, şüursuz" adlandırmaqdan belə çəkinməyib... Siz heç olmasa onun sonuncu bəyanatındakı bu səhvini ona xatırlatdınızmı?...
Bir daha sizə bu cür suallarla müraciət etdiyim üçün üzr diləyirəm.
Sizə uzun ömür, möhkəm cansağlığı, şəxsi həyatınızda, elmi yaradıcılığınızda və ictimai fəaliyyətinizdə yeni-yeni uğurlar arzulayıram!..
Dərin hörmət və ehtiramla, Müşfiq BORÇALI.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 29 Jun 2016 18:27:00 +0000 İMZASINDAN TANINAN ŞAİR https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/1546-mzasindan-taninan-ar.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/1546-mzasindan-taninan-ar.html İMZASINDAN TANINAN ŞAİR

İMZASINDAN TANINAN SƏNƏTKAR
- NƏĞMƏKAR ŞAİR-DRAMATURQ
(Ön söz əvəzi)
Poeziya Tanrı vergisidir! - deyirlər. Bəli, bu, doğrudan da belədir! Adam var bu vergi ona üç yaşında verilir, Adam var, on üç yaşında, Adam da var ki… Adam da var ki, elə dünyaya gələndə şair doğulur!..
Şair var, bir sətirindən, bir bəndindən bəllidir. Adam var ki, qalın-qalın kitablar nəşr olunsa da şair kimi tanınmır.
Şair var, bir bəndini əzbərləmək üçün bir həftə vaxt sərf olunur. Şair də var ki, şeirləri qısa bir vaxtda nəğmələrə çevrilir, dillər əzbəri olur. Şair var, imzasını tanıdır, şair var imzasından tanınır.
İmzasından tanınan şairlərdən biri də Ramiz Abdullayevdir. Onun imzası bu gün Azərbaycanda oxuculara, xüsusilə də poeziya həvəskarlarına və nəğməsevərlərə artıq yaxşı tanışdır. Onun imzasını görən oxucu elə\ o dəqiqə böyük bir həvəslə həmin əsəri oxumağa can atır və bir su içimə oxuyub başa vurur… Və fikirləşir: «Görəsən, çoxdandır ki tanıdığı bu imzanın müəllifi kimdir?».
Əziz oxucular! Buyurun, imzasını tanıdığınız sənətkarın şərəfli və mənalı ömür yolunun səhifələri ilə Sizlər də tanış olun:
Ramiz Həbibulla oğlu Abdullayev 1953-cü il iyunun 23-də Bakı şəhərinin Maştağa qəsəbəsində anadan olub. 1960-1970-ci illərdə həmin qəsəbədəki 128 saylı orta məktəbdə oxuyub. 1970-ci ildə Bakı Dəmir Yolu Texnikumuna daxil olub. 1972-1974-cü illərdə hərbi xidmət borcunu şərəflə yerinə yetirib. 1975-ci ildə texnikumu bitirərək təyinatla Bakı-yük stansiyasına göndərilib və orada post növbətçisi, stansiya növbətçisi, manevra dispetçeri vəzifələrində çalışıb. 1978-ci ildə Dəmir Yolu İdarəsində neft doldurma şöbəsində dispetçer, 1979-1994-cü illərdə Bakı-Biləcəri sahəsində qovşaq dispetçeri, 1994-cü ildə Dəmir Yolu İdarəsində neft doldurma şöbəsində rəis müavini işləyib. 1995-1999-cu illərdə “Təfəkkür” Universitetində “Dəmir yolunun istismarı” ixtisası üzrə ali təhsil alıb. 1996-cı ildən indiyə qədər “Daşıma Prosesləri İdarəetmə” Birliyiridə rəis müavini vəzifəsində çalışır. Kollektiv arasında böyük hörmətə və nüfuza malikdir. “Fəxri dəmiryolçu” şərəflə daşıyır.
Ən əsası, Ramiz Abdullayevi tanıyanlar yaxşı bilirlər ki, o həm də bədii yaradıcılıqla da məşğul olur, gözəl qələm sahibidir, istedadlı söz ustasıdır, nəğməkar şairdir, bacarıqlı poeziya yaradıcısıdır, əsərləri tamaşaçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanan dramaturqdur.
Ramiz Abdullayevin ilk şeirləri respublikanın müxtəlif mətbuat orqanlarında - «Azərbaycan gəncləri», «Azərbaycan dəmiryolçusu», «Təhsil», «Şərqin səsi», «Ziya», «Elm və Təhsil», «Azad Azərbaycan», «Vişka», «Kirpi», və s. qəzet və jurnallarda, «Addımlar» (1995, 1996) poeziya toplularında çap olunub, sonralar bir neçə kitabı nəşr olunub, əsərləri radio və televiziya verilişlərində səslənib. İki yüzdən çox şeirinə nəğmə bəstələnib əsərləri tamaşaya qoyulub. Şeirləri və mahnıları toplanmış 22 audio və 7 video kasset dinləyicilərinin ixtiyarına verilib. Daha dəqiq desək, tanınmış bəstəkarlardan 25 nəfəri şairin 250-dən artıq şeirinə musiqi bəstələmiş və 80-dən artıq müğənninin ifasında həmin mahnılar xalqımıza təqdim olunmuşdur. Haqqında neçə-neçə məqalələr yazılmış, filmlər çəkilmişdir. Hələ 2003-cü ildə Ramiz Abdullayevin 50 illik yubileyi ərəfəsində Nyu-York Elmlər Akademiyasının akademiki, filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Çobanov “Nəğməkar şair - Ramiz Abdullayev - 50” adlı ayrıca kitab yazmış və nəfis şəkildə nəşr etdirərək oxucuların ixtiyarına vermişdir.
Ramiz Abdullayevin «Necə unudum səni» adlı ilk şeirlər kitabı 1996-cı ildə «Qızıl qələm» mükafatı laureatı, şair Oktay Rzanın «Təbiilik də var, səmimilik də…» sərlövhəli ön sözü ilə oxucuların ixtiyarına verilib.
Şairin «Sevgi duyğuları» adlı ikinci kitabı 1997-ci ildə tanınmış alim-şair, professor Vafiq Nəsirin «Uğurlar arzusu ilə» sərlövhəli ön sözü ilə işıq üzü görüb. Mövzulara uyğun surətdə dörd bölmədə cəmləşdirilmiş həmin kitabın «Vətəni düşməndən azad edək biz!..» sərlövhəli birinci bölməsində Ana Vətənimiz, müqəddəs Odlar yurdu Azərbaycanla, o taylı-bu taylı el-obalarımızla, yağı düşmən tapdağı altında qalıb bizi haraylayan min bir bərəkətli torpaqlarımızla bağlı qələmə aldığı şeirlər toplanmışdır. «Saf məhəbbət üsdə düşməz kölgələr…» sərlövhəli ikinci bölmədə müəllifin saf sevgi və məhəbbət ruhlu lirik şeirləri verilmişdi. Üçüncü bölmədə şairin sözlərinə bəstəkar Nadir Məmmədovun bəstələdiyi mahnıların mətnləri, dördüncü bölmədə isə müəllifin «Qəzəllər»i toplanmışdır.
2000-ci ildə nəfis şəkildə və Azərbaycanın Xalq şairi Məmməd Arazın «Ön sözü» ilə açılan «Sevgi dolu gecələr» (101 nəğmə) adlı üçüncü kitabı Ramiz Abdullayevə daha böyük uğurlar gətirdi. 2001-ci ildə istedadlı qələm sahibi Ramiz Abdullayev dördüncü kitabı ilə yenidən oxucuların görüşünə gəldi. Özü də bu dəfə tam başqa üslubda, tam başqa bir əsərlə!.. Onun növbəti kitabı - «Olacağa çarə yoxdur!» adlı iki hissəli musiqili kamediyası da böyük maraqla qarşılandı. C.Cabbarlı adına İrəvan Azərbaycan Dövlət Dram teatrının aktyorları tərəfindən Azərbaycan Milli Akademik Dram Teatrının və Ş.Qurbanov adına Musiqili Komediya Teatrının səhnələrində tamaşaya qoyuldu. Tamaşa bütövlükdə AzTV-1-də və digər TV kanallarında göstərildi. Tammaşaçıların qəlbinə yol tapdı. Bir qədər sonra isə AzTV-1-də eyniadlı film çəkildi və tamaşaçılara təqdim olundu.
Daha sonralar isə Ramiz Abdullayevin “Biznesmen” (2004) və “Pasport” (2008) adlı daha iki musiqili komediya əsəri oxucuların ixtiyarına verildi. 2007-ci ildə dramaturq Ramiz Abdullayevin “Biznesmen” adlı iki hissəli musiqili komediyası C.Cabbarlı adına İrəvan Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının aktyorları tərəfindən Ş.Qurbanov adına Musiqili Komediya Teatrının səhnəsində oynanıldı, tamaşa “Space” TV tərəfındən çəkildi və bütövlüklə telekanalda göstərildi. 2008-ci il iyun ayında isə Ramiz Abdullayevin “Pasport” adlı iki hissəli musiqili komediyası Dövlət Gənclər Teatrının aktyorları tərəfindən Ş.Qurbanov adına Musiqili Komediya Teatrının səhnəsində oynanıldı, “Space” TV tərəfındən çəkildi və bütövlüklə telekanalda göstərildi.
Onu da qeyd edək ki, 2002-ci ildə yenə bizim naşirliyimiz və “İmzasından tanınan sənətkar” sərlövhəli “Ön söz”ümüzlə şair Ramiz Abdullayevin “Vətən torpağı” adlı daha bir şeirlər kitabı “Borçalı” nəşriyyatı tərəfindən nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilmişdir. Bir qədər sonra həmin kitab tanınmış şair-tərcüməçi Givi Paçxataşvili tərəfindən bütövlüklə və eyni zamanda böyük ustalıqla rus dilinə çevrilmiş və nəfis şəkildə nəşr olunaraq oxuculara təqdim olunmuşdur.
Daha sonralar isə Ramiz Abdullayevin “Bahar yağışı” (2006), “Sevgi çiçəyi” (2008), “101 kəlam” (2010), “Seçilmiş şeirlər” (2013) kitabıları işıqüzü görmüşdür.
Böyük sevinc və fərəf hissi ilə onu da vurğulayaq ki, Ramiz Abdullayev qısa bir vaxtda «Abdulla Şaiq», «Vətən», «Qızıl Qələm», «Qızıl açar» və “Qızıl Buta” mükafatları ilə təltif olunmuş, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü seçilmiş… Dədə Qorqud” adına “Vətən Övladı” qızıl medalına layiq görülmüşdür... Bu uğurlar həmışə məni də sevindirmişdir. Çünki Ramiz Abdullayevin əsərlərinin demək olar ki, əksəriyyətinin işıqüzü görmasində mənim də əməyim var və onun bir-birindən maraqlı və oxunaqlı olan çoxsaylı kitablarını məhz mən redaktə etmiş və nəşrə hazırlamışam.
Budur, istedadlı nəğməkar şair-dramatuq qardaşımız Ramiz Abdullayev haqında daha bir kitabı oxucuların ixtiyarına veririk. Bu kitabda müxtəlif vaxtlarda onun haqqında yazılmış məqalələr toplanmışdır. Əminəm ki, bu kitab da Ramiz Abdullayevin öz kitabları kimi oxucular tərəfindən böyük maraqla qarşılanacaq. Elə buna görə də, əvvəlcədən Ramiz Abdullayevi ürəkdən təbrik edir, ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı və yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!
Müşfiq BORÇALI/.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 13 Jun 2016 18:39:08 +0000 TƏBRİK EDİRİK!... DAHA BİR BORÇALI ÖVLADI - AKADEMİK RAMİZ MƏMMƏDOV AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT MÜKAFATINA LAYİQ GÖRÜLDÜ... https://turan.info.az/elm/diger-bolmeler/1495-tbrk-edrk-daha-br-borali-vladi-akademk-ramz-mmmdov-azrbaycan-respublkasinin-dvlt-mkafatina-layq-grld.html https://turan.info.az/elm/diger-bolmeler/1495-tbrk-edrk-daha-br-borali-vladi-akademk-ramz-mmmdov-azrbaycan-respublkasinin-dvlt-mkafatina-layq-grld.html TƏBRİK EDİRİK!... DAHA BİR BORÇALI ÖVLADI - AKADEMİK RAMİZ MƏMMƏDOV AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT MÜKAFATINA LAYİQ GÖRÜLDÜ...

TƏBRİK EDİRİK!... DAHA BİR BORÇALI ÖVLADI - AKADEMİK RAMİZ MƏMMƏDOV AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT MÜKAFATINA LAYİQ GÖRÜLDÜ...

HƏM DƏ MÜQƏDDƏS BİR BAYRAM GÜNÜNDƏ...
BƏLİ, BU GÜN 28 MAY - RESPUBLİKA GÜNÜNDƏ BÖYÜK FƏXR VƏ QÜRURLA BİLDİRİRİK Kİ,
BİZİM BAYRAM SEVİNCİMİZƏ DAHA BİR ŞAD XƏBƏR XÜSUSİ RƏNG, XÜSUSİ ÇALAR, XÜSUSİ SEVİNC QATDI..
BİZLƏRİ DAHA SEVİNDİRDİ...

Belə ki, turan.info.az xəbər vermişdir ki, mayın 27-də “Buta” sarayında Azərbaycanın milli bayramı – Respublika Günü münasibətilə keçirilən rəsmi qəbulda Dövlətimizin başçısı 2016-cı il üçün elm və ədəbiyyat sahələrində dövlət mükafatlarını təqdim edib.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin "2016-cı il üçün Azərbaycan Respublikasının elm və ədəbiyyat sahələrində Dövlət Mükafatlarının verilməsi haqqında" 26 may 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə 2016-cı il üçün elm sahəsində Dövlət mükafatına layıq görülənlər arasında dəyərli soydaşımız, AMEA H.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun direktoru, AMEA-nın həqiqi üzvü, akademik, Azərbaycanda və beynəlxalq miqyasda Xəzər dənizinin tədqiqatları üzrə tanınmış tədqiqatçı, görkəmli alim, texnika elmləri doktoru, professor Ramiz Mahmud oğlu Məmmədov da var. O, bu yüksək mükafata "Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" üçcildlik monoqrafiyaya görə layiq görülüb.

Ramiz Mahmud oğlu Məmmədov 1950-ci ildə Ulu Borçalımızın qədim Qarayazı bölgəsindəki (indiki Gürcüstan Respublikasının Qardabani rayonundakı) Qaracalar kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə həmin kəndin orta məktəbini bitirmiş və Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU-nun) fizika fakultısinə qəbul olunmuş və 1972-ci ildə ali təhsilini başa vurmuşdur.

O, 1973-cü ildə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyası Coğrafiya İnstitutunun Xəzər Dənizi Problemləri Mərkəzində elmi fəliyyətə başlamışdır. Coğrafiya İnstitunun Elmi Şurasının qərarı ilə 1975-1976-ci illərdə Moskva Okeanologiya İnstitutunda stajor olmuş, 1977-ci ildə isə həmin institutun əyani aspiranturasına qəbul olunmuşdur. 1980-ci ilin yanvar ayında Moskva Okeanologiya İnstitunun Dissertasiya Şurasında «Okeonologiya» ixtisası üzrə “Dayaz dənizlərdə və şirinsulu sututarlarında turbulent mübadilə” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi adını almışdır.

Bakıya qayıtdıqdan sonra o 1980-1985-ci illərdə Azərbaycan «Kosmik Tədqiqatlar» Elm-İstehsalat Birliyində «Xəzər elmi tədqiqat stansiyasının» müdiri vəzifəsində çalışmış, 1985-ci ildə AEA Rəyasət Heyyətinin qərarı ilə əvvəl Geologiya, 1989-cu ildə isə yenidən Coğrafiya İnstitutuna işə qaytarılmışdır.
1991-ci ildən Coğrafiya İnstitutunun Xəzər Dənizi Problemləri Mərkəzinin müdiri, 1995-2013-cü illər ərzində isə həmin institutun elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində işləmişdir.
2013-cü ildən AMEA H.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışır.

1995-cı ildə „Xəzər dənizinin hidrofiziki sahələrinin dəyişkənliyi və onların çirkləndiricilərin yaılmasına təsiri“ mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək texnika elmləri doktoru elmi adını almış, 2001-ci ildə «Coğrafiya» ixtisası üzrə AMEA-nın müxbir üzvü, 2014-cü ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.

2009-cu ildə Azərbaycan Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə ona hidrologiya ixtisası üzrə professor elmi rütbəsi verilmişdir.

R.M.Məmmədovun elmi tədqiqatları, 40 ildən çoxdur ki, əsasən, Xəzər dənizinin ən aktual problemlərinə - hidrologiyasına, hidrometeorologiyasına, hidrofizikasına, kologiyasına, atmosferlə dənizin qarşılıqlı təsirinə, dənizdə turbulent mübadilə və turbulent diffuziyanın tədqiqinə, səviyyənin dəyişməsinə, iqlim dəyişmələrinin Xəzər dənizinə təsirinə, çirkləndiricilərin dənizdə yayılmasının fiziki-coğrafi modelinin yaradılmasına, sahil zonasının idarəçiliyi və ekocoğrafi problemlərinə, Azərbaycanda səhralaşma probleminə, landşaft planlaşdırılmasına, Xəzər dənizinin status probleminə və ümumiyyətlə, Xəzərin ekocoğrafi problemlərinin tədqiqinə həsr olunmuşdur.

Kür-Araz hövzəsinin transsərhəd su problemləri, Azərbaycanda səhralaşma prosesinin tədqiqi, landşaft planlaşdırılması və ətraf mühitin mühafizəsi də onun əsas tədqiqat istiqamətlərindəndir.

O, ilk elmi-tədqiqat işinə Xəzər dənizinin açıq hissəsində yerləşmiş tərpənməz özül üzərində başlamışdır. 1973-cü ildə, ilk dəfə olaraq tərpənməz özül üzərindən dəniz axınlarının mikropulsasiyalarını ölçməyin metodikasını işləmiş və tədqiqatlar aparmışdır. Alınan nəticələr dünya praktikasında okeanologiya elmində yenilik idi və ona görə də müəllifin aldığı nəticələr fundamental okeahologiya elminə layiqli töhfə omuş, nəticələr SSRİ EA-nın “Fizika atmosferı i okeana” və “Okeanlogiya” jurnallarında dərc olunmuşdur.

Təcrübi işlərlə yanaşı, R.Məmmədov nəzəri tədqiqatlar sahəsində də dəyərli nəticələr əldə etmişdir. Onun işləmiş olduğu yarımempirik modelə görə, dəniz səthində küləyin və istilik axını verilən halda, dənizin müxtəlif dərinliklərində temperaturun paylanmasının proqnozunu vermək, okeanologiyanın ən vacib məsələlərindən biri olan termoklinin yerləşmə dərinliyini müəyyən etmək olar. Sonralar Xəzər dənizinin sahil zonasında temperatur anomaliyalarının modelləşdirilməsi sahəsində alınan nəticələr bu istiqamətdə aparılan tədqiqatların davamıdır.

Onun elmi-tədqiqat apardığı istiqamətlərdən birini də atmosferlə dənizin qarşılıqlı təsirinin öyrənilməsi təşkil edir. Müəllif bu sahədə öz həmkarı ilə birlikdə, digər tədqiqatçılardan irəli gedərək, dəniz-atmosfer sisteminin qeyri-stasionar modelini yaratmışdır.

Çirkləndiricilərin Xəzər dənizində yayılması məsələsi R.M.Məmmədovun daimi tədqiqat obyekti olmuşdur. Bu mövzuya həsr olunmuş əvvəlki işlərdən fərqli olaraq, o təkcə dənizin bu və ya digər hissəsinin hansı dərəcədə çirklənməsi faktını tədqiq etməklə kifayətlənməmiş, müxtəlif rayonlarda, hidrometeroloji şəraitdən asılı olaraq onların yayılma qanunauyğunluqlarını tədqiq etmiş və mühüm nəticələr əldə etmişdir. Bunun üçün ən əvvəl məsələ nəzəri baxımdan araşdırılmış və sonra natural şəraitdə aparılmış təcrübi yollarla dənizdə turbulent diffuziyanın universal qanunauyğunluqları müəyyənləşdirilmişdir. Turbulent diffuziya əmsalının məkan miqyasından asılılıq qanunauyğunluğu alınmış, dənizdə temperatur, sıxlıq və axınların sürətindən asılı olaraq çirkləndiricilərin yayılma hündürlüyü və qalınlığını hesablamaq üçün nəzəri düsturlar verilmişdir. Sonralar isə həmin nəzəri düsturların doğruluğu dəniz şəratində aparılmış təcrübələrlə təsdiq olunmuşdur.

Xəzər dənizinin ətraf mühitini yaxşılaşdırmağın effektiv yollarından biri də qəza hallarında çirklənmənin operativ ləğvi üçün onların yayılma istiqaməti və arealını etibarlı proqnozlaşdırmaqdır. R.M.Məmmədov hidrometeroloji şəraiti, sahil konfiqurasiyasını və dibin morfometriyasını nəzərə almaqla Xəzərdə çirkləndiricilərin yayılmasının fiziki-coğrafi modelini yaratmış, konkret hesablamalar aparmış və təkliflər vermişdir. Müəlifin bu modeli beynəlxalq aprobasiyadan keçmiş, „Oil Spill“ və „Fluid Mekaniks“ kimi məşhur beynəlxalq elmi jurnallarda dərc olunmuşdur. Lukoyl, Exon, Bp kimi beynəlxalq şirkətlər tərəfindən Xəzər dənizində neft axtarışı, hasilatı və nəqli zamanı istifadə olunmuşdur.

Alim bu istiqamətdə işlərini müəllif sonralar da inkişaf etdirmiş, Xəzər dənizinin transsərhəd çirklənməsinin modelini işləmiş və 2000-ci ildə professor Xrist Moors ilə birgə ABŞ-nın Mülki Tədqiqatlar və İnkişaf Fondunun qrantına layiq görülmüşdür. Alınmış nəticələr dünyada bu sahədə ən samballı nəşr sayılan „Spill Science & Technology bulletin” elmi jurnalında çap olunmuşdur.

Məlumdur ki, Xəzər dənizini çirkləndirən əsas mənbələrdən biri sahil zonasında yerləşmiş sənaye və məişət obyektlərindən dənizə çirkab sularının axıdılmasıdır. Alınmış nəzəri nəticələrin tətbiqi kimi, R.M.Məmmədov nisbətən təmizlənmiş çirkab sularının Abşeron sahil zonasına axıdılmasının fiziki-okenaqrafik əsaslarını işləmiş və maksimal özünütəmizləməyə nail olmaq üçün zəruri olan buraxılış dərinliyini və sahildən məsafəni müəyyən etmişdir. Bu nəticə 1997-ci ildə Azərbaycan Ekologiya Komitəsi tərəfindən istifadə üçün Nazirlər Kabinetinə tövsiyə olunmuşdur. Xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, bu istiqamətdə elmi praktiki işləri alim Baykal gölü və onu çirkləndirən Baykal Selluloza Zavodu üçün də aparmışdır.

Uzun illərin tədqiqatları nəticəsində Xəzər dənizinin əsas çirklənmə mənbələri müəyyənləşdirilmiş, onların təsnifatı verilmişdir.

2000-ci ildə alimin „Xəzər dənizinin hidrofiziki sahələrin dəyişkənliyi və onların çirklənmənin yayılmasına təsiri“ kitabı nəşr olunur.

Xəzər dənizinin əsas problemlərindən biri olan səviyyənin dəyişməsi və onun uzunmüddətli proqnozunun işlənməsi 1985-ci illərdən başlayaraq R.M.Məmmədovun tədqiqatlarında xüsusi yer tutmuş və müəllif bu sahədə də dəyərli nəticələr əldə etmişdir. Apardığı mühüm elmi axtarışlar səviyyə dəyişmələrinin səbəblərini izah etməyə həsr edilmiş, səviyyə dəyişmələrinin kompleks model-sxemi tərtib olunmuş və onun birinci yaxınlaşmada proqnozu verilmişdir. Xəzər dənizi səviyyəsinin kəskin qalxdığı 1978-1995-ci illərdə tədqiqtçıların onun bundan sonra da qalxacağı proqnozunu versə də 1993-cü ildə R.M. Məmmədov birgə müəlliflə onun səviyyəsinin qalxmasının 1996-cı ildə dayanacağı haqqında proqnoz verdi və bu sonralar özünü doğrultdu. Alınmış nəticələr Parisdə və Tehranda keçirilmiş beynəlxalq simpozium və konfraslarda məruzə olundu və sonralar Bakı bərəsinin və şəhərin sahil zonasındakı milli parkın yenidən layihələşdirilməsində istifadə olunur.

Bu istiqamətdə aparılmış axtarışlardan alınmış vacib nəticələrdən biri Xəzər dənizi səviyyəsi və onun hövzəsinin hidroiqlim şəraitinin ssenarilirənin işlənməsi və onların proqnostik qiymətləndirilməsidir.

Qlobal iqlim dəyişmələri R.Məmmədovun tədqiqatlarından kənarda qalmamışdır. O 1995-ci ildə UNEP proqramı çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının ilk Milli Hesabatının müəllifidir. 1998-ci ildə Helsinkidə „İqlim və su“ mövzusunda keçirilmiş beynəlxalq simpoziumda „İqlim anomaliyalarının Xəzər dənizinin səviyyəsinə təsiri“ mövzusunda məruzə ilə iştirak etmişdir. 2008-ci ildə ABŞ-nın Mülki Tədqiqatlar və İnkişaf və Azərbaycan Elm Fondunun „İqlim dəyişmələri və Xəzər dənizinin ekosistemi, model tədqiqatları” mövzusunda birgə qrantına layiq görülmüşdür.

1999-cu ildən başlayaraq onun elmi fəaliyyətində yeni istiqamət, Azərbaycan Respubliksı ərazisinin səhralaşma problemləri xüsusi yer tutur. Bilavasitə onun rəhbərliyi və iştirakı ilə Yer planetinin tədqiqi üçün buraxılmış süni peyklərdən alınmış rəqəmli kosmik şəkillər emal edilmiş, respublikanın 35 min kv.km. ərazisi üçün səhralaşmanın növü, dərəcəsi, yayılma arealı xəritələri tərtib olunmuş, bu neqativ hallara qarşı mübarizə tədbirləri tövsiyə olunmuşdur. Avropa standartlarına uyğun bu elmi tədqiqat işləri Azərbaycanda səhralaşmanın tədqiqinə həsr olunmuş birinci və hələlik yeganədir. R.Məmmədov aldığı nəticələri beynəlxalq konfraslada məruzə etmiş, onun təşkilatçılığı və sədrliyi ilə 2002-ci ildə Tbilisi şəhərində bu mövzuda Beynəlxalq Konfrans keçirilmlşdir. Tbilisi şəhərində keçirilmiş „Qafqaz ölkələri dağ regionlarının davamlı inkişafı (2003)“, „Qlobal iqlim dəyişmələri və Qafqaz regionunda quraqlıq proplemi (2004)“, Nikosiya şəhərində isə „Aralıq dənizi regionunun ətraf mühit problemləri (2002)“ beynəlxalq konfraslarına da o, sədrlik və həmsədrlik etmişdir.

R.M.Məmmədovun tədqiqatları öz novatorluğu ilə həmişə fərqlənmişdir. Bu baximdan, Avropa üçün də yenilik olan, Landşaft Planlaşdırılmasına dair onun elmi-praktiki işlərini misal göstərmək olar. Hazırda təbiətdən istifadənin və təbiəti mühafizənin ən müasir vasitələrindən biri sayılan bu metod ilə o ilk dəfə Şirvan Milli Parkı və onun ətraf zonası üçün landşaft planlaşdırılması aparmış, onun inkişafının sahə və inteqrasiya olunmuş məqsədlərini işləmiş, əsas istiqamətlərin və tədbirlərin konsepsiyasını hazırlamışdır. GİS mühitində ayrı-ayrı təbii komponentlərin əhəmiyyətlilik, həssaslıq və inkişafın məqsədləri, bütün ərazi üçün isə landşaft, torpaqdan müasir istifadə, konfliktlər, məqsədlər və tədbirlər xəritələrini tərtib etmişdir. Müəlif bu mövzuda ingilis və azərbaycan dillərində monoqrafiya yazmış, hazırladığı kitablar Avropa İttifaqının Birləşmiş Transsərhəd Katibliyinin dəstəyi ilə Tbilisi şəhərində çap olunmuşdur.

Alimin yaradıcılığında novatorluq cəhətlərdən biri də Xəzər dənizinin tədqiqində yeni texnologiyaların tətbiqidir. Əvvəllər aparılmış tədqiqatların əhəmiyyətini azaltmayaraq qeyd etmək lazımdır ki, onlar real zaman miqyasında müşahidə aparmaq imkanından məhrum idilər və burada çıxış yolu dənizin bir rayonunda alınmış nəticələri digər ərazilərə ekstropolyasiya etmək idi. Nəticədə bu yolda heç də həmişə adekvat nəticələr alınmırdı.

Bununla yanaşı, qeyd etmək lazımdır ki, elmi-texniki prosesin inkişafı nəticəsində Yerin süni peyklərindən yeni müşahidə texnologiyası və metodları yaranmış, onlardan dünya okeanı və dənizlərinin hamısında, Xəzər müstəsna olmaqla, istifadə olunmuşdur.

Bu boşluğu doldurmaq üçün R.M.Məmmədov xeyli cəhd və təşəbbüs göstərmiş, beynəlxalq elm fondlarının dəstəyi ilə Xəzər dənizində su dövranlarının tədqiqi üçün yeni və həm də daha adekvat nəticə verən “drifter” metodunu tətbiq etmiş və yerin süni peyki ilə qurulmuş əlaqə ilə alınmış məlumatlar əsasında Xəzər dənizinin su dövranlarını tədqiq etmiş, əvvəllər bir çox tədqiqatçıların tərtib və təklif etdiyi axınlar sisteminə əsaslı düzəlişlər vermişdir.

Xəzər dənizinin tədqiqinə aid yeni texnologiyalardan biri onun səviyyə dəyişkənliyi, çirklənməsi və başqa problemlərinin öyrənilməsində yerin süni peyklərindən radar altimetriyası ilə tədqiqatların aparılmasıdır. Bu işi o ilk dəfə 2004-cü ildə Fransanın Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi ilə başlamış və daha sonra İtaliya, Böyük Britaniya və Alman alimləri ilə tədqiqatlar davam etdirilmiş, nəticələr 2005-ci ildə Venetsiyada “Radar Altimetriyasının 15 illiyinə” həsr olunmuş beynəlxalq simpoziumda təqdim olunmuşdur. Alim bu beynəlxalq simpoziumda da məruzə ilə iştirak etmişdir. Bu tədqiqatlarda əsas məqsəd Xəzər dənizində daimi işləyən Çevik-Monitorinq-Nəzarət-Sisteminin (ÇMNS) yaradılmasıdır. Tədqiqatların nəticəsi məşhur Şpringer nəşriyyatının dəstəyi ilə müəllifin Avropa həmkarları ilə yazdığı kitabda öz əksini tapmışdır.

Onun Xəzər dənizinin informasiya bazasının yaradılmasında da fəaliyyətini qeyd etmək lazımdır. O, Beynəlxalq Okeanologiya Məlumatları və Mübadiləsi Mərkəzinin Azərbaycan üzrə milli koordinatorudur, Xəzər dənizinin informasiya bazasının yaradılması sahəsində Avropa İttifaqının 6 və 7-ci Çərçivə Proqramlarının qrantına layiq görülmüşdür. 1997-ci ildə o, 275 xəritədən ibarət olan “Xəzər dənizinin hidrometeoroloji atlasını” tərtib etmişdir.

Kür-Araz hövzəsinin transsərhəd su problemlərinin tədqiqi də alimin elmi axtarışlarının maraq dairəsindədir. Bu mövzuda önəmli məqamlardan biri onun 2009-cu ildə Cenevrə şəhərində Birləşmiş Millətlər Liqasının “Daşqınların yaranmasının transsərhəd risklərinin idarə olunması” mövzusunda keçirdiyi beynəlxalq seminarda “Su resurslarının inteqrasiya olunmuş metodu ilə Kür hövzəsində daşqınların qarşısının alınması” mövzusunda etdiyi məruzədir.

R.Məmmədov Xəzər dənizində keçirilmiş 15-dən çox dəniz ekspedisiyanın iştirakçısı və çoxunun rəhbəri olmuş, onların tədqiqat planını tərtib etmişdir. O öz tədqiqatları ilə Sakit, Hind okeanlarında, Qara və Baltik dənizlərində, Baykal gölündə keçrilən bir neçə beynəlxalq ekspedisiyaların da iştirakçısı olmuşdur.

2005-ci ildə R.Məmmədov rus alimləri ilə birgə Moskvanın „Nauka“ nəşriyyatının sifarişi ilə „Xəzər dənizinin müasir vəziyyəti“ monoqrafiyasını yazıb. Monoqrafiyada müəlliflər Xəzər dənizinə aid öz tədqiqatlarının nəticələrini təqdim etməklə yanaşı onun müasir vəziyyəti ilə bağlı yeni ümumiləşdirmə verirlər və problemə öz münasibətlərini açıqlayırlar.

2007-ci ildə R.M.Məmmədovun “Hidrometeoroloji dəyişkənlik və Xəzər dənizinin ekocoğrafi problemləri” kitabı işıq üzü görür. Bu monoqrafiyada müəllifin, əsasən, özünün bu sahədə uzunmüddətli tədqiqarlarının ümumiləşdirilmiş nəticələri verilmişdir.

2007-ci ildə alimin gürcü həmkarları ilə birlikdə “Qəza və risklərin coğrafiyası (Qafqaz-Pont regionun rütubətli subtropik zonaları” kitabı Tbilisi şəhərində işıq üzü görür. Gürcüstan və türk alimləri ilə elmi əməkdaşlığı davam etdirən alim 2007-ci ildə Tbilisidə öz həmkarları ilə birgə “Cənubi Qafqazda ətraf mühitin antropogen transformasiyası” kitabını çap etdirir.

R.M.Məmmədovon elmi əsərləri dünyanın məşhur elmi juranlları və nəşriyyatlarında (“Şpringer”, “Nauka”, “Akademik Qluavert” və s.) çap olunmuşdur o, 220 elmi məqalə, 7 kitab və 1 atlasın müəllifidir, 20-yə qədər işi AMEA-nın mühüm nəticələrinin siyahısına daxil edilmişdir. Bunlardan aşağıdakıları göstərmək olar:

1980-1986-cı illərdə Qarşılıqlı İqtisadi Yardım Şurası ölkələrinin icra etdiyi "Dünya okeanı" mövzusunun idarə heyətinin üzvü olmuşdur. O, Sakit, Hind və Atlantik okeanlarında beynəlxalq ekspedisiyaların öz tədqiqat mövzusu ilə iştirakçısı olub. Azərbaycan Respublikasında Xəzərin kompleks tədqiqat planının tərtib etmiş və Bakıda Xəzərə aid beynalxalq və respublika konfranslarının keçirilməsinin təşkilatçısı və aktiv iştirakçılarından biridir.

R.Məmmədov Azərbaycanda və dünyada, beynəlxalq elm aləmində Xəzər dənizinin tədqiqatları üzrə tanınmış tədqiqatçı-alim və böyük çəkisi olan mütəxəssisdir.
250-yə qədər elmi məqalənin, 9 monoqrafiyanın, 1 coğrafi atlasın və 20-yə qədər beynəlxalq elmi layihənin müəllifidr. Təkcə son 10 ildə 30-a qədər ölkədə keçirilmiş beynəlxalq simpozium, konfrans, seminar və toplantıların iştirakçısı olub, məruzə ilə çıxış etmiş, bəzilərinə isə sədrlik etmişdir. O, ümumiyyətlə götürdükdə dünyanın 82 şəhərində (Paris, San-Fraçisko, Brussel, London, Afina, İstanbul, Tokio, Helsinki, Brisbon, Sinqapur, Moskva, Sankt-Beterburq, Pissa, Buxarest, Berlin və s.) müxtəlif elmi toplantıların iştirakçısı olmuşdur, hazırda dünyanın 35-dən çox elmi tədqiqat institut və unversitetli ilə əməkdaşlıq edir. ABŞ-nın Mülki Tədqiqatlar və İnkişaf Fondu, Avropanın Kopernikus, İNTAS, Çərçivə Proqamı 6 və 7, NATO-nun „Elm Sülh Naminə“ və s. beynəlxalq fondların elmi qrantlarına layiq görülmüşdür. Avropa və ABŞ-nın bir neçə aparıcı alim və universitetləri ilə birgə elmi-tədqiqat işlərinin icrasını davam etdirir.

Onun məqalə və kitablarının xeyli hissəsi xaricdə, bu sahədə dünyanın ən nüfuzlu jurnallarında və nəşriyyatlarında dərc olunmuşdur. O, 40-a qədər ölkədə keçirilmiş beynəlxalq elmi simpozium və konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir, BMT, YUNESCO, Avropa Birliyi və s. beynəlxalq qurumların elmi və ekoloji təşkilatlarında ölkəmizi təmsil edir.

Nəhayət, böyük qürur və sevinclə qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin "2016-cı il üçün Azərbaycan Respublikasının elm və ədəbiyyat sahələrində Dövlət Mükafatlarının verilməsi haqqında" 26 may 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə AMEA H.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun direktoru, akademik Ramiz Mahmud oğlu Məmmədov "Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" üçcildlik monoqrafiyaya görə 2016-cı il üçün elm sahəsində Dövlət mükafatına layıq görülmüşdür.
Bu yüksək mükafata layiq görülməsi münasibətilə dəyərli soydaşımız, AMEA H.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun direktoru, AMEA-nın həqiqi üzvü, akademik, Azərbaycanda və beynəlxalq miqyasda Xəzər dənizinin tədqiqatları üzrə tanınmış tədqiqatçı, görkəmli alim, texnika elmləri doktoru, professor Ramiz Mahmud oğlu Məmmədovu bütün Borçalılılar adından ürəkdən təbrik edir, ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı, elmi və ictimai fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Müşfiq BORÇALI.

Akademik Ramiz Məmmədovun kitabları:

1. Изменчивость гидрофизических полей и распространение загрязнителей в Каспийском море ("Xəzər dənizinin hidrofiziki sahələrin dəyişkənliyi və onların çirklənmənin yayılmasına təsiri") // Баку. 2000, Изд. «Элм». 185 с.

2. Современное состояние Каспийского моря // Изд. Наука. Москва. 2005, 354 с. (Соавторы: Панин Г.Н., Митрофанов И.В.).

3. Гидрометеорологическая изменчивость и экогеографические проблемы Каспийского моря // Изд. «Елм». 2007, Баку. 454 с.

4. География катастроф и риска (зоны влажных субтропиков Кавказско-Понтийского региона) ("Geography of catastrophes and risk") // Тбилиси. 2007, 358 с. (Соавторы: Бондырев И.В., Таварткиладзе А.М., Литвинская С.А.).

5. Антропогенная трансформация природной среды Южного Кавказа ("Antropogenic transformation of the South Caucasus natural ambience") // Тбилиси. 2008, 450 с. (Совторы: Бондырев И.В., Таварткиладзе А.М).

6. Azərbaycanda Landaşft Planlaşdırılması (ilk təcrübə və tətbiq) R.M.Məmmədov. Bakı, 2009.

7. Piloting Landscape Planning in the Countries of the Southern Caucasus. Hovik Sayadyan, Nodar Elizbarishvili, Ramiz Mammadov, Michael Garforth, Baku, Tbilisi, Yerevan, 2009.

Atlas:

“Xəzər dənizinin hidrometeoroloji atlası” - 2014;

R.M.Məmmədovun AMEA-nın ən mühüm nəticələr siyahısına daxil olmuş işləri:

1. İlk dəfə «Azərbaycanın Konstruktiv Coğrafiyası» (1-ci hissə) monoqrafik əsəri yazılmışdır. Bu əsərdə Azərbaycan Respukblikasının təbii şəraiti, ehtiyatları, ekoloji-coğrafi problemləri və ətraf mühitin mühafizə məsələləri öz əksini tapmış, onların elmi-nəzəri, eləcə də praktiki əhəmiyyəti qabarıq şəkildə izah edilmişdir (Birgə müəlliflər: B.Ə.Budaqov, N.Ş.Şirinov, Ə.C.Əyyubov, Ə.V.Məmmədov).1991.

2. İlk dəfə olaraq külək sürətinin sahildə sabit verildiyi hal üçün dəniz səthinin və atmosferin dənizə yaxın qatlarının dinamik xarakteristikalarını (küləyin dənizdə qeyd olunmuş sürəti u (x, y, z, t) müqavimət ( Cu) və kələkötürlük ( Zo), hərəkət miqdarı seli ( mu) təyin etmək üçün fiziki-riyazi model tərtib olunmuşdur (Birgə müəllif: A.İ.Hümbətov).1993.

3. İlk dəfə Xəzər dənizi səviyyəsi tərəddüdü ilə günəş aktivliyi arasındakı əlaqə müəyyənləşdirilmiş, səviyyənin gələcək dəyişməsi üçün yarımempirik düstur alınmış və onun birinci yaxınlaşmada proqnozu verilmişdir (Birgə müəllif: A.İ.Hümbətov).1993.

4. Orta Xəzərin qərb hissəsinin sahil zonası üçün çirkləndiricilərin keyfiyyət və kəmiyyət səciyyəsinin dinamikası öyrənilmiş, turbulent diffuziya tənliyinin köməyi ilə müəllif hidrometeroloji hallar üçün onların yayılmasının proqnozunu vermişdir (Birgə müəlliflər: T.M.Tatarayev, N.İ.Ağalarova). 1994.

5. İlk dəfə olaraq Xəzər dənizinin Abşeron yarımadasının şimal sahil zonası üçün fiziki-coğrafi model hazırlanmış, küləyin dəniz axınlarının sürəti, turbulent mübadilə əmsalı və sahil konfiqurasiyası nəzərə alınaraq çirkləndiricilərin yayılma proqnozu verilmişdir. (Birgə müəlliflər: T.M.Tatarayev, N.İ.Ağalarova). 1995.

6. İlk dəfə olaraq Abşeron yarımadasının şimal sahil zonası üçün fiziki-coğrafi model hazırlanmış və küləyin dəniz axınlarının sürəti, turbulent mübadilə əmsalı və sahilin konfiqurasiyası nəzərə alınmaqla çirkləndiricilərin yayılma proqnozu verilmişdir. 1996.

7. İlk dəfə olaraq, axırıncı qalxma dövrü üçün, atmosfer dövranları makroformullarının təkrarlanması ilə (W, E, C) Xəzər dənizi səviyyəsinin dəyişmələri arasında yüksək əlaqə olduğu aşkar olunmuş, onların korrelyasiya əmsalları hazırlanmış və reqressiya tənlikləri qurulmuşdur (Birgə müəllif: Y.Hadıyev). 1998.

8. İlk dəfə olaraq Xəzər dənizində buxarlanmanı təyin edən hidrometeoroloji parametrlərin ortalaşdırılması xətaları tədqiq edilmiş, onların məkan-zaman dəyişkənliyi və səviyyə tərəddüdləri ilə əlaqələri öyrənilmişdir. Dəniz səthindən buxarlanma intensivliyinin zaman spektrində illik, mövsümü və aylıq maksimumlar aşkar edilmişdir (Birgə müəlliflər: T.M.Tatarayev, N.İ.Əhmədov, A.İ.Hümbətov). 1998.

9. İlk dəfə elektron-tematik xəritələr əsasında Xəzər dənizinin 250 xəritədən ibarət kompleks coğrafi Atlası tərtib olunmuşdur. Redaktorlar: akad.A.Əlizadə, akad.B.Budaqov. 1999.

10. İlk dəfə olaraq Azərbaycanın Xəzərətrafı regionlarında müxtəlif dövrlərin (son 20 il) aerokosmik şəkillərinin deşifrlənməsi ilə aparılan tədqiqatlar nəticəsində təbii antropogen amillərin təsiri ilə səhralaşma prosesinin sürətlənməsi aşkar olunmuşdur ki, bu da torpaq örtüyünün şoranlaşması deflyasiyası proseslərini gücləndirmiş, yeni şoranlıqların meydana gəlməsinə, qumların hərəkət sürətinin fəallaşmasına və bitki örtüyünün qalofitizasiyası prosesnin güclənməsinə səbəb olmuşdur. Tədqiqatlar nəticəsində səhralaşma prosesinin sürətlənməsinə qarşı bir sıra mübarizə tədbirləri işlənib hazırlanmışdır (Birgə müəlliflər: B.Ə.Budaqov, A.A.Mikayılov, S.Quliyeva, . X.R.İsmətova). 2001.

11. İlk dəfə нeni metodika və texnologiya əsasında rəqəmli kosmik şəkillərdən istifadə etməklə (LANDŞAFT-aprel 2000) Abşeron yarımadasının səhralaşmanın növü, dərəcəsi, torpaq istifadəsi və 2010-cu il üçün landşaftların səhralaşma riski (proqnozu) xəritələri ( 1:1 00000 miqyaslı) tərtib olunmuşdur. 1984-2000-ci il müddətində tədqiqat aparılan rayonda güclü və çox güclü səhralaşmaya məruz qalan ərazilərin sahəsi antropogen və Xəzər dənizinin səviyyəsinin qalxması ( qrunt sularının səviyyəsinin qalxması, bataqlaşma, şorlaşma) amillərinin təsiri nəticəsində 450 kv km-ə qədər artmışdır (Birgə müəlliflər: B.Ə.Budaqov, A.A.Mikayılov, X.R.İsmətova). 2001

12. Xəzər dənizinin səviyyə dəyişkənliyini törədən amillərin və ekoloji şəraitin tədqiqi. İlk dəfə olaraq Xəzər dənizində çirkləndiricilərin müxtəlif hidrometeoroloji şəraitdə yayılmasının kompleks fiziki-coğrafi modeli işlənmişdir. Bu model artıq neft ləkələrinin sərhədlərarası yayılması proqnozlaşdırılmasında tətbiq edilmişdir. 2004.

13. Xəzər dənizi regionunda atmosferin yerüstü dövranlar dəyişməsinin qanunauyğunluqlarının tədqiqi əsasında, xəzər səviyyəsinin müasir dəyişmələrində, payız-qış müddətində, zonal istiqamətli küləklərin sürətinin modulunun statistik əhəmiyyətli azaldığı və bunun nəticəsində regionda buxarlanmanın intensivliyinin zəiflədiyi müəyyən edilmişdir (Birgə müəllif: Q.Panin (RAN). 2005.

14. İlk dəfə olaraq drifterlər vasitəsilə (laqranş təsviri) yerin süni peyklərindən Xəzər dənizinin axınlar sistemi öyrənilmiş və indiyə qədər mövcud olan axın sxemlərinin həqiqətə uyğun olmadığı müəyyən olunmuşdur (Birgə müəlliflər: E.Özsoy (Türkiyə), Q.Karatayev (Ukrayina). 2006.

15. Xəzər dənizi səviyyəsinin qalxmasının sahil zonasındakı sosial-iqtisadi və ekoloji nəticələrini qiymətləndirmək üçün universal metodika işlənmişdir. Azərbaycan sahillərinin həssas hissələri müəyyənləşdirilmiş, işlənmiş metodika bu ərazilərə tətbiq olunmuşdur. Sahil zonasının idarəçiliyi üçün strategiya hazırlanmış, onun mühafizəsi üçün elmi əsaslı təkliflər verilmişdir. 2007.

16. İlk dəfə Şirvan Milli Parkı və onun ətraf ərazilərində landşaft planlaşdırılması aparılmış, onun inkişafının sahə və inteqrasiya olunmuş məqsədləri işlənilmiş, əsas istiqamətlərin və tədbirlərin konsepsiyası hazırlanmışdır. GİS mühitində ayrı-ayrı təbii komponentlərin əhəmiyyətlilik, həssaslıq və inkişafın məqsədləri, bütün ərazi üçün isə landşaft, torpaqdan müasir istifadə, konfliktlər, məqsədlər və tədbirlər xəritələri (cəmi 16) tərtib olunmuşdur. 2008.

17. İlk dəfə Azərbaycan coğrafiya elmində Landşaft Planlaşdıtılmasına (LP) aid monoqrafiya yazılmış, Azərbaycan və ingilis dillərində nəşr edilmişdir. Kitablarda LP-nin konsepsiyası, mahiyyəti, məzmunu, məqsədləri və metodları təqdim olunur, onun icra mərhələləri, ərazi inkişafının sahə və inteqrasiya olunmuş məqsədləri, konsepsiyaları, xəritələrin tərtib olunmasının yeni texnologiyası verilir. Kitabda verilən metodika Şirvan Milli Parkı və onun ətraf ərazilərinin landşaft planlaşdırılmasında tətbiq olunur. 2009.

R.M.Məmmədovun son 10 ildə beynəlxalq təşkilatlarin qrantlari əsasinda həyata keçirdiyi layihələr:

1. Xəzər dənizinin ətraf mühiti və sənayesi haqqında informasiya xidmətinin yaradılması. Layinəni verən: Avropa İttifaqının Çərçivə Proqramı - 7. İcra müddəti: 2009-2010-cu illər.Qrup rəhbəri. 2009.

2. İqlim dəyişmələri və Xəzər dənizinin ekosistemi: model tədqiqatları. Layihəni verənlər: ABŞ-ın Mülki Tədqiqtalar və İnkişaf Fondu, Azərbaycanın Milli Elm Fondu. İcra müddəti: 2008-2009-cu illər. Layihə direktoru.

3. Xəzər dənizi ekosisteminin fənnlərarası analizi (MACE). Layinəni verən: NATO Elm Sülh Naminə Proqramı. İcra müddəti: 2006-2009-cu illər.Tərəfdaş ölkələr tərəfindən layihənin direkroru.

4. Landsat süni peykinin məlumatlarının emalı nəticəsində dəniz səthinin məsafədən deteksiya olunması. Layihəni verən: Lukoyl şirtkəti. İcra müddəti: 2008-ci il. Layihə direktoru. 2008.

5. Cənubi Qafqazda Landşaft Planlaşdırılması. Layihəni verən: Berlin Texniki Universiteti, Almaniyanın Federal Təbiəti Mühafizə Cəmiyyəti. İcra müddəti: 2007-2008-ci illər. Layihə direktoru.

6. Peyk altimetriyasının sahil regionlarına tətbiqi və tədqiqi (ALTICORE). Layinəni verən: Avropa İttifaqının İNTAS proqramı. İcra müddəti: 2007-2008-ci illər. Qrup rəhbəri.

7. Müxtəlif müşahidə vasitələrindən (məsafədən və yerdən) istifadə etməklə neft ləkələrinin monitorinqi: multi-sensor, multi platforma yanaşmaları (MOPED). Layinəni verən: Avropa İttifaqının İNTAS proqramı. İcra müddəti: 2007-2008-ci illər. Qrup rəhbəri.

8. Ekoloji biliklərin artırılması və ekoloji təhsil mərkəzinin yaradılması. Layihəni verən: Avropa İttifaqı, Qafqaz Regional Ekoloji Mərkəzi. İcra müddəti: 2006-cı il. Layihə direktoru.

9. Xəzər dənizi səviyyəsi dəyişməsinin peyk altimetriyası vasitəsi ilə tədqiqi. Layihəni verən: Fransanın Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi – ECO/NET proqramı. İcra müddəti: 2005-2006-cı illər. Layihə direktoru.

10. Ətraf mühitin proqnozlaşdırılması üçün müşahidə sisteminin təşkili. Layihəni verən: NATO Müasir Cəmiyyətin Problemləri Komitəsi. İcra müddəti: 2004-cü il. Qrup rəhbəri.

11. Xəzər dənizində Neft ləkələrinin və qazokondenastın qəza hallarında neft platforması və borudan dağılmasının modelləşdirilməsi. Layihəni verən: BP şirkəti. İcra müddəti: 2004-cü il. Layihə direktoru.

12. Azərbaycan Respublikasında iqlim dəyişmələri. Layihəni verən: Global Ekoloji Fond/UNDP. İcra nüddəti: 2002-ci il. Qrup rəhbəri.

13. Müxtəlif hidrometeoroloji şəraitdə Xəzər dənizində neft ləkələrinin yayılmasının modelləşdirilməsi. Layihəni verən: Exon/mobile şirkəti. İcra müddəti: 2002-ci il. Layihə direktoru.

14. Ətraf mühit, informasiya mərkəzləri və xidmətləri üçün Xəzər elmi şəbəkəsinin işlənilməsi. Layihəni verən: Avropa İttifaqı Çərçivə Proqramı – 6. Copernikus-2. İcra müddəti 2000-2001-ci illər. Qrup rəhbəri.

15. Xəzər dənizində müxtəlif hidrometeroloji şəraitdə çirkləndiricilərin transsərhəd yayılmasının fiziki-coğrafi modeli. Layihəni verən: ABŞ Mülki Tədqiqatlar və İnkişaf Fondu. Kooperativ qrant proqramı. İcra müddəti: 2000-2001-ci illər. Layihənin direktoru.

16. Xəzər dənizi səviyyəsinin qalxmasının ətraf regionların səhralaşma prosesinə təsiri. Layihəni verən: Avropa İttifaqı, TACİS proqramı. İcra müddəti: 1999-2000-ci illər. Layihə direktoru.

17. Mayami Universiteti, Rozental adına dəniz və atmosfer elmləri mərkəzinə üç aylıq ezamiyyət. Layinəni verən: NATO Elm Sülh Naminə Proqramı. İcra müddəti: 1999-cu il. Layihə direkroru.

18. Azərbaycanda iqlim dəyişmələri, milli hesabat. Layihəni verən: Dünya Bankı, Azərbaycan Hidrometeorologiya Komitəsi. İcra müddəti: 1999-cu il. Qrup rəhbəri.

19. Bakı Buxtasının təmizlənməsi. Layihəni verən: IWACO, Niderland. İcra müddəti: 1998-ci il. Qrup rəhbəri.

20. Xəzər dənizi üzrə metaməlumatlar bazasının yaradılması. Layihəni verən: Xəzər Ekoloji Proqramı, Dünya Bankı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı, TACİS. İcra müddəti: 1998-ci il. Qrup rəhbəri.

21. Xəzər dənizinin transsərhəd diaqnostik analizi. Layihəni verən: Xəzər Ekoloji Proqramı, Dünya Bankı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı, TACİS. İcra müddəti: 1998-ci il. Qrup rəhbəri.

22. Xəzər dənizinin sahil zonasında axınların monitorinqi. Layihəni verən: BP/AMOCO alyansı. İcra müddəti: 1998-ci il. Layihənin direktoru.

23. İqlim dəyişmələrinin Azərbaycanda təzahürləri. Layihəni verən: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı, Azərbaycan Dövlət Ekologiya Komitəsi.

Məqalələri (seçilmiş):

1. Экспериментальное исследование диффузии струй пассивной примеси в поверхностном слое моря // Океанология. 1976,т. 16. №8, с. 990-994. (Соавтор: Журбас В.М).

2. Оценка параметров турбулентности в Каспийском море по данным инструментальных наблюдений над течениями // Изв. АН Азерб. ССР серия Наук о Земле. 1983,№6. с. 97-104.

3. Влияние физико-океанографических факторов на распространение сточных вод в прибрежной зоне Апшеронского полуострова // Изв. АН Азерб. ССР. серия Наук о Земле. №6. с. 93-100. (Соавторы:Гумбатов А.И., Агаларова Н.М., Халилов А.И.).

4. Long-term prognosis of the Caspian Sea-level // Regional Workshop on Coastal Zone Management. Chabahar. İslamicRepublicIran. 1996 (with Humbatov A.I.)

5. Impact climate anomalies on the level of the Caspian Sea // The Second International Symposium On “Climate and Water”. 1998, Espoo. Finland. p. 972-980. (with Hadiyev Y. and Kulizade L.).

6. Prediction of the Oil Transport and Dispersal in the Caspian Sea Resulting from a Continuous Release // Spill Science & Technology bulletin. 2000, Vol. 6. No 5/6. p. 323-339 (with Mooers N. K., Korotenko K.A.).

7. Моделирование процесса формирования температурной аномалии в прибрежной зоне Каспийского моря // Океанология. 2000, т.40. №4. с. 500-508. (Cоавтор: Коротенко К.А.).

8. Caspian Sea Level and Ecological problems // International Symposium on the Problems of the RegionalSeas. 2001, Istanbul-Turkey. p.1-11.

9. Prediction of the Transport and dispersal of Oil in the South Caspian Sea Resulting from Blowouts // J. Environmental Fluid Mechanics 1. Kluwer Academic Publishers. 2002, p. 383–414. (with Korotenko K.A. and Mooers C.N. K.).

10. Transboundary water problems in the Kura – Araks basin // NATO Advanced Research Workshop “Transboundary water resources: strategies for regional security and ecological stability. Novosibirsk. 2003, p. 93-108. (with Mansimov M.R., Ismatova Kh.R.).

12. Particle tracking method in the approach for prediction of oil slick transport in the sea: modelling oil pollution resulting from river input // J. Marine Systems. 2003, 48. p. 159-170. (with Korotonke K.A.).

13. Remote sensing data and GIS technology application far analyze of natural and social-economical characteristics of Azerbaijan offshore zone // Science without borders. Transactions of the InternationalAcademy of Sciences H&E, 2005, Vol. 2. p.191-200. (with Mekhtiyev A.Sh., Ismatova Kh. R., Budaqov B.A.).

14. Dynamics of processes desertification in east part of the AzerbaijanRepublic // NATO Advanced Research Workshop. Bishkek. 2006. p.38-41. (with Ismatova KH.R, Mikailov A.A., Mansimov M.R.).

15. Assessment of anthropogenic loads on landscapes as a tool to determine the potential for sustainable regional development: case study from Azerbaijan // Environment, Development and Sustainability. Springer. 2007, v.9. No.2. p. 131-142. (with Mustafayev B.N.).

16. Integrated water resources management for seven selected wetlands in Urmia lake basin // ANA of Sciences. Proceedings the Sciences of Earth. 2009, No1. p. 80-88. (With Bagherzadeh K. M.).

17. Современные изменения режима атмосферных осадков на территории Азербайджана // География и природные ресурсы. Новосибирск. 2009, № 4. (Соавторы: Сафаров С.Г., Сафаров Э.С.).

19. Landscape planning in South Caucasus // Tbilisi. 180 p. (with Elizbarashvili N., Sayadyan O.).]]> Müşviq BORÇALI Sat, 28 May 2016 01:15:46 +0000 İstedad sorağında: “GÖY QURŞAĞI” https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/1420-stedad-soranda-gy-qurai.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/1420-stedad-soranda-gy-qurai.html

İstedad sorağında
“GÖY QURŞAĞI”

Kimə istedadlı uşaq demək olar?
Doğrudur, insanlar işlə, əməklə, təhsillə bağlı müxtəlif vərdişlər əldə edir, bununla istedad sahibi də olurlar. Həyatda qazanılsa da, ancaq istedadın rüşeymləri çox erkən özünü göstərir. Mən 4-5 yaşlı uşağın işıq sönəndən sonra qarnı üstə döşəməyə uzanıb həvəslə şəkil çəkdiyini müşahidə etmişəm. Elələrinə qayğı göstərilsə, diqqət artırılsa, şərait yaradılsa, istedadı parlar.
Yaxud, ayrılıqda üç uşağa sual verib deyirsən ki, atanı çox istəyirsən, yoxsa ananı? Uşaqlardan biri gah anaya baxır, gah ataya, heç birindən keçə bilmir, atanı desə ana inciyər, ananı desə ata inciyər. Hər halda birini seçir. Valideynlərdən biri məyusluq keçirir. Uşaq da var fikirləşir, heç bir cavab vermir. Üçüncü uşaq nə desə yaxşıdır: “Kim əlini tez qaldırsa, onu çox istəyirəm. Bu sonuncu uşaqda ağıl, idrak güclüdür, idrakın gücü ilə hər iki valideyni razı salır. Bizcə, bu .... fəhmlik də istedadın özünü göstərən bir formasıdır. Adətən, istedadlı uşaqlar lazımi mühitə düşəndə istedad parlayır, inkişaf edir. İstedadı söndürən ən pis əlamət laqeydlikdir. Uşaqda olan istedadı vaxtında görmək, ona qayğı göstərmək vacibdir.
Bəzən uşaqlarda olan istedad müəyyən sənət sahibi olan valideynlərin təsiri altında yaranır. Bu sözləri on yaşlı Aysel Mədədli haqqında da demək olar. Babası Mədəd Çobanov alimdir, elmlər doktoru, professordur, atası Müşfiq Borçalı naşirdir, bir neçə qəzetin baş redaktorudur. Əlbəttə, belə bir ailədə dünyaya göz açan uşağın poeziya ilə maraqlanması təəccüblü deyil. Aysel Bakıdakı 20 saylı məktəbin IV sinfində oxuyur, dərs əlaçısıdır. Sinif nümayəndəsidir. 77 şerin təmsil olunduğu “Göy qurşağı” şerlər kitabı 1100 nüsxə tirajla çox nəfis şəkildə, yüksək poliqrafik keyfiyyətlə çap olunmuşdur. Kitabın cildinin üzərində mənalı baxışlı Ayselin rəngli portreti də verilmişdir. Azərbaycan Respublika “Təhsil” Mərkəzinin “Borçalı” nəşriyyat-poliqrafiya müəssisəsində işıq üzü görmüşdür. Kitabın redaktoru şair-publisist Valeh Mirzə əsərə ön söz yazmış, Ayselin ilk qələm məhsulları barədə çox obyektiv mülahizələr söyləmişdir, kitabın ərsəyə gəlməsində redaktor əməyi də az deyil. Əslində bizim üçün söz deməyə yer də qalmır. Bununla belə fikrimizi bildirmək, faydalı məsləhətlər vermək istəyirik.
Aysel AzTV-nin “Sehirli güzgü” verilişlərinin aparıcısı kimi də tanınır. Redaktorun qeyd etdiyi kimi, şerlərin əksəriyyəti qəzetlərdə dərc olunub, televiziya və radio verilişlərində səslənib. Fərəhli haldır ki, on yaşlı balamız yaşıdları arasında tanınır, sevilir. Hələ uşaqlıq həyatından ayrılmamış bu istedadlı qıza doğru, düzgün istiqamət göstərmək, ona sənətin əzablı, əziyyətli, məsuliyyətli yollarını başa salmaq, yazılarına bundan sonra daha böyük tələbkarlıqla yanaşmaq lazımdır. Axı, Aysel on yaşında ikən kitab müəllifidir. Bu hər uşağa nəsib olan uğur deyil.
Əvvəlcə Ayselin şerlərinin mənası, məzmunu, ideyası, sənətkarlıq cəhətləri barədə bir neçə söz demək istəyirik. Kitabın redaktorunun “Ön söz”də qeyd etdiyi kimi, bəzi şerlər qafiyəsizdir. Bəs qafiyəsiz də şer olarmı? Bununla belə, onlar sərbəst vəzndə də yazılmayıb, heca vəznindədir, ancaq misraların əksəriyyəti qafiyələnməyib. Qafiyə olmasa da, sözlər elə cilalanıb ki, qafiyənin olmaması hiss edilmir. Misralar çox aydın, sərrast və axıcıdır. Onun uşaqlar üçün yazılan şerlərinin bəzisini nümunə göstərmək olar. Başlıcası budur ki, Aysel on yaşda olsa da, Azərbaycan dilini çox gözəl bilir, on yaşında olan məktəblinin zəngin söz ehtiyatı da əlamətdar cəhətlərdən biridir. Şerlərin bəzisini qafiyəsiz adlandırsaq da, əslində çox sərrast qafiyə, misraları yerli-yerində olan bəndlər, beytlər əksəriyyət təşkil edir.
Bir neçə nümunə:
Böyüyün, tezcə,
Gözəl güllərim.
Bəsləyəcəkdir
Sizi əllərim.
(“Gülərin gülləri”)
Şer beş hecalıdır, ikinci, dördüncü misralar qafiyələnib.
Yığışıbdır qonaqlar
Bu gün sənin başına.
Gün o gün olsun, Emin,
Çatasan yüz yaşına.
(“Ay Emin”)
Burada da qafiyə qüsuru yoxdur.
Tezcə böyü, qaç görüm,
Aləmə nur saç görüm.
Dərsə gedib “5” al sən,
Bax beləcə ucal sən!
(“Şəms”)
Qafiyələr öz yerindədir.
Ziyarət yerimizdir
Şəhidlər xiyabanı.
Bir qeyrət yerimizdir
Şəhidlər xiyabanı.
(“Şəhidlər xiyabanı”)

Bir qoca tut ağacı,
Bir uca tut ağacı.
(“Babamın tut ağacı”)

Bunlar da qafiyəli misralardır.

Bu cəhətdən iki bəndlik “Tac” şeri xarakterikdir
Rəngli kağızla
İşləyir Aytac.
Kağıza büküb
Düzəltdi bir tac.

Bu gözəl tacı
Başına taxdı.
Şah kimi durub,
Şah kimi baxdı.

Çıxdı Günəş
Yatağından.
Baxdı bizə
Otağından.

Gülə-gülə
İşıq saçdı.
Qaranlıqlar
Qorxub qaçdı.

İşıqlandı
Şəhərimiz.
Açıldı xoş
Səhərimiz.
(“Günəş”)
Şer çox axıcıdır, səmimidir, kökdən, feldən düzəldilən qafiyələr işlənib. Belə maraqlı nümunələrin sayını artırmaq da olar. Kitabın yaxşı cəhətlərindən biri budur ki, qafiyəsiz olan yazılara redaktor əli dəyməyib. Onların bir çoxunu qafiyələndirmək böyük problem deyil, əl dəysəydi, şer öz əsilliyini itirərdi. Müəllifi ya arxayınlaşdırar, ya da çaşdırardı. Xeyirdən çox ziyan olardı. İndi isə qafiyəsiz şerlərdən nümunə göstərək.
Qafiyəsiz şerləri təqdir etdik ona görə ki, fikirlər sərrastdır, aydındır, dil qüsuru yoxdur. Kitabın əvvəlindəki “Vətən” adlı dörd misraya nəzər salaq:
Sevirəm Vətənimi,
Öz dinimi, dilimi.
Vətən ana dilimdir,
Ana dilim vətəndir.
Fikir maraqlıdır, “Ana dilim Vətəndir” misrası isə deyim tərzi və orijinallığı ilə diqqəti cəlb edir.
Boş yerə axan suya,
Yanan qaza, işığa
Qənaət etməliyik,
Bunları bilməliyik.
“Qənaət” adlı şerdə sərrast, aydın, xeyirli məsləhət vardır.
Dəqiqəni sevsək biz
Dəqiqliyi sevərik.
Onda hər işimizin
Vaxtını da bilərik.
Həmin bəndə də misralar qafiyələnmir. Fikir isə faydalıdır. Uşaq psixologiyasına uyğundar.
“Yaxşı uşaqlar” şerində də maraqlı fikir var:
Quş evciyi düzəltdilər
uşaqlar,
Ora çoxlu yem gətirib
qoydular.
Ana sərçə uçub gəldi
evciyə,
Yem aparıb verdi bala
sərçəyə.
“Şerlər” yazısındakı:
Köçürməsəm vərəqə,
Yadımda qalmayırlar.
Şerlər küsüb gedir,
Geri qayıtmayırlar.
“Hicran müəllimə” yazısındakı:
Ana yurdu sevməyi,
Doğma dili bilməyi
O, öyrədib bizlərə,
O, öyrədib bizlərə.
Bəndlərdə sözlər bəzən qafiyələnməsə də, aydın fikir var. Biz bununla, şer qafiyəsiz də ola bilər fikrindən çox uzağıq. Xatırladırıq ki, Aysel istedadlı qızdır, o çalışıb şerin formalarını daha mükəmməl öyrənməlidir.
Bütövlükdə Ayselin şerlərində müxtəlif bədii təsvir vasitələri də var, onda yumor hissi də güclüdür. Tələb etməyi də bacarır, bunlar da başlıca cəhətlərdir.
Şerlərin mövzularına gəlincə, onlar on yaşlı şagirdin psixologiyasına, anlam və bilik səviyyəsinə uyğundur. Aysel ətrafında gördüklərini, bildiklərini, kədərləndiyi, sevindiyi, heyrətləndiyi hadisələri qələmə alır. 77 şerin 20-ə qədəri ataya, anaya, nənəyə, bacı-qardaşa həsr olunan yazılardır. O, ölkəmizdə baş verən hadisələrə, quruculuq işlərinə, təbiət hadisələrinə də biganə deyil. Təbii ki, Aysel böyüdükcə, onun mövzu dairəsi də genişlənəcəkdir. İndilikdə isə Ayselə ilk növbədə fənləri dərindən mənimsəməyi, çoxlu kitab oxumağı, şerin formasına, vəzninə, qafiyə sisteminə mükəmməl yiyələnməyi məsləhət görürük. Hər şeydən əvvəl bilmək lazımdır ki, iki eyni hecadan qafiyə düzəltmək olmaz. Ayselin “Göy qurşağı” kitabı oxucuda inam yaradır ki, o, öz üzərində inadla çalışsa, sənətkarlıq sirlərini öyrənib ona əməl etsə, ədəbiyyatda öz sözünü deyə bilər.
Cavad CAVADLI,
“Azərbaycan müəllimi” qəzetinin
şöbə müdiri.
“Azərbaycan müəllimi”
qəzeti, 13.02.2004.
AYSELİN ŞER DÜNYASI
“Dünyanı uşaqlara verək!” deyib şair. Azərbaycanın gələcək qurucuları olan kövrək qəlbli uşaqlar, müəyyən zaman keçdikcə, sabahın fəal vətəndaşlarına çevrilirlər. Dünənə qədər uşaq bildiyimiz fidan balaların həyat fəlsəfəsi böyükləri də lap mat qoymağa qadirdir. İncə ruhun, bacarıqlı əllərin sahibləri olan uşaqların qazandığı uğur, nailiyyət cəmiyyətə, valideyinlərə ən böyük töhfə hesab olunur. Unutmayaq ki, yaradıcı təxəyyülün, eləcə də rəssamlıq, şairlik duyğularının narahat uşaq qəlbinə hakim kəsilməsi elə Tanrının da ən böyük möcüzəsidir. Ulu tanrı kiçik yaşlı yaradıcı insanları xalqımıza bəxş etməklə, mənəviyyatımızı kədərdən, qüssədən uzaq edir. Haqqında söhbət açacağım 10 yaşlı Aysel Mədədli “Göy qurşağı” kitabının müəllifidir. Adətən kitab müəllifini bu yaşda təsvir etmək biz böyüklərin təəccübünə səbəb olur. Dünyada sevinclə, məhəbbətlə bağlı bir ömür yaşayan balaca Aysel öz yaşıdlarından fərqli olaraq, hələ onları qabaqlayıb desək, - yanılmarıq. Dostlarından fərqli olaraq, düşüncələrini, gördüklərini ağ vərəqə şer diliylə köçürən Aysel 90-dan çox şerin müəllifidir. Onun qələmə aldığı hər bir şeri həyəcansız oxumaq mümkün deyil. Yazdığı misralarda vətənə, torpağa bağlılıq, ataya, anaya, nənəyə, babaya olan məhəbbət, ən nəhayət həyata müstəqil baxışı oxucuda böyük maraq doğurur. Şerlərinin məzmunu, qafiyəsi, mövzu əhatəliyi Aysel Mədədlini başqalarından fərqləndirən ən böyük xüsusiyyətlərdir. “Mən Azərbaycanlıyam” şerində Aysel - doğma elini, torpağını sevən vətəndaş kimi, böyük qürur hissi keçirir:
Azərbaycan adlanan,
Ölkənin övladıyam.
Torpağıma bağlıyam,
Mən Azərbaycanlıyam!
“Dədə Qorqud”, “Fətəli xan”, “Zeynalabdin Tağıyev” şerlərində Aysel öz oxucularını - öz yaşıdlarını dahi şəxsiyyətlərimizlə bir daha tanış etməklə xalqımızın tarixində onların gördüyü xeyirxahlığı, vətəni qorumağı, qeyrətli əməlləri yada salır.
Sevimli oxucularını intizarda qoymayan balaca şairənin şer dili bəzən böyükləri də düşüncələr aləminə aparır. “Böyüklər” şerinə nəzər yetirəndə bunları görmək mümkündür.
“Böyüklərsiz biz kimik?
Biz heç kəsik, heç kimik.
Böyüklər bəslər bizi,
Sevər, əzizlər bizi.”
Valideynlərinin qayğısı ilə əhatə olunan Aysel onları çox sevdiyini öz şerlərində belə təsvir etmişdir:
“Atamı mən hamıdan,
Hamıdan çox sevirəm.
Onunla hər bir zaman,
Həmişə fəxr edirəm.”
(“Ata”)
“Qayğımı çəkir anam,
Nazımı çəkir anam.
Ürəyim nə istəsə,
Alıb gətirir anam”
(“Anam”)
Müdriklərimiz babalarımızın nəvələrini sevərək, əzizləməyi haqqında çox deyiblər. Ayselin şerlərinin qəhramanları olan yaxınları, yəni nənələri, babaları onun sirdaşı, sevincidirlər. Kövrək, şirin xatirələr işığında doğmalarına şer həsr edən Aysel nəvə kimi, sanki öz borcunu yazdığı şerləri ilə diqqətə çatdırır.
“Görüşəndə hər zaman,
Nərd oynayır babalar.
Onlara çox həvəslə,
Baxır nəvə balalar”
(“Nərd oynayır, babalar”)
“Çağırsa məni nənəm,
Tez yanına gedirəm.
İstədiyi hər şeyi,
Tapıb mən gətirirəm”
(“Nənəm”)
“Göy qurşağı” kitabında gənc müəllifin vətənə, Xocalı faciəsinə həsr olunan şerləri də öz əksini tapıb.
Hər sətrində narahat uşaq dünyası, yaradana bağlılıq, şəhidlərə olan ehtiram balaca Ayselin qələminin möcüzəsidir. Azadlığımız, bu günki firavan həyatımız uğrunda olan igidlərimizə həsr olunan ”Şəhidlər”, “Şəhidlər xiyabanı” ilə birgə 21-ci əsrin soyqırımıyla bağlı olan “Xocalı faciəsi” şerlərində qəlb çırpıntılarının ağrısını yaşadan balaca vətənpərvər şair obrazını görürük.
Bu yara çox dərindir,
Kökündən incidəndir.
Heç bir zaman sağalmaz,
Bunu unutmaq olmaz!
(“Xocalı faciəsi”)
Aysel Mədədli xeyirxah, xoşrəftarlı olduğu üçün dostlarını, bacısını sevməklə həm də şerlərində bəzən onları gülüş hədəfi kimi təsvir edir. Beləliklə, belə şerlər oxucunu həm də güldürür. ”Yaxşı uşaqlar”, “Şəms”, ”Ay Emin”, “Yarıya bölək”, “Ağlağan Aytac” şerlərini Aysel Mədədli təmiz, ülvi hisslərlə, məhz oxucunu yormadan hamıya sevdirə bilir.
Bakıdakı 20 saylı məktəbin şagirdi Aysel Mədədli dərs əlaçısı olduğu üçün, sevimli müəllimlərinin ona olan qayğısını da unutmur.
“Böyüklərə hörməti,
Kiçiyə məhəbbəti,
O, öyrədib bizlərə.
Düzlüyü, təmizliyi,
Dostluğu və birliyi,
O, öyrədir bizlərə.”
(“Hicran müəllimə”)
Açıq səma-təmizlik, paklıq rəmzi olduğu üçün, göy qurşağı da parlaq Günəşin rəngləridir. Təsadüfi deyil ki, qəlbi göy qədər saf olan, Aysel Mədədlinin şerlər dünyası, parlaq Günəşin möcüzəsi olan 7 rəngdən ilham alaraq oxucuların görüşünə gəlmişdir. Hər bir rəng çalarında müqəddəslik rəmzi olan “Göy qurşağı” kitabı Aysel Mədədlinin birinci kitabı olmaqla ilk sevincidir. Sonda tanınmış alim, filologiya elmləri doktoru, professor Mədəd Çobanlının ocağından pöhrələnən, atası Müşfiq Borçalının xeyir-duası ilə ilhamlanan Aysel Mədədliyə yaradıcılıq uğurları, daha çox kitablar toplusunun müəllifi olmağı arzulayırıq. Gələcəyin ən böyük şairəsi olmağın astanasında irəliləyən Ayselə “tanrı duaçın, yolun uğurlu olsun” - deyirik!
Təranə CƏBİYEVA.
5 oktyabr 2004-jü il.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 13 May 2016 19:13:19 +0000 Aşıq Məsim SADAXLI (1940) https://turan.info.az/edebiyyat/folklor/1418-aq-msim-sadaxli-1940.html https://turan.info.az/edebiyyat/folklor/1418-aq-msim-sadaxli-1940.html

Aşıq Məsim-70
TƏBRİK EDİRİK!
1940-cı il oktyabrın 10-da qədim saz-söz yurdu, Ağır elli Borçalı mahalının böyük ellərindən olan Sadaxlı kəndində kasıb, lakin olduqca halal, zəhmətkeş İsmayıl kişinin ailəsində bir oğlan uşağı dünyaya gəlir. Uşağın adını Məsim qoyurlar. Məsim 9-10 yaşlarında olanda böyük qardaşı Aşıq Dursunun yoluyla gedir, sirli-sehirli xalq yaradıcılığı dünyasının əsas qollarından olan aşıqlıq sənəti ilə maraqlanır, saza müqəddəs bir alət kimi baxır, gələcək xoşbəxtliyini ancaq sazda görür. Bu maraq onu adı-sanı-sənəti bütün Borçalıda, qonşu Qazaxda, Tovuzda, Gəncədə, eləcə də Göyçədə, İrəvanda dillər əzbəri olan, bir sözlə, bütün Azərbaycan elləlrində məşhur olan Ozanlar Ozanı Ustad Aşıq Əmrahın yanına çəkib aparır. 11 yaşlı cəlimsiz, cılız uşağın - Məsim İsmayıl oğlunun istedadı, saz tutub oxumağı, söz qoşmağı hamını təəccübləndirir. Aşıq Məsim sonralar yazır:

On bir yaşımdan sənə bağlanmışam,
İnsaf eylə könlümü al, ay sazım.
Hər zaman, hər vaxt sənlə şad olmuşam,
Pünhan könlümün sirrini bil, ay sazım.

Gənclik illərində ulu aşığımız, Borçalının fəxri Əmrah Dədənin barmaqlarına, duzlu söhbətlərinə vurulur Məsim İsmayıl oğlu. 20-25 il həm şagird, həm dostu olur Əmrah Dədəyə. Neçə-neçə şeirlər həsr edir ustadına…
…Vaxt gəlir, vədə yetişir, Dədə Əmrahın şagirdi Məsim İsmayıl oğlu müstəqil olaraq aşıqlar meydanına atılır. El şənliklərində, dövlət tədbirlərində iştirak edir, Ustadının adını, etimadını doğruldur, şərəfini ucaldır… Aşıq şeiri üslubunda yazdığı qoşqular dillər əzbəri olur, mətbuatda işıqüzü görür, dərgilərdə, almanaxlarda dərc olunur, radio və televiziya verilişlərində səslənir, müəllifinə hörmət, şan-şöhrət gətirir…
Bəli, bu gün elinə-obasına qırılmaz tellərlə bağlı olan Aşıq Məsim artıq özü, Borçalıda yaradıcı aşıq sənətkar kimi tanınır, öz şəyirdləri ilə fəxr edir. Bəli, 15-ə yaxın şəyirdi olan aşığın öyünməyə haqqı var…
Aşıq Məsim yazır:

Dahilər məskəni Borçalımız var,
Mərd oğul yetirən elimə qurban,
Şöhrətli, qüdrətli, ozan hikmətli,
Sazım üstə ötən telinə qurban.

Yaxud:

İnamlı Sadaxlı kimi elim var,
Borçalı kimi ağır mahalım var.
Məkkəyə, Haca getməyə yolum var
Mən heyranam elimin haqq dilinə
Mən elinəm, qurban olum elimə.

Bəli, Aşıq Sadıx, Aşıq Xındı Məmməd, Dədə Əmrah, Hüseyn Saraclı, Aşıq Kamandar, Aşıq Əhməd Sadaxlı, Aşıq Məhəmməd Sadaxlı, Aşıq Ziyəddin və b. kimi ustadlar yetirmiş Ulu Borçalımız tarixin yaddaşına, yeni bir ustadı - Aşıq Məsimi yazmağa hazırlaşır. Aşığın yaradıcılığı çox genişdir. Onun təcnisləri, divaniləri, qoşmaları, dodaq-dəyməzləri çox maraqlıdır və el arasında həvəslə oxunur.
Aşıq Məsimin 2010-cu ildə bu sətirlərin müəllifinin təqdimatı əsasında «Borçalı» nəşriyyatı tərəfindən nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilmiş «Birdi, bir…» adlı kitabında aşığın divaniləri, müxəmməsləri, təcnisləri və deyişmələri ilə yanaşı «Əmrah və Novruz» və «Şərif Sultanov» dastanları da özünə yer tapmış, saz-sözsevər oxucularımız tərəfindən böyük maraqla, rəğbətlə qarşılanmışdır. Bu günlərdə isə Aşıq Məsimin «Könlümün səsi» adlı ikinci şeirlər (qoşmalar, gəraylılar) kitabı nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilmişdir. Yeni kitabının işıqüzü görməsi və 70 illik yubileyi münasibəti ilə Aşıq Məsimi ürəkdən təbrik edir, Ustad zirvəsinə qalxan yolla cəsarətlə irəliləyən sənətkara uzun ömür, möhkəm cansağlığı arzulayır və bu şərəfli yolda yeni-yeni uğurlar diləyirik. Ulu Tanrımız Allah köməyi olsun!
Müşfiq BORÇALI.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 13 May 2016 18:43:31 +0000 Qədim SARVAN kəndi https://turan.info.az/gurcustan/borchali/1399-qdim-sarvan-kndi.html https://turan.info.az/gurcustan/borchali/1399-qdim-sarvan-kndi.html

SARVAN - Tarixi Borçalının Aran bölgəsinin mərkəzi hissəsində - sabiq Borçalı (indi Marneuli) rayonunun qədim tarixə malik olan kəndlərindən biridir.
Sarvan - 1932-ci il 13 fevral tarixindən Borçalı adlanıb, 1947-ci ildə Marneuliyə qatılıb. Qədim Sarvan kəndi hal-hazırda Marneuli rayonunun inzibati-ərazisinin mərkəzi Marneuli şəhərinin tərkibində birləşdirilib. Sarvan kəndi Alget çayının sol sahilində, dəniz səviyyəsindən 470 m yüksəklikdə, Qazax-Qırmızı körpü-Sarvan-Arıxlı-Bolulus-Darvaz-Qarabulaq (Başkeçid nahiyəsi)-Karvansaray-Pərvanə-Qars (Osmanlı-Türkiyə) ticarət yolunun (Dəvə karvanı yolunun) üstündə yerləşmişdir. Şübhəsiz ki, bu da Sarvan kəndinin mədəni məişətinin və iqtisadiyyatının inkişafına müəyyən də-rəcədə təsir etmişdir. 1930-1950-ci illərdə Sarvanda Borçalı Türk (Azərbaycan) Pedaqoji Texnikumu fəaliyyət göstərib. Son vaxtlar Heydər Əliyev adına park-seyrəngah yaradılıb, əzəmətli məscid ucaldılıb.
Məşhur el şairləri Qul Allahqulu, Dost Pirməmməd, Mayqa Mətin, aşıqlar Allahverdi, İsgəndər, Lətif, Hüseyn, din xadimləri Mustafa Talıbzadə (Abdulla Şaiqin atası, akademik Kamal Talıbzadənin babası), Şeyx Məhəmmədəli, el qəhrəmanları Hacıxəlil ağa, Xaccaoğlu Qəmbər, II Dünya Müharibəsinin Qəhrəmanı İsmayıl Bayramov, Əmək Qəhrəmanları Əlləz Orucov, Dursun Hüseynov, Səməd Səmədzadə, tənqidçi alim Əhəd Hüseynov, Azərbaycan Milli Məclisinin üzvü olmuş filosof akademik Səlahəddin Xəlilov, Gürcüstan Parlamentinin üzvü və qubernatorun müavini olmuş Azər Süleymanov, professorlar Abbas Hacıyev, Asif Hacılı, Əmirxan Xəlilov, Hidayət Nuriyev, Xalidpaşa Xubanov, Baxış Bayramov, Vaqif Sadıxov, Vəkil Hacılı, Məmməd Sarvan (Sadıqov), AzərTAc-ın Baş direktor müavini olmuş Əməkdar jurnalist Elman Cəfərli, Müseyib Əlizadə, heyheykəltəraş Cümşüd İbrahimli, kino-aktyor Gümrah Rəhimov, Dramaturq Kərim bəy Şərifli, nasir-publisist Hüseyn Minasazlı, Abbas Minasazlı, yazıçı Hidayət Bayramov, tanınmış ictimaiyyətçilər Cəlil Kələyev, Baxış Kələyev, Tofiq Hacıyev, Rafiq Hacıyev, Fazil Həsənov, Kamal Həsənov, Ramiz Məmmədov, Eldar Cəfərli, Faiq Məmmədov, polkovniklər Eyvaz Məmmədov, Vaqif Bayramov və b. məhz Sarvan kəndinin yetirmələridir.
Sarvan - peşə, sənət mənasını bildirən söz əsasında düzələn etnooykonimdir. Bu toponim Göyərlərin qövmü Sarvan tayfasını, eləcə də Sarban (kapvan yolçusu) deyimini yada salır.
Bu kəndin sakinləri Azərbaycan türklərindən ibarətdir. Azərbaycan türklərinin etnogenezisi üzərində aparılan araşdırmalar göstərir ki, xalqımızın etnogenezisinin formalaşmasında yüzlərlə türkdilli tayfa yaxından iştirak etmişdir. Belə tayfalardan biri də Qıpçaqlara məxsus Kəngərli tayfasının bir qrupu olan Sarvan adlı tayfa olmuşdur. Bu tayfanın qədim Borçalı ərazisində məskunlaşmasının tarixi dəqiq məlum olmasa da, onun bu bölgədə sakin olması ehtimalı orta əsrlərin erkən dövrlərinə gedib çıxır.
Sarvan tayfası qədim zamanlardan köçəri həyat sürmüş və dəvəçiliklə məşğul olmuşdur. Buradan da, yəni tayfa üzvlərinin əsas məşğuliyyəti - dəvəçiliklə əlaqədar olaraq həmin tayfanın adı Sarvan etnonimi və həmin etnonimin sonrakı inkişafı prosesində Sarvan etnotoponimi təşəkkül tapmışdır. Müasir dilimizdə Sarvan «ovlar yolu», «dəvə yolu», «dəvəçi» mənalarında da işlənməkdədir.

Azərbaycanın Dəvəçi, Salyan, Ağcabədi rayonlarında da Sarvan adlı kəndlər, Naxçıvan şəhərində isə Sarvanlar adlı məhəllə vardır. Bütün bu toponimlər Sarvan etnonimi ilə əlaqədardır. Ağsu rayonundakı Ərəbsarvan kəndinin adı da «ərəb» və «sarvan» etnonimləri, yəni «qəbilə, tayfa və xalq adları» ilə bağlı olaraq, yaranmışdır.
XVIII əsrin I rübündə, xüsusilə 1721-ci ildə hazırlanmış «Dəstüril-əməl» dəftərində və həmin dövrü əks etdirən gürcü mənbələrində qeyd olunduğu kimi Borçalıda oturaq həyat keçirən Sarvan tayfası Aran Borçalıda Sarvan adlı kənd salmışdır. «Dəstüril-əməl» dəftərində Sarvan kəndinin 99 evdən ibarət iki tayfa olduğu qeyd edilmişdir. 1728-ci ildə hazırlanmış «Dəftəri-müfəssəli-əyaləti-Tiflis» adlı dəftərdə isə belə bir qeyd vardır ki, Sarvanlılar adlı yerdə Sarvan camaatı 69 evdən ibarət olmuşdur. Güman ki, 1721-1728-ci illər arasında Sarva\n tayfasının biri, yaxud 30 evdən ibarət bir qolu Borçalının dağlıq bölgəsinə köçmüş və orada məskən salmışdır. Yeni məskunlaşmış Sarvan tayfasının yeni kəndi əvvəllər Dağ Sarvanı adlanmışdır. Yəni, dağlarda məskən salmış sarvanlılar. Məntiqi ardıcıllıq da bunu təsdiq edir. Deməli, Aran Sarvanı olmasa, Dağ Sarvanı olmazdı və Dağ Sarvanının Aran Sarvanından köçməsinə heç bir şübhə yeri qalmır. Bunu həm kəndin yaşlı sakinləri, həm də tarixi rəqəmlər bilavasitə təsdiq edir. 1721-ci ildə Sarvan 99 evdən ibarət olduğu halda, 7 il sonra 1728-ci ildə 69 ev olub. Bu tarixi faktlardan açıq-aydın görünür ki, sarvan tayfasından 30 ev Borçalının dağlıq bölgəsinə köçmüş və orada Dağ Sarvanı adlı yeni kənd salmışlar.
Ətraflı məlumat almaq üçün bax: «Ərcivan Sarvanı».
]]> Müşviq BORÇALI Wed, 11 May 2016 00:58:05 +0000 Azərbaycanlı alimlər Varşavada azərbaycanlı polkovnik Vəli bəy YADİGARın məzarını ziyarət ediblər https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/2258-azrbaycan-alimlr-varavada-azrbaycanl-polkovnik-vli-by-yadgarn-mzarn-ziyart-ediblr.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/2258-azrbaycan-alimlr-varavada-azrbaycanl-polkovnik-vli-by-yadgarn-mzarn-ziyart-ediblr.html

Bu günlərdə bir qrup Azərbaycan alimləri ilə birlikdə AzTU-nun əməkdaşı,
“Ziya” qəzetinin və “turan.info.az” saytının
baş redaktoru Müşfiq Borçalı
Polşada elmi ezamiyyətdə olmuşdur.
O, səfər zamanı Polşa Elmlər Akademiyasında, Ədəbi Tədqiqatlar İnstitutunda, Varşava Dövət Universitetində, Varşava Texniki Universitetində, Varşava Poliqrafiya Məktəbində və Azərbaycanın Polşadakı səfirliyində olmuş, həmçinin Polşada Azərabycanlı Gənclər Şurasının üzvləri ilə
görüşmüşdür.

Görüşlər zamanı Müşfiq Borçalı təmsil etdiyi ali təhsil müəssisəsi - Azərbaycan Texniki Universiteti haqqında ətraflı məlumat vermiş,
Azərbaycan-Polşa əlaqələrinin inkişaf tarixinə nəzər yetirmiş və bu dostluq əlaqələrin əhəmiyyətindən danışmışdır.

Azərbaycanlı alimlər daha sonra Varşavadakı Müsəlman qəbristanlığında uyuyan Böyük Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı, azərbaycanlı polkovnik
Vəli bəy YADİGARın məzarını da ziyarət etmiş, əslən Borçalıdan olan Qəhrəman soydaşımızın qəbri üstünə
gül-çiçək dəstələri düzmüş və onun ruhuna dualar oxumuşlar...

Daha sonra isə o, Azərbaycanın Polşadakı səfirliyi və Varşava Universitetinin
Şərqşünaslıq fakültəsinin Türkologiya və Orta Asiya xalqları bölməsinin təşkilatçılığı ilə keçirilmiş
Azərbaycan-Polşa IV Beynəlxalq elmi konfransında iştirak etmiş və konfransın
“Dilçilik və Ədəbiyyat” bölməsində məruzə ilə çıxış etmişdir.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 19 Apr 2016 16:30:51 +0000 ALLAH RƏHMƏT ELƏSİN, AŞIQ MƏHƏMMƏD SADAXLI!.. https://turan.info.az/tv/1185-allah-rhmt-elsn-aiq-mhmmd-sadaxli.html https://turan.info.az/tv/1185-allah-rhmt-elsn-aiq-mhmmd-sadaxli.html

AŞIQ MƏHƏMMƏD SADAXLI (1930-2016)

Aşıq Məhəmməd Sadaxlı 1930-cu ildə qədim Borçalı mahalında - indiki Cürcüstan Respublikasının Marneuli rayonundakı Sadaxlı elinə bağlı Mollaoğlu kəndində dünyaya göz açmışdır. Həmin kənddə ibtidai, sonralar isə 7 illik təhsil almışdır. Uşaqlıqdan əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olan aşıq həyatı boyu doğulduğu kənddə yaşamışdır.
Həyatının ilk illəri XX yüzilliyin repressiyaları, İkinci Dünya savaşına, aclıq illərinə təsadüf etməsi, onun özünü bir insan kimi formalaşdırmış, mətin və dəyanətli şəxs kimi yetkinləşməsinə yol açmışdır.
Məktəb illərindən aşıq sənətinə həvəs göstərməsi onu öz üzərində çalışmağa, aşıq şeirini, xalq dastanlarını və aşıq havalarını dərindən öyrənməyə sövq etmişdir.
Hələ kiçik yaşlarından saz-söz sənətinə vurulan Məhəmməd 1950-ci illərdən ifaçılıq sənətini daha dərindən mənimsəmək və bu sahədə biliklərini daha da artırmaq məqsədilə ustad yanına gedərək sənətin sirlərini öyrənmiş, saz havalarının bir çox variantlarını mənimsəmiş, digər tərəfdən aşıq şeirinin bütün növlərindən istifadə etməklə onları saz havalarında oxumağı öyrənməyə çalışmışdır.
Məhəmmədə əvvəlcə Borçalının məşhur aşığı ustad Xındı Məmməd mənəvi ata olmuş, gözünün sağı bildiyi bu növcavanı oğlu Lətifdən ayırmamışdır.
Məhəmməd də bir oğul qeyrətilə işə girişmiş, ustad sənətkardan klassik aşıq sənətinin incilərini öyrənmiş, ozan sənətinin sirlərinə daha dərindən yiyələnməyə çalışmışdır.
Məşhur Borçalı aşığı Xındı Məhəmmədin şagirdi olması, onunla məclislərə getməsi, Sadaxlı Məhəmmədin klassik və milli ənənələrə bağlı aşıq kimi yetişməsinə böyük təsir göstərmişdir.
Məhəmməd göz açdığı bölgədə və Borçalının bütün ərazilərində aşıqlığın çox böyük, məsuliyyətli və ağır bir iş olduğunu da anlamışdı. Burada aşıq kimi yetişmək yalnız saz çalıb oxumaqla, toylarda-düyünlərdə və el məclislərində insanlarlı əyləndirmək işi deyildir. O da aydın dərk edirdi ki, aşıq bir şəxsiyyət kimi, yaşından asılı olmayaraq, həm muəllim, həm də el ağsaqqalı kimi tanınmalıdır. Aşıq xalq arasında dolaşıq işləri həll edən, yeri gəldikdə xalq hakimi kimi anlaşılmazlıqlara aydınlıq gətirən, küsülüləri barışdıran, ailə məsələlərini, bəzən də dövlət və xalq arasındakı problemləri çözən, siyasi məsələlərə aydınlıq gətirən bir “vəzifə” sahibidir. Ona görə da Aşıq Məhəmməd Sadaxlı ustadında gördüyü bu keyfiyyətləri mənimsəmək üçün daha dərindən çalışmış, hər bir ağır işə qatlanmalı olmuşdur.
Borçalı mahalında özünəməxsus ustadlıq məharəti ilə ad-san qazanmış nurani insan Ustad Aşıq Xındı Məmməd 1968-cı ildə dünyasını dəyişdikdən sonra Aşıq Məhəmməd Sadaxlı bir müddət ustadının xiffətini çəkmiş, həsrətindən göynəyə-göynəyə qalmış və nəhayət bir qədər sonra Aşıq Hüseyn Saraçlıya yön çevirmişdir. O da: «Bu, Allahın işidi, oğlu, ustad ölər, şəyirdi onun yolunu yaşadar», - demiş, ümid verən məsləhətlər söyləmişdir...
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı da bu öyüd-nəsihətə əməl etmiş, ustadının yolunu şərəflə davam etdirmişdir. Və həmişə də bildiyinin yox, bilmək, öyrənmək istədiklərinin arxasınca getmişdir.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı təkcə ifaçı aşıq kimi qalmamış, həm də yaradıcı aşıq kimi bir ömür ad-san qazanmışdır.
Əvvəlcə gəraylılar, müxəmməslər qoşan Məhəmməd sonralar dastanlar yaratmağa başlamış, o, dastançı kimi tanınmaqla yanaşı, həm də bir neçə orijinal dastanın da yaradıcısı kimi də məşhurlaşmışdır.
İlkin olaraq «Nəriman-Fərman» dastanı meydana çıxmışdır. Məhəbbət mövzusunda yaranan bu dastan öz sujet quruluşuna və dil gözəlliyinə görə çox maraqlı alınmış və böyük maraqla qarşılanmışdır.
Sonra «Şahnamə» qəhrəmanları Rüstəmlə Zöhrabın məlum macərasını aşıq dilinə çevirmiş, dastanlaşdırmış və “Rüstəm-Zöhrab” adlandırdığı dastanın məzmununa uyğun olaraq şeirləri də elə özü düzüb-qoşmuşdur.
Daha sonra isə məhəbbətin və sədaqətin ülvi təntənəsinə həsr olumuş «Duman xan» dastanını və yeni sevgi dastanı «Abbas və Rahilə»ni yaratmışdır.
Onu da qeyd edək ki, “Şah Abbas”, “Zaman ağa”, “Rəhim çoban”, “Lom İsmayıl” və s. dastanlar da Aşıq Məhəmmədin orijinal yaradıcılığının məhsuludur.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı Azərbaycan folklorunun, xüsusilə dastanlarımızın bilicisi idi.
“Alıxan və Pərixanım”, “Qannılı Mehdi”, “Şenniyin Borçalı səfəri”, “Şair Nəbinin Çıldır səfəri”, “Xəstə Qasım”, “Ağacanın Türkiyə səfəri” və bir çox başqa dastanlarımız folklorşünas alimlərimiz tərəfindən məhz Aşıq Məhəmmədin dilində lentə alınmışdır.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı uzun müddət Ustad Aşıq Hüseyn Saraclı ilə birlikdə Azərbaycan xalq dastanlarını el məclislərində yüksək sənətkarlıqla ifa etmişdir. Hər iki aşığın ifa etdikləri dastanlar indi də Azərbaycan Dövlət radio və televiziyasının qızıl fondunda saxlanılır.
Ustad sənətkarın sinəsində 70-dən çox saz havası, yaddaşında tariximizin, mənəviyyatımızın saxlancı onlarca dastan və rəvayət, müdrikliyi və çevik ağlın bəhrəsi olan yüzlərcə deyimlərimiz, söyləmələrimiz, qaravəllilərimiz qorunmuşdur.
Ustad sənətkar qoşma, təcnis, cığalı təcnis, gəraylı, müxəmməs və başqa üslublarda da qələmini sınamış, bir-birindən məzmunlu yüzlərlə şeirin müəllifi kimi tanınmış, el içində istedadlı şair kimi məşhur olmuşdur.
Ustadın ilk şeiri 1971-ci ildə “Sazım-sözüm” adı altında Bakıda nəşr olunan topluda dərc olunmuşdur. Sonralar onun şeirləri Azərbaycanda və Gürcüstanda nəşr olunan bir sıra mətbuat orqanlarında müntəzəm olaraq oxuculara təqdim olunmuşdur.
S.Əfəndi və O.Osmanlı «Gürcüstan» qəzetinin 26 sentyabr, 1991-ci il tarixli sayında dərc etdikləri «Hər ulduzun öz yeri var» sərlövhəli məqalədə yazmışlar: «Sinəsində bir bulaq çağlayır Aşıq Məhəmmədin. Bu, torpağa və saza məhəbbət bulağıdır. Bu bulaq ömrünün birinci iyirmi beşində necə çağlayırdısa, ikincisində də elə çağlamış, üçüncüsündə də elə həmən-həməndi!...”
Bəli, illər ötüb keçdikcə bu bulaq daha da çoşub-çağlamış, 1997-ci ildə aşığın “Elə bağlıyam” adlı ilk şeirlər kitabı çapdan çıxmış, 1999-cu ildə isə 200 səhifəlik “Qoşmalar, müxəmməslər, dastanlar” adlı ikinci kitabı işıq üzü görmüşdür. Hər iki kitabda nəşr olunan şerlər oxucuların rəğbətini qazanmışdır.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı, Sazımızın sabahına həmişə daha böyük ümidlə baxmış, söz sazdan, sənətdən düşəndə «Nə mən sənətdən doymaram, nə sənət məni yormaz», - demişdir.
O, dəfələrlə Türkiyəyə səfər edib, aşıq sənətini təbliğ etmişdir.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı sazın-sözün sirlərini həm də balalarımıza öyrətmişdir. O, Sadaxlı Mədəniyyət Evində çoxlu sayda məktəblilərə aşıqlıq sənətini sevdirmiş, onlara klassik aşıq havalarının sirrlərini aşılamışdır. Ustad aşığın neçə-neçə şagirdi ondan dərs almış, aşıq sənətinin dərin qatlarına baş vurmuşlar.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlının yaradıcılığına Azərbaycanda və Gürcüstanda yüksək qiymət verilmiş, Gürcüstanda Azərbaycan səfirliyinin dəstəyi ilə sənətkarın 80 və 85 illik yubileyləri keçirilmişdir.
Gürcüstan prezidentinin sərəncamı ilə "Şərəf" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 2003-cü ildə AzTV-də “Aşıq Məhəmməd Sadaxlı” adlı film çəkilmişdir.
Ömrünün daha ucalığına doğru əldə doqquz telli sazın zilini-zil, bəmini-bəm eləyib uçan Ustad Aşıq Məhəmməd 25 mart 2016-cı ildə Borçalının Sadaxlı şenniyində 85 yaşında vəfat etmişdir.
Allah rəhmət eləsin!..

Aşağıda Aşıq Məhəmməd Sadaxlının iki şeirini və 2007-ci ildə professor Mədəd Çobanova ünvanladığı bir məktubunu oxucularımızın ixtiyarına veririk:

BİLMƏMİŞƏM
Oyandım ki, qara baxtım
Yatıb gedib, bilməmişəm.
Ömrüm-günüm hədər yerə
Ötüb gedib, bilməmişəm.

Fələk məni salıb dərdə,
Can qurban eyləyərəm mərdə.
Çəkdiyim cəfa namərdə
İtib gedib, bilməmişəm.

Ey Sadaxlı, eylə haşa,
Əsirgəmə can sirdaşa,
Oyandım ki, ömür başa
Çatıb gedib, bilməmişəm.

NƏ MƏNASI VAR

Ey könül, dilinə qadağa ver sən,
Hər qəlbə dəyməyin nə mənası var.
Qadir əməlinlə yaxşılıq eylə,
Düz işi əyməyin nə mənası var.

Sənətkaram, dolanmışam hər yana,
Çox nə lazım, az da birdi qanana,
Nə sözün var, de üzünə mərdana,
Dalınca söyməyin nə mənası var.

Sadaxlı Məhəmməd, artsın həvəsin,
Çal-oxu, məclisdə ucalsın səsin,
Qoy səni el desin, el tərifləsin,
Öz-özünü öyməyin nə mənası var.

Professor Mədəd Çobanova Borçalıdan məktub

KÖNÜLLƏR BİR OLSA, MƏSAFƏ QISALAR...

Mən elə düşünürəm ki, məsafə uzaq olsa da əgər könül yaxındırsa o uzaqlığın heç bir ziyanı olmaz. Çünki insanlar bir-biri ilə mehribanlaşıb yenə tapışa bilər. Mən də uzaq məsafəni yaxın hesab edib səmimi qəlbdən Mədəd müəllimin yetmiş yaşını təbrik edirəm və xoş dilək diləyirəm. Çünki bizim borcumuz dilək diləməkdir, qalanını böyük Allahın özü bilər, onun üçün bu bəndi yazıram.

Biz dilək dilərik, verən Allahdı,
Hamıdan ucadır, o adil şahdı.
Özü versin sizə yığvalı, bəxti,
Hər vaxt adın olsun, uca, qardaşım.

Mən arzu edirəm o yaradannan ki, yetmişi keçirdik, qoy ulu Tanrım imkan versin, Mədəd müəllim yüzü də ailəsi ilə birlikdə xoşbəxt yola salsın.
Hörmətlə aşıq Məhəmməd Sadaxlı.

Mədəd müəllim

Professor Mədəd Çobanovun yubileyinə

Mədəd müəllim, yetmiş yaşın mübarək,
Yüzü də şadlıqla yola salasan.
Ömrü verən bir xudanın işidir,
Arzum budur, hər vaxt cavan qalasan.

Deməynən ki, yaşın ötüb qocasan,
Təmiz adla el içində ucasan.
Ailənlə xoşbəxt yaşa, birgə sən,
Hər zaman onlara kölgə salasan.

Sadaxlı Məhəmməd, ötübdür yaşım,
Qəzanın hökmüdür, ağarıb başım.
Daha mən də qocalmışam, qardaşım,
Hərdən mənim də qeydimə qalasan.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı .]]> Müşviq BORÇALI Sat, 26 Mar 2016 16:44:54 +0000 Aşıq Qurbanəli (1893 - 1979) https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/1130-aq-qurbanli-1893-1979.html https://turan.info.az/arxiv/musfiq-borcali/1130-aq-qurbanli-1893-1979.html

Aşıq Qurbanəli 1893-cü ildə Borçalının Görarxı (Meçidli Görarxı) kəndində anadan olub.
Bir müddət Aşıq Dərəçiçəkliyə şəyirdlik etdikdən sonra müstəqil olaraq aşıqlığa başlayıb.
Aşıq Qurbanəli 1979-cu ildə vəfat edib.]]> Müşviq BORÇALI Mon, 14 Mar 2016 01:14:40 +0000 Əsli QARABAĞLI, qəlbi DAĞLIıyam... https://turan.info.az/gurcustan/zalqa/1124-slimiz-qarabal-qlbi-dalyam.html https://turan.info.az/gurcustan/zalqa/1124-slimiz-qarabal-qlbi-dalyam.html

Mən - Müsəllim Dünyamalı oğlu Haqverdiyev 1938-ci il martın 27-də Gürcüstanın Zalqa (keçmiş Barmaqsız) rayonunun Teciz (Culuxlu) kəndində anadan olmuşam. (Sənədlərdə adım Həsənpaşa yazılsa da, Məni el içində hamı Müsəllim kimi tanıyır.)
1953-cü ildə kəndimizdəki səkkizillik məktəbi bitirib, Marneuli Azərbaycan orta məktəbinə daxil olmuş, 1956-cı ildə həmin məktəbi müvəffəqiyyətlə başa vurmuşam. Müəyyən səbəblərdən ali təhsil ala bilməmiş, özümə peşə seçərək həyat yolumu müəyyənləşdirib ailə, övladlar və mülk sahibi olmuşam.
Mən müəllimlərimi hər zaman böyük iftixarla xatırlayıram. Onlardan kəndimizdə Azərbaycan dili və ədəbiyyatından dərs deyən Sədrəddin Xəlilovu, riyaziyyat müəlliməsi Xədicə Novruzovanı, Marneulidəki riyaziyyat müəllimim Şəmistan Məmmədovu, Tarix müəllimim Cümşüd Hacıyevi və başqalarını bu gün də minnətdarlıq hissi ilə anıram.
Nümunəvi şagird kimi məni lövhə qarşısına çıxarıb, əvvəlcədən "5" yazan, dərs soruşub sual verdikdən sonra isə üzünü şagirdlərə tutub - indi siz sual verin, - deyən, mənimlə qürur duyan müəllimlərimdən dünyasını dəyişənlərə Allahdan rəhmət diləyir, həyatda olanlara isə can sağlığı və xoşbəxtlik arzulayıram.
Təhsilimi davam etmədiyimə görə qoy onların ruhu məni bağışlasın. Orta məktəb həcmində verdikləri bilikləri itirməyərək 57 il sonra az da olsa onun bəhrəsindən yazacam:
Əməyim, zəhmətim gözümə nur saçmış,
Onların bəhrəsi məni aldatmış.
Hörmətlə,
Müsəllim (Həsənpaşa)
Dünyamalı oğlu.

Müsəllim Dünyamalı oğlu.
Şöhrət-şanım
Borçalım

Gəncliyimdə millətpərvər görmüşəm,
Ürəyimə dəyib, ancaq dözmüşəm.
Səbri-kəsam aşan vaxtı çox olub,
Özündən deyənin qəddin əymişəm.

Ataların məsləhətni anmışam,
Dərk eləyib ona sadiq qalmışam.
Döyülmə döy, altında yox, üstə ol,
Əməl edib boya-başa çatmışam/.

Alta çöküb döyülməkdən nə fayda,
Silinməz ləkədir qalacaq yadda.
Xəsislik eyləmə varını xərclə,
Bil darda qalmazsan vardı qanunda.

Ululartək dinimizi ananın,
Atam atasının, mən də atanın.
İziylə getmişəm, dini sevmişəm,
Dinə sataşanı peşman etmişəm.

Borçalı elliyəm, Eyvaz soraqlı,
Millətimə, dinə səbri qərarlı.
Xaçpərəst önündə heç vaxt sınmadım,
Müsəllim Culuxlu, bəlli soraqlı,
Doğma diyar, şöhrət şanım, Borçalım.
15.02.2015

Yaymağa gəldim

Dünyaya gözümü səndə açmışam,
Doğma yurdum şöhrətim-şanım Culuxlum.
Gəncliyimdən səndən uzaq olmuşam,
Doğma yurdum səni, görməyə gəldim.

Uzun illər səndən aralı düşdüm,
Çox xətalar gördüm oğluntək dözdüm.
Səfasını sürdüm, cəfasını gördüm,
Başım çəkənləri deməyə gəldim.

Gəncliyimdən əlli yaşına kimi,
Kəndi unutmadım daim eldəydim.
Xeyirdə şərdə xalqımla bir yerdəydim,
Son zamanlar yurda gələ bilmədim,
İndi səbəbini deməyə gəldim.

Mən uzaq düşsəm də eldən aralı,
Dost-doğma uğrunda səbri-qərarlı.
Yolumu gözləyən el oğulları,
Neyləmisən səndən, sormağa gəldim.

Bulaqlar önündə kef çəkənləri,
Baş-başa quzunu, erkək kəsəni.
Bəhsə durub hətta, cöngə kəsəni,
Olma unutmusan, bilməyə gəldim.

Səni şənləndirən adın ucaldan,
Biləydim xəbərin varmı onlardan?
Mənası yox harda yaşamasından,
Adın ucaldanı saymağa gəldim.

Söylə balam, indi kef keçirəndə,
Bulaqlar döşündə, şamlıq meşədə.
"Pavilyon" qurduran, şamlıq səpəni,
Yada salan varmı görməyə gəldim.

Doğma yurdum şöhrət-şanım varlığım,
Sən olmusan Ulu Baba ocağım.
Adım-sanım, ülfiyyətim, vüqarım,
Çörəyin tamını dadmağa gəldim.

Müsəllim ürəkdən səninlə bağlı,
Elinə yurduna səbri-qərarlı.
Culuxlu haqqında var yazıları,
Kəndi unutmasın el oğulları,
Ürək sözlərimi yaymağa gəldim.
22.02.2015

.

Elçin, ad günün
mübarək!

İyirmi dörd yaşın keçir bilirəm,
Üç aprel gününü təbrik edirəm.
Sənə can sağlığı xoş günlər dilərəm,
Uzun ömürlü ol, var ol Elçinim.

Yadımdan çıxmayır heç körpəliyin,
Sənin dəcəlliyin, sənin keçmişin.
Artıq o illərin arxada qalır,
Arzu diləyinə çatasan Elçin.

Səmimi qəlblisən onu bilirəm,
Doğmalara mehribansan görürəm.
Ürəyini gözlərindən seçirəm,
O şirin qəlbinlə ucal Elçinim.

Atanın-ananın bir nəfərisən,
Onların gözlərinin nuru sənisən.
Artıq onu özün dərk etməlisən,
Sevindir, Allahın yar olsun Elçin.

Səni sevənlərdən Səbiş bacın var,
Dayı, əmi, bibi qızları da var.
Əmi, bibi oğulları qardaşdır,
Dərk et, sənin dayaqların var Elçin.

Çalışırsan ali təhsil alasan,
Gələcəyni özün düz anlamışsan
Görürəm onunçün çox darıxırsan,
Şəfərlə, uğurlu, yol sənə Elçin.

Əqidəli, mehriban qəlblisən sən,
Açıq ürəklisən doğma sevənsən.
Allaha çox şükür mətinləşmisən,
Coşğun ürəklisən, sezirəm Elçin.

Arzu edirəm təmiz nəsildən,
Sevəcəyin qızla tez evlənəsən,
Baban Müsəllimin məsləhətini,
Onu çoxdan edəydin Elçin.
Həm yaşın, həm toyun,
mübarək Elçin.
04.03.2015

Müşfiq Mədədoğlunun
şərəfinə

“Borçalı elləri” əsərinizi mən,
Oxumuşdum, Sizi ordan bilirdim.
Həmin vaxtdan sənə uğur diləyib,
Gənc Alim olduğna, fərəhlənirdim.

Borçalı ellisən Darvazlı Müşfiq,
Ulu ərənlərin yadigarısan.
Muradovlar, Hacı Səyyad yurdusan,
Alim Mədəd oğlu, Alim olmusan.

Mehralı bəy yurdlu - Çobanlı Müşfiq,
Unutma elini, ol daim sadiq.
İgidlər, alimlər yurdudu Darvaz,
Şərəfinlə, özünsən elə layiq.

Maraqlı olsam da gənc Alim Sizə,
Səbəbi çox; öyrənə bilməmişəm.
Sağ olsun səbəbkar qoy aşkar edim,
Nəvəmə verdiyin qəzetdən bildim.

Hələ məqsədimə keçməzdən öncə,
Səmimi salammı atana yetir.
Sizlə fəxr eləyən həmyerlinizdir,
Ucal zirvələrə, eli sevindir.

Gənc yaşından özün hörmət qazandın,
Taleyin özündən, özün bac aldın.
Çox kitab oxuyub dərinə vardın,
Elmi tam mükəmməl öyrənmək üçün.

Vətən, el sevənin biri özünsən,
Borçalı oğlusan, millət sevənsən.
Ulu ərənlərdən dərs götürmüşsən,
Millətini axtaran, Alim oğulsan.

Din içində dinimizi bəsləmişsən,
Çətinliyə dözüb mətinləşmisən.
Onçün Allahımdan mən dönə-dönə,
Zirvələrə, ucalmanı dilərəm.

Sultan Süleymantək ol ömrü uzun,
Bütün türk dünyası dayağın olsun.
Sənə kəm baxanı, kor,şikəst olsun,
Sürünə-sürünə, qarşında çöksün.

Zər qədrini zərgər bilməmiş Alim,
Yetmişyeddi yaşa çatır Müsəllim.
Gəncliyimdə maraqlıydım təhsilə,
İndi sənlə, qürur duyum sevinim.

Çox şükür Allaha ünvannı bildim,
Arzu diləyimə sənlə yetişdim.
Səni görmək üçün maraqlı idim,
Şikəstliyim, imkan vermədi, Müşfiq.

Cavan alim olduğunu bilirəm,
Bir əmitək sənə uğur dilərəm.
Şirin arzularım səninlə olsun,
Qürur duyam, xoş sədana sevinəm.

Sən üçün səmimi diləyim çoxdur,
Müşfiqi görməkçün ürəyim coşur.
İnan ki, gəlməyə imkanım yoxdur,
Bir ayaqlı qalmış, indi Müsəllim.

Şirin könüllərdə yaşasın şerim,
Ucal zirvələrə görsün Müsəllim.
Mətləbin çin olsun, ay xoşbəxt Alim,
Mədəd qardaş ilə, sənlə fəxr edək.

Sən tək oğulları Tanrı qorusun,
Ucal zirvələrə Allah yar olsun,
Eşidib bilənin könlü şad olsun,
Müsəllimdən dilək sən üçün budur,
Şirin arzularla, qəlbi doludur.
10.02.2015.

Yubileyin mübarək,
MÜŞFİQ BORÇALI!

Borçalısan gəncliyindən bəllisən,
Gənc nəslin simvolusan Müşfiq sən.
Yubiley ilindir qırxbeş yaşını,
Təbrik edib, sənə uğur dilərəm.

Zəhmətinlə gəncliyindən ad aldın,
Taleyin özündən, özün bac aldın.
Çox kitab oxuyub dərinə vardın,
Arzu mətləbin, çin olsun Müşfiq.

Vətən el səvənin biri özünsən,
Cavan gənclərimizin simvolu sənsən.
Əli qələm tutub ürək sözünü,
Yazanları, özün dərc etdirirsən.

Özüm dərk edirəm gəncliyində sən,
Millətpərəst görüb mətinləşmisən.
Aydındır onunçün öz millətimizə,
Səmimi qəlbinlə yardım edirsən.

Zər qeydinə zərgər qalar, ay Müşfiq,
Onu görməsəydim indi deməzdim.
Vətəni, milləti sevməyənlərin,
Vədinə aldanma uzaq ol Müşfiq.
Sən Mədəd oğlusan millət sevənsən,
Xalqının qədrini dərin bilənsən.
Onçün Yaradanın mən sənin üçün,
Dayaq olmasını, dilərəm Müşfiq.

Arzumdu mətləbinə çatasan,
Dünya miqyasında ad qazanasan.
Heç kimin önündə alçalmayasan,
Türk dünyası sənə dayaq, ay Müşfiq.

Mənim arzularımın simvolu sənsən,
Elminlə olubsan sən ona layiq.
Arzumdu məqsədinə yetəsən,
Zirvələrə ucalasan, sən Müşfiq.

Culuxludu, Başkeçiddə, Darbazda,
Qazaxda səslənə, keçə Bakıya.
Xoş sədan ucala Təbriz, Dərbənddə,
Çata Ankaraya, həm İstanbula,
Qardaş Mədəd ilə birgə fəxr edəm.

Müsəllimin sənçün arzusu çoxdur,
Şirin diləklərlə qəlbi doludur.
Yubileyin mübarək Çobanlı Müşfiq,
Ucal zirvələrə, olmusan layiq.
09.04.2015.

On bir yaşın mübarək, Ramil!

İyirmibeş martdır ad günündür bil,
Onbir yaşın mübarək olsun Ramil.
Şirin baxışınla qürur duyulur,
Allah özü sənə, yar olsun Ramil.

Bu gün tamam oldu onbir yaşında,
Xəyallar canlanır mənim başımda.
Gənclik uşaqlığın tən ortasında,
Olanı özünsən, əziz Ramilim.

Tanrı əxş etdiyi şansına qurban,
Bütün varlığımsan canına qurban,
Sən halal qanlısan, qanına qurban,
Oxu elmi, dərk et şirin Ramilim.

Sənin sağlamlığın mənim canımdır,
Damarında axan mənim qanımdır.
Ürəyin-ürəyim tam varlığımdır,
Baba arzularına çatasan Ramil.

Sev dərslərini oxu elmə sadiq qal,
Çalış savadlı ol, dərin bilik al,
Çox kitablar oxu elmə nəzər sal,
Oxşa sən Müşfiqə, alim ol Ramil.

Tanrıdır hamıya bəxtini yazan,
Dərin oxu savadlı ol, ad qazan.
Nəslimizdə yoxdur bir şeir yazan,
Babandır şeiri, yazan Ramilim.
25.03.2015.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 09 Mar 2016 15:37:47 +0000 Könlümüzdən keçən "YAYLAQ SƏFƏRİ" https://turan.info.az/media/sherqinsesi/1043-knlmzdn-ken-yaylaq-sfr.html https://turan.info.az/media/sherqinsesi/1043-knlmzdn-ken-yaylaq-sfr.html

“Borçalı” nəşriyyatının Baş direktoru, “Təhsil” və “Şərqi səsi” qəzetlərinin Baş redaktoru, tanınmış tədqiqatçı-filoloq, yazıçı-publisist Müşfiq Borçalı daim fəaliyyətdə, elmi-publisistik axtarışlarda olan, yerində aram tapıb oturmayan, sanki qaynar çeşmə kimi qaynayıb-çağlayan jurnalistlərdəndir. Bu qaynarlığın bir nəticəsi də indi özünü göstərir. Belə ki, Müəllifin böyük əməyi, gərgin zəhməti bahasına araya-ərsəyə gələn "Aşıq Hüseyn Saraclı və onun yaylaq səfəri" kitabında oxucular bir daha Aşıq Hüseyn Saraclının həyat və yaradıcılığı barədə məlumatlarla tanış olmaqdan savayı, həm də Müşfiq müəllimin aşığın böyük oğlu İsfəndiyar Həsənovdan əldə etdiyi, yorulmadan-ərinmədən, zəhmətə qatlaşaraq qələmə aldığı "Aşıq Hüseyn Saraclının yaylaq səfəri" adlı dastanı da oxuculara ilk dəfə yazılı şəkildə təqdim olunur.
Aşıq Hüseyn Saraclının 95 illik yubileyi ərəfəsində çap olunan bu elmi yaradıcılıq nümunəsi həm aşığı sevənlər üçün gözəl töhfədir, həm də Müşfiq müəllimin bir filoloq-ədəbiyyatşünas-folklarşünas və eyni zamanda bir naşir kimi fədakarlığının təzahürüdür. Əlbəttə ki, şifahi repertuarda dastan yaradıcılığı ənənəsi dövrü çoxdankı keçmişin mirası olduğundan, bu gün bizə təqdim olunan bu dastan nümunəsinin ənənəvi dastançılıqdan xeyli fərqli olması da təbiidir. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, "Aşıq Hüseyn Saraclının yaylaq səfəri" bir folklor incisi kimi təqdirəlayiqdir. Hər şeydən əvvəl, ona görə ki, burada ustad aşığın həyatı ilə bağlı müəyyən əhvalatlar qorunub saxlanılıb. İkincisi, aran-yaylaq köçü edən ellərimizin, köçəri türk həyatının təbii təsvirini verən bu dastan örnəyi folklor-etnoqrafik yönlü tədqiqatlar üçün də mühüm maraq kəsb edir. Üçüncüsü, dastanın dil üslubu, danışıq tərzinin lazımınca qorunub saxlanılması təkcə folklorşünaslıq baxımından deyil, həmçinin dilçilər, dialektoloq tədqiqatçılar üçün müəyyən praktiki baza rolunu oynamaqda dəyərli mənbədir...
Bütün bu sadalanan keyfiyyətlərlə yanaşı, biz "Yaylaq səfəri"ndə riyakar ermənilərin də iç üzünü bir daha olduğu kimi görüb seyr edə bilirik. Belə ki, dastanın məzmunundan öyrənirik ki, Aşıq Hüseynlə ustadı Aşıq Bayram bir çay kənarında öküzlərə qoşulmuş arabası ilə onlara yaxınlaşan ermənidən onları çayın o biri üzünə keçirmələrini xahiş etdikdə, erməni öz erməniliyinə salıb boyunvuranlıq etmək istəyir, onları çayın o biri sahilinə keçirməkdən imtina edir. Belə olan halda "Aşıq Bayram xançalını sıyırıb erməninin üstünə cumur. Erməni qorxusundan arabasını qoyub qaçır". Bu mənzərə adi bir əhvalat deyil, erməni xislətini açıb-göstərən gerçək həyat amilidir.
Ümumiyyətlə, dastanla bağlı çox söz danışmaq olar, amma yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, burada canlı xalq danışıq dili hakimdir, eyni zamanda təsvir edilən hadisə və əhvalatlar da "aşıq gördüyünü çağırar" məsəlinə müvafiq tərzdə boyasız - çadrasız, yəni olduğu kimi nağıl olunur ki, bu da dastanla oxucu arasındakı səmimiyyəti artırır - yəni hadisələrin təbiiliklə verilməsi özü də dastanın ruhundakı doğmalığı, saflığı təcəssüm etdirir. Başqa sözlə, aşığın "repertuarından səsləndirilmiş" "Yaylaq səfəri" təbii, axıcı və oxunaqlı olmaqla sanki oxucuların da könlünü yaylaq havasının sərinlikqarışıq saflığına dəvət edir.
Şakir Albalıyev,
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının böyük elmi işçisi,
fəlsəfə doktoru, dosent.
“İnsan və cəmiyyət” qəzeti,
¹ 07 (541), 21 oktyabr, 2011.
ŞƏRQİN SƏSİ Dekabr, 2011

]]> Müşviq BORÇALI Mon, 29 Feb 2016 18:09:19 +0000 = QIRXILI KƏNDİnin keçmişi və bu günü ============== (Tarixi-publistik oçerk) https://turan.info.az/gurcustan/borchali/974-qirxili-kndinin-kemii-v-bu-gn-tarixi-publistik-oerk.html https://turan.info.az/gurcustan/borchali/974-qirxili-kndinin-kemii-v-bu-gn-tarixi-publistik-oerk.html

Qırxılı kəndi Gürcüstanın Kvemo-kartili Borçalı bölgəsnin Marneuli municipalitetinin cənub-şərqində Debet və Xram çayları arasında, bu çayların birləşdiyi yerin yaxınlığında 410 22071 şimal en dairəsi və 440 55221 şərq uzunluğu dairəsində yerləşir. Rayon mərkəzindən 25 km məsafədədir. Rayon mərkəzindənkəndə igedən yol asfaltlaşdırılmışdır. Kəndə içməli su kəməri çəkilmişdir.
Gürcüstan statistika idarəsinin rəsmi məlumatna görə 2002-ci il siyahıya alınması zamanı kənd əhalisinin sayı 1262 nəfər olmuşdur. Hazırda kənddə 240 ailə yaşayır.
Etnik tərkibnə görə kənd əhalisi 100% azərbaycanlılardan ibarətdir.
Dini mənsubiyyətinə görə əhali 100% müsəlmandır (Şiə təriqətinə mənsubdular).
Elmi mənbələrdə olan məlumatlara görə Kırıqlı-Qırıxlı toponimi qədim türk-oğuz mənşəli kırıq sözündən olub, eyni adlı tayfanın adından götürülmüşdür.
Azərbaycan Milli Elimlər Akademiyası Nəsimi adına diklçilik İnstitutunun elmi işçisi İsmayıl Kazımov “Axısqa (Mesxeti) türklərnin dili” adlı kitabında Qırıxlı toponimi ilə bağlı yazır: Axsıqalıların iri tayfalarından birinin adı “Qırxlar” adlanırdı. Bu toponim türk tayfalarından “kırıq” adlı tayfa adıvə XI yüzillikdə həmin tayfanın Türkiyənin Avropa hissəsində yaşadığı ərazinin qırıxlarevi adlandığı qaynaqlarda qeyd edilmişdir (208, s 89)
Gürcüstanın Marneuli rayonunda da Qırıxlı adlı kənd vardır. Azərbaycanın Tovuz rayonundakı Qırıxlı, Düz və Dönük Qırıxlı kəndlərinin adları da oğuz tayfalarından biri olan “Kırıq” tayfasının adı ilə bağlı izah edilir.(32, s. 23)
XIX əsr Azərbaycan tarixçisi Abbasqulu Ağa bakxanov Nadir şah Əfşarın soykökü ilə bağlı yazırdı: Monqol istilası dövründə Azərbaycana gəlmiş olan türkmən əfşarlarından Kırıqlı tayfası, Şah İsmayıl Səfəvinin zuhurundan sonra, köçüb Əbivəzd mülkündə, Gürgan çeşməsi ətrafında sakin oldu. Bu tayfadan İmamqulu adlə bir nəfərin 1689-cu ildə Nadirqulu adlı bir oğlu oldu. Beləliklə, Qırıxlı kəndinin adının türkmən əfşar mənşəli olduğu, həmin tayfaların monqol yürüşləri zamanı o zamankı Azərbaycan ərazisinə gəldikləri, Nadir Şahın Azərbaycana və Gürcüstana yürüşləri zamanı isə bu ərazilərdə məskunlaşdıqları məlum olur. AZərbaycanın Tovuz rayonu ərazisində, həmçinin qardaş Türkiyənin Ankara vilayətində da Kırıqlı adlə yaşayış məskəni vardır.
Qırıxlı kəndinin şimal hissəsində kənd təsərüfatı ısləri aparılarkən çox geniş bir ərazidə yaxşı cilalanmış 2x1.5 m ölçüdə yastı sal daşlara rast gəlinmakdədir. Bu daşların qədim qəbirlərin üstünü örtmək üçün istifadə edildiyi güman edilir. Həmin əraziyə yaxın yerlərdə müxtəlif ölçülü saxsı künlərin tapılması burada ötən yüzilliklərdə də yaşayış olmasından xəbər verir.
Kənd əhalisi lap qədimlərdən maldarlıq, qoyunçuluq və əkinçiliklə məşğul olmuşlar. Əkinçilikdə tərəvəz və bostan bitkiləri əsas yer tutur.
Kənddə müasir məktəb binası, çayxana, 4 market-mağaza, bərbərxana, maşın yuma məntəqəsi və digər ictimai- məişət obyektləri vardır.
Kəndin tam mərkəzində həzrəti Fatimeyi-Zəhra adına məscid vardır. Məscidin giriş qapısının sağ tərəfində divara hörülmüş daş kitabədə ərəb əlifbası ilə məscidin 1853-cü ildə Qırıxlı kənd sakini Pirilli Kərbalayı-Məşədi Əli tərəfindən“məscidi-şərif ” adı ilə inşa edildiyi bildirilir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Sovet dönəmində məscid ibadət üçün bağlanaraq, kolxoz anbari kimi istifadə edilsədə kənd camaatının sayıqlığı, diqqət və qayğısı sayisdə sökülməkdən və uşulub dağılmaqdan xilas olmuşdur. 2015-ci ildə kənd sakini Azər Məmmədov məscidə axund seçildikdən sonra onun bərpa və təmirini təşkil etmiş, məscid kənd camaatının xeyriyəçiliyi ilə yüksək səviyyədə təmir edilərək, Gürcüstanın dini abidələri siyahısına daxil edilmisdir Hazirda Qirixli kendinde aşağıdakı tayfalar(nəsillər) yaşadır:
1. Göysöyünnü
2. Pirilli
3. Qanallı
4. Çoyuşdu
5. Hacıevi
6. Məmmədevi
7. Irəvanlılar
8. Tapevi (Tapoğlular)
Kənd camaatı arasında kənddə ilk məskunlaşan tayfa-nəsilin Göysoyunlulər olması barədə söhbətlər vardır.
XX əsrin əvvələrində kəndin ağası Mehdi ağa Sultanov olmuşdur. O çox həlim xasiyyətli, səxavətli və əlaçıq bir adam olmuşdur.
Sovet hakimiyyəti qurulan ərefede Məmməd evi tayfasından Məmmədov Məmməd kəndin“qlavası” başcısı işlənmişdir. Kəndə gələn bolşeviklər onların hər ikisini həbs etmiş. Mehdi ağa bütün var-dövlətini, evini və torpaqlarını hökumətə verərək həbsdən qurtulmuş, qlava Məmməd isə bolşeviklər tərəfindən istintaqsız və məhkəməsiz kənddəcə güllələnmişdir.
Mehdi ağannın evi sovet dönəmində klub kimi istifadə edilmiş, yalnız 60-cı illərdə öz qanuni sahiblərinə - Mehdi ağanın övladlarına qaytarılmışdır.
Kəndin qərb hissəsində Abbasqulu ağanın bağı adlı ərazi vardır. Hazırda burada bağdan əsər əlamət olmasa da ötən əsrlərdə bu yerlərin Abbasqulu ağa adlı şəxsə mənsub olması şübhə doğurmur. Qırxılı kəndinin cənubunda Debet çayı sahilində kənd camaatının dilində qısaca olaraq dəlləkli adlanan, əsil adı Dəllək oğlu İbrahimin bağı olan tut ağaclarindan ibarət böyük bir bağ vardır. Vaxtilə çox böyük bir ərazini-təxminən 30-40 hektarı əhatə edən bu bağ kənd camaatının istirahət yeridir.
Sovetlər dönəmində kənddə Telman adına kalxoz qurulmuş, kənd sakini Əhmədov Qələndər uzun müddət bu təsərrüfata rəhbərlik etmişdir. 1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsi zamanı aşağıda adları qeyd olunan kənd sakinləri Sovet Ordusu sıralarında müharibədə iştirak etmişlər:
1. Əliyev Şəmşi- həlak olmuşdur
2. Qara Əli oğlu- həlak olmuıdur
3. Əliyev Novruz
4. Əliyev Baba
5. Əliyev Məcid
6. Xəlilov Xəlil
7. Nəbiyev Məmməd
8. Məmmədov Rza
9. Əsgərov Şəmistan
10. Əsgərov Şamxal
11. Ələlkbərov Ələkbər
12. Alı Vəli oğlu
13. Əliyev Səməd
14. Məmmədov Təhməz
15. Məmmədov Tanrıverdi—helak olmusdur
16. Məmmədov Qulu suleyman oğlu
17. Tağıyev Bəşir
18. Vəliyev Mürsəl
19. Əliyev Murtuz
20. Sultanov Tahar

Kənd sakinlərindən 3 nəfər alimlik elmi dərəcəsi almışdır:
1. Əliyev Salman kimya elmləri namizədi Azərbaycan k/t institunda qeyri-üzvi kimya kafedrasına rəhbərlik etmiş, sonralar Bakı şəhərində hərni akademiyada dərs demişdir
2. Əliyev ƏSgər- Elmi-tətqiqat k/t institunda baş elmi işçi işləyir.
3. Rəşad Nuriyev- Azərbaycan k/t institunda müəllim işləyir.
Qırxlı kəndində doğulub boya-başa çatmış, Şairə Xəzangül Qurbanova hazırda Gəncə şəhərində yaşayır, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gəncə Şöbəsinin sədri vəzifəsində işləyir.
Şair Dilqəm Səmədoğlu da Qırıxlı kəndində yaşayır. Onun “Bilmirəm nə üçün belədi dünya” adlı şerlər kitabı bütübn Borşalıların stolüstü kitabıdır.
Qırıxlı kəndinin yetirməsi olan bir sıra şəxslər Rusiya, Azərbaycan, Türkiyə və s. kimi qonşu ölkələrdə müxtəlif şəhərlərdə çalışır və kənd sakinlərini ləyaqətlə təmsil edirlər.
Qırıxlıya həsr olunan şerlər:
Qırxlıdadı.
Hümbət Hüseynov.
Bir yanı Debetdi, bir yanı Xram,
Qonağa göstərər böyük ehtiram
Igid cavanları mehriban, aram,
Dostluğun mayası Qırxlıdadı

Hatəm kimi sufrələri aşılar
Məclisində durr-gövhərlər saçılar,
Gündə biri götürülüb qaçılar
Gözəllər sonası Qırxlıadadı

Hümbətəm, Qırıxlı kəndimin adı
Getməz damağımdan elimin dadı
Görüm yüz yaşasın vətən övladı
Qədəmlər sayası Qırxlıadadı.

Dilqem Semedoglu
QIRXILI
Vesf etdi ellere gozelliyini,
Dord yani cemendi guldu qirxili.
Tepetey bir yani Ehram bir yani,
Bir ulu tarixli eldi Qirxili.

Gelir uzaq-uzaq ellerden sesi.
Merifet ehlidi burda her kesi
Aciqdi qonaqa daim sufresi
Mehribandi sirindildi Qirxili.

Her kese bellidi er igidleri
Asigi sairi sine defteri
Yixar qayalari asar sedleri
Qarsisi alinmaz seldi Qirxili

Qoynunda boy atib nece senetka
Asiq ziyeddini Xezengulu var
Hidayet sesinden eridi daglar
Toxunma sizlayan teldi Qirxili

Azerbaycan dilim Borcali canim
Bu elin esqiile cosubdur qanim
Dilqemem sorsaniz budur unvanim
Bir ulu tarixli eldi Qirxili

QIRXILI
Borcali elinde adin sanin var
Bilir qiymetini mehman olanlar
Yasari qoynunda gozel, bextiyar
Sensen vuqarimiz bizim Qirxili
Vurgunam bu elde her qaris yere
Dolanim basina gunde yuz kere
Pehlivan bilekli er igidlere
Vermisen deyanet, dozum Qirxili

Sozumde hikmet var axtar derinde
Tapildim ogul tek xeyir-serinde
Olsamda dunyanin her bir yerinde
Sen oldun en sirin sozum Qirxili

Boylanar bir yandan Babaker dagi
Yayada serin olur Dellekli bagi
Hormetle qarsilar gelen qonagi
Hemise ag olar uzun Qirxili

Ezelden cemene cole hemdemem
Bu gozel obaya ele hemdemem
Borcali balasi sair Dilqemem
Soy kokum ezelim ozum Qirxili]]> Müşviq BORÇALI Sun, 21 Feb 2016 22:15:14 +0000 Rəşid HACILAR (1953) https://turan.info.az/gurcustan/darvaz/965-rid-hacilar-1953.html https://turan.info.az/gurcustan/darvaz/965-rid-hacilar-1953.html

REDAKSİYAMIZIN ARXİVİNDƏN:

UĞURLAR ARZUSU İLƏ...

Rəşid Hacılar (Rəşid Muxtar oğlu Hacıyev) 1953-cü ildə Ulu Borçalının ağır ellərindən olan, əsrarəngiz gözəlliyi və füsunkar təbiəti ilə tanınan Darvaz kəndində dünyaya göz açıb. Bakı Dövlət Universitetini bitirib. 1981-ci ildən DİN sistemində xidmət edib. Uzun müddət Bakı şəhərinin Nizami rayonunda baş sahə müvəkkili vəzifəsində çalışıб. Hazırda təqaüddədir. Üç övlad atasıdır.
Hələ gənc yaşlarından poeziyaya xüsusi maraq göstərən Rəşid Hacıların şerləri sonralar “Gürcüstan”, “Şərqin səsi”, “Elm və təhsil”, “Ulu Körpü”, “Borçalı” və s. qəzetlərin səhifələrində işıqüzü görmüş, oxucuların diqqətini cəlb etmişdir. Oxucuların fikirləri və tənqidçilərin rəyləri müəllifi daha da ruhlandırmış və onun məsulliyyətini xeyli artırmışdır. Budur, müəllif bu günlərdə yenidən oxucuların görüşünə gəlib. Və həm də əli dolu! Daha gözəl və daha sanballı şerləri ilə!
O, "Bir ev gözləyir bizi" adlı ilk şerlər kitabını nəfis şəkildə çap etdirərək oxucuların ixtiyarına vermişdir.
Biz Rəşid Hacıları bu yeni uğuru münasibətilə ürəkdən təbrik edir, kitabın redaktoru Musa Nəbioğlunun kitaba yazdığı “Ön söz”ü aşağıda dərc edərək, oxuculara ərmağan edir və şair dostumuza yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!

Müşfiq BORÇALI.
"ŞƏRQİN SƏSİ" qəzeti, N: 16 (166),
Oktyabr 2005-ci il.

ÖN SÖZ

Rəşid Hacıların hələ gənclik illərindən ədəbiyyat həvəskarı olduğunu, hətta özünün də şer yazdığını bilirdim. Onu da bilirdim ki, bəziləri kimi yazdığının mürəkkəbi qurtarmamış redaksiyaların qapısını yağar etmir, hisslərini, duyğularını bədii sözün qüdrətindən istifadə edərək ipə-sapa düzür, böyük yaradıcılıq yolunda öz cığırını açmağa çalışır. Çap olunmağa çox da meylli olmadığına görə onu bəzən üzünə, bəzən də arxasınca qınayanlardan biri də mən idim. Elə bu səbəbdən şerləri ilə müntəzəm tanış ola bilməsəm də pərəstişkarlarından, dostlarından, bəzən də müxtəlif məclislərdə özündən eşitdiyim şerləri də mənim onun yaradıcılığı barəsindəki qənaətimi daha da möhkəmləndirirdi. İxtisasca fizik olması və uzun müddətdir ki, respublikanın hüquq-mühafizə orqanlarında çalışması da onun ədəbiyyata, poeziyaya bağlılığına nəinki xələl gətirmiş, əksinə bir harmoniya yaratmışdır.Deyirlər, hər kəsin bir şəxsiyyət kimi formalaşmasında, həyatda öz yerini tutmasında ictimai mühitlə yanaşı, onun böyüyüb boya-başa çatdığı təbiətin də böyük təsiri vardır. Xüsusilə yaradıcı adamlarda bu, özünü daha bariz şəkildə göstərir. Rəşid Hacılar da Uli Tanrının heç nəyi əsirgəmədiyi elə bir cənnət məkanda - Borçalının ağır ellərindən olan təbiətin əsrarəngiz gözəlliyinə malik Darvaz kəndində dünyaya gəlibdir ki, bu kənddə böyüyüb orta təhsil alıb, ən azı poeziya vurğunu olmamaq özü günah olardı.Onunla cəmisi bir neçə dəqiqəlik söhbət də kifayət edər ki, sadəliyinə və elə sadəlikdən yaranan böyüklüyünə, sözün əsl mənasında böyük ürək sahibi olmasına yaranan əminlik əynindəki polis zabiti müdirinin zəhmini bir andaca yox etsin, qarşındakı adamın daşıdığı vəzifəyə görə yalnız yazılı qanunlar keşikçisi deyil, həm də vicdan qanunlarının, yazılmamış mənəviyyat qanunlarının, hisslərin və duyğuların keşikçisi, həm də tərcümanı olduğuna əmin olasan.50 yaş ömrün elə məqamıdır ki, istər-istəməz dönüb arxaya boylanmaq, yaşadığın bu zaman kəsiyində ötüb-keçənləri, gördüyün işləri saf-çürük edərək özün-özünə hesabat vermək istəyirsən. Yaradıcı adam üçün isə bu ikiqat hesabat məqamıdır. Rəşid Hacıların da məhz ömrün bu çağında yaradıc\ılıq boxçasını geniş oxucu kütləsinə ərməğan etmək istəyi məhz bu mənəvi tələbatdan, yaradıcılıq hesabatı vermək ehtiyacından doğmuşdur.Şerlərini kitab halında çap etdirmək istədiyini biləndə, bu niyyətini alqışladım, sevindim. Həm də ona görə sevindim ki, şəxsiyyətinə və yaradıcılığına hər zaman böyük hörmət bəslədiyim bu gözəl insanın ilk kitabının ilk oxucusu olmaq qisməti də mənə nəsib olurdu.Rəşid Hacılar o şairlərdəndir ki, çap olunmaq xatirinə yazmayıb, öz daxilindən gələni yazıb, düşündüklərini yazıb və oxucusunu da düşündürüb. Onun səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, şəxsiyyəti ilə yaradıcılığı bir-birini tamamlayır. Həyatda olduğu kimi yaradıcılıqda da səmimidir. Müraciət etdiyi mövzular həyatın özündən gəlir. Hamımızın hər gün rastlaşdığımız, üzləşdiyimiz, bəzən əhəmiyyət vermədiyimiz həyat səhnələri Rəşidin şair qəlbindən süzülüb misra-misra düzülür, müəllifin özü kimi oxucunu da düşünməyə vadar edir. onun şerlərindən dağ çiçəklərinin ətri, suyu, diş göynədən bulaqların zümzüməsi duyulur.Doğma yurda bağlılıq, Vətən sevgisi müraciət etdiyi başlıca mövzudur. İşğal altında olan torpaqlarımız və "Vətənin qıraqda qalan yerləri"nin taleyi də onu narahat edir. "Bir ev gözləyir bizi" şerində o, Borçalının bu gününə biganə olmadığını, sabahından narahatlığını poetik dillə ifadə edir:Süfrəsi duzsuz qalan,Ocağı közsüz qalan,Söhbətsiz, sözsüz qalan,Bir ev gözləyir bizi.Bu təkcə bir fərdin dərdi, faciəsi deyil, hamımızı narahat edən, düşündürən problemdir ki, Rəşid Hacılar Borçalıdakı kəndlərimizdən cavanların getməsinə, el-obanın əvvəlki növrağının pozulmasına dözmür, doğma el-obaya ürəklərdəki buzunu əritmək üçün haray qoparır, həyəcan təbili çalır. Bu, mövcud reallığın uğurlu bədii təsviri olmaqla yanaşı, həm də içdən gələn qəlb çırpıntısı, ürək yanğısı, vətəndaş narahatlığıdır, həm də bu gün çoxlarımıza bəlli olan, içimizdən keçən və qəlbimizi göynədən bir ağrıdır.Təkcə doğulduğu kəndin deyil, bütövlükdə Borçalı ellərinin taleyindən narahatlıq, böyük-kiçiyin yeri bilinən, ağsaqqal öyüdünə, ağbirçək alqışına hörmətlə yanaşılan bu yerlərdə ağsaqqal sözünə, nəsihətinə indi həmişə olduğundan daha çox ehtiyac duyulduğu bir vaxtda qocaların sıralarının get-gedə seyrəlməsi də onu narahat edir:Bir zaman kəndimiz "ağsaqqal" idi,Ağsaqqal görərdik hər bir ocaqda."Vəzifəpərəst" şerində isə şəxsi mənafeni ümumxalq mənafeyindən üstün tutaraq tutduğu vəzifəyə sadəcə qazanc yeri kimi baxanları lənətləyir:Çörəkçün varlığı yox edənlərin,Zaman cəzasını yaman sərt verir.Alçala-alçala yüksələnlərin,Vicdanı hər zaman hesabat verir.Bu gün cəmiyyətdə baş verən neqativ hallara dözməyərək - "Qanacaq, mərifət satılır pula" - deyə narahatlığını ifadə etsə də, sonda bu qənaətə gəlir:Belə çox gedəmməz dünyanın işi,Belə çox dözəmməz qeyrətli kişi.Rəşid Hacılar istər Vətən sevgisindən, yurd məhəbbətindən yazsın, istər ülvi məhəbbətdən, istər dünyamızın bu günü və sabahı ilə bağlı narahatlığını ifadə etsin, istərsə də körpə qəlbinə yol tapan şerlər yazsın hamısında eyni tərzdə səmimidir, sözlə oynamır, sözü urvatdan salmır, kimsəni təqlid etmir, tapdanmış yolla getməyərək yaradıcılıq adlı böyük, çətin, lakin şərəfli bir yolda öz cığırını açmağa çalışır. Həyatda öz cığırı ilə gedən, öz izini qoyanlar isə əbədiyaşarlıq qazanırlar. İnanırıq ki, Rəşid Hacıların gecikmiş də olsa işıq üzü görən ilk kitabı geniş oxucu kütləsi tərəfindən rəğbətlə qarşılanacaq və müəllifi yeni-yeni əsərlər yazmağa ilhamlandıracaqdır. İlk kitabının son kitab olmayacağına böyük ümid bəsləyərək şair qardaşım Rəşid Hacılara yeni-yeni yaradıcılıq uğurlağı arzulayıram.
Musa NƏBİOĞLU.

BİR EV GÖZLƏYİR BİZİ
(Kəndlərimizdə boş, baxımsız qalan evləri düşünərkən həmvətənlərimə müraciətlə)Qayğısı çəkilməyən,Torpağı əkilməyən,Söküyü tikilməyən,Bir ev gözləyir bizi.Meyvəsi dərilməyən,Paltarı sərilməyən,Qolları gərilməyən,Bir ev gözləyir bizi.Gülləri qoxlanmayan,Hörməti saxlanmayan,İllərlə yoxlanmayan,Bir ev gözləyir bizi.Süfrəsi duzsuz qalan,Ocağı közsüz qalan,Söhbətsiz, sözsüz qalan,Bir ev gözləyir bizi.Gözləyəni el olan,Ürəyi tel-tl olan,Göz yaşları sel olan,Bir ev gözləyir bizi.Laylası həzin səsli,Oğul-uşaq həvəsli,Ata-ana nəfəsli,Bir ev gözləyir bizi.
BİR QARIŞ TORPAQ(Doğma kəndim Darvaza)Bir zaman qədrini bilmədik sənin,Hərəmiz üz tutub bir yana getdik.Doğma el-obanı yaddan çıxarıb,Sənə yaraşmayan dönüklük etdik.Bizə doğma olan dağlar, dərələr,İlərlə yolara dikdi gözünü.İlk eşqin şahidi "Zoğallı" bulaq,Meşəyə söylədi giley-sözünü.Daddıq sevincini biz ətək-ətək,Amma kədərinə ortaq olmadıq.Çəkdik şirəsini bal arısı tək,Qəmini heç zaman yada salmadıq.Vaxt çatdı, qapını döydü qocalıq,Vətən haray salıb çağırdı geri.Şam sona çatanda gur yandığı tək,Parladı bir ömrün xatirələri.Gəldim hüzuruna günahlarımla,Ömür qürub edir, düşür qaranlıq.Səndən umacağım, a doğma kəndim,Bir qarış torpağın, bir də halallıq.Rəşid HACILAR. 06.11.2002]]> Müşviq BORÇALI Sat, 20 Feb 2016 00:31:11 +0000 DİQQƏT, DİQQƏT!... Əziz və hörmətli BORÇALILILAR!.. https://turan.info.az/dunya/turan/857-dqqt-dqqt-ziz-v-hrmtli-boralililar.html https://turan.info.az/dunya/turan/857-dqqt-dqqt-ziz-v-hrmtli-boralililar.html

DİQQƏT, DİQQƏT!... Əziz və hörmətli BORÇALILILAR!..

Əziz və hörmətli BORÇALILILAR!
Dəyərli soydaşlarımız!..

Böyük fərəh hissi ilə
nəzərinizə catdırırıq kı,
2000-ci ilin əvvəllərində nəşr etdiyimiz
"BORÇALI ENSİKLOPEDİYASI" adlı
çoxcildli kitabımızın yeni nəşrini
çapa hazırlayırıq...]]> Müşviq BORÇALI Sun, 07 Feb 2016 02:27:10 +0000 Müşfiq BORÇALI: «BORÇALI» TOPONİMİ NECƏ YARANMIŞDIR?... https://turan.info.az/gurcustan/borchali/366-borali-toponm-nec-yaranmidir.html https://turan.info.az/gurcustan/borchali/366-borali-toponm-nec-yaranmidir.html

Müşfiq BORÇALI: «BORÇALI» TOPONİMİ NECƏ YARANMIŞDIR?...

Müşfiq BORÇALI: Bu sualın cavabını, əlbəttə, sözün özündə, ifadə etdiyi mənada axtarmaq lazımdır. Bəri başdan onu da qeyd edək ki, hələ qədim zamanlardan Borçalıda türkdilli tayfaların yaşaması haqqında istənilən qədər tarixi faktlar var və «Borçalı» toponiminin türk köklü olması şübhəsizdir.
Toponimik ədəbiyyatda ya bilavasitə, ya da ötəri şəkildə Borçalı sözünün etimologiyası ilə bağlı bir-birinə zidd bir neçə fikir mövcuddur. Bəzi müəlliflər Borçalı toponimini «Boşçala» (boş çala, çökəklik), «Borcalı» (borcalan və yaxud borcverən Alı), «Boşqalı» (boş, kimsəsiz, sahibsiz qalmış çöl, yer), «Borçalı» (cavan üzüm çalası, şərab çalası), «Bozçala» (boz yer) və s. kimi şərh etmişlər... Bizcə, bu şərhlərlə razılaşmaq olmaz.
...«Borçalı» toponiminin ümumi mənası «borilərin təpəsi», yəni «qurdlar təpəsi» deməkdir. Borçalı ərazisinin üçdən iki hissəsinin dağlıq olduğunu yada salsaq, fikrimiz daha aydın şəkildə təsdiq olunur.
...«Borçalı» toponiminin «Borçalı» tayfasının adı ilə bağlılığı daha ağılabatandır. Deməli, Borçalılar özlərinin etnonimik adlarını özlərinin Dədə-baba yurduna verib, tarixboyu onu yaşatmışlar.]]> Müşviq BORÇALI Tue, 27 Oct 2015 16:48:51 +0000 “Azərbaycan” qəzetinin yenidən fəaliyyətə başlamasının 25 illik Yubiley tədbiri keçirilib https://turan.info.az/media/2444-azrbaycan-qzetinin-yenidn-faliyyt-balamasnn-25-illik-yubiley-tdbiri-keirilib.html https://turan.info.az/media/2444-azrbaycan-qzetinin-yenidn-faliyyt-balamasnn-25-illik-yubiley-tdbiri-keirilib.html

Oktyabrın 22-də Bakıdakı Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində “Azərbaycan” qəzetinin yenidən bərpasının 25 illiyinə həsr olunmuş yubiley tədbiri keçirilib.
Tədbiri giriş sözü ilə “Azərbaycan” qəzetinin bərpasının yaradıcısı olan deputat, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri Sabir Rüstəmxanlı açıq elan edəndən sonra qəzetin yaranma tarixindən, milli-demokratik mətbuatımızın ilk qaranquşu olan "Azərbaycan”ın keşməkeşli yolundan, qəzetin Azərbaycan mətbuat tarixindəki xüsusi yerindən danışaraq bildirib ki, “Azərbaycan mətbuatı 1875-ci ildən başlayaraq çox şərəfli bir yol keçib. Böyük bir mətbuat tariximiz var və bu tariximiz, müxtəlif mərhələlərə bölünür. Mətbuat tariximizin ən parlaq səhifələrindən biri də 1989-cu il oktyabrın 4-də fəaliyyətə başlayan “Azərbaycan” qəzetidir. “Azərbaycan” qəzeti ölkədə ilk demokratik qəzet idi. Həmin dövrdə geniş kütləyə yayılan və həqiqəti deyən qəzet yox idi. Səbəb isə o zaman hakimiyyətin buna imkan verməməsi idi. Biz başa düşürdük ki, yaradacağımız qəzet milli mətbu orqan olmalı və ölkənin bütün bölgələrinə yayılmalıdır. Elə də etdik. Biz Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsi yaratdıq və o zamankı hökumətə bu komitənin tərkibində, məhz Qarabağa dair qəzet yaratmaq niyyətimin olduğunu dedik. Onlar məcburiyyət qarşısında qalıb razılaşdılar. Və biz böyük çətinliklə istəyimizə nail olduq. Həmin dövrdə çox böyük təzyiqlər olsa belə, qəzet fəaliyyətini davam etdirdi. Əvvəlcə 130 min, sonra 200 min, daha sonralar isə 500 min və daha çox tirajla çap olundu."
S.Rüstəmxanlı qəzetin birinci nömrəsinin necə çıxmasından da söz açıb: "Qəzetin ilk sayı hazır olan zaman nəşriyyatdan zəng etdilər ki, qəzet çapa hazırdır. İlk nömrənin çıxması bütün redaksiyanı sevindirdi: "Qəzet çox sürətlə yayıldı və bir müddət sonra Vəzirov məni çağırdı. O hirsli şəkildə dedi ki, bu qəzet hazırda Qorbaçovun stolunun üstündədir. Danışa-danışa qəzetin səhifələrini cıraraq üstümə atırdı. Mən də həmin cırılmış səhifələri qucağımda yığıb toplayırdım. İkinci nömrədən nəşriyyat qəzetin çapından imtina etdi. Sonra bizi bir neçə mətbəəyə göndərdilər. Amma sonra qəzet məşhurlaşdıqca tiraj 500 minə yüksəldi. Bir gün işə gələndə gördüm avropasayağı geyimli insanlar oturub və bildirdilər ki, qəzet çıxarmaq istəyirlər. Mən onlara bu qəzeti çətinliklə çıxardığımı qeyd etdim və söylədim ki, öz qəzetimizin içərisində əlavə kimi çıxararam. Elə də etdik... Daha sonra 1991-ci ildə Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra təklif etdim ki, bu qəzet Milli Məclisin orqanı olsun. Necə ki, 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin parlamentinin bu adda qəzeti olub”.
S.Rüstəmxanlı əlavə edib ki, bu gün "Azərbaycan” qəzetinə deputat həmkarı Bəxtiyar Sadıqov rəhbərlik edir: "Düzdür, qəzetin 90 illiyində bizim adımızı çəkməmişdilər, bununla bağlı narazılığımı bildirmişdim. Amma bu oldu keçdi”.

S.Rüstəmxanlı onu da qeyd etdi ki, qəzetdə bir çox tanınmış, görkəmli insanlar çalışıblar. Onlardan bir çoxu bu gün dünyadan köçüb.
Sonra milli-azadlıq hərəkatı uğrunda canından keçmiş şəhidlərimiz, qəzetin dünyasını dəyişmiş əməkdaşlarının ruhu bir dəqiqəlik sükutla yad edildi.
Daha sonra çıxış edən Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov da qəzetlə bağlı öz fikirlərini bildirib:
““Azərbaycan” qəzetinin yaranmasına sosial təlabat var idi. Belə bir məqamda “Azərbaycan” qəzeti meydana gəldi. Mən düşünürəm ki, XX əsrdə Azərbaycanda ilk ümummilli qəzet “Azərbaycan” qəzeti olub. Çünki qəzetdə millətin ümummilli problemləri öz əksini tapırdı. Qəzetdə eyni zamanda Azərbaycan ədəbi dilinin prinsipləri tam olaraq gözlənilirdi. Qəzet çıxan dövrdə artıq insanlarla publisistika dilində danışmaq çox mühüm şərt idi. “Azərbaycan” qəzeti ölkəmizdə ilk ümummilli qəzetdir. Bu qəzeti “Əkinçi”, “Füyuzat”, “Həyat” qəzetləri ilə bir tutmaq olar. Çünki bu qəzetin səhifələrində həm şimali, həm cənubi, həm də dünyada yaşayan azərbaycanlıların probleminə toxunulurdu. İndiki şəraitdə bizim qəzetlər Şimali Azərbaycandan kənara çıxmır. Bu mənada hələ də “Azərbaycan” qəzeti kimi ümummilli yazılı mətbu orqan yoxdur”. Sonda Ə.Amaşov qəzetin əməkdaşlarını təbrik edib.
ANS Şirkətlər Qrupunun vitse-prezidenti Mirşahin Ağayev isə qeyd edib ki, Azərbaycan adlı müstəqil dövlətin bərpası məhz “Azərbaycan” qəzetindən başlayıb. Onun sözlərinə görə, qəzet Azərbaycan tarixində ilk milli qəzet olub və bu birinciliyi heç kim poza bilməz.
Qəzetin indiki Baş redaktoru, millət vəkili Bəxtiyar Sadıqov isə çıxışında bildirib ki, qəzet yarandığı ərəfədə ikiqat senzura olsa da, bütün hallarda dövrün həqiqətləri yazılıb. O qeyd edib ki, qəzet Azərbaycan mətbuatında müstəqil söz deyən, alternativ fikirdən istefa edən ilk mətbu orqan idi.
Sonra “Azərbaycan” qəzetinin o vaxtkı əməkdaşlarından Cümşüd Nuriyev, Şərif Kərimli, Millət vəkilləri Elmira Axundova, Aqil Abbas və başqaları qəzetin yaranma tarixi və önəmi barədə çıxış ediblər.
Politoloq Cümşüd Nuriyev "Azərbaycan” qəzetinin redaksiyasında başqa ixtisas sahiblərindən biri olduğunu gizlətməyib: "Bu qəzet ilk dəfə xalq tərəfindən maliyyələşən mətbu orqan idi. Şəxsən mən bu qəzetdə yetişdim və bir ildən sonra Jurnalistlər İttifaqının üzvü oldum. Orada itirdiyimiz zamanla Azərbaycana çox şey qazandırdıq”.
Tədbir digər qonaqların çıxışları ilə davam etdirilib.
Millət vəkili Elmira Axundova 1988-ci ildə S.Rüstəmxanlının dəvəti ilə yenidən jurnalistikaya gəldiyini söyləyib: "Azərbaycan” qəzetində fəaliyyətə başlamışam. Mənə burada S.Rüstəmxanlı ilə yanaşı, Bayram Bayramov da köməklik göstərib. 1990-cı il seçkilər ərəfəsində Heydər Əliyev Naxçıvandan deputat idi və ona qarşı təzyiqlər var idi. Həmin vaxt ondan Moskva üçün müsahibə almışdım, amma onu ümumiyyətlə heç bir qəzet çap etmirdi. Sabir bəyin yanına gəldim və bildirdim ki, bunu çap edək. Həmin yazı 1991-ci il martın 1-də 500 min tirajla çap olunan qəzetdə işıq üzü gördü. Həmin qəzetin nömrəsinin bir nüsxəsini aparıb Heydər Əliyevə təqdim etdim. Bu addım Sabir Rüstəmxanlı tərəfindən cəsarətli addım idi”.
Yubiley toplantısında qəzetin həyatda olan keçmiş əməkdaşları və eləcə də çağdaş mətbuatımızın tanınmış jurnalistləri iştirak ediblər.
“Ziya” qəzetinin Baş redaktoru, “Şərqin səsi” qəzetinn Baş məsləhətçisi Müşfiq Borçalı da həmin Yubileydə iştirak etmiş və tədbir üiştirakçıarına bir Müraciət ünvanlımışdır.
Aşağıda Müşfiq Borçalının həmin Müraciətini dərc edirik:

“Azərbaycan” qəzetinin
yenidən fəaliyyətə başlamasının
25 illiyinə həsr olunmuş
Yubiley tədbirinin iştirakçılarına
MÜRACİƏT

Hörmətli tədbir iştirakçıları!
Sizlərin hamınızı salamlayır və hamınızı ürəkdən təbrik edirəm.
Mən vaxtınızı çox almadan, öz ürək sözlərimi qısaca olaraq sizlərə çatdırmaq isməyirəm. İlk öncə mətbuat tariximizə qisaca da olsa səyahət edək.
Bənzətmələrim bir az bəddi və poetik səslənsə də, belə deyecəyəm:
Əgər Mətbuat tariximizin ilk planı, layihəsi, daha dəqiq desək, ilk cizgiləri 1832-ci ildə Tiflisdə “Tiflis əxbarı” (yəni “Tiflis xəbərləri”) ilə, bir az sonra 1838-cil də “Qafqaz xəbərləri” ilə cızilmışdırsa, 1875-ci ildə Bakıda mətbuatımızın ilk qaranquşu hesab etdiyimiz “Əkinçi” qəzeti ilə ilk milli mətbuatımızın əsası - özülü qoyulmuşdur.
Əgər əsası - özülü “Əkinçi” qəzeti ilə qoyulan Milli Mətbuatımızın divarları 1879-1880-ci illərdə Tiflisdə “Ziya”, 1880-1884-cü illərdə “Ziyayi-Qafqaziyyə” qəzetləri ilə hörülmüşdüsə, 1883-1891-ci illərdə “Kəşkül”, 1903-1905-ci illərdə “Şərqi-Rus” qəzetləri vasitəsilə bu divarlar, sütunlar daha da möhkəmlənmiş və 1907-ci ildə yenə də Tiflisdə “Molla Nəsrəddin” jurnalı ilə bəzədilmişdir.
Bundan sonrakı mətbuat tariximiz, yəni - istər 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Demokratik Respublikası vaxtında, istərsə də 1920-1990-cı illərdə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası zamanında çap olunmuş mətbuat orqanlarımız və onların fəaliyyəti yəqin ki hamımıza bəllidir.
Mən isə onu vurğulamaq istəyirəm ki, 1989-cu ildə hazırda 25 illik Yubileyinə toplaşdığımız “Azərbaycan” qəzeti həmin dövrdə nəşr olunan bütün kütləvi mətbuat orqanlarından fərqlədi. Belə ki, həmin zaman bütün qəzetlərdə ancaq və ancaq dövlətin mənafeyi güdülürdüsə, “Azərbaycan” qəzetində Azərbaycan xalqının və Azərbaycan dövlətçiliyinin mənafeyi əsas götürülürdü. Və beləliklə, “Azərbaycan” qəzeti ilk azad fikirli, müstəqil düşüncəli, demokratik amallı qəzet kimi həyata ayaq açdı. Ən əsası “müstəqil jurnalist” ifadəsi yarandı və müstəqil jurnalistikanın əsası qoyuldu..
Elə buna görə də, mən “Azərbaycan” qəzetini çağdaş milli müasir azad demokratik mətbuatımızın banisi hesab edirəm. Etiraf edək ki, bu gunkü çağdaş müstəqil jurnalistlərin əksəriyyəti elə həmin qəzetin ya ilk yazarları, ya da ilk oxucularıdır və biz hamımız o zamanlar Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin orqanı kimi nəşr olunan “Azərbaycan” qəzetinin yetirmələriyik. Şəxsən mən fəxr edirəm ki, hələ tələbəlik illərimdən həmin qəzetlə əməkdaşlıq etmişəm, sonralar isə həmin qəzet rəsmi dövlət qəzeti olan “Həyat”la birləşdikdən sonra, “Azərbaycan” qəzetinin redaksiyasının bazası əsasında Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin orqanı kimi yaranan və “Azad Azərbaycan” adı ilə nəşr olunan qəzetinin redaksiyasına bür müddət - təxminən iki ilə yaxın rəhbərlik etmişəm və Baş redaktor kimi həmişə Sabir Rüstəmxanlı və Şərif Kərimli kimi imzaları məşhur olan qələm sahiblərinin ənənələrini yaşatmağa çalışmışam.
Və fursətdən itifadə edərək, “Azərbaycan” qəzetinin yaradıcısı və ilk redaktoru Sabir Rüstəmxanlını, qəzetin ilk məsul katibi və sonralar baş redaktoru olmuş Şərif Kərimlini, eləcə də bütun “Azərbaycan” sevərləri və “Azərbaycan” qəzetinin bütün oxucularını ürəkdən təbrik edirəm və hamınıza yeni-yeni uğurlar arzulayıram..
Və yeri gəlmişkən mən artıq bir neçə dəfə müxtəlif tədbirlərdə və mətbuat səhifələrində təklif etdiyim bir məsələni burada yenidən gündəmə gətirmək istəyirəm. Təklif edirəm ki, Azərbaycan mətbuat taiximizi - “Tiflis əxbari” qəzeti ilə, milli mətbuatımızın tarixini - “Əkinçi” qəzeti ilə, çağdaş müasir müstəqil demokratik mətbuatımızın tarixini isə “Azərbaycan” qəzeti ilə başlayaq.
Doğrudur, mənə irad tutanlar da olacaq. Lakin xahiş edirəm ki, bir daha mətbuat tariximizə qısaca da olsa birlikdə səyahət edək:
1828-ci ildə fəaliyyətə başlayan “Tiflisskiye vedomosti” qəzeti 1829-cu ildə gürcü, 1830-cu ildə fars və 1832-ci ilin yanvarından isə Azərbaycan dilində çıxmağa başlamışdır. Azərbaycanca “Tiflis əxbarı” adı ilə çıxmış həmin qəzeti təkcə Güney Qafqazda deyil, İranda və Türkiyədə də oxuyurdular. Qəzetin redaktoru P.S.Sankovski 1932-ci il oktyabrın 19-da vəfat etdiyindən “Tiflis əxbarı” 1833-cü ilin əvvəllərində qapanmışdır.
Qəzetdə həmin dövrdə baş verən hadisələr haqqında, eləcə də “Abbasabad mühasirəsinin təsviri” (1829, ¹27, 30), “Müasir tarix: Azərbaycan vilayətinin hərbi vəziyyəti haqqında” (1829, ¹38, 43), “Moskvalı dostuma məktub” (1830, ¹25, 53 və b.), “Qarabağ əyalətinə tarixi baxış” (1830, ¹ 86), “Car və Balakən vilayətlərinə səyahət“ (1830, ¹ 81-83) və s. məqalələrdə Azərbaycan haqqında, azərbaycanlıların məişəti, yaşayış tərzi və s. haqqında məlumatlar verilir, xalqımızın şifahi və yazılı ədəbiyyatları haqqında söhbət açılırdı. A.Bakıxanov qəzetdə tərcümə əsərləri ilə çıxış edirdi.
Və 1838-ci ildə Tiflisdə “Zakavkazskiy vestnik” adında rusca daha bir qəzet çıxmağa başlamış və bir az sonra bu qəzet həm də gürcü və Azərbaycan dillərində buraxılmışdır. “Qafqazın bu tərəfinin xəbəri” adlanan bu qəzet rəsmi dövlət məlumatlarını, fərmanlarını, qərar və qanunnamələrini Azərbaycan dilində yayan bir orqan idi və bu orqan dəqiq olmayan məlumata görə 1846-cı ildə bağlanmışdır.
Göründüyü kimi, hər iki qəzet həm Azərbaycan, həm gürcü və həm də erməni dillərində çıxırdı və hazırda hər iki qonşumuz özlərinin mətbuat tarixlərini də elə həmin qəzetlərdən başlayır və mətbuat tarixlərini bizimkindən daha əvvələ aparırlar.
Biz isə deyirik ki, “yox, həmin qəzetlər sadəcə rəsmi dövlət xəbərlərini dərc etdiyindən onları bizim mətbuat hesab edə bilmərik!..” Yaxşı onda belə çıxır ki, biz keşmiş “Kommunist”, eləcə də indiki rəsmi dövlət qəzetlərini də milli mətbuat orqanı hesab etməməliyik. Elə deyilmi???
Məncə düşünməyə dəyər...
Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm....
Müşfiq BORÇALI.
“Ziya” qəzetinin baş redaktoru.

¹ 68 (298) Oktyabr, 2014-cü il.]]> Müşviq BORÇALI Wed, 22 Oct 2014 16:12:07 +0000 Qədim SARAÇLI kəndi https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/780-qdim-sarali-knd.html https://turan.info.az/gurcustan/bolnisi/780-qdim-sarali-knd.html

Qədim Borçalı mahalının böyük ellərindən olan Saraçlı kəndi - rayon mərkəzi Bolnisi şəhərindən 22 km Şərqdə, Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərindən isə 60 km cənubda, dəniz səviyyəsindən 450–600 m yüksəklikdə, Ehram (Xrami) çayının sağ qollarından olan Sağsağanlı çayının orta axarında - çayın hər iki sahilində, əsasən də sağ sahilində yerləşir.
Saraçlı qonşu kəndlər –Aşağı Qoşakilsədən 4,0 km, İmirhəsəndən 6,7 km, Faxralıdan 6,4 km, Qudurrudan 7,3 km məsafədədir.
Coğrafi koordinatları 41° 22' 60" şimal enliyi, 44° 43' 1" şərq uzunluğudur.
İnzibati ərazisi - 25 kv.km-ə yaxın olan Saraçlı torpaqları cənubdan şimal-şərqə doğru dağ və dağətəyi ərazilərdə yerləşdiyindən, həmçinin mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən +400 metrlə (Yuxarı Qoşakilsə yaxınlığında) +1040,5 metr (Ləzgi daşı) arasında olduğundan təbiəti də rəngarəngdir. Əgər şimal torpaqları çılpaq ovalıq zonaya düşürsə, cənuba getdikcə kolluq və qalın meşəliklərlə örtülü dağlarla əhatə olunmuşdur.
Yağıntının orta illik miqdarı 500 mm-ə yaxın olduğundan, həmçinin mülayim zonada yerləşdiyindən bu torpaqlar dəmyə əkinçiliyi, bağçılıq və heyvandarlıq üçün əlverişlidir.]]> Müşviq BORÇALI Fri, 25 Apr 2014 01:16:05 +0000 RƏŞİD FAXRALININ KİTABI GÜRCÜ DİLİNDƏ İŞIQ ÜZÜ GÖRÜB https://turan.info.az/edebiyyat/edebi-elaqeler/2499-rd-faxralinin-ktabi-grc-dlnd-iq-z-grb.html https://turan.info.az/edebiyyat/edebi-elaqeler/2499-rd-faxralinin-ktabi-grc-dlnd-iq-z-grb.html

RƏŞİD FAXRALININ KİTABI GÜRCÜ DİLİNDƏ İŞIQ ÜZÜ GÖRÜB

Bu günlərdə Gürcüstan Yazıçılar Evində Gürcüstan Yazıçıları Milli Akademiyasının Azərbaycan Bölməsi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gürcüstan Filialının təşkilatçılığı ilə Gürüstanda doğulub boya başa çatan, hazırda Bakı şəhərində yaşayıb yaradan istedadlı şair Rəşid Faxralının gürcü dilində nəşr olunmuş “Şexvedra” (“Görüş”) kitabının təqdimatı olub. Görüşü məşhur gürcü şairi əslən Abxaziyadan olan Geno Kalandiya açaraq Rəşid Faxralı barəsində, onun gürcü dilindən tərcümələri barəsində, eləcə də Azərbaycan-gürcü ədəbi əlaqələrinin tarixi, indiki durumu, tərcümə sahəsində əməkdaşlıq barəsində ətraflı danışdı. Rəşid Faxralının qaçqınların çadırlar şəhərciyi barəsində şeirini kövrələ-kövrələ oxuyaraq sanki öz taleyindən yazıldığını qeyd etdi. Sonra məşhur tərcüməçi Zezva Medulaşvili, ünlü türkoloq Elizbar Cavelidze klassik Azərbaycan şairlərindəndən məhəbbətlə danışaraq, arada Nəsiminin, Füzulinin yaradıcılığından parçaları azərbaycanca söylədi, yazıçı-araşdırmaçı Mirzə Məmmədoğlu, mətbuatda ermənilərin cəfəngiyyatlı çıxışlarına həmişə layiqli cavablar verən akademik Bondo Arveladze, şairlərdən Quri Otobaya, Dato Şemokmedebeli, gənc çevirmən Oktay Kazımov, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Gürcüstan Filialının başqanı Rafiq Hümbət, Bakıdan təşrif buyuran qonaqlardan şair Dəyanət Osmanlı, Əkbər Qoşalı və başqaları çıxış edərək Rəşid Faxralı barəsində, onun şeirləri barəsində öz ürək sözlərini ifadə etdilər və ədəbi əlaqələrin dərinləşdirilməsinin vacibliyini ön plana çəkdilər.
Qərbi Gürcüstanın Xobi rayonundan gələn bir qrup qələm əhlinin və rayon rəhbərliyinin nümayəndələri çıxış edərək Sovetlər dövründə bu tərəflərdə hərbi xidmətdə olan azərbaycanlı igid Rahib Məmmədovun Çaladidi kəndində daşqın zamanı 30-ya yaxın kənd sakinini öz həyatı bahasına xilas etməsini və axırda qəhrəmancasına həlak olmasını və indi həmin kənddə bu igid Azərbaycan oğlunun abidəsinin ucaldığını, Azərbaycan xalqına, onun mədəniyyətinə və ədəbiyyatına da xüsusi hörmət bəslədiklərini xüsusilə qeyd etdilər. Rəşid Faxralının təhsil aldığı və adını adına yaraşdırdığı Faxralı kənd məktəbinin müəllimləri çıxış etdilər, şagirdlər isə onun şeirlərini əzbər söylədilər.
Tədbirin sonunda Rəşid Faxralı tədbirin iştirakçılarına, özəlliklə, gürcü ictimaiyyətinə yaradıcılığına xüsusi diqqət yetirildiyinə görə öz dərin minnətdarlığını bildirdi.]]> Müşviq BORÇALI Thu, 27 Mar 2014 23:34:46 +0000